Lý do chọn đề tài: Một trong các mục tiêu mới và quan trọng của việc dạy học môn Toán ở tiểu học hiện nay là giúp học sinh tích cực ứng dụng các kiến thức và kĩ năng về môn Toán vào giải
Trang 1“MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH YẾU LỚP 4C2 TRƯỜNG TIỂU HỌC
SƠN HIỆP HỌC TỐT MÔN TOÁN PHẦN SỐ HỌC”
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài:
Một trong các mục tiêu mới và quan trọng của việc dạy học môn Toán ở tiểu học hiện nay là giúp học sinh tích cực ứng dụng các kiến thức và kĩ năng về môn Toán vào giải quyết tình huống thường gặp trong đời sống hàng ngày
Đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học cũng là một trong các giải pháp được nhiều người quan tâm, nhằm đưa các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học mới vào nhà trường tiểu học như: Dạy cá nhân, dạy học theo nhóm và dạy học thông qua các trò chơi học tập dành cho môn Toán Để giúp cho học sinh yếu nói chung và lớp 4C2 nói riêng của Trường tiểu học Sơn Hiệp học tốt phần số học, thích đến trường đồng thời giúp các em hiểu bài, nhớ bài được lâu hơn thì một trong những phương pháp dạy học phù hợp nhất với học sinh yếu là phương pháp tổ chức dạy học thông qua các trò chơi học tập
Trò chơi học tập là một phương pháp cung cấp kiến thức hoặc củng cố khắc sâu nội dung kiến thức của bài thông qua một trò chơi Có thể tận dụng trò chơi học tập để giúp các em nắm vững cách tính cộng trừ nhân chia trong phần số học toán lớp 4
Trò chơi học tập là hình thức hoạt động rất phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của học sinh tiểu học Trò chơi phù hợp, gắn với nội dung bài, hấp dẫn sẽ có tác dụng tốt với việc luyện phát âm của học sinh Trong việc đổi mới phương pháp dạy học, trò chơi học tập được coi là một nội dung học tập, một hoạt động không thể thiếu trong mỗi giờ học
Như chúng ta đã biết bậc tiểu học là bậc học đầu tiên vô cùng quan trọng, trong việc hình thành và phát triển nhân cách, văn hóa trong nhà trường cũng như trong xã hội Ngoài ra nó còn tạo nền móng ban đầu cơ bản và bền vững cho các em tiếp tục học
Trang 2ở cỏc bậc học tiếp theo, hỡnh thành cơ sở ban đầu, đường nột ban đầu của nhõn cỏch, cũng như những gỡ thuộc về hành vi đạo đức Được hỡnh thành từ lớp 1 đến lớp 5 và
sẽ theo suốt cuộc đời học tập của cỏc em, như đọc đỳng, viết đỳng chớnh tả, kĩ năng thực hiện cỏc phộp tớnh, kỹ năng viết tập làm văn Những vấn đề này được hỡnh thành từ đầu cấp và khú cải tạo, sửa chữa được
PHẦN 2: NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận:
Trong các môn học ở bậc tiểu học, môn Toán có vị trí rất quan trọng Toán học với t cách là một khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới khách quan, có một hệ thống kiến thức cơ bản và phơng pháp nhận thức rất cần thiết cho đời sống, sinh hoạt và lao
động hằng ngày cho mỗi cá nhân con ngời Toán học có khả năng phát triển t duy lôgíc, bồi dỡng và phát triển những thao tác trí tuệ cần thiết để nhận thức thế giới khách quan nh: tru tợng hoá, khái quát hoá, phân tích tổng hợp ….nó có vai trò rất quan trọng trong việc rèn luyện phơng pháp suy nghĩ, phơng pháp suy luận Nó có nhiều tác dụng trong việc phát triển trí thông minh, t duy độc lập, linh hoạt sáng tạo góp phần vào giáo dục ý chí, đức tính cần cù, ý thức vợt khó, khắc phục khó khăn của học sinh tiểu học
Vì nhận thức của học sinh giai đoạn này, cảm giác và tri giác của các em đã đi vào những cái tổng thể, trọn vẹn của sự vật hiện tợng, đã biết suy luận và phân tích Nhng tri giác của các em còn gắn liền với hành động trực quan nhiều hơn, tri giác về không gian trừu tợng còn hạn chế Sự phát triển t duy, tởng tợng của các em còn phù thuộc vào vật mẫu, hình mẫu Quá trình ghi nhớ của các em còn phù thuộc vào đặc điểm lứa tuổi, ghi nhớ máy móc còn chiếm phần nhiều so với ghi nhớ lôgíc Khả năng điều chỉnh chú ý cha cao, sự chú ý của các em thờng hớng ra ngoài vào hành động cụ thể chứ cha có khả năng hớng vào trong ( vào t duy ) T duy của các em cha thoát khỏi tinh cụ thể còn mang tính hình thức Hình ảnh của tưởng tợng, t duy đơn giản hay thay đổi Cuối bậc tiểu học các
em biết dựa vào ngôn ngữ để xây dựng hình tợng có tính khái quát hơn Trí nhớ trực quan hình tợng phát triển hơn so với trí nhớ từ ngữ lôgíc
Dựa vào đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học mà trong quá trình dạy học phải làm cho những tri thức khoa học xuất hiện nh một đối tợng, kích thích sự tò mò, sáng tạo… cho hoạt động khám phá của học sinh, rèn luyện và phát triển khả năng t duy linh hoạt sáng tạo, khả năng tự phát hiện, tự giải quyết vấn đề, khả năng vận dụng những kiến thức đã học vào những trờng hợp có liên quan vào đời sống thực tiễn của học sinh
Trang 3Môn Toán là môn học đóng một vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho các em Qua việc dạy , học môn Toán giúp cho HS luyện tập , củng cố , vận dụng các kĩ thuật và thao tác thực hành các kiến thức đã học , rèn luyện kĩ năng tính toán Qua việc dạy , học môn Toán người GV dễ dàng phát hiện được rõ hơn những gì HS đã lĩnh hội và nắm chắc , những gì HS chưa nắm chắc để có biện pháp giúp
HS phát huy hoặc khắc phục Qua việc dạy , học môn Toán GV giúp HS từng bước phát triển năng lực tư duy , rèn luyện phương pháp và kĩ năng suy luận , phán đoán , …Qua việc dạy , học môn Toán HS rèn luyện được ý chí khắc phục khó khăn , thói quen xét đoán có căn cứ , tính cẩn thận , chu đáo , cụ thể , làm việc có kế hoạch , có kiểm tra kết quả cuối cùng Từng bước hình thành và rèn luyện thói quen và khả năng suy nghĩ độc lập , khắc phục cách nghĩ máy móc , rập khuôn , xây dựng lòng ham thích , tìm tòi ,…
Học sinh yếu kém về Toán là những học sinh có kết quả về môn Toán thường xuyên dưới mức trung bình Do đó việc lĩnh hội tri thức , rèn luyện kỹ năng cần thiết đối với những học sinh này tất yếu đòi hỏi tốn nhiều công sức và thời gian hơn so với những học sinh khác Vì vậy người GV cần phải nắm vững các đặc điểm của học sinh yếu để từ đó đề ra các giải pháp phù hợp nhằm khắc phục tình trạng yếu kém trong học Toán của học sinh
2 Thực trạng:
Về phía học sinh tại trường Tiểu học Sơn Hiệp sự tiếp cận tiếng Việt của học sinh
dân tộc chỉ thông qua sự tiếp cận áp đặt
Vốn tiếng Việt của học sinh dân tộc khi học tiếng Việt là không có, hoặc chỉ có một số vốn tiếng Việt ít ỏi Các em đã quen giao tiếp và tư duy bằng tiếng mẹ đẻ của mình Ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ - ngôn ngữ thứ nhất - đối với việc tiếp thu ngôn ngữ thứ hai có thể ở mức độ tiêu cực khác nhau tuỳ thuộc vào sự tương đồng hay khác biệt giữa hai ngôn ngữ Nhưng nói chung, khi học tiếng Việt, học sinh dân tộc không thể ngay một lúc, một lần mà phải làm quen dần với tiếng Việt từ ngữ âm đến ngữ nghĩa, ngữ pháp
Trang 4Môi trường tiếng Việt của học sinh dân tộc hầu như không có ở thời kỳ trước tuổi
đi học Môi trường tiếng Việt nếu có nhưng vẫn không thuận lợi bị bó hẹp bởi vì: các
em ít có cơ hội để giao tiếp bằng tiếng Việt Ngoài giao tiếp với giáo viên theo nội dung của bài học, các em hầu như không có điều kiện để giao tiếp bằng tiếng Việt ở gia đình hay cộng đồng với những nội dung đa dạng hơn do cuộc sống đặt ra Ở trường học, học sinh dân tộc chỉ tiếp xúc duy nhất với thầy cô giáo, những người nắm vững tiếng Việt
Giáo viên chưa thật sự đổi mới phương pháp dạy học trong các hoạt động của tiết dạy, chưa phát huy tính tích cực của học sinh Giáo viên ít gần gũi thân mật trao đổi hay tâm sự để các em được bày tỏ nhu cầu, nguyện vọng của mình bằng tiếng Việt Do vậy học sinh ít được nói tiếng Việt trong quá trình học
Hoạt động tư duy của các em kém linh hoạt Trí nhớ của các em kém Sự chú ý ,
óc quan sát , trí tưởng tượng đều phát triển chậm khi phân tích , tổng hợp thường dựa
vào các dấu hiệu dễ thấy bên ngoài Các em sử dụng ngôn ngữ Toán học còn lúng túng ,
nhiều chỗ còn lẫn lộn, Không hệ thống được lượng kiến thức đã học, Không vận dụng
được kiến thức của bài trước cho bài sau Các em học yếu tính rất chậm , chủ yếu dựa vào trực quan hoặc lời gợi ý của GV mới tính được hoặc nhớ bài một cách máy móc Từ
việc lĩnh hội kiến thức thiếu vững chắc đó các em có thái độ thờ ơ với việc học, không
chịu cố gắng, thiếu tự tin, chán nản trong học tập Các em đã bị hụt hẫng kiến thức từ lớp dưới Một số em nhà quá xa, không có phương tiện để đi học, vì học yếu nên các em
tự ti với bản thân, xấu hổ với bạn bè nên thường xuyên nghỉ học Các em chưa có ý thức
về việc học, còn ham chơi, lười học
Đã là học sinh lớp 4 nhưng mức độ yếu quá thấp như một học sinh yếu lớp 2, lớp
3 nên trong quá trình giảng dạy nội dung bài mới các em gặp rất nhiều khó khăn , đa số các em học yếu môn Toán cũng học yếu môn Tiếng Việt nên kĩ năng giải toán có lời văn các em rất yếu, dùng từ đặt câu chưa được, viết sai câu lời giải Đã là học sinh yếu thì đa
số trí nhớ các em rất kém học trước quên sau nên các em yếu về cộng, trừ, nhân, chia, hay quên bảng cửu chương, quên bảng cộng, bảng trừ, khi thực hiện các phép tính các
Trang 5em quên không nhớ , hoặc khi thực hiện phép chia các em không lựa chọn được số cần tìm ở thương các em còn khó khăn trong chuyển đổi đơn vị đo khối lượng, đơn vị đo độ dài vì các em chưa nhớ được tên các đơn vị đo, đơn vị nào đứng trước, đơn vị nào dứng sau
Giáo viên: Vì học sinh thường xuyên nghỉ học nên một số giáo viên thụ động trong quá trình kèm cho các em Thời gian dành cho các em học sinh yếu ở trên lớp quá
ít GV chưa có được sự phối hợp nhịp nhàng với phụ huynh, với nhà trường GV chưa
có được sự phối hợp nhịp nhàng với học sinh vì một số học sinh chưa nghe lời cô, về nhà không chịu học bài Chưa sử dụng nhiều hình thức tổ chức học tập để gây hứng thú cho học sinh, Chưa mạnh dạn thay đổi phương pháp dạy học để giúp các em nắm kiến thức toán
Các điểm trường còn xa chỗ ở của các em , các em không có phương tiện đi học nên thường xuyên nghỉ học Đồ dùng dạy học , phương tiện dạy học còn thiếu Cở sở vật chất còn thiếu thốn Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, địa phương, giáo viên chưa thật sự nhịp nhàng
Phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em mình Hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn các em phải trường xuyên nghỉ học để phụ giúp gia đình Sự nhận thức về việc học của con em mình còn hạn chế
Theo khảo sát chất lượng đầu năm (năm học: 2013 – 2014), học sinh yếu khối lớp 4 là 22 học sinh, riêng lớp 4C2 tổng số học sinh là 17 em, học sinh yếu là 7 học sinh, chiếm tỉ lệ 41,2%
Bảng danh sách học sinh yếu lớp 4C2 gồm có các tên sau:
Trang 65 Tro Thị Duyên 2
Tóm lại học sinh lớp 4C2 Trường tiểu học Sơn Hiệp học yếu môn Toán phần số học do rất nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là giáo viên chưa sử dụng nhiều hình thức và phương pháp dạy học thích hợp để kích thích học sinh hứng thú trong học tập, giáo viên chưa xác định rõ từng đối tượng học sinh yếu ở mức độ nào để giảng dạy cho các em tiếp thu được những kỹ năng và kiến thức theo chuẩn trong chương trình toán lớp 4 Do đó, là giáo viên giảng dạy lớp 4 lâu năm tôi mạnh ra đưa ra những giải pháp dưới đây nhằm giúp học sinh lớp 4C2 Trường tiểu học Sơn Hiệp học tốt môn Toán phần số học
3 Một số biện pháp nhằm giúp học sinh yếu lớp 4C2 Trường tiểu học Sơn Hiệp học tốt phần số học
1 Giáo viên xác định mức độ học yếu về cộng trừ, nhân, chia, các số tự nhiên của từng học sinh và sau đó phân chia từng mức độ cụ thể rồi lên kế hoạch dạy từng môn, bài và cho từng hoạt động cụ thể.
Để giúp cho tôi thực hiện phụ đạo học sinh yếu được dễ dàng hơn, hiệu quả hơn, thì việc đầu tiên giáo viên cần phải xác định được mức độ yếu của từng học sinh theo mẫu sau :
Ví dụ:
Trang 7+ Mức độ 1: Học sinh đọc yêu cầu bài toán còn chậm, chưa xác định được yêu cầu đề bài, chưa thực hiện tính được cộng , trừ , nhân , chia
+ Mức độ 2: Học sinh đọc được yêu cầu bài toán, xác định được yêu cầu bài toán nhưng đặt tính chưa đúng, tính toán còn sai đối với các bài cộng, trừ, nhân, chia
+ Mức độ 3: Xác định được yêu cầu đề bài, chưa thực hiện được các bài toán giải đơn giản một phép tính
Sau khi xác định mức độ yếu tôi phân chia theo nhóm mức độ và lên kế hoạch dạy học cho từng nhóm mức độ yếu
Ở nhóm mức độ 1 tôi lập kế hoạch kèm cho học sinh 3 bài trong đó chú ý đến phần xác định yêu cầu bài toán
Ví dụ: Bài toán yêu cầu Đặt tính rồi tính
Lần 1 tôi cho học sinh đọc nhẩm yêu cầu; lần 2 tôi cho đọc thành tiếng yêu cầu bài; lần 3 tôi yêu cầu học sinh dùng bút chì vừa đọc và gạch chân dưới yêu cầu; lần 4 tôi hỏi bài toán em vừa đọc yêu cầu làm gì? Qua 4 lần như vậy học sinh sẽ nhìn vào phần minh gạch chân và nói được
Sau khi học sinh xác định được yêu cầu bài toán đã cho, tôi hướng cho các em bằng cách: bước đặt tính ta đặt như thế nào? Bước tính thì em dựa vào đâu để tính? Và
em tính bằng cách nào? Sau khi tính được kết quả em ghi kết quả ở đâu? Và ghi như thế nào…
Với cách dẫn dắt cụ thể như vậy các em yếu ở nhóm mức độ 1 dần dần biết cách thực hiện được
Đối với nhóm yếu ở mức độ 2: Học sinh đọc được yêu cầu bài toán, xác định được yêu cầu bài toán nhưng đặt tính chưa đúng, tính toán còn sai đối với các bài cộng, trừ, nhân, chia
Lần 1 tôi yêu cầu học sinh ghi phép tính ra giấy nháp và thực hiện: Khi thấy học sinh đặt phép tính chưa ngay ngắn các số, các hàng với nhau tôi yêu cầu học sinh dùng
Trang 8bút chì chỉ vào từng số và nêu được số nào ở hàng nghìn, trăm, chục, đơn vị và yêu cầu học sinh đặt lại phép tính theo cột dọc và các hàng thẳng với nhau (thực hiện đặt tính 3 lần và thi đua trong nhóm ai đặt tính đúng và nhanh được khen )
Lần 2 tôi yêu cầu học sinh tính kết hợp với việc thuộc các bảng cộng , trừ , nhân , chia đã học ở lớp dưới cho các em nhắc lại vừa nêu vừa ghi nhanh kết quả ở giấy nháp
và tiến hành nhiều lần Sau khi các em đã nhớ lại các bảng cộng , trừ , nhân , chia tôi kết hợp dùng que tính hoặc viên sỏi để tính, tính từng hàng như hàng đơn vị với hàng đơn
vị, hàng chục với hàng chục… và dùng bút chì ghi kết quả bên cạnh
Lần 3 tôi yêu cầu học sinh vừa tính vừa ghi kết quả sau khi có kết quả yêu cầu học sinh nêu lại cách thực hiện tính vừa xong Nếu học sinh còn quên tôi yêu cầu dùng bút chì chỉ vào từng hàng và tính, cứ như thế vừa tính vừa nêu nhẩm Với việc rèn cách đặt tính và thực hiện như vậy các em dần dần nắm được cách đặt tính và tính đúng
Ví dụ 1: Bài: Đặt tính rồi tính: 9678 – 4355
Đối với nhóm yếu ở mức độ 3: Xác định được yêu cầu đề bài, chưa thực hiện được các bài toán giải đơn giản một phép tính Cách hướng dẫn cho học sinh thực hiện cũng giống như ở 2 nhóm mức độ trên, ngoài ra đối với một bài toán giải đơn giản như:
Một huyện trồng 325 161 cây lấy gỗ và 60 830 cây ăn quả Hỏi huyện đó trồng được tất cả bao nhiêu cây ?
* GV tiến hành các bước hướng dẫn giải bài toán bằng hệ thống câu hỏi như sau:
Một huyện nêu ở bài toán đã làm gì? ( trồng cây lấy gỗ và cây ăn quả) Huyện đó
đã trồng bao nhiêu cây lấy gỗ? Huyện đó đã trồng bào nhiêu cây ăn quả?
Vậy bài toán đã cho biết gì? Tôi yêu cầu học sinh đọc nhẩm và dùng bút chì gạch chân các số liệu đề bài đã cho biết
Tôi hỏi tiếp: Huyện đó đã trồng tất cả bao nhiêu cây? Cả cây lấy gỗ và cây ăn quả
có tất cả bao nhiêu cây? Vậy đề bài hỏi gì? Các em phải thực hiện tính như thế nào?
Trang 9Sau khi học sinh xác định được cách tính, tôi yêu cầu học sinh đặt tính và tính ngoài nháp, sau đó ghi lời giải và trình bày phép tính vào trong giấy, thi đua cách giải đúng và nhanh nhất
Bài giải
Huyện đó trồng được tất cả số cây là :
325 161 + 60 830 = 385 991 ( cây)
Đáp số : 385 991 cây
2 Tổ chức thi đua các nhóm yếu ở 3 mức độ yếu bằng cách tổ chức các trò chơi và câu đố vui để học.
Một trong các mục tiêu mới và quan trọng của việc dạy học môn Toán ở tiểu học hiện nay nói chung và môn Toán lớp 4 phần số học nói riêng là giúp học sinh tích cực ứng dụng các kiến thức và kĩ năng về môn Toán vào giải quyết tình huống thường gặp trong đời sống hàng ngày Đổi mới hình thức tổ chức dạy học cũng là một trong các giải pháp được nhiều người quan tâm, nhằm đưa các hình thức tổ chức dạy học mới vào nhà trường tiểu học như: Dạy cá nhân, dạy học theo nhóm và dạy học thông qua các trò chơi toán học Để giúp cho học sinh yếu lớp 4C2 thích học toán, thích đến trường đồng thời giúp các em hiểu bài, nhớ bài được lâu hơn thì một trong những hình thức tổ chức dạy học phù hợp nhất với đối tượng học sinh là hình thức dạy học thông qua các trò chơi toán học
Các thời điểm thích hợp để tổ chức trò chơi học tập cho học sinh yếu:
1 Sau khi hoàn thành một bài học: cách này có ưu điểm là kích thích được hứng
thú học tập của học sinh, giờ học tránh được không khí suy nghĩ căng thẳng, trở thành giờ toán vui hết sức sinh động
2 Sau khi hoàn thành một nhóm các chủ đề: với cách này sẽ giúp cho học sinh hệ
thống lại kiến thứcmột cách sinh động và hiệu quả
Cần chú ý là việc tiến hành mỗi trò chơi không quá kéo dài để trẻ mất đi sự hứng thú Khi tổ chức các trò chơi phải sắp xếp các tình huống chơi sao cho tất cả mọi học sinh của nhóm (hoặc lớp) đều được tham gia
Trang 10Cụ thể: Các trò chơi nhằm củng cố khái niệm: Đọc, viết, cấu tạo các số (Tự nhiên; phân số)
1.1 Trò chơi 1: Ai đúng? Ai sai?
Yêu cầu: Nắm vững cách đọc, cách viết, cấu tạo các số tự nhiên đến lớp triệu Đối tượng chơi: Học sinh lớp 4 trong khoảng 5-7 phút.
Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị cho mỗi đội 10 tờ giấy khổ A4 để trắng, 5 bút lông.
Cô phát cho mỗi em 2 tờ giấy và 01 cây bút (chuẩn bị vào 1 tờ, ghi cách đọc của đội bạn vào 01 tờ) Mỗi đội 5 em lên bảng đứng thành một hàng Hai đội bốc thăm giành quyền đọc trước
Luật chơi: Cô cho mỗi đội chuẩn bị 2 phút, 5 em sẽ bàn nhau và mỗi em viết sẵn
một số có từ 5 đến 7 chữ số vào một mặt của tờ giấy (viết to để cả lớp dễ quan sát); ghi cách đọc ở góc trên ( bằng chữ nhỏ, khi cần giơ lên đối phương không nhì thấy.) Mặt còn lại ghi cách đọc một số nào đó cũng trình bày như mặt trước,hết thời gian 2 phút cô
hô : Lần thứ nhất bắt đầu
Đội đi trước sẽ nêu cách đọc số mình chuẩn bị (mỗi số đọc to 2 lần) đội kia phải viết lại Lần thứ hai thì đội đi trước phải nhìn các số của đội bạn đọc to cho cả lớp nghe
và đổi vai trò ngược lại
Sau khi hai đội kết thúc đọc và viết, cô giáo cùng cả lớp làm trọng tài để kiểm tra kết quả Đội đọc phải giơ đáp án lên, đội viết phải giơ kết quả cứ mỗi ý đọc viết đúng được 10 điểm, đọc chậm, vấp sửa lỗi thì trừ 2 điểm, nếu làm đáp án sai thì trừ 5 điểm, đội nào nhiều điểm hơn sẽ thắng cuộc và được khen trước lớp
1.2 Trò chơi 2:
Yêu cầu: Nắm vững các biểu tượng khái niệm phân số, nhận dạng các biểu tượng
đó, liên hệ được các biểu tượng phân số với cách đọc, cách viết các phân số đã cho
Đối tượng chơi: Học sinh yếu lớp 4 trong khoảng 5-10 phút.
Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị 4 bảng cho 4 em tham gia chơi như sau:
Luật chơi: mỗi người bốc thăm và giành quyền đi theo thứ tự ở các bảng để nhận
1 trong 4 số ( chỉ số bảng ); tráo quân bài rồi úp xuống ở trước mặt 4 người Người số 1