hạng mục công trình thi công nhà máy xay xát lúa gạo

Do sản lượng lương thực ở Đồng Tháp ngày càng tăng, nhu cầu về máy mócthiết bị phục vụ nông nghịêp ngày càng cao, nên ngày 10/11/1990 theo quyết định số: 86/QĐTL của Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY LƯƠNG THỰC CHỢ TRUNG TÂM NÔNG SẢN THANH BÌNH

1.1 Lịch sử hình thành Chợ Trung tâm Nông sản Thanh Bình

Tên đơn vị : CHỢ TRUNG TÂM NÔNG SẢN THANH BÌNH.

Đồng Tháp cũng là một tỉnh nông nghiệp, cây lúa đóng vai trò chủ đạo, chiếm tỷtrọng lớn trong cơ cấu nền kinh tế của tỉnh và ngày càng phát triển Vị trí nằm trongvùng trọng điểm Đồng Tháp Mười là vùng kinh tế mới có nhiều tiềm năng, khu vực gầnđịa bàn tứ giác kinh tế trọng điểm phía Nam có nhiều cửa ngõ giao lưu kinh tế với cáctỉnh lân cận theo các tuyến đường bộ và các tuyến đường sông, cũng như cửa ngõ vớinước láng giềng Campuchia Bước sang thời kỳ đổi mới tỉnh Đồng Tháp đã giành đượcnhững thành tựu nổi bật về kinh tế – xã hội, có tốc độ tăng trưởng ở mức cao so vớitrung bình cả nước, đặc biệt về sản xuất lương thực Tuy nhiên dù sản lượng hàng năm

có tăng nhưng chất lượng lúa gạo vẫn thấp, chủng loại còn ít chưa đáp ứng yêu cầucạnh tranh xuất khẩu gạo trên thị trường thế giới

Do sản lượng lương thực ở Đồng Tháp ngày càng tăng, nhu cầu về máy mócthiết bị phục vụ nông nghịêp ngày càng cao, nên ngày 10/11/1990 theo quyết định số:

86/QĐTL của Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh Đồng Tháp, CôngTy Xuất Nhập khẩu Lương

thực _ Vật tư Nông nghiệp Đồng Tháp, với các hoạt động chính là mua bán lương

thực, vật tư ngành Nông nghiệp trong nước và trực tiếp xuất khẩu các mặt hàng lươngthực, thực phẩm như gạo, tấm… đồng thời cung ứng máy móc, thiết bị, vật tư Nôngnghiệp để phục vụ ngành Nông nghịêp tỉnh nhà

Tiền thân của CôngTy Xuất Nhập khẩu Lương thực _ Vật Tư Nông nghiệp

Đồng Tháp là Công Ty Lương thực _ Vật tư Nông nghiệp Đồng Tháp được thành lập

theo quyết định số: 115/TCCB ngày 08/08/1987 của Ủy Ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp

và trực thuộc Sở Nông nghịêp Đồng Tháp.

Đến năm 1995, Công ty Xuất Nhập khẩu Lương thực _ Vật tư Nông nghiệp

Đồng Tháp chính thức là một thành viên của Tổng Công ty Lương Thực Miền Nam

theo quyết định số: 45/TCT/TCLĐ ngày 25/11/1995 của Tổng Công ty Lương thực

Miền Nam, hạch toán độc lập và là một trong 17 đầu mối xuất nhập khẩu gạo trực tiếp

Kể từ ngày 01/07/2006 Công ty là đơn vị trực thuộc Tổng Công ty Lương thực

Miền Nam hạch toán phụ thuộc theo mô hình chuyển đổi Công ty mẹ và Công ty con

nên đổi tên là Công ty Lương thực Đồng Tháp.

Chợ đầu mối nông sản được thành lập với tên gọi là Chợ Trung Tâm Nông Sản

Thanh Bình (Chợ TTNS Thanh Bình) theo quyết định số: 30/QĐ-CTLT ngày

17/02/2005 của Công ty Xuất Nhập khẩu Lương thực _ Vật tư Nông nghiệp Đồng

- Kho lúa dân gởi : 4.800m2

- Nhà máy xay xát lau bóng : 1.200m2

- Nhà máy 2 dây chuyền lau bóng và kho : 6.000m2

- Nhà máy sấy lúa : 400m2

- Bãi chứa trấu : 1.000m2

 Các hạng mục trang thiết bị đầu tư :

- Hệ thống máy sấy liên hoàn : 5 tấn/giờ

- Dây chuyền xay xát, lau bóng ; 5 tấn/giờ (01 dây chuyền)

- Dây chuyền lau bóng gạo xuất khẩu với qui mô: 08 tấn/giờ đến 12tấn/giờ (02dây chuyền)

- Hệ thống băng tải : 260m

- Xe rơ móc kéo : 05 chiếc

- Cân 06 tấn: 02cân

- Thiết bị kiểm nghiệm : 02 thiết bị

- Máy hạ thế 900KVA : 01 máy

1.2.2 Về nhân lực :

- Lao động gián tiếp ( CB quản lý và nhân viên văn phòng) : 09 người

Trình độ chuyên môn Số người Tỉ lệ (%)

- Đại học

- Trung cấp

- Công nhân lành nghề

100704

47,6233,3319,05

1.3 Cơ cấu tổ chức của Chợ Trung tâm Nông sản Thanh Bình:

Mô hình Chợ Trung tâm nông sản Thanh Bình là một mô hình hoạt động hoàntoàn mới Hoạt động của Chợ sẽ giúp người nông dân sản xuất ổn định nâng cao chấtlượng lúa và chuyển đổi được việc mua bán theo tập hoán cũ Tuy nhiên trong khoảngthời gian 3 năm đầu nông dân tập trung mua bán tại Chợ với số lượng lúa còn ít, vìnông dân chưa quen với cách mua bán tại Chợ Do đó về mặt tổ chức quản lý phải tạomọi điều kiện thuận lợi để nông dân quen dần với hình thức mua bán mới này

Để điều hành tổ chức hoạt động của Chợ phải có một bộ máy quản lý điều hànhhoạt động Chợ một cách rõ ràng, năng động để giúp cho đơn vị ổn định và phát triển

Bộ máy quản lý của Chợ phải được tổ chức cho phù hợp, đảm bảo được các yêucầu :

- Đáp ứng được các mục tiêu kế hoạch của Chợ đề ra

- Bộ máy thật gọn nhẹ nhưng vẫn đảm bảo năng lực quản lý để giảm chi phí quản

lý trong quá trình điều hành hoạt động Chợ

- Cán bộ – nhân viên Chợ phải có đủ năng lực, kinh nghiệm điều hành hoạt động

có tay nghề trong xay xát, lau bóng gạo xuất khẩu

 Phụ trách kế toán : 01 người

 Kế toán chi phí-thuế : 01 người

 Bộ phận kế hoạch cung ứng : 03 người

 Bộ phận bảo trì thiết bị điện : 01 người

 Bộ phận kho : 03 kho, trong đó

 Kho 1 : Xát trắng và lau bóng : 04 người

+ Thủ kho nguyên liệu : 01 người + Thủ kho thành phẩm : 01 người + Kế toán phân xưởng : 01 người

 Kho 2 : Xay xát và lau bóng : 04 người

+ Thủ kho nguyên liệu : 01 người + Thủ kho thành phẩm : 01 người + Kế toán phân xưởng : 01 người

Ngoài ra, trong quá trình hoạt động Chợ cũng sẽ có một lực lượng lao động trựctiếp là những công nhân bốc xếp, ngoài ra khi có nhu cầu Chợ sẽ thuê lao động trựccông nhật theo thời vụ.

1.4 Chức năng của Chợ :

Tổ chức mua bán lúa gạo nguyên liệu và tổ chức xay xát, chế biến, lau bóng, đấutrộn gạo theo tiêu chuẩn xuất khẩu, mua bán gạo nội địa, quản lý và sử dụng tài sản,tiền vốn có hiệu quả

1.4.1 Chợ hoạt động như một tổ chức trung gian thực hiện các dịch vụ :

- Hướng dẫn giá mua, giá bán cho nông dân và các thương nhân đến Chợtham gia mua bán lúa gạo

- Làm trung gian cân, đong, đo,đếm chính xác

- Thanh toán tiền bán lúa cho nông dân

- Cho nông dân phơi, sấy lúa và gởi kho (có thu dịch vụ phí)

- Cho người mua thuê kho, phơi, sấy lúa (có thu dịch vụ phí)

1.4.2.Các hoạt động chủ yếu của Chợ :

Hiện trạng thu mua lúa – gạo :

Cùng với tình trạng chung của cả vùng đồng bằng sông Cửu Long người nôngdân Đồng Tháp trong những năm qua sau mỗi mùa vụ lượng lúa hàng hoá trong dâncòn rất lớn và nhà nông thường bán trực tiếp cho tư thương hoặc thường bán ngay mộtphần lúa tại ruộng để có tiền chi trả công thu hoạch, tiền vay ngân hàng và có tiềnchuẩn bị vật tư cho vụ sau Số lượng lúa còn lại họ tự phơi, sấy, bảo quản bằng nhiềubiện pháp thủ công để tạm trữ chờ khi có giá cao hơn mới bán, phương thức này đã tồntại từ lâu đời như một tập quán trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương

Khi lúa của vụ trước còn tồn đọng chưa bán hết, lúa của vụ sau bắt đầu thuhoạch nhưng giá thấp, người dân đang cần tiền để trang trãi chi phí sản xuất, thì nhu cầutiêu thụ hết lúa trở nên khó khăn Các Cty lương thực không thể mua hết lúa tại ruộng

mà thường thu mua gạo nguyên liệu thông qua trung gian của tư nhân và các nhà máyxay xát nhỏ Như vậy thương nhân mới là người tồn trữ lúa chứ không phải nông dân,

vì vậy nông dân luôn phải bán lúa với giá thấp mà mình không mong muốn

 Phương pháp này tồn tại nhiều nhược điểm lớn :

- Nông dân không được thông tin đầy đủ về giá cả thị trường, về nhu cầu hànghoá nên khi bán tuỳ tình hình, người mua ép giá bao nhiêu phải chịu bấy nhiêu lúa bántại ruộng thường có độ ẩm cao, chất lượng xuống cấp nhanh do không được sử lý độ ẩmkịp thời nên giá thường thấp

- Số lượng lúa đem về nhà tạm trữ chủ yếu là phơi, sấy tự nhiêu (khi bị mưa dầmnhiều ngày không phơi kịp nên lúa bị lên mộng), bên cạnh đó do không có thiết bị đo

độ ẩm của lúa, nông dân có thói quen kiểm độ ẩm lúa bằng cảm quan (chủ yếu là đưalên miệng cắn, nếu hạt lúa cứng, cắn gãy dòn thì lúa khô, ngược lại hạt lúa mềm thì cònướt) nên dễ bị chuyển màu (vàng hơi) xuống cấp sau thời gian ngắn Mặt khác do tạm

trữ ở nhà không đủ điều kiện bảo quản do ảnh hưởng của mưa bão, lũ lụt, chuột bọ…nên tỷ lệ hao hụt cao Đặc biệt những năm lũ lớn – mà thực tế liên tiếp trong nhữngnăm gần đây (từ năm 2000 đến năm 2003) do đó điều kiện bảo quản lại càng khó khănhơn.

- Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo khi mua những nguyện liệu này do độ ẩmkhác nhau, chất lượng không đồng đều, nên khi đưa vào hệ thống xay xát - lau bónglàm hàng xuất khẩu tỷ lệ thu hồi thành phẩm sẽ thấp (do gạo bị gãy, nên lượng phụphẩm nhiều hơn thnàh phẩm) từ đó giá thành cao, bên cạnh đó chất lượng lại không đạttheo yêu các tiêu chuẩn xuất khẩu (do lúa có tỷ lệ đồng đều thấp), chỉ sản xuất nhữngloại gạo xuất khẩu có phẩm cấp thấp như gạo 255 tấm, từ đó kéo theo sản xuất kinhdoanh không có hiệu quả

1.4.3 Mô hình hoạt động của Chợ :

Chợ là nơi gặp gỡ trực tiếp giữa người sản xuất lúa và người mua lúa-gạo ChợTrung tâm Nông sản Thanh Bình có chức năng là người trung gian, tổ chức các cuộcgặp gỡ trao đổi mua bán này, kể cả việc tổ chức đấu giá khi cần thiết và người có giácao nhất sẽ được mua Chợ là nơi nắm bắt mọi yêu cầu mua bán của hai bên… để tổchức việc mua bán được thuận tiện và nhanh chóng

Cơ chế hoạt động của Chợ rất thông thoáng, đơn giản, linh hoạt để thu hút ngườidân và mọi thành phần kinh tế đến với Chợ Mọi người dân đều có thể mang lúa đếntrao đổi tại Chợ Mọi doanh nghiệp, mọi pháp nhân, thương lái… đều có thể kinh doanhmua bán tại Chợ Chợ sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất để mọi thành phần kinh tế đềutham gia với mục đích cuối cùng là tiêu thụ hết lượng lúa hành hoá trong dân, đảm bảongười dân bán được lúa với giá cả hợp lý nhất, nâng cao mức sống cho người nông dân,đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, chủng loại và giá cả đối với người mua

1.4.4.Phương thức hoạt động của Chợ :

Đây là việc làm rất quan trọng đối với Chợ Trung tâm nông sản Thanh Bình,trước hết là xây dựng một phương thức thu mua lúa gạo mới thay thế cho tập quán, thóiquen cũ đã tồn tại từ lâu, nhằm thu hút người nông dân mang lúa gạo đến tham gia muabán tại Chợ, thì bản thân Chợ mới có được sự hấp dẫn về giá cả, phướng thức mua bánthuận tiện, nông dân phải thấy an tâm và có lợi hơn so với mua bán theo phương thức

cũ Do đó :

- Quan hệ thường xuyên với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo đến Chợ để thumua lúa gạo của nông dân đem đến phục vụ cho việc chế biến xuất khẩu

- Xây dựng và cũng cố mối quan hệ giữa các nhà máy xay xát tư nhân với Chợ

để có kế hoạch mua lúa đem về nhà máy xay xát giao gạo cho các doanh nghiệp xuấtkhẩu

- Lúa nông dân đem đến không có người mua thì BGĐ Chợ cho họ gởi kho đểchờ giá hoặc tổ chức thu mua vào theo giá thị trường, bảo quản hàng hoá đảm bảo đạttiêu chuẩn để chế biến cung ứng cho xuất khẩu, hoặc bán lại cho các doanh nghiệp xuấtkhẩu

- Giá cả từng loại lúa gạo, vật tư, phân bón, thuốc trừ sâu…tại Chợ phải đượccung cấp một cách kịp thời, chính xác từng ngày để thông báo cho người mua và ngườibán biết được mà lựa chọn mua bán.

- Kết hợp chặt chẽ với các HTX nông nghiệp ở vùng và khu vực lân cận để đầu

tư phân bón, vật tư nông nghiệp, giống lúa có chất lượng cao đồng thời mua lại lúathương phẩm và làm môi giới cho nông dân tiêu thụ lúa được giá cao

- Với sân phơi có diện tích rộng, để nông dân đưa lúa đến phơi đạt được độ ẩmbảo quản, tạm trữ được thời gian lâu mà không bị xuống cấp

- Hệ thống máy sấy lúa đảm bảo khi đến mùa mưa bão nông dân đem lúa đến sấyđạt yêu cầu, vừa chạy được mộng và không bị ẩm mốc

- Kho hàng thoáng mát sạch sẽ, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật bảo quản và không cóchuột, sâu mọt phá hoại

- Kêu gọi các doanh nghiệp Nhà nước, chủ nhà máy tư nhân đến Chợ mua lúa đểchế biến gạo, cung ứng cho các Doanh nghiệp xuất khẩu, hoặc gia công thành phẩmtheo đơn đặt hàng của các Doanh nghiệp xuất khẩu gạo

1.5 Sơ đồ mặt bằng chợ và mặt bằng các phân xưởng:

1.5.1 sơ đồ mặt bằng chợ

Quốc lộ 30 hướng từ Hồng Ngự về Tp Cao Lãnh

KHO ĐANG

XÂY DỰNG

(Diện tích

165 x 50m)

Khu đóng gói

Khu làm việc của kho

Hình 2 sơ đồ mặt bằng chợ

BỔ SUNG, CHỈNH LÝ PHƯƠNG ÁN CHỮA CHÁY

KhuVăn phòng làm việc

IỀN

Khu bảo quản bao bì

LÔ GẠO C

Khu vực chứa cám

LÔ GẠO A

LÔ GẠO B

LÔ GẠO C

Bao bì

CHƯƠNG 2 GIỚI THIỆU CÔNG NGHỆ VÀ THIẾT BỊ TRONG CHỢ2.1 Quy trình công nghệ xát trắng và lau bóng gạo

2.1.1 Giới thiệu quy trình

Bồ đài

(1 phần gạo lẫn thóc)

Tấm 3/4

Cám lauLau bóng 1,2

2.1.2 Thuyết minh quy trình

Do đó nguyên liệu mua vào phải được kiểm tra chất lượng thật kĩ về độ ẩm, tạp chất,thóc lẫn, hạt màu, hạt hỏng, hạt rạn nứt,…

 Mục đích:

- Xác định phẩm chất nguyên liệu có đạt tiêu chuẩn nhập kho hay không ?

- Phân loại nguyên liệu để có biện pháp xử lý thích hợp hoặc đưa đi chế biếnngay

- Nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm hạ giá thành chế biến

Sau khi kiểm tra kỹ các chỉ tiêu trên thì tiến hành cho công nhân vận chuyển lên kho vàxếp thành cây riêng biệt hoặc được đưa vào hộc chứa nguyên liệu

b Cân định lượng – sàng tạp chất

- Cân định lượng ( cân điện tử ): là một hệ thống tự động, nhằm xác định khối lượng

nguyên liệu đầu vào và so sánh với khối lượng của khách hàng để đối chiếu khối lượng

- Sàng tạp chất: mục đích là tách các tạp chất không phải là gạo ra khỏi nguyên liệu.

Gạo sau khi cân được phương tiện vận chuyển vào hộc nguyên liệu, sẽ được bồ đài đưalên sàng tạp chất Tại đây nguyên liệu sẽ được loại bỏ các tạp chất như: đất, cát, đá, dâybuộc bao, kim loại,… sẽ được sàng tách ra khỏi gạo Việc loại bỏ những tạp chất nàynhằm mục đích để đảm bảo chất lượng gạo thành phẩm, không ảnh hưởng đến quá trình

sản xuất, máy móc thiết bị Vì vậy việc tách tạp chất lẫn trong nguyên liệu là công đoạnquan trọng.

c Công đoạn xát trắng

Mục đích:

- Bóc đi một phần lớp vỏ cám bên ngoài hạt gạo bao gồm phôi gạo

- Làm trắng hạt gạo

- Nâng cao giá trị kinh tế

- Quá trình bảo quản được thuận lợi

Gạo lức sau khi đã được tách tạp chất sẽ được bồ đài chuyển đến máy xát (1) Sau khiqua hệ thống xát (1), gạo lức sẽ được bị bóc đi một phần lớp cám Lượng cám này sẽđươc quạt hút qua cylone cám Từ máy xát (1), lượng gạo sẽ tiếp tục được bồ đài đổ quamáy xát (2) Ở đây, máy xát trắng (2) sẽ bóc đi lượng cám còn lại, lượng cám này cũngđược đưa qua cylone bằng hệ thống quạt hút Lượng cám sau quá trình xát được gọi làcám xát hay còn gọi là cám khô (cám này có tỉ lệ protein, lipid,… cao nên được làmthức ăn gia súc) Cám xát lần 1 nhiều hơn cám xát lần 2 Ở đây (ở công đoạn này) quạthút ngoài việc hút cám còn có tác dụng làm cho khối hạt nguội đi để tránh gạo bị gãynát

Chúng ta có thể điều chỉnh khoảng cách giữa dao với cối đá nhám để đạt độ trắng theoyêu cầu

Nếu nguyên liệu là gạo trắng thì không cần qua công đoạn xát trắng

d Công đoạn lau bóng

Mục đích:

Loại bỏ lớp cám còn lại trên bề mặt hạt gạo đồng thời làm cho bề mặt hạt nhẵn bónghơn để tăng giá trị cảm quan cho sản phẩm

Gạo sau khi qua máy xát (1), (2) được bồ đài vận chuyển đến máy lau bóng (1)

Ở đây gạo sẽ được bóc đi một phần vỏ cám, rồi sang máy lau bóng (2) nhờ bồ đài vậnchuyển đến Tại đây lau bóng (2) có nhiệm vụ lấy hết lớp cám còn bám trên bề mặt hạtgạo, đồng thời phun nước làm mài nhẳn để tăng độ trắng bóng của hạt gạo, sau quátrình cám lau cũng được hút đưa về cylone

Hạt gạo lúc bấy giờ hầu như không còn lớp vỏ cám Lượng cám sau quá trình lau đượcgọi là cám lau hay còn gọi là cám ướt

Ở công đoạn này, người kỹ thuật vận hành máy phải có sự điều chỉnh lượng nước chophù hợp

+ Nếu thừa nước, gạo sẽ ướt làm tăng độ ẩm và hạt gạo bị vón cám, ảnh hưởng đến chấtlượng thành phẩm.

+ Nếu thiếu nước thì gạo bị nóng do lượng nước không đủ nên có thể bị gãy nhiềuthành tấm và làm giảm tỷ lệ gạo nguyên

+ Nhiệt độ nước phun khoảng 20-25oC

g Trống phân ly

Mục đích: tách tấm 1/2.

Lượng tấm 1/2 lẫn trong gạo sau khi qua sàng đảo sẽ được cho vào trống phân ly Ởđây trống phân ly sẽ bắt tấm 1/2 và được đưa ra ngoài ra máng hứng, tùy thuộc vào loạigạo 5%, 10%,… mà người kỹ thuật sẽ điều chỉnh máy để thu được gạo có tỉ lệ tấm theoyêu cầu

Riêng đối với sản phẩm gạo 20% tấm thì gạo chỉ qua sàng đảo mà không có qua trốngphân ly

Nếu gạo còn lại trong tấm quá nhiều thì không đạt năng suất còn nếu tấm bắt không tốtthì sẽ ảnh hưởng đến gạo thành phẩm

h Thùng sấy

Mục đích:

- Làm cho gạo đạt độ ẩm qui định

- Làm mát gạo từ từ để tránh hiện tượng tăng tỉ lệ tấm ở gạo thành phẩm

Tùy thuộc vào độ ẩm của từng loại gạo mà ta có thể tiến hành sấy gió, sấy lửa hoặc kếthợp sấy gió với sấy lửa.

+ Nếu gạo có độ ẩm thấp thì tiến hành sấy gió: gạo thành phẩm từ trống phân ly sẽđược bồ đài đổ vào thùng sấy, nhiệt độ sấy là 450 – 600C

+ Nếu gạo có độ ẩm cao, tiến hành sấy lửa qua 2 thùng sấy sau đó gạo sẽ được sấy gió

để làm giảm nhiệt độ của gạo, giúp quá trình bảo quản gạo được tốt hơn

Gạo thành phẩm được bồ đài đưa vào thùng sấy (1), nhiệt độ ở thùng sấy (1) là 500

Vì vậy độ ẩm lý tưởng thích hợp cho gạo thành phẩm sau khi sấy để bảo quản là: 14 14.5% Đặc biệt đối với gạo 5% chỉ sấy gió, không sấy lửa

-i Thành phẩm

Sấy xong gạo thành phẩm được chuyển vào thùng chứa thành phẩm bằng bồ đài Sau đócác công nhân sẽ cho vô bao và may miệng Trọng lượng tịnh vào mỗi bao tuỳ vào yêucầu khách hàng, thường là tịnh bao 50 kg (khối lượng cân cả bao phải là 50.2 kg)

Tịnh xong, gạo được đóng thành cây ở những vị trí thích hợp Khi chất cây thì sàn đượclót bởi những tấm palate để tránh hiện tượng gạo hút ẩm từ sàn lên đồng thời người tacũng lót những miếng cước để tránh thất thoát gạo và hạn chế được côn trùng gây hại Đối với gạo chạy ra để trữ thì cũng đóng thành cây và có biện pháp bảo vệ thích hợp đểbảo quản trong thời gian dài Nhưng thường trường hợp này ít vì xí nghiệp thườngxuyên có những đơn đạt hàng với số lượng lớn nên gạo chạy ra đem đấu đi xuất khẩusang các thị trường như Phillipin, Malaysia, Ấn Độ,…

 Khi bảo quản cần chú ý:

- Gạo được đóng thành từng cây riêng biệt dựa trên phẩm chất của từng loại gạo nhằmthuận lợi cho việc kiểm tra và xử lý

- Thường xuyên mở cửa thông gió cho gạo

- Cây gạo cách tường 0.5m trở lên.

- Cách sàn nhà bởi những tấm palate

- Các cây gạo cách nhau từ 0.5 đến 1m để thoáng gió và dễ kiểm tra

 Những hiện tương phát sinh trong quá trình bảo quản:

Hiện tượng bó cám: Thường xảy ra đối với gạo trắng thẳng và gạo thành phẩm có mứcxát trắng không đạt yêu cầu Khi bảo quả quá lâu sẽ làm cho lớp cám bên ngoài hạt gạo

+ Đảm bảo thông gió thường xuyên

+ Đưa về độ ẩm an toàn như lúc mới đưa đi bảo quản

+ Phun thuốc diệt sâu mọt và côn trùng định kì

+ Bảo quản trong thời gian ngắn nhất

Trong quá trình chế biến, cán bộ phải thường xuyên kiểm tra các thiết bị, để điều chỉnhkịp thời khi máy hoạt động không đạt yêu cầu

2.2 Các thiết bị trong qui trình sản xuất

2.2.1 Sàng tạp chất

Sàng tạp chất dùng để loại các tạp chất có kích thước to và nhỏ hơn hạt thóc Để tránhhình thành bụi bẩn trong khi vận hành

- Cấu tạo: Gồm một khung sàng làm bằng thép, sàng được bố trí 2 lớp sàng Lớp sàng

trên có kích thước lớn 8 – 10 mm, lớp sàng dưới có kích thước nhỏ1.5 – 1.8 mm

- Nguyên lý hoạt động: Khi chuyển động cơ cấu xoay tâm, bánh lệch tâm quay kéo theo

tay biên và chốt lệch tâm quay theo làm kéo thùng sàng chuyển động

- Nguyên lý phân loại: Khi nguyên liệu đổ lên mặt sàng trên, do đường kính của lưới

sàng trên lớn nên gạo và tạp chất nhỏ nên sẽ lọt qua lưới rơi xuống mặt sàng dưới, tạpchất to được giữ lại và đưa ra ngoài ở cuối sàng, lớp sàng dưới có kích thước nhỏ hơnnên những tạp chất nhỏ (cát, bụi,…) sẽ lọt xuống dưới và được đường ống dẫn ra ngoài,phần gạo lức được giữ lại và trượt trên mặt sàng đưa ra ngoài ở cuối sàng, được bồ đàichuyển sang công đoạn tiếp theo

1

Chú Thích

1 Phểu nạp liệu 5.Gối rung

2 Lưới tách tạp chất (đường kính 8-10mm) 6 Lối ra tạp chất nhỏ

3 Lưới tách bụi (đường kính 1.5-1.8mm) 7 Lối ra gạo

Là thiết bị dùng để loại bỏ lớp cám bên ngoài hạt gạo.

- Cấu tạo: Bộ phận chính của máy là một xilanh làm bằng gan, hình côn, bề mặt xung

quanh có đắp một lớp hổn hợp chống mòn Côn được lắp chặt trên trục chính thẳngđứng (có thể quay được), bên ngoài côn có lưới xát bao bọc, lưới xát được chia thànhcác đọan cách đều nhờ thanh patin cao su Toàn bộ hệ thống trên được đặt trong vỏ máy

có lắp hệ thống vòng gạt cám Trên thân máy có lắp 2 ống hút cám để hút cám đưa vềnhà cám

- Nguyên tắc hoạt động: Khi trục máy quay với vận tốc 260 vòng/phút, khi trục chính

quay kéo theo côn xát quay và bánh răng dẫn động vòng gạt cám quay theo, gạo lức từhộc nguyên liệu được đổ lên mặt đầu của trục côn đứng quay Khi đó gạo sẽ được rảiđều xung quanh chảy vào khe hở giữa côn và lưới xát, giữa patin cao su và mặt côn.Khi côn quay gạo sẽ quay theo lúc này hạt gạo bị áp lực tác dụng chà xát mặt côn, mặtlưới xát, thanh patin cao su Đồng thời các hạt gạo cũng chà xát lẫn nhau Kết quả là hạtgạo được nạo bỏ lớp vỏ cám, gạo xát rơi xuống máng hứng và đưa sang công đọan tiếptheo, còn cám được hút qua lưới xát đưa về cylon thu hồi, cám to và tấm nhỏ rớt xuốngđáy vỏ máy (phía ngoài lưới) nhờ bộ phận gạt cám đưa ra ngoài

- Điện thế phải đảm bảo 360-400V

- Khi vận hành bấm nút “ON” của cối trên hợp điều khiển

2 3 4 5

1

6 7 9 8

1 2

1

- Khi gạo đầy thùng liệu mới mở gạo và luôn giữ gạo đầy thùng để tạo độ trắng ổn định

- Điều chỉnh dao cao su cho độ trắng theo yêu cầu và đảm bảo năng suất máy

- Đóng van liệu trước khi ngưng cối

- Chờ cho gạo trong cối xuống hết mới tắt cối

- Khi ngừng hoặc gặp sự cố thì bấm nút ”OFF”

Chú thích

1 Thùng chứa nguyên liệu 7 Bạc đạn dưới.

2 Bạc đạn trên 8 Xi lanh.

3 Trái đá 9 Máng ra gạo.

4 Trục chính 10 Tay quay chỉnh xả gạo.

5 Dao cao su 11 Cửa ra cám.

6 Lưới 12 Đoàn bẩy.

2.2.3 Máy lau bóng

Dùng để làm cho bề mặt hạt sạch trắng và nhẵn bóng

- Cấu tạo: Bộ phận chính là trục ngang, gồm một đọan trục rổng, trên có 4 đường dao

gồm: 4 dao thẳng, 4 dao nghiêng nối tiếp nhau chạy dọc theo chiều dài của trục, phíasau các dao là các lổ thông gió vào trục rổng, phía ngoài trục gồm có 4 tấm lưới hình

tám cạnh , trên lưới có đục lỗ, các rảnh khía, trên trục còn có vít tải cung cấp gạo vàomáy.

- Cách vận hành:

+ Điện thế hoạt động phải đảm bảo 360-400V

+ Khi gạo đầy thùng liệu thì bấm nút “ON” để máy hoạt động

+ Mỡ liệu, điều chỉnh lượng gạo vào máy lau bằng van chỉnh liệu sau cho đạt đượcnăng suất cao nhất, tùy theo loại gạo nguyên liệu và thành phẩm khác nhau, điều chỉnhvan chỉnh nước sau cho gạo ra theo yêu cầu

+ Đóng van liệu, tắt bơm nước, khóa chặt van chỉnh nước khi ngừng hay bị sự cố kỹ thuật Bấm nót “OFF” của quạt, của máy lau bóng khi gạo hết trong máy

- Nguyên tắc hoạt động: Khi làm việc trục nhận truyền động từ động cơ thông qua hệ

thống dây đai, các puli sẽ quay với vận tốc 920 vòng/phút Nguyên liệu được cho vàomáy ở phểu nạp liệu và được vít tải chuyển vào buồng xoa bóng Tại đây gạo sẽ đượctrục và dao cuốn theo chiều quay tạo nên sự cọ xát giữa hạt và lưới, giữa hạt và hạt làmcho lớp cám bông ra, khi đó nước sẽ được phun vào với liều lượng thích hợp làm cho

bề mặt hạt gạo được nhẵn bóng hơn, không khí được quạt hút vào trục rổng mang theophần cám thổi qua các cylon để thu hồi lại, gạo được đưa ra ngoài và qua công đoạntiếp theo

5 Buồng xát 12 Bơm hơi

6 Lưới cám 13 Bơm nước

7 Dao gang 14 Puly

13

17

6

17

56

Sàng đảo với nhiều lớp mặt sàng có kích thước lỗ khác nhau để tách gạo và tấm

- Cấu tạo: Thùng sàng hình hộp bằng gỗ hoặc sắt có đáy, được treo trên một khung

gồm một dây treo, ở bên góc thùng được lắp 3 mặt sàng có kích thước 1x2m mặt sàngtrên có kích thước lổ sàng 3,8mm dùng để thu hồi gạo nguyên, mặt sàng dưới có kíchthước lổ sàng 3,2mm dùng để thu hồi gạo gãy, mặt sàng có kích thước lổ sàng 2,2mmdùng để thu hồi tấm 1, và lọt qua sàng 2,2mm là tấm 2

- Cách vận hành:

+ Bấm nút “ON” trên tủ điều khiển khi vận hành

+ Bấm nút “OFF” khi ngừng hoạt động, vệ sinh máy

- Nguyên lý hoạt động: Khi làm việc nhờ các động cơ lắp trên thùng sàng làm cho sàng

xoay tròn và đảo qua lại quanh vị trí cân bằng, hạt sẽ chuyển động xoay không ngừng đixuống từ từ theo hình xoắn ốc Hạt nguyên sẽ theo đường ống ra ngoài, gạo và tấm lớn

sẽ được đưa vào trống chọn hạt Còn tấm mẵn sẽ theo đường ống dẫn đưa ra ngoài

Hình 7 Cấu tạo sàng đảo

4

2

3

5678

1

Chú Thích:

1 Phểu nạp liệu 5 Puly truyền động

2 Đường ra hổn hợp gạo và tấm lớn 6 Chốt lệch tâm

3 Đường ra tấm nhỏ 7 Dây treo thùng sàng

Trống là thiết bị phân loại dựa vào sự khác biệt về kích thước giữa gạo và tấm

- Cấu tạo: có hình dạng ống trụ rổng, đặt hơi nghiêng (5-70) Thành ống làm bằng thép,mặt trong được gia công các hốc lõm hình túi, bên trong có máng hứng và vít tải vậnchuyển tấm ra ngòai

- Nguyên tắc hoạt động: Khi motơr quay làm trống quay theo với vận tốc 38 - 47 vòng/

phút Hỗn hợp gạo, tấm được đưa vào trống ở đầu cao Khi đó tấm rơi vào các hốc lõm

và được nâng lên theo chiều quay để rớt vào máng hứng tấm được vít tải đưa ra ngòai ởđầu thấp của trống Gạo trượt trên các hốc (đã đầy tấm) đi dần xuống dưới đầu thấp củatrống và đưa ra ngoài

Hình 8 Trống phân ly

Hình 9 Cấu tạo trống phân ly

Là thiết bị dùng để tách thóc lẫn trong gạo

- Cấu tạo: Gồm 2 thùng sàng được làm bằng khung thép ở ngoài là lớp tôn dày 2mm,

trong thùng có từ 3 - 9 khay Khay được xếp cái nọ chồng lên cái kia, về cấu tạo khayđược làm bằng chất liệu thép không rĩ , được gia công những vết lõm đồng nhất trêntoàn bộ mặt khay Khay được lắp trong thùng với 2 độ nghiêng, nghiêng về phía bên vànghiêng về phía trước

Nghiêng về phiá bên: đầu cao của độ nghiêng này là phía gạo, đầu thấp là phía thóc.Nghiêng về phía trước: đầu cao đựơc bố trí hộc nguyên liệu Hộc nguyên liệu cung cấpnguyên liệu đồng thời cho các khay, đầu thấp bố trí mang sản phẩm ra

1

3 2

- Nguyên tắc làm việc:

Khi sàng làm việc cụm khay di chuyển đi lên về phía trái và tạo thành một chuyển độngnhảy uốn cong, lượng hạt cung cấp về phía trái, ở bên trái các khay có thể điều chỉnhđược mỗi khay nhận được một lượng hạt như nhau Vì có độ nghiêng kép nên san daođộng sẽ chuyển động nhảy lên của khay hạt gạo do có khối lượng riêng và độ đàn hồilớn hơn thóc nên nhảy lên cao và chạm vào khay ở điểm xa bên điểm đầu nhảy, so vớithóc chuyển động đi xuống của gạo trên khay được trung hòa bằng các hóc lõm sườnkhay, chiều rộng của các hóc lõm chỉ có tác dụng hãm gạo nhưng không hãm thóc, cáchạt gạo sẽ dần dần chuyển lên phía đầu cao của khay còn thóc sẽ chuyển dần về phíađầu thấp

Việc phân ly này hoàn tất thì dòng hạt chuyển động đến cửa sản phẩm ra Vì vậy sẽ có

3 loại sản phẩm đưa ra: gạo, thóc lẫn gạo, gạo lẫn ít thóc Gạo được đưa sang công đoạntiếp theo, hỗn hợp gạo lẫn thóc đưa về hồi lưu, còn thóc lẫn gạo đem đi xay lại

Hình 10 Gằn bắt thóc

Hình 11 Cấu tạo gằn bắt thóc

Gạo lức Gạo hồi lưu

Thóc

Gạo thành phẩm

Bồ đài là thiết bị dùng để vận chuyển nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm từ thiết

bị này sang thiết bị khác Dùng để vận chuyển vật liệu rời theo phương thẳng đứng, vậnchuyển nguyên liệu ở những độ cao khác nhau rất thuận lợi

- Cấu tạo: Cấu tạo chính của bồ đài là các gàu tải bằng kim loại, các gàu tải được gắn

liên tục vào dây đai, khoảng cách giữa các gàu tải khoảng 20 - 25cm Dây đai nàychuyển động nhờ động cơ được lắp trên thân bồ đài Thân bồ đài thường làm bằng gỗhoặc kim loại

- Cách vận hành:

+ Điện thế phải đảm bảo 360-400V

+ Bấm nút “ON” của các bồ đài trên tủ điện chính để vận hành

+ Vận hành từng bồ đài

+ Bấm nút “OFF” trên tủ điện khi ngừng hoặc gặp sự cố

- Nguyên tắc họat động: Khi hoạt động puly quay làm cho dây đai quay theo mang theo

các gàu tải từ dưới lên trên, nguyên liệu được đổ sang ống dẫn đến thiết bị khác

Hình 12 Cấu Tạo Đồ Đài

Hình 13 Hình dạng bên ngoài của bồ đài

Kiểm nghiệm lương thực là gì?

Kiểm nghiệm lương thực là các biện pháp theo qui phạm, qui trình kỹ thuật thống nhất

để xác định chất lượng của lương thực thông qua các chỉ tiêu đặc trưng của lương thực

đã được nhà nước ban hành

3.1 Phẩm chất lương thực nhập kho của Chợ

Phẩm chất nguyên liệu có ý nghĩa rất lớn trong bảo quản, xay xát Trong xay xát nếuchất lượng lúa, gạo tốt thì quá trình vận hành máy móc đơn giản, năng suất thiết bị cao,

ít hư hao thiết bị, từ đó giảm được giá thành sản phẩm giúp cho hoạt động sản xuất,kinh doanh của xí nghiệp có hiệu quả

Hiện nay trên thị trường có nhiều loại gạo có nguồn gốc từ nhiều nơi khác nhau, do đóphẩm chất gạo không đồng đều và tùy giống, mùa vụ mà phẩm chất gạo cũng khácnhau Nếu gạo có phẩm chất không tốt thì quá trình chế biến xay xát có tỷ lệ thu hồithành phẩm thấp, tỷ lệ gãy nát cao, hiệu suất làm việc của thiết bị thấp, … Vì vậy, gạonguyên liệu trước khi đưa vào chế biến cần đạt các tiêu chuẩn sau:

Bảng 1 Bảng chất lượng gạo nguyên liệu trắng xuất khẩu: ( TCVN 5644:1999 )

- Chiều dài TB của hạt nguyên vẹn: 6,20 mm

Bảng 2 Bảng chất lượng gạo lức nguyên liệu : ( mức bóc cám từ 3.0-5.5% )

- Chiều dài TB của hạt nguyên vẹn: 6,20 mm.

Bảng 3 chất lượng gạo trắng nguyên liệu( Mức bốc cám từ 8,5 – 10 )

15,5

14,5 –15,5

14,5 –15,5

14,5 –15,5

14,5 –15,5

Chiều dài trung bìmh hạt nguyên vẹn : 6,20mm

+ Đối với gạo lức: ta thường kiểm các chỉ tiêu: độ ẩm, tỷ lệ trong nguyên, tỷ lệ gạn gãy,

bạc bụng, ẩm vàng, xanh non, …

+ Đối với gạo trắng nguyên liệu: ta cũng thường kiểm một số chỉ tiêu sau: Độ ẩm hạt,

Trên thực tế, khi sản xuất nguyên liệu không đạt các chỉ tiêu chất lượng sẽ gây bất lợicho cả dây chuyền sản xuất từ khâu nguyên liệu đến khâu thành phẩm, ảnh hưởng đếnnăng suất thiết bị và tỷ lệ gạo thành phẩm thu hồi

* Một số chỉ tiêu ảnh hưởng đến gạo

- Độ ẩm: Ảnh hưởng đến quá trình chế biến, bảo quản,…

Nếu độ ẩm cao hơn qui định, khi xát gạo sẽ dễ bị gãy nhiều do kết cấu hạt mềm, tăng tỉ

lệ tấm, giãm tỉ lệ thu hồi Cám có độ ẩm cao làm lưới xát dễ bị đóng cám cần phải chothiết bị ngưng hoạt động để làm vệ sinh, làm ảnh hưởng năng suất thiết bị Gạo mà có

độ ẩm cao thời gian bảo quản không được lâu

Nếu độ ẩm thấp hơn qui định thì gạo cũng dễ bị gãy do cấu trúc hạt cứng giòn, lớp cámbám chặt vào hạt nên rất khó bóc ra, do đó cần phải tăng áp lực xát thì tỉ lệ tấm mẵn sẽnhiều

- Tạp chất: tạp chất quá nhiều sẽ làm cho sàng hoạt động quá tải, hiệu suất làm việc củasàng kém, khi qua các thiết bị gây hư hỏng , mài mòn thiết bị Tạp chất nhiều vượt quáqui định làm giãm giá thành

- Tấm: nếu tấm lẫn trong gạo nhiều thì làm giãm giá thành thành phẩm, giãm tính cảmquan

- Hạt lúa: lúa lẫn trong thóc nhiều làm giãm giá trị kinh tế

- Hạt nguyên vẹn: nếu tỉ lệ hạt nguyên cao thì tỉ lệ thu hồi thành phẩm cao, thiết bị hoạtđộng dễ dàng Nếu tỉ lệ hạt nguyên thấp, thì tỉ lệ thu hồi thành phẩm thấp, phụ phẩmcao

- Hạt rạn nứt: là những hạt lúa mà phần phôi nhủ có vết răn, nứt nhìn thấy bằng mắtthường và các hạt gạo lức bị gãy khi ta bóc vỏ trấu bằng Hạt rạn nứt là do quá trình thuhoạch, hạt bị ẩm ướt lâu ngày, phơi sấy không đúng kỹ thuật Gạo có nhiều hạt rạn nứtkhi xát gạo dễ bị gãy làm giãm tỉ lệ thu hồi thành phẩm, tăng tỉ lệ thu hồi phụ phẩm,việc bảo quản thì dễ bị mọt, mốc tấn công

- Hạt bạc phấn (bạc bụng): là những hạt lúa mà phần nội nhủ có vết đục chiếm ¾ thểtích phần nội nhủ của hạt Tùy vị trí bị đục mà ta gọi các hạt bạc bụng, bạc lưng, đụclỏi Riêng nếp không tính vào hạt bạc phấn Hạt gạo bạc bụng giãm chất lượng, giảmtính cảm quan của sản phẩm Hạt có khả năng chịu va đập kém nên khi xát sẽ dễ bị gãytăng tỉ lệ tấm, giảm tỉ lệ thu hồi

- Hạt đỏ: là những hạt lúa mà lớp cám trên phần nội nhủ có màu đỏ, hoặc đỏ nâu, có khiảnh hưởng đến nội nhủ Nếu hạt đỏ cao sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc của máy vìmuốn bóc hết lớp cám màu đỏ thì cần phải tăng áp lực xát khi đó hạt dễ bị gãy nứt