Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông là một trongnhững nội dung của quản lý các hoạt động sư phạm.. Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, việc quản lý công
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
Trang 2CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Văn Quân
Phản biện 1:……….
Phản biện 2:………
Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
\ họp tại ………
Vào hồi giờ ngày tháng năm
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin – Thư viện , Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Phòng Tư liệu Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của giáo dục phổ thông Hoạt động giáo dụchướng nghiệp được chính thức đưa vào chương trình và kế hoạch giáo dục phổ thông nhằmgiúp học sinh biết cách chọn nghề phù hợp với hứng thú, năng lực của bản thân, đồng thờiphù hợp với nhu cầu nhân lực và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Giáo dụchướng nghiệp còn là biện pháp hữu hiệu, góp phần tích cực và có hiệu quả vào việc phânluồng học sinh, chuẩn bị cho học sinh đi vào cuộc sống lao động nếu như các em không cóđiều kiện tiếp tục học lên ngay sau khi tốt nghiệp phổ thông
Thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước, ngành giáo dục đã có nhiều cố gắng
để đẩy mạnh công tác giáo dục hướng nghiệp và đã đạt được những kết quả bước đầu Tuynhiên, hiệu quả của hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong thời gian qua còn thấp, chưa đápứng yêu cầu của xã hội, nhiều học sinh rất lúng túng trong việc lựa chọn hướng đi cho mìnhsau khi tốt nghiệp trung học phổ thông và thiếu tâm thế, năng lực để bước vào cuộc sống laođộng
Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông là một trongnhững nội dung của quản lý các hoạt động sư phạm Quản lý tốt hoạt động giáo dục hướngnghiệp cho học sinh là góp phần vào việc giáo dục và đào tạo con người hoàn thiện về phẩmchất đạo đức, có năng lực, đủ trình độ kiến thức cống hiến cho sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước
Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, việc quản lý công tác này ở các trường trunghọc phổ thông chưa thật sự đạt hiệu quả, phần lớn các trường chỉ giao khoán cho giáo viênchủ nhiệm, các nhà quản lý trường học chưa thật sự quan tâm đến việc tổ chức thực hiện,kiểm tra đánh giá việc thực hiện công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trườngtrung học phổ thông Vấn đề đặt ra là làm thế nào để các nhà quản lý trường học quản lý tốtcông tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trong nhà trường
Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên
cứu: “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng”
2 Mục đích nghiên cứu
Đánh giá đúng thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường trunghọc phổ thông Quốc Tuấn – thành phố Hải Phòng Từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao chấtlượng và hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận về quả lý giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
- Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung họcphổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng
- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trunghọc phổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng
Trang 44 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông Quốc Tuấn, thànhphố Hải Phòng
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thôngQuốc Tuấn, thành phố Hải Phòng
5 Vấn đề nghiên cứu
Đề tài tập trung vào nghiên cứu vấn đề cơ bản sau: Biện pháp quản lý hoạt độnggiáo dục hướng nghiệp ở trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng
6 Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường trung họcphổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng đã đạt được một số thành tựu đáng kể song còn
có những hạn chế Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý GDHN phù hợp sẽ nâng caochất lượng GDHN cho học sinh trường THPT Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng
7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Khảo sát và sử dụng các số liệu từ các năm 2007 trở lại đây
8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa lý luận:
Tổng kết thực tiễn công tác quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinhtrường Trung học phổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng, chỉ ra những bài học thànhcông và mặt hạn chế, cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp quản lý hoạt độnggiáo dục hướng nghiệp cho học sinh
- Ý nghĩa thực tiễn:
Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng cho các trường Trung học phổ thông kháctrong cả nước về việc quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh Nó còn có giátrị tham khảo cho các nhà quản lý giáo dục
9 Các phương pháp nghiên cứu
9.1 Phương pháp luận
9.1.1 Quan điểm hệ thống – cấu trúc
9.1.2 Quan điểm thực tiễn
9.1.3 Quan điểm lịch sử, logic
9.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
9.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
9.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
9.3 Phương pháp thống kê toán học
10 Cấu trúc của luận văn
Cấu trúc luận văn gồm: Mở đầu; Chương 1; Chương 2; Chương 3; Kết luận và khuyến nghị
Trang 51.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.3 Hướng nghiệp
Hướng nghiệp là quá trình hướng dẫn chọn nghề, quá trình chuẩn bị cho thế hệ trẻ đivào LĐSX; hướng nghiệp là một hệ thống biện pháp tác động của gia đình, nhà trường và xãhội, trong đó nhà trường đóng vai trò chủ đạo nhằm hướng dẫn và chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵnsàng đi vào lao động ở các ngành nghề tại những nơi xã hội đang cần phát triển, đồng thời lạiphù hợp với hứng thú, năng lực cá nhân
1.2.4 Giáo dục hướng nghiệp
GDHN là một hệ thống các biện pháp giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội,nhằm dẫn dắt thế hệ trẻ đi vào thế giới nghề nghiệp, giúp cho các em có định hướng đúngtrong việc lựa chọn nghề phù hợp với nguyện vọng, sở trường của bản thân, đáp ứng đượcnhu cầu nhân lực của xã hội đang đặt ra Đồng thời, giúp các em phát huy hết năng lực củamình với nghề đã chọn
1.2.5 Quản lý giáo dục hướng nghiệp
Quản lý GDHN ở trường THPT trong giai đoạn hiện nay là quản lý các thành tố và mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của quá trình GDHN nhằm đạt mục tiêu GDHN
1.2.6 Biện pháp
Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể
* Biện pháp quản lý giáo dục hướng nghiệp được hiểu: là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong công tác GDHN nhằm đạt mục tiêu GDHN đã đề ra
Trang 61.3 Giáo dục hướng ngiệp trong trường trung học phổ thông
1.3.1 Vị trí của trường trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân
Được quy định tại điều 2, Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông cónhiều cấp học, ban hành kèm theo Quyết định số 07/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 02/04/2007 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo
1.3.2 Ý nghĩa của giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
1.3.2.1 Ý nghĩa giáo dục
Góp phần vào việc cụ thể hóa mục tiêu đào tạo của trường phổ thông là đào tạo họcsinh trở thành những người lao động có năng lực thích ứng với một lĩnh vực nghề nghiệp cụthể
1.3.2.2.Ý nghĩa kinh tế
Hướng vào việc sử dụng hợp lý tiềm năng lao động trẻ tuổi của đất nước, từ đó, nângcao năng suất lao động của xã hội Hướng nghiệp là một trong những yếu tố làm đồng bộ hóađội ngũ lao động nghề nghiệp, phân bố lực lượng lao động xã hội, chuyên môn hóa tiềm nănglao động trẻ tuổi
1.3.3 Mục đích, chức năng, nhiệm vụ của giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông
1.3.3.1 Mục đích của giáo dục hướng nghiệp
Giúp cho HS có được ý thức như là chủ thể trong sự lựa chọn nghề, có định hướng đúng khi chọn nghề dựa trên cơ sở hiểu biết khoa học về nghề nghiệp, về nhu cầu thị trường lao động XH và năng lực, sở trường của bản thân
1.3.3.2 Chức năng của giáo dục hướng nghiệp
Chuẩn bị cho HS sẵn sàng đi vào cuộc sống lao động sản xuất, đó là sẵn sàng về mặt tri thức, tư tưởng tình cảm, kỹ năng hành động và đạo đức, lương tâm nghề nghiệp
1.3.3.3 Nhiệm vụ giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
Cung cấp kiến thức, hình thành kỹ năng, giáo dục thái độ lao động và ý thức đúng đắn với nghề nghiệp; Giúp cho HS có hiểu biết khái quát về sự phân công lao động XH, cơ cấu nền kinh tế quốc dân, sự phát triển kinh tế của đất nước, địa phương, làm quen với những ngành nghề chủ yếu, nghề cơ bản, đặc biệt là nghề truyền thống của địa phương; Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng HS để khuyến khích, hướng dẫn và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất; Cung cấp thông tin về KT - XH, thị trường lao
Trang 7động, nghề nghiệp Giáo dục, động viên, hướng dẫn HS đi vào những ngành nghề mà nhà nước, địa phương đang cần phát triển.
1.3.4 Nôi dung của giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông
1.3.4.1 Định hướng nghề nghiệp
Thông tin cho HS biết về đặc điểm hoạt động và yêu cầu phát triển của các nghề trong
xã hội; Định hướng sự chú ý của HS vào những ngành, nghề hay lĩnh vực KT-XH mà Nhà nước , địa phương đang cần phát triển; Kích thích hứng thú của học sinh tìm hiểu về các ngành, nghề trong xã hội; Giúp HS có thái độ đúng đắn đối với nghề nghiệp, từng bước xóa
bỏ những quan niệm sai về nghề nghiệp trong XH; Giáo dục HS tự giác lao động nhằm tự đánh giá và kiểm nghiệm hứng thú của bản thân đối với một dạng lao động nhất định
1.3.5 Các con đường giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông
1.3.5.1.Hướng nghiệp qua dạy – học các môn văn hóa
1.3.5.2.Hướng nghiệp qua dạy – học môn Công nghệ, dạy nghề phổ thông và hoạt động lao động sản xuất
1.3.5.3 Hướng nghiệp qua hoạt động giáo dục hướng nghiệp
1.3.5.4 Hướng nghiệp qua hoạt động tham quan, ngoại khóa trong và ngoài nhà trường.
1.4 Quản lý giáo dục hướng nghiệp của Hiệu trưởng trường trung học phổ thông.
1.4.1 Nội dung quản lý giáo dục hướng nghiệp của Hiệu trưởng trường trung học phổ thông
1.4.1.1 Nâng cao nhận thức về giáo dục hướng nghiệp
1.4.1.2 Xây dựng kế hoạch giáo dục hướng nghiệp
1.4.1.3 Tổ chức thực hiện giáo dục hướng nghiệp
1.4.1.4 Chỉ đạo thực hiện giáo dục hướng nghiệp
1.4.1.5 Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên làm công tác giáo dục hướng nghiệp 1.4.1.6 Xây dựng các điều kiện phục vụ giáo dục hướng nghiệp
1.4.1.7 Kiểm tra, đánh giá công tác giáo dục hướng nghiệp
1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông
1.5.1 Đường lối của Đảng và Nhà nước về giáo dục hướng nghiệp
1.5.2 Yêu cầu đổi mới giáo dục trung học phổ thông
1.5.3 Những yêu cầu của giáo dục hướng nghiệp trong giai đoạn hiện nay
1.5.4 Điều kiện kinh tế - xã hội
Trang 8Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNGNGHIỆP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUỐC TUẤN THÀNH
PHỐ HẢI PHÒNG 2.1 Khái quát tình hình giáo dục và đào tạo tại trường THPT Quốc Tuấn, Thành phố Hải Phòng
Trường THPT Quốc Tuấn được UBND thành phố Hải Phòng kí quyết định số 1931 ngày 30/8/2006 về việc thành lập trường THPT Quốc Tuấn trực thuộc Sở GD-ĐT Hải Phòng Đến năm học 2012 – 2013, quy mô của nhà trường là 22 lớp với 978 học sinh và 70 cán bộ, giáo viên, nhân viên Hiện nay nhà trường vẫn phải tổ chức dạy và học tại 2 địa điểm cách xa nhau hơn 7 km Tỉ lệ lên lớp hàng năm đạt từ 95% trở lên Tỉ lệ đỗ tốt nghiệp hàng năm đạt từ
2.2.1.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên
Kết quả điều tra cho thấy đa số CBQL và GV đã nhận thức được tầm quan trọng củahoạt động GDHN trong nhà trường, thể hiện có 90,7% ý kiến đánh giá ở mức độ rất quantrọng và quan trọng, chỉ có 5/54 ý kiến chiếm 9,3% đánh giá quan trọng ở mức độ bìnhthường, không có ý kiến nào cho rằng không quan trọng Tuy nhiên, sự quan tâm từ phía lãnhđạo nhà trường và đội ngũ GV về công tác này còn chưa cao, có tới 61,1% CBQL, GV quantâm đến GDHN ở mức độ bình thường
2.2.1.2 Nhận thức của cha mẹ học sinh
Qua kết quả điều tra cho thấy hầu hết CMHS đều cho là việc lựa chọn nghề nghiệpcủa HS có sự GDHN của gia đình, thể hiện có 70% ý kiến cho rằng GDHN của gia đình làcần thiết và rất cần thiết Tuy nhiên, cũng có một bộ phận không nhỏ CMHS nghĩ rằng sựđịnh hướng nghề nghiệp của HS không cần đến GDHN của gia đình, thể hiện 25,83% ý kiếncho rằng GDHN của gia đình có vai trò bính thường và 4,17% ý kiến cho rằng GDHN của giađình là không cần thiết
2.2.1.3 Nhận thức của học sinh
Đa số các em HS hiểu biết rất ít về nghề mà các em dự định lựa chọn: 78,58% hiểubiết rất ít về đặc điểm, yêu cầu của nghề; 78,57% có hiểu biết rất ít về nhu cầu tuyển dụngnghề của XH; 55,24% biết rất ít những điều kiện cần có của bản thân khi lựa chọn nghề;63,33% biết rất ít về cơ hội phát triển của nghề; 76,19% biết rất ít về thu nhập kinh tế củanghề mà các em dự định lựa chọn
Tác động của nhà trường trong việc hướng nghiệp chưa cao, nguồn thông tin cần biết
về nghề mà HS thu nhận được khi chọn nghề phần lớn từ các kênh ngoài trường
Trang 92.2.2 Kết quả thực hiện các con đường giáo dục hướng nghiệp trong trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn
2.2.2.1 Giáo dục hướng nghiệp thông qua dạy học các môn văn hoá
Qua bảng 2.7 cho thấy kết quả thực hiện GDHN thông qua dạy - học các môn văn hoá
ở mức độ trung bình, thể hiện điểm trung bình chung của 5 nội dung là X = 2,35.Kết quảtương quan thứ bậc r = +1 cho phép kết luận, tương quan trên là thuận và chặt chẽ, có nghĩa là
ý kiến đánh giá của CBQL và GV là phù hợp với nhau
Bảng 2.7.GDHN thông qua dạy - học các môn văn hoá
TT Nội dung
Kết quả thực hiệnCán bộ quản lý Giáo viên Chung
∑ X Thứbậc ∑ X Thứbậc ∑ X Thứbậc
1 Thông qua dạy- học
các môn văn hoá… 12,4 3,1 1 146 2,92 1 158.4 2.93 1
Trang 101,68 Kết quả tương quan thứ bậc r = +0,98 cho phép kết luận, tương quan trên là thuận vàchặt chẽ, có nghĩa là ý kiến đánh giá của CBQL và GV là phù hợp nhau.
Từ năm học 2006 - 2007, trường THPT Quốc Tuấn đều tổ chức cho HS lớp 11 thamgia học và thi lấy chứng chỉ nghề với 3 nghề là tin học văn phòng, điện và vi sinh dinh dưỡng.Chương trình dạy nghề nhìn chung còn mang nặng tính lý thuyết, điều kiện CSVC để học sinhthực hành chưa đảm bảo, không có GV chuyên trách với hoạt động dạy nghề phổ thông Côngtác dạy nghề với mục đích chính là cộng thêm điểm cho HS khi thi tốt nghiệp THPT
2.2.2.3.Giáo dục hướng nghiệp qua tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp
Bảng 2.9.GDHN qua tổ chức hoạt động GDHN
TT Nội dung
Kết quả thực hiệnCán bộ quản lý Giáo viên Chung
2.2.2.4 Giáo dục hướng nghiệp qua hoạt động tham quan, ngoại khoá trong và ngoài nhà trường
Bảng 2.10.GDHN qua hoạt động tham quan, ngoại khoá
TT Nội dung
Kết quả thực hiệnCán bộ quản lý Giáo viên Chung
Trang 115 Phối hợp với Đoàn thanh
niên tổ chức các buổi toạ
7 Tham gia hoạt động
hướng nghiệp của các cơ
2.2.3 Tình hình phân luồng học sinh Trung học phổ thông Quốc Tuấn
Bảng 2.11 Thống kê học sinh tốt nghiệp THPT Quốc Tuấn vào CĐ, ĐH
(Nguồn: Sở GD&ĐT Hải Phòng)
Qua bảng thống kê cho thấy, số lượt thí sinh trường THPT Quốc Tuấn đăng kí dự thivào CĐ, ĐH giai đoạn 2010 - 2013 là tương đối lớn Qua khảo sát cho thấy số học sinh có ýđịnh thi vào các trường CĐ, ĐH chiếm tỉ lệ 87,14% Qua thăm dò ý kiến của 120 CMHS thì
có 98/120 chiếm 81,67% CMHS mong muốn sau khi tốt nghiệp THPT sẽ cho con thi CĐ,
Trang 12Qua điều tra nhận thức về tầm quan trọng của 7 biện pháp mà trường THPT QuốcTuấn đang áp dụng để quản lý công tác GDHN của CBQL và GV khá cao
Điểm trung bình chung của 7 biện pháp là X = 3,55 và cả 7 biện pháp được đánh giávới X >3,0
2.3.2 Thực trạng mức độ thực hiện các biện pháp quản lý giáo dục hướng nghiệp của trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn - Thành phố Hải Phòng
Mức độ thực hiện các biện pháp quản lý GDHN của trường THPT Quốc Tuấn đượcđánh giá ở mức độ trung bình, thể hiện qua điểm trung bình chung của cả 7 biện pháp là X =1,74 và 7/7 biện pháp có điểm trung bình 1,5 ≤X ≤ 2,04
2.3.3 Mối tương quan giữa mức độ nhận thức và thực hiện các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn - Thành phố Hải Phòng
Kết quả tính toán thu được r = +0,82 cho phép kết luận mối tương quan giữa mức độnhận thức và mức độ thực hiện các biện pháp QLGDHN của trường THPT Quốc Tuấn làtương quan thuận và chặt chẽ, điều này cho thấy mức độ nhận thức và mức độ thực hiện làtương đối hợp lý
Bảng 2.14 Tương quan giữa nhận thức tầm quan trọng và mức độ thực hiện các
biện pháp quản lý GDHN của trường THPT Quốc Tuấn
5 Bồi dưỡng đội ngũ CBQL, GV về công tác GDHN 3,63 3 1,57 5
6 Xây dựng các điều kiện phục vụ GDHN 3,46 6 1,54 6
7 Kiểm tra, đánh giá công tác GDHN 3,32 7 1,5 7
2.3.4.Phân tích các biện pháp quản lý giáo dục hướng nghiệp của trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn, thành phố Hải Phòng
2.3.4.1 Trang bị cho học sinh và các lực lượng giáo dục hiểu biết về giáo dục hướng nghiêp
Nhà trường mới chỉ phổ biến tinh thần của các văn bản mà chưa có những biện phápthực hiện để biến những tinh thần chỉ đạo đó thành hiện thực, chưa chỉ đạo thực hiện có hệthống từ vấn đề nhận thức cho HS và các lực lượng giáo dục ngày từ khi bắt đầu triển khaicũng như trong quá trình thực hiện, đánh giá, rút kinh nghiệm
2.3.4.2 Xây dựng kế hoạch giáo dục hướng nghiệp
Trường THPT Quốc Tuấn đã đề ra kế hoạch GDHN cho cả năm học, nhưng kế hoạchđược xây dựng một cách chung chung Kế hoạch cụ thể theo từng tháng, từng học kì, từng nộidung của công tác GDHN trong nhà trường hầu như không được quan tâm thực hiện Bêncạnh đó, kế hoạch về bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, GV làm công tác GDHN; kế hoạch huy động
