TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ Phát huy vai trò văn hóa bản địa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn hiện nay

Xuất phát từ tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển, để đánh giáđúng vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số Lâm đồng đối với sự phát triểnkinh tế- xã hội của tỉnh, phát h

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hoá là sản phẩm của con người, của cộng đồng người, gắn liền vớicuộc sống của con người và sự phát triển của xã hội, được xác định bao gồm tất

cả các giá trị vật chất và tinh thần, tính cách và lối sống, truyền thống của mỗidân tộc, mỗi cộng đồng xã hội Nó tồn tại qua thời gian và lưu truyền từ thế hệnày sang thế hệ khác, thấm sâu vào lối sống của cộng đồng dân cư và trở thànhbản sắc riêng của mỗi dân tộc, quốc gia

Là quốc gia đa dân tộc thống nhất “nền văn hoá Việt Nam là nền văn hóathống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Hơn 50 dân tộc sống trên đất nước ta đều có những giá trị và sắc thái riêng.Các giá trị và sắc thái đó bổ sung cho nhau, làm phong phú nền văn hóa ViệtNam và củng cố sự thống nhất dân tộc…” Những năm gần đây, vấn đề văn hóanói chung và văn hóa các DTTS nói riêng được sự quan tâm nhiều của xã hội.Nhận thức về vai trò quyết định của văn hóa đối với sự phát triển ở nước ta cũngđược nâng lên đúng với giá trị đích thực của nó Ngay từ Nghị quyết Hội nghịlần thứ IV của Ban chấp hành Trung ương khóa VII đã khẳng định: Văn hóa lànền tảng tinh thần của xã hội, thể hiện tầm cao và chiều sâu về trình độ pháttriển của một dân tộc, là sự kết tinh những giá trị tốt đẹp nhất trong quan hệ giữangười với người, với xã hội và với thiên nhiên Nó vừa là một động lực thúc đẩyphát triển kinh tế - xã hội, vừa là một trong những mục tiêu của chúng ta N hằm

bổ sung và hòan thiện tư tưởng được nêu trong Hội nghị lần thứ 4 Ban chấphành Trung ương Đảng khóa VII, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5, khóa

VIII, Đảng ta đã đề ra chính sách văn hóa trong kinh tế “Văn hóa là nền tảng

tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh

XI chỉ rõ phải gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn nữa giữa văn hóa và kinh tế

Trong tính đa dạng thống nhất của nền văn hóa Việt Nam, văn hóa bản địacác DTTS ở Lâm Đồng do những đặc điểm về điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội

và nhiều nhân tố ảnh hưởng khác nhau, mang những nét đặc trưng riêng có,những đặc điểm khác biệt Những yếu tố văn hóa đặc trưng của các tộc ngườibản địa trở thành những tiềm năng đặc biệt, những nguồn tài nguyên quan trọngcho sự phát triển kinh tế - xã hội ở Lâm Đồng Đặc biệt là tiềm năng kinh tế, dulịch từ nguồn tài nguyên văn hóa bản địa Đó là niềm tự hào của các tộc ngườibản địa ở Nam Tây Nguyên cần được các nhà khoa học nghiên cứu để phát huy,phát triển

Xuất phát từ tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển, để đánh giáđúng vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số Lâm đồng đối với sự phát triểnkinh tế- xã hội của tỉnh, phát hiện ra những xu hướng biến đổi và đưa ra nhữnggiải pháp thích hợp, tích cực cho việc bảo tồn và phát huy vai trò của văn hóa bảnđịa các dân tộc thiểu số, biến các giá trị văn hóa của các dân tộc bản địa LâmĐồng thành tài sản văn hóa góp phần phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã

hội ở địa phương, học viên đã chọn đề tài “Phát huy vai trò văn hóa bản địa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn hiện nay”.

2 Tình hình nghiên cứu

Trên cả phương diện lý luận và thực tiễn, vấn đề văn hóa đã có nhiều họcgiả quan tâm nghiên cứu ở những khía cạnh và góc độ khác nhau Sau đây làmột số công trình, bài viết cơ bản về văn hóa, văn hóa tộc người

Những nghiên cứu về văn hóa nói chung có các công trình: “Văn hóa và

đổi mới” (Nxb Chính trị quốc gia H, 1994) của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng,

trong đó tác giả đề cập đến văn hóa một cách có hệ thống, công trình đã nêu lên

mối quan hệ giữa văn hóa và đổi mới “Sự chuyển đổi các giá trị trong văn hóa Việt Nam” (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989) của GS.TS Đỗ Huy, PGS Trường Lưu “Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (2001) của GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn - TS Phạm

Văn Đức TS Hồ Sĩ Quý, Nxb Chính trị quốc gia; Chương trình Khoa học

-Công nghệ cấp nhà nước mã số KX-05 “Phát triển văn hoá, con người và nguồn nhân lực trong thời kì công nghiệp hoá hiện đại hoá” giai đoạn 2001-

2005, do GS,VS Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm gồm 12 đề tài Các công trìnhnày đã tập trung làm rõ 3 chủ đề lớn đó là: Văn hoá và văn hoá Việt Nam đầu

TK XXI; con người và con người Việt Nam đầu TK XXI; phát triển nguồn nhânlực và nguồn nhân lực Việt Nam đầu TK XXI Trong đó đáng chú ý là nhữngphương pháp tiếp cận mới và những kết quả mới nhất trong nghiên cứu về conngười, nguồn lực con người, đời sống văn hoá và xu hướng phát triển văn hoá ở

các vùng miền khác nhau, về quan hệ nhân quả phức tạp giữa văn hoá - conngười - nguồn nhân lực

Ngoài ra còn phải kể đến một số công trình khác như: “Văn hóa các dân tộc Việt Nam thống nhất mà đa dạng” (2002), (Nông Quốc Chấn - Huỳnh Khái Vinh, Nxb Chính trị quốc gia; Phạm Minh Hạc với tác phẩm “Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc kết hợp với tinh hóa nhân loại” (1996), Nxb Khoa học Xã hội; “Sáng tạo và bảo tồn giá trị văn hóa, văn nghệ các dân tộc thiểu số Việt Nam” (1998), của Hội Văn học - Nghệ thuật các dân tộc thiểu

số Việt Nam, in tại trường Trung học Kỹ thuận In, Hà Nội

Nhìn chung, các công trình này nghiên cứu văn hóa dưới góc độ chung và

đã đạt được những thành công to lớn trong việc nghiên cứu khái niệm, cấu trúc,giá trị, và hình thức biểu hiện của văn hóa

Các công trình, bài viết về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển, về vaitrò của văn hóa trong nền kinh tế thị trường có: Trần Ngọc Hiên, "Văn hóa vàphát triển - từ góc nhìn Việt Nam", Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, (1993);Phạm Văn Đồng, "Văn hóa và đổi mới", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,(1994); Phạm Xuân Nam, "Văn hóa vì sự phát triển", Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, (1998) Hồ Sĩ Vịnh, "Văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới", NxbChính trị quốc gia, Hà Nội, (1999)

Những nghiên cứu về văn hóa các dân tộc thiểu số và các DTTS ở Tây

Nguyên có các công trình: “Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong cuộc sống hôm nay”, Nguyễn Khoa Điềm, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 7/2000 Đề tài: “Vấn đề giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số

ở Gia Lai trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết

học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2003 của Đỗ Văn Hòa

Những nghiên cứu về văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số ở Lâm Đồng có:

“Vấn đề dân tộc ở Lâm Đồng”(1986) do Mạc Đường chủ biên, Sở văn hóa

tỉnh Lâm Đồng xuất bản; “Người Chu Ru ở Lâm Đồng” (2009) do TS HoàngSơn chủ biên, nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc

Trong khuôn khổ Chương trình nghiên cứu về khoa học xã hội - nhân văn

1996 của tỉnh Lâm Đồng, Trung tâm Phát triển Kinh tế - Văn hóa - Xã hội (Đạihọc Đà Lạt) đã tiến hành triển khai đề tài "Văn hóa truyền thống Cơ ho, Mạ", doCao Thế Trình (chủ nhiệm), đề tài thuộc Sở KHCN & MT Lâm Đồng Đề tàinày gộp hai dân tộc Mạ và K’Ho để nghiên cứu; trọng tâm nghiên cứu là cácđặc điểm văn hoá truyền thống nên các tác giả coi trọng cả tư liệu cũ, càng xưacàng tốt; có nghiên cứu tổ chức gia đình - dòng họ - buôn (bon) làng theo quanniệm đó là văn hoá xã hội - văn hoá tổ chức cộng đồng…

Vấn đề văn hóa còn được nhiều tác giả nghiên cứu tiếp cận dưới các góc độkhác nhau được thể hiện trong các bài viết đã đăng trên các tạp chí như: “Giữgìn và phát huy giá trị văn hoá Tây Nguyên trong quá trình xây dựng đời sốngvăn hoá tinh thần ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số”, Trương Minh Dục -

Tạp chí Sinh hoạt Lý luận, số 1/2003; “Văn hoá các tộc người Tây Nguyên Thành tựu và thực trạng” Tô Ngọc Thanh - Tạp chí Sinh hoạt Lý luận, số

-1/2003…

Những công trình khoa học, sách báo, tạp chí nêu trên đã khẳng định tầmquan trọng của việc bảo tồn những giá trị, những di sản văn hóa nói chung vàvăn hóa bản địa các dân tộc thiểu số nói riêng trong công cuộc đổi mới Tuynhiên cho đến nay chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về phát huy vai tròvăn hóa bản địa các dân tộc thiếu số Lâm Đồng đối với sự phát triển kinh tế - xãhội của tỉnh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

* Mục đích:

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của văn hóa

và thực trạng phát huy vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số đối với sựphát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lâm Đồng, luận văn dự báo xu hướng biếnđổi và đề xuất những giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò văn hóa bản địacác dân tộc thiếu số đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong côngcuộc đổi mới, hội nhập quốc tế

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: “Vai trò văn hóa bản địa đối với sựphát triển kinh tế - xã hội tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn hiện nay”

* Phạm vi nghiên cứu:

Văn hóa là một lĩnh vực hết sức rộng lớn, đa dạng và phong phú, đề tàinghiên cứu, làm rõ vai trò của văn hóa bản địa Lâm Đồng đối với sự phát triển

hóa bản địa, mà chỉ tập trung ở vai trò của văn hoá bản địa các DTTS ở LâmĐồng trên các phương diện: phương thức sinh hoạt - kinh tế, kiến trúc, tri thứcbản địa, nghề truyền thống, ý thức cộng đồng, thiết chế xã hội, luật tục, lễ hội,tín ngưỡng và tôn giáo, nhằm kế thừa, bảo tồn và phát huy nó.

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận và thực tiến của đề tài:

Việc nghiên cứu và trình bày của luận văn dựa trên cơ sở lý luận và cácnguyên tắc phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ ChíMinh và các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam có liên quan đến đề tài.Tham khảo một số công trình nghiên cứu của các tác giả đã được công bố, cónội dung liên quan tới vấn đề mà luận văn đề cập

Đề tài được tiếp cận theo quan điểm lịch sử cụ thể và phương pháp cấu trúc

hệ thống về văn hóa và vai trò của văn hóa bản địa đối với sự phát triển kinh tế

-xã hội Nghiên cứu vốn văn hoá nền cùng với những tập quán sản xuất, sinhhoạt cộng đồng của đồng bào các tộc người bản địa trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

* Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài sử dụng các phương pháp chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng,chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích, lý giải, làm rõ các vấn đề; đồng thời kếthợp nhuần nhuyễn các phương pháp: Điều tra; lịch sử và lôgíc; phân tích vàtổng hợp; quy nạp và diễn dịch;… nhằm đạt tới mục đích đề tài đã đề ra

6 Đóng góp mới của luận văn

- Luận văn trình bày một cách tương đối rõ ràng cơ sở lý luận về văn hóa vàvai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số đối với sự phát triển kinh tế - xã hội

ở tỉnh Lâm Đồng”

- Làm rõ thực trạng phát huy vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số đốivới sự phát triển kinh - xã hội của tỉnh Lâm Đồng và chỉ rõ được những vấn đề đặt

ra đối với văn hóa trước sự tác động của xu hướng mở cửa, hội nhập quốc tế

- Đưa ra những dự báo về xu hướng biến đổi của văn hóa bản địa và đề xuấtmột số giải pháp phát huy vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số đối với sựphát triển kinh tế xã hội ở tỉnh Lâm đồng trong giai đoạn hiện nay

* Ý nghĩa thực tiễn của luận văn:

Luận văn góp phần củng cố nhận thức lý luận về văn hóa, vai trò văn hóabản địa các dân tộc thiếu số Lâm Đồng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, từ

đó góp phần nâng cao nhận thức đúng đắn về mối quan hệ giữa văn hóa và kinh

tế, hình thành nên ở mỗi người thái độ đúng đắn, hợp quy luật trong việc giữgìn, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa nói chung và văn hóa bản địa các dântộc thiểu số nói riêng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Luận văn còn có thể sử

dụng vào việc nghiên cứu những vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc ở các tỉnhTây Nguyên trong giai đoạn hiện nay.

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung củaluận văn gồm có 3 chương 8 tiết:

Chương 1: Vai trò của văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số ở tỉnh Lâm

Đồng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội - cơ sở lý luận

Chương 2: Vai trò của văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số tỉnh Lâm Đồng

đối với phát triển kinh tế - xã hội - thực trạng và vấn đề đặt ra

Chương 3: Xu hướng biến đổi và giải pháp phát huy vai trò văn hóa bản

địa các dân tộc thiểu số đối với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lâm Đồngtrong giai đoạn hiện nay

Chương 1 VAI TRÒ CỦA VĂN HOÁ BẢN ĐỊA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ

Ở TỈNH LÂM ĐỒNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

- XÃ HỘI - CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội

1.1.1 Quan niệm về văn hóa

Văn hóa, là thuật ngữ đa nghĩa, thường được xem xét từ nhiều khía cạnhkhác nhau Cho đế nay người ta đã thống kê có hơn 400 định nghĩa về văn hóa.Điều đó có nghĩa là sự xác định khái niệm văn hóa không đơn giản bởi mỗi họcgiả đều xuất phát từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng, mục đích riêng phù hợpvới vấn đề mình cần nghiên cứu

Trong lịch sử, khái niệm văn hóa xuất hiện rất sớm ở cả phương Đông cũngnhư ở phương Tây Ở phương Đông, trong thời kỳ Cổ đại ở Trung Quốc, vănhóa được hiểu là cách thức điều hành xã hội của tầng lớp thống trị dùng “vănhóa” và “giáo hóa”, dùng cái hay, cái đẹp để giáo dục và cảm hóa con người Ởnước ta gần 600 năm trước, Nguyễn Trãi cũng đã mơ ước một xã hội văn trị, lấynền tảng văn hiến cao, lấy trình độ học vấn và trình độ tu thân của mỗi ngườilàm cơ sở cho sự phát triển hài hòa của xã hội

Ở phương Tây, từ văn hóa bắt nguồn từ tiếng La tinh, (Cullture) nghĩa là càycấy, vun trồng - gắn liền với hoạt động nông nghiệp Sau này, nội dung đó pháttriển thành ý nghĩa hoạt động vun trồng, bù đắp tinh thần của con người, gắn chặtvới lao động sáng tạo ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người Trong Tiếng Việt, văn hóa được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ họcthức (trình độ văn hóa), lối sống (nếp sống văn hóa); theo nghĩa chuyên biệt đểchỉ trình độ phát triển của một giai đoạn trong khi theo nghĩa rộng thì văn hóabao gồm tất cả, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại cho đến tín ngưỡng, phongtục, lối sống, lao động

Quan niệm văn hóa của Hồ Ch Minh là một cách tiếp cận văn hóa từ ýnghĩa khái quát, đặc trưng nhất của nó, một định nghĩa cô đọng và chính xác vềvăn hóa Hồ Chí Minh xuất phát từ cách tiếp cận mác - xít nhưng lại gần gũi vớinhận thức hiện đại, đã toát lên cái nhìn vừa toàn diện, vừa sâu sắc về nguồn gốc lịch

sử của văn hóa, về phạm vi rộng lớn của văn hóa, về mặt biểu hiện của văn hóa trongđời sống và toàn bộ sinh hoạt của con người

Như vậy, văn hóa bao gồm cả lĩnh vực văn hóa vật chất và văn hóa tinhthần thể hiện năng lực sáng tạo độc đáo, riêng biệt của mỗi quốc gia, mỗi dântộc trong qúa trình vận động và phát triển của mình Đó là tổng thể sống động

các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ và hiệntại Qua các thế hệ, hoạt động sang tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị,các truyền thống và thị hiếu- những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dântộc, với các biểu hiện chính là: giá trị vật chất và giá trị tinh thần Văn hóa là sựphát triển năng lực của con người trong quá trình không ngừng nâng cao trình

độ làm chủ của mình đối với tự nhiên, xã hội và bản thân, nhằm thỏa mãn nhucầu về tinh thần và vật chất trong hoạt động thực tiễn hướng tới các giá trị nhânvăn Chính lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh điều đó Trênhành tinh này không có gì quý hơn con người Con người vừa là chủ thể, vừa làsản phẩm của văn hóa Điều đó được phản ánh rõ nét qua những đặc trưng vàchức năng của văn hóa, gồm:

- Một là, văn hóa có tính hệ thống Nhờ có tính hệ thống chúng ta hiểu đượcvăn hóa không phải là tập hợp, là phép cộng đơn thuần những hiện tượng vănhóa mà văn hóa tồn tại với tư cách là một thực thể bao trùm mọi hoạt động của

xã hội, thực hiện được chức năng tổ chức xã hội Chính văn hóa làm tăng độ ổn

định của xã hội, cung cấp cho xã hội mọi phương tiện cần thiết để đối phó vớimôi trường tự nhiên và xã hội của mình

- Hai là, văn hóa có tính giá trị, nhưng là những giá trị kết tinh lao động sángtạo của con người trên các bình diện hoạt động nhằm cải tạo tự nhiên, cải tạo xãhội và cải tạo chính bản thân mình, hướng tới chân, thiện, mỹ Nghĩa là hướng tới

sự tốt đẹp, nhân văn và không ngừng hoàn thiện của nhân loại Nói đến văn hóakhông chỉ là nói đến những giá trị tĩnh, kết tinh ngưng đọng, mà còn là sự vậnđộng, phát triển và hoàn thiện những giá trị ấy trong thời gian và không gian Tínhgiá trị của văn hóa là thước đo mức độ nhân bản của xã hội và con người Tính giá

trị là đặc trưng quan trọng và cần để phân biệt giá trị với phi giá trị Nhờ vào đặc

trưng giá trị, theo mục đích chúng ta có thể chia thành giá trị vật chất (phục vụ chonhu cầu vật chất) và giá trị tinh thần (phục vụ cho nhu cầu tinh thần)

- Ba là, hình thành trong một quá trình và được tích lũy qua nhiều thế hệ,nên văn hóa có tính lịch sử Tính lịch sử tạo cho văn hóa một bề dày, một chiềusâu và chính nó buộc văn hóa thường xuyên tự điều chỉnh, tiến hành phân loại

và phân bố lại các giá trị

Như vậy, văn hóa phản ánh và thể hiện một cách tổng quát, sống động mọimặt của cuộc sống (cá nhân và cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ cũng nhưtrong hiện đại Do vậy, theo quan niệm chung, khái niệm văn hóa có thể đượcđịnh nghĩa như sau: “Văn hóa là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần, đượchình thành, lưu truyền và phát triển qua quá trình hoạt động thực tiễn của conngười, cộng đồng người trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội”

1.1.2 Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội

Khẳng định, văn hóa là hệ thống các giá trị, các truyền thống, các thị hiếu

và lối sống được các cộng đồng người sáng tạo nên qua lịch sử phát triển hàngthế kỷ, dựa vào đó từng dân tộc khẳng định bản sắc riêng của mình, thì rõ ràng

văn hóa không hề đứng ngoài mà ngược lại nằm ở trong, là “nguồn lực nội sinh quan trọng nhất” của sự phát triển kinh tế - xã hội

Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, biểu hiện ở vai tròcủa tất cả các yếu tố cấu thành văn hóa: khoa học, giáo dục - đào tạo, đạo đức xãhội, thiết chế xã hội, phong tục, tín ngưỡng, tri thức… và những kinh nghiệmđược tích lũy trong quá trình lao động sản xuất Tất cả những yếu tố đó, có ảnhhưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội

Nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa, ngay từ khi mới ra đời Đảng

ta đã quan niệm: văn hóa có khả năng to lớn góp phần giải phóng dân tộc, giảiphóng con người, cải tạo xã hội Hiểu rõ biết đọc, biết viết là tiền đề của vănhóa, là ngưỡng cửa bước vào văn hóa của một dân tộc trước kia bị nô dịch, bịkìm kẹp trong chính sách ngu dân, nên ngay sau khi Cách mạng tháng 8/1945thành công Đảng ta và Bác Hồ đã nêu cao khẩu hiệu 3 chống; chống giặc đói,chống giặc dốt, chống giặc ngoại xâm

Như vậy, văn hóa không thể thiếu vắng trong động lực thúc đẩy sự pháttriển kinh tế - xã hội

1.2 Vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số Lâm Đồng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh

Nếu như văn hóa dân tộc là cội nguồn của nội lực quốc gia và nó gắn bómật thiết với cuộc sống của con người, có vai trò rất quan trọng trong việcquyết định tính dân tộc cũng như góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế -

xã hội, thì văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số Lâm Đồng là một bộ phận

và là nét đặc trưng trong văn hóa Việt, nó không chỉ góp phần tạo nên tính

đa dạng phong phú cho bản sắc văn hóa Việt mà còn có vai trò hết sức quantrọng Vì trình độ nhận thức, thưởng thức văn hóa, giữ gìn, phát huy vai trò vănhóa của các tộc người bản địa không chỉ ảnh hưởng đến địa phương nơi họ cưtrú mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ công cuộc xây dựng đất nước trên tất cả các

lĩnh vực của đời sống xã hội Ở đây đề tài dùng từ “bản địa” là để chỉ bộ phận

cư dân gốc, những cư dân đã cư trú lâu đời trên xứ sở này, và hệ thống giá trịvăn hóa của các cư dân đó, bao gồm cư dân của các tộc người: K’Ho, Churu,

Mạ, Mnông

1.2.1 Văn hóa vật chất và vai trò của nó

Để thích nghi với điều kiện môi trường sống, đặc biệt là núi rừng trùngđiệp, sự chia cắt khắc nghiệt và với một số dân ít ỏi, thưa thớt, văn hoá vật chấtcủa đồng bào các DTTS bản địa Lâm Đồng có những nét độc đáo riêng biệt

1.2.2 Văn hóa tinh thần và vai trò của nó

Đơn vị tổ chức xã hội cao nhất mà người các tộc người bản địa Lâm Đồng

đã đạt đến là Buôn (Bon) Đó vừa là một đơn vị tổ chức xã hội duy nhất, caonhất mang tính chất xã hội tương đối hoàn chỉnh, tương đối độc lập và tách biệtkhép kín về khu vực canh tác, vừa là một đơn vị kinh tế tự cấp, tự túc của Buôncủa đồng bào bản địa là làng truyền thống theo kiểu một công xã nông thôn, vậnhành độc lập với những tập tục bình đẳng, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau, giữlại cho họ những phẩm chất tốt đẹp luôn có nguy cơ bị "hoang dã hóa"

1.3 Những yếu tố tác động đến vai trò của văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số Lâm Đồng

Công cuộc đổi mới đất nước được Đảng ta đề ra và lãnh xướng từ Đại hội

VI (1986) đến nay một mặt đưa đất nước ta thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xãhội, đời sống của người dân ngày càng được nâng lên cả về vật chất lẫn tinhthần, nhưng mặt khác đổi mới, mở cửa, hội nhập cũng ảnh hưởng đến mọi mặtcủa đời sống xã hội trong đó có văn hóa Là một bộ phận của văn hóa Việt, vănhóa các dân tộc bản địa Lâm Đồng cũng đang chịu sự tác động của nhiều yếu tố,biểu hiện:

+ Sự tác động của cơ chế thị trường

+ Tác động của những âm mưu lợi dụng tôn giáo để hủy hoại truyền thốngtốt đẹp của nền văn hoá bản địa:

+ Tác động của khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế

Tóm lại: Hình thành trên nền tảng kinh tế là nền nông nghiệp nương rẫy,văn hóa bản địa các DTTS ở Lâm Đồng, thấm nhuần trong mỗi con người và cảcộng đồng, được lưu giữ, chắt lọc, kế thừa và phát triển, phát huy qua các thếhệ… trở thành nền tảng tinh thần của mỗi con người, của cộng đồng dân tộc và

xã hội Vai trò nền tảng tinh thần chính là sức mạnh tiềm ẩn của dân tộc, đượcbiểu hiện ở tính dân tộc, tình cảm, thể chế và thiết chế văn hoá, tập tục dân tộchình thành trên cơ sở của những điều kiện địa lý nhất định và những quan hệnhững kinh nghiệm chung của cộng đồng, là ý thức về bảo vệ lợi ích dân tộc vớimột phương thức sản xuất, phương thức tư duy phù hợp, là sự chấp nhận vàthực hiện theo những quan điểm, nguyên tắc của cộng đồng, dân tộc được hìnhthành trong quá trình sinh tồn của các tộc người bản địa

Chương 2 VAI TRÒ CỦA VĂN HOÁ BẢN ĐỊA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TỈNH LÂM ĐỒNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

- THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên - xã hội Lâm Đồng có liên quan đến vai trò văn hóa bản địa các dân tộc thiểu số của tỉnh

2.1.1 Khái quát về điều kiện địa lý tự nhiên

Văn hóa chịu sự chi phối đáng kể của hoàn cảnh địa lý - khí hậu Do đó nói đến điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến văn hóa bản đại Lâm Đồng phải nói đến vị trí địa lý và đặc điểm vùng lãnh thổ cư trú của họ Chính địa bàn

cư trú đó có những điều kiện thuận lợi và khó khăn riêng cho quá trình tiếp xúc, giao lưu kinh tế - xã hội tộc người và cho sự phát triển kinh tế- xã hội của chính các tộc người bản địa đó đặc biệt là liên quan đến sự hình thành

và phát triển nền văn hóa của họ

- Vị trí địa lý, địa giới hành chính

- Đặc điểm địa lý - tự nhiên

2.1.2 Dân cư và phân bố dân cư

Nhìn chung các dân tộc bản địa Lâm Đồng có những đặc điểm sau:

Về dân số: Cũng như dân số toàn tỉnh, dân số của mỗi tộc người cũng nhưtỷ lệ tăng dân số rất thấp, mặc dù tỷ suất sinh cao, nhưng tỷ suất chết thô cũngrất cao, trong khi tuổi thọ trung bình lại thấp do nhiều nguyên nhân

Về trình độ sản xuất: Các dân tộc thiểu số bản địa ở Lâm Đồng tuy thuộchai ngữ hệ khác nhau, nhưng là những tộc người đã sớm lựa chọn mảnh đấtNam Tây Nguyên làm nơi cư trú nên trong quá trình sinh tồn giữa họ không chỉ

có sự cận cư mà còn thường xuyên có sự giao lưu, trao đổi văn hóa với nhau, dovậy có nhiều nét tương đồng, nhất là trình độ kỹ thuật và trình độ sản xuất thìđều ở mức khá thấp Đặc biệt là về kinh tế, ngoài một bộ phận nhỏ đồng bào cácdân tộc thiểu số bản địa sinh tồn ở những vùng đất trũng hoặc tương đối bàngphẳng và thuận lợi có làm ruộng nước thì phần lớn còn lại sống chủ yếu nhờ vàoviệc đốt nương làm rẫy và hái các sản phẩm từ rừng Nhu cầu dinh dưỡng hàngngày của họ được đáp ứng từ cây lương thực và thực phẩm do họ trồng trongrẫy của mình, còn thức ăn động vật chủ yếu là săn bắt Đó là những động vật sănđược theo mùa và những động vật được đánh bắt từ sông suối tự nhiên và cónhững động vật do họ thuần dưỡng và nuôi song không nhiều

Về cơ cấu xã hội: tồn tại, vận động trong mối quan hệ hài hoà với tự nhiên

và còn lệ thuộc vào tự nhiên, nên cơ cấu xã hội đồng bào các dân tộc thiểu số

bản địa Lâm Đồng cũng phản ánh khá rõ quan hệ nói trên Tổ chức xã hội caonhất của các tộc người bản địa ở Lâm Đồng là buôn (làng), nhưng làng ở đâycũng mang nặng tính tự quản và tương trợ, bởi thực chất làng là sự mở rộng củamột số gia đình, dòng họ nhằm nâng cao sức mạnh của con người để tồn tại hơn

2.2.1 Thực trạng phát huy vai trò tích cực của văn hóa bản địa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở Lâm Đồng và nguyên nhân

Phát huy vai trò văn hoá bản địa đối với sự phát triển kinh tế

Như vậy, cùng với sự vận động phát triển không ngừng của xã hội, trên nềntảng phương thức sản xuất truyền thống, những tri thức, những kinh nghiệmđược tích lũy qua các thế hệ được phát huy, góp phần tích cực vào việc chuyểndịch trong sản xuất Điều này dễ dàng nhận thấy trong việc lựa chọn các loạihình kinh tế ở các tộc người bản địa Lâm Đồng hiện nay Sự lựa chọn tạo nênsức mạnh thúc đẩy nhanh sự phát triển đưa các dân tộc bản địa Lâm Đồng dầnthoát khỏi nghèo nàn và lạc hậu, nâng cao đời sống mọi mặt cho đồng bào, rútngắn khoảng cách chênh lệch giữa các dân tộc, góp phần thúc đẩy sự phát triểnkinh tế Các loại hình kinh tế được đồng bào lựa chọn phổ biến hiện nay là:

- Sản xuất nông nghiệp, hướng vào hai loại hình cơ bản là nông nghiệp sinhthái và nông nghiệp công nghệ cao

- Sản xuất lâm nghiệp: đang chuyển dịch theo hướng giảm khai thác, tăngcường quản lý bảo vệ, khoanh nuôi tái sinh, trồng rừng kinh tế, trong 5 năm(2006- 2010) ở Lâm Đồng đã có 11.814 hộ đồng bào dân tộc thiểu số nhận quản

lý bảo vệ rừng

- Du lịch văn hóa và du lịch sinh thái là một sự lựa chọn phù hợp bởi, LâmĐồng là tỉnh có nhiều cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, đặc biệt là sự hùng vỹ vàhoang dại của những thác nước, những đỉnh đồi gắn liền với nhiều sự tích củacác tộc người bản địa và khí hậu mát mẻ cùng với điểm nhấn là những giá trịvăn hóa bản địa mang đặc trưng riêng đang vươn mình lan tỏa trong một môitrường mới Ngay cả những khu vực vùng sâu, vùng xa làm du lịch sinh thái và

du lịch văn hóa cũng không còn xa lạ với đồng bào các DTTS bản địa Lâm