TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ CHƯƠNG ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÝ LỚP 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA NGƯỜI HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐỖ THỊ MAI THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ CHƯƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM” CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÝ LỚP 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA NGƯỜI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ MAI

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ CHƯƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM” CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÝ LỚP 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA NGƯỜI

HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học

Mã số: 60 14 10 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI – 2013 CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Đặng Xuân Hải

2 TS Tôn Quang Cường

Phản biện 1:PGS.TS Bùi Văn Loát

Phản biện 2:TS Phạm Kim Chung

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại phòng 303 nhà C0 KTX Mễ Trì, 182 Lương Thế Vinh,

Thanh Xuân, Hà Nội.

Vào hồi 15 giờ 10 ngày 19 tháng 01 năm 2014

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin – Thư viện , Đại học Quốc gia Hà Nội.

- Phòng Tư liệu Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

về chương trình giáo dục phổ thông đã nêu rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo

dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh nhất là sinh viên đại học Phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanh niên ”

Trong chương trình Vật Lý lớp 10, chương “ Động học chất điểm” (ĐHCĐ) làchương mở đầu, rất nặng về lý thuyết và khó hiểu Nội dung chương lại giữ vai trò quantrọng, là nền tảng của Vật Lý cơ học

Với những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Thiết kế bài giảng điện tử chương

“Động học chất điểm” chương trình vật lý lớp 10 nâng cao nhằm phát huy tính tích cực của người học”

2 Mục tiêu nghiên cứu

 Nghiên cứu những luận điểm về phát huy tính tích cực của người học

 Nghiên cứu quy trình thiết kế bài giảng điện tử, tính hiệu quả của việc áp dụng bàigiảng điện tử trong dạy học

 Tổ chức thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính hiệu quả của việc áp dụng bàigiảng điện tử trong dạy học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu đề ra, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu nhưsau:

 Tổng hợp, phân tích các quan điểm dạy và học phát huy tính tích cực của ngườihọc

 Xây dựng quy trình thiết kế bài giảng điện tử: sử dụng công cụ xây dựng bài giảngđiện tử trực tuyến Udutu, Mcrosoft Office…

 Điều tra, khảo sát thực trạng dạy và học chương “Động học chất điểm” tại trườngTHPT Nguyễn Gia Thiều - Hà Nội

 Tiến hành thực nghiệm sư phạm sử dụng bài giảng điện tử đã thiết kế tại trườngTHPT Nguyễn Gia Thiều - Hà Nội để đánh giá hiệu quả áp dụng của các bài giảng điệntử

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Tính hiệu quả của việc áp dụng bài giảng điện tử trong dạy học Vật Lý nhằm pháthuy tính tích cực của người học

6 Giả thuyết khoa học

Xây dựng được hệ thống bài giảng điện tử có tính sư phạm, logic, áp dụng quanđiểm và công nghệ dạy học hiện đại sẽ phát huy được tính tích cực của người học

7 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được triển khai theo những phương pháp sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

7.2 Phương pháp thực nghiệm

8 Câu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo luận văn dự kiếnđược trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Thiết kế bài giảng điện tử chương “Động học chất điểm” chương trình Vật Lý

10 lớp ban nâng cao

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Dạy học theo định hướng tăng cường tính tích cực của người học

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn, đượcdùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó cóđổi mới mục tiêu giáo dục, đổi mới nội dung giáo dục và phương pháp dạy và học Địnhhướng đổi mới PPD&H đã được xác định trong Nghị Quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12- 1996) và được thể chế hóa trong Luật

Giáo dục sửa đổi ban hành ngày 27/6/2005, điều 2.4, đã ghi “ Phương pháp giáo dục

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; Bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.

Bảng tiêu chí đánh giá dạy học tích cực với dạy học truyền thống

Dạy học truyền thống Dạy học tích cực

Học sinh làm việc một mình Tự học, kết hợp với nhóm, tổ và sự giúp

đỡ của giáo viên

Dạy thành từng bài riêng biệt Hệ thống bài học

Coi trọng trí nhớ

Coi trọng độ sâu của kiến thức, không chỉ nhớ mà còn suy nghĩ, đặt ra nhiều vấn đề mới

Ghi chép tóm tắt.

Làm sơ đồ, mô hình, làm bộc lộ cấu trúc bài học, giúp học sinh dễ nhớ và vận dụng

Chỉ dừng lại ở câu hỏi, bài tập Thực hành nêu ý kiến riêng

Không gắn lí thuyết với thực

hành

Lí thuyết kết hợp với thực hành, vận dụng kiến thức vào cuộc sống

Dùng thời gian học tập để nắm

kiến thức do thày giáo truyền thụ

Cổ vũ cho học sinh tìm tòi bổ sung kiến thức từ việc nghiên cứu lí luận và từ những bài học kinh nghiệm rút ra từ thựctiễn

Nguồn kiến thức hạn hẹp Nguồn kiến thức rộng lớn

1.2 Những đặc trưng cơ bản của dạy học tích cực

1.2.1 Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

1.2.2 Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

1.2.3 Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

1.2.4 Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

1.3 Dạy học sử dụng bài giảng điện tử phát huy tính tích cực của người học

1.3.1 Một số hướng ứng dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học.

Trong dạy học Vật Lý, có thể ứng dụng CNTT để hiện đại hoá phương thức dạyhọc theo các hướng sau :

 Xây dựng các phần mềm dạy học

 Xây dựng các mô hình Vật Lý, các thí nghiệm

 Xây dựng Website dạy học Vật lý

 Thiết kế bài giảng điện tử

1.3.2 Tổng quan chung về bài giảng điện tử

Giáo án: Theo từ điển Giáo dục học (NXB Từ điển Bách khoa, năm 2001, Tr.

104) giáo án là kế hoạch và dàn ý bài giảng của giáo viên được soạn trước ra giấy để tiếnhành dạy học trong một hoặc hai tiết lên lớp

Bài giảng: Theo từ điển Giáo dục học (NXB Từ điển Bách khoa, năm 2001 Tr.

14) Bài giảng là một phần nội dung trong chương trình của một môn học được giáo viêntrình bày trước học sinh

Bài giảng điện tử có thể được hiểu theo 2 cách:

Như một “sản phẩm” điện tử, được số hoá (giáo trình điện tử, giáo án điển tử, hồ

sơ dạy học, học liệu điện tử…)

Như một “quá trình” dạy học được điện tử hoá, số hoá

So sánh bài giảng điện tử & bài giảng theo phương pháp truyền thống

Tiêu thức Bài giảng điện tử Bài giảng truyền thống

Nội dung - Kiến thức trong chương trình

- Kiến thức và tư liệu bổ sung ở dạngthông tin số đa dạng, đặc trưng (ví dụ: Video, thí nghiệm mô phỏng…)

- Lớp học truyền thống:

- Tính trựcquan

- Phương thức thức lưu trữ kiến thức đơn điệu

Công

cụ

- Máy tính

- Máy chiếu projecteur

- Phương tiện lưu trữ: ổ đĩa, mạng(kết hợp tốt công cụ truyền thống)

- Giấy mực, bảng phấn

- Đồ dùng dạy học tranh ảnh

- Máy chiếu overheadTiến trình

soạn

giáo án

- Linh hoạt bổ sung, hiệu chỉnh thiết

kế môdul… bài dạy thuận tiện, dễ dàng, nhanh chóng (ít tốn kém…)

- Số hoá thông tin

- Phải viết lại, viết nhiều,

- Thiếu linh hoạt (khi bổ sung, hiệu chỉnh thiết kế môdul… bài dạy)

Hiệu quả - Truyền đạt - phản hồi đa chiều

- Lãng phí thời gian và vậtchất

khăn

- Đòi hỏi phải đầu tư nhiều mặt: giáo viên phải chuẩn bị học liệu, trang thiết bị phải hiện đại…

- GV “không nhàn hơn”

- HS khó tiếp thu hơn

Bài giảng điện tử được phát triển qua 3 thế hệ:

 Thế hệ 1: Các bài giảng điện tử có chức năng chủ yếu là trình diễn nội dung: sửdụng đa dạng các hiệu ứng trình diễn, tích hợp các công cụ Multimedia, siêu liên kết

 Thế hệ 2: Các bài giảng điện tử có tính tích hợp các công cụ Multimedia giúpngười học tương tác được với nội dung dạy học: quan sát, làm bài tập, thực hành, kiểmtra đánh giá

 Thế hệ 3: Các bài giảng điện tử có tính tương tác cao giữa người dạy, người học

và nội dung dạy học (trực tuyến/ngoại tuyến; trực tiếp/gián tiếp) trong đó người học cóthể tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng nội học liệu, các hoạt động dạy học, giaotiếp với nhau…

1.3.3 Cấu trúc của bài giảng điện tử

Về tổng thể, mô hình của bài giảng điện tử có thể bao gồm các thành phần sau:

 Thông tin chung về bài giảng điện tử (người dạy, mục tiêu, lịch trình…)

 Giáo trình, sách giáo khoa điện tử (các văn bản, nguồn tài liệu phục vụ dạy học,nội dung bài học, tài liệu tham khảo…đã được số hoá)

 Sách chỉ dẫn điện tử (văn bản, từ điển chú giải thuật ngữ…đã được số hoá)

 Hệ thống các nhiệm vụ luyện tập, thực hành (các phần mềm mô phỏng, thí nghiệm

ảo, bài tập mô phỏng…)

 Hệ thống kiểm tra đánh giá

Mô hình này có thể được điều chỉnh về tỷ lệ và dung lượng phù hợp với yêu cầuđặc thù của từng chương, bài, môn học chuyên ngành cụ thể

1.3.4 Nguyên tắc thiết kế bài giảng điện tử

Thứ nhất, giáo viên phải đạt trình độ vi tính ở mức cụ thể như: sử dụng thành thạo Powerpoint hoặc một số phần mềm soạn bài giảng khác, biết khai thác các kho tư

liệu liên quan đến bộ môn trên internet, biết cắt ghép các đoạn video cho phù hợp với nộidung bài giảng, đổi đuôi các định dạng video, âm thanh, hình ảnh cho tương thích vớiphần mềm Powerpoint hay các phần mềm thiết kế bài giảng khác

Thứ hai, nguyên tắc chung trong việc thiết kế bài giảng là đơn giản và rõ ràng;

tinh thần biểu tượng hóa nội dung; nhất quán trong thiết kế; không nên ra nhiều ý tưởnglớn trong một slide; lựa chọn đồ họa cẩn thận để tránh gây phân tán sự chú ý của họcsinh; chọn màu nền với màu chữ thích hợp thống nhất trong suốt quá trình dạy học,

Thứ ba, không nên lạm dụng các hiệu ứng hoạt hình theo kiểu bay nhảy, tránh

chọn màu nền lấn áp màu chữ thu hút sự tò mò không cần thiết của học sinh, phân tánchú ý trong học tập, mà cần chú ý làm nổi bật các nội dung trọng tâm, khai thác triệt đểcác ý tưởng tìm ẩn bên trong đối tượng trình diễn qua việc nêu vấn đề, hướng dẫn, tổchức hoạt động nhận thức nhằm phát triển tư duy của học sinh

Bước 2: Chọn lựa và chuẩn bị học liệu

 Gói nội dung (Content based package):

 Gói định dạng (Format based package):

 Gói chủ thể hoạt động (Performance based package)

Bước 3: Số hóa các học liệu

Bước 4: Chọn lựa, thiết kế đa phương tiện

Bước 5: Đóng gói bài giảng theo chuẩn

Bước 6: Vận hành thử

Bước 7: Đánh giá cải tiến (điều chỉnh)

1.3.5 Ứng dụng bài giảng điện tử trong dạy học

Việc ứng dụng bài giảng điện tử trong giảng dạy phải luôn hướng vào mục tiêuđào tạo và phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, phải góp phần đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, phát triển tư duy độc lập củahọc sinh.

Vai trò của giáo viên trong quá trình dạy học là tổ chức tình huống học tập có vấn

đề mà học sinh có nhu cầu hứng thú và thấy mình có khả năng giải quyết vấn đề đó

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ CHƯƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM”

CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÝ LỚP 10 NÂNG CAO 2.1 Thực trạng dạy và học chương “Động học chất điểm” ở trường THPT Nguyễn Gia Thiều - Hà Nội

Để thực hiện được đề tài nghiên cứu tại trường, chúng tôi tiến hành tìm hiểunhững nội dung sau:

 Thực trạng thiết bị, cơ sở vật chất và phong trào chung của trường trong việc sửdụng thiết bị thí nghiệm, phòng thí nghiệm và phòng máy tính

 Tình hình dạy: Tìm hiểu các phương pháp dạy học chủ yếu mà giáo viên sử dụng

và việc sử dụng các phương tiện dạy học khi dạy chương “Động học chất điểm”.

 Tình hình học tập của học sinh: tìm hiểu tình hình học tập ở trên lớp và ở nhà;những khó khăn, sai lầm phổ biến của học sinh trong quá trình học tập kiến thức chương

“Động học chất điểm”.

 Tìm hiểu thực trạng của việc ứng dụng tin học vào dạy và học các môn học tạitrường

 Tìm hiểu khả năng sử dụng máy tính, máy chiếu, truy cập internet của giáo viên vàhọc sinh trong trường.

 Dự giờ, gặp và trao đổi với tổ bộ môn và giáo viên bộ môn bằng phiếu hỏi

 Quan sát học sinh trên lớp và gặp gỡ, trao đổi với một số học sinh bằng phiếu hỏi

 Tổng kết, phân tích số liệu trong sổ đăng kí dạy học bằng máy chiếu, phòng nghenhìn, thiết bị dạy học

2.1.2 Kết quả khảo sát

2.1.2.1 Vấn đề tổ chức hoạt động dạy học chương “Động học chất điểm”

2.1.2.2 Thực trạng ứng dụng CNTT trong dạy học chương ĐHCĐ

2.1.3 Kĩ năng sử dụng CNTT của giáo viên và học sinh

 Về giáo viên

 Về học sinh

2.2 Phân tích nội dung chương “Động học chất điểm” chương trình Vật Lý lớp 10 nâng cao

2.2.1 Hệ thống mục tiêu của chương

2.2.2 Đặc điểm cấu trúc nội dung của chương

2.2.2.1 Vị trí vai trò của chương

2.2.2.2 Sơ đồ cấu trúc chương

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ cấu trúc chương “Động học chất điểm”

2.2.3 Phân tích nội dung kiến thức chương “Động học chất điểm” Vật lý 10 nâng

2.2.3.5 Chuyển động tròn đều Tốc độ dài và tốc độ góc

2.2.3.6 Tính tương đối của chuyển động Công thức cộng vận tốc

2.2.3.7 Sai số trong thí nghiệm thực hành

Chuyển động trònChuyển động thẳng

Chuyển động thẳng đều Chuyển động thẳng biến đổi

đều

Chuyển động thẳng biến đổi đều

Chuyển động thẳng nhanh dần đều

Chuyển động thẳng nhanh dần đều

Chuyển động thẳng chậm dần đều

Chuyển động thẳng chậm dần đều

Rơi tự do

Chuyển động tròn đều

Chuyển động tròn đều

Vận tốc v Gia tốc a

Gia tốc a Phương trình chuyển động

Phương trình chuyển động

2.3 Thiết kế bài giảng điện tử chương “Động học chất điểm”

2.3.1 Giới thiệu phần mềm trực tuyến Utudu

UDUTUTM là một công cụ nằm trong giải pháp thiết kế khóa học tổng thểUDUTUTM Guru LMS (Learning Management System), cho phép thiết kế khóa học điện

tử, bài giảng điện tử trực tuyến một cách nhanh chóng, dễ dàng, không đòi hỏi các tác vụ

kĩ thuật nâng cao, phức tạp

Ứng dụng công nghệ điện toán đám mây và Web 2.0 cho phép người dùng UDUTUTM cóthể thiết kế khóa học mà không cần phải cài đặt hoặc chạy chương trình phần mềm hỗtrợ, đóng gói và chia sẻ tài nguyên, thực hiện các thao tác mang tính hợp tác cao

Trong bảng xếp hạng 100 công cụ dạy học tốt nhất năm 2013 (Top 100 Learning Tools,

http://c4lpt.co.uk/top100tools/), công cụ xây dựng bài giảng điện tử UDUTUTM được xếpthứ 50

khoản trên Udutu, bạn vào địa chỉ Udutu.com.

Sau đó click chuột vào dòng chữ Create a new account

Giao diện mới được mở ra Tại đây, bạn nhập tên tài khoản là e-mail bạn đangdùng và nhập mật khẩu cho tài khoản.

Hình 2.2 Trang đăng kí tài khoản người dùng UDUTU TM

Trước hết, bạn sẽ nhập tên cho khóa học vào ô Course name.

Hình 2.3 Trang soạn thảo bài giảng UDUTU TM

Hình 2.5 Khu tác vụ soạn thảo bài giảng UDUTU TM

Đăng kí

Đăng nhập

Tên bài giảng

Chọn bài giảng, tiếp tục soạn

Nhập bài giảng đã có

Các công cụ soạn thảo của UDUTUTM được chia thành 3 khu vực:

 Vùng soạn thảo (Workspace): thiết kế các nội dung bài giảng, các hoạtđộng dạy học, kiểm tra đánh giá

 Khu thư viện (Library): lưu trữ và tìm kiếm các bài giảng hoặc nội dungtheo nhu cầu

 Khu hành chính (Administration): các tác vụ liên quan đến thủ tục và sửdụng nâng cao

2.3.2 Hướng dẫn sử dụng UDUTU TM trong thiết kế bài giảng “Động học chất điểm”

Sau khi đăng nhập, tại vùng soạn thảo sẽ cung cấp 3 chức năng để bắt đầu soạn bài:

2.3.2.1 Lựa chọn cấu trúc bài giảng

Trên thanh tác vụ chọn “Add scenario” để lựa chọn cấu trúc bài giảng Các cấu trúc bàigiảng cho phép thiết kế theo cấp độ tương tác, tuyến tổ chức hoạt động (giới thiệu, hướngdẫn, thực hành, kiểm tra v.v.) hoặc tiếp cận mục tiêu đầu ra (learning outcomes) Ví dụ:

Hình 2.6 Trang lựa chọn cấu trúc bài giảng UDUTU TM

kiểm tra, đánh giá

C: Trang nội dung

chi tiết

I: Giới thiệu bài

giảng