KẾ HOẠCH TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁT TRIỂN DÂN TỘC THIỂU SỐ ĐƯỜNG TRÁNH NGẬP LÒNG HỒ THỦY ĐIỆN TRUNG SƠN

Các chỉ số phát triển chính là: a Sản lượng điện và công suất được cung cấp bởi dự án thủy điện Trung Sơn; b Chi phí kinh tế và tài chính của điện từ dự án thủy điện Trung Sơn; c Sinh kế

TẬP ĐOÀN ĐIỆN LỰC VIỆT NAM CÔNG TY TNHH MTV THỦY ĐIỆN TRUNG SƠN

KẾ HOẠCH TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁT TRIỂN

DÂN TỘC THIỂU SỐ

ĐƯỜNG TRÁNH NGẬP LÒNG HỒ THỦY ĐIỆN TRUNG SƠN

Khánh Hòa, tháng 7 năm 2014

Tập đoàn điện lực Việt Nam

Kế hoạch quản lý môi trường

Dự án đầu tư Chính phủ

Dự án thủy điện Ngân hàng tái thiết và phát triển quốc tế Kiểm kê thiệt hại

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Viện trợ phát triển chính thức Người bị ảnh hưởng

Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng Điện 4 Ban quản lý dự án

REMDP Kế hoạch tái định cư và phát triển dân tộc thiểu số

TSHPCo Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn

MỤC LỤC

CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1

CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH DỰ ÁN 4

1.1 Giới thiệu Dự án Thủy điện Trung Sơn 4

1.2 Tiểu Dự án Đường tránh ngập lòng hồ thủy điện Trung Sơn 4

1.2.1 Cơ sở pháp lý cho việc xây dựng tiểu dự án 4

1.2.2 Mục tiêu 5

1.2.3 Hạng mục thuộc TDA 5

CHƯƠNG 2: 6

NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN 6

2.1 Phạm vi ảnh hưởng 8

2.2 Ảnh hưởng đến cộng đồng dân tộc thiểu số 9

CHƯƠNG 3: 10

ĐIỀU TRA KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CÁC HỘ DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG 10

3.1 Điều tra kinh tế xã hội 10

3.2 Bối cảnh kinh tế xã hội khu vực tiểu dự án 12

3.3 Cộng đồng người Thái, Mường 14

3.4 Kết quả điều tra Kinh tế Xã hội của các hộ bị ảnh hưởng 16

3.4.1 Quy mô gia đình 16

3.4.2 Cơ cấu dân số theo độ tuổi 17

3.4.3 Cơ cấu nghề nghiệp của các hộ ảnh hưởng 17

3.3.4 Trình độ văn hóa 17

3.3.5 Nhóm dễ bị tổn thương 18

3.3.6 Thông tin về mức sống 19

3.3.7 Thu nhập 20

3.3.8 Các dịch vụ khác 20

3.5 Tác động của tiểu dự án 20

CHƯƠNG 4: 24

BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ PHỤC HỒI SINH KẾ 24

4.1 Bồi thường 24

4.1.1 Các nguyên tắc bồi thường và tái định cư 24

4.1.2 Người bị ảnh hưởng DPs 25

4.1.3 Chính sách quyền lợi 26

4.2 Hỗ trợ và phục hồi thu nhập 28

4.3 Nguyện vọng của người bị ảnh hưởng 29

CHƯƠNG 5 34

THAM VẤN VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN 34

5.1 Tính cần thiết và mục đích 34

5.2 Tham vấn trong quá trình chuẩn bị Kế hoạch Hành động Tái định cư và Kế hoạch Phát triển Dân tộc Thiểu số 36

5.3 Kế hoạch tham vấn và các biện pháp công bố thông tin trong quá trình thực hiện dự án 37

CHƯƠNG 6: 39

KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN DÂN TỘC THIỂU SỐ VÀ GIỚI 39

CHƯƠNG 7: 42

BỐ TRÍ THỰC HIỆN 42

7.1 Bố trí thực hiện 42

7.1.1 UBND các cấp 42

7.1.2 Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn (TSHPCo) 43

7.1.3 Hội đồng Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 43

7.2 Cơ chế giải quyết khiếu nại 44

7.3 Giám sát và Đánh giá 44

7.4 Thực hiện kế hoạch TĐC 45

7.4.1 Quá trình thực hiện 45

7.4.2 Kế hoạch 47

CHƯƠNG 8: 49

DỰ TOÁN NGÂN SÁCH 49

PHỤ LỤC 50

CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH DỰ ÁN

Dự án Thuỷ điện Trung Sơn sẽ được xây dựng trên sông Mã, gần bản Co Me thuộc địa phận xã Trung Sơn, huyện Quan Hoá, tỉnh Thanh Hoá Nhà náy có công suất lắp đặt là

260 MW và đập có chiều cao 84,5 m và chiều dài đỉnh là 513 m, tạo ra hồ chứa dài 38,5

km và rộng 13,13 km2 Công trình phụ trợ bao gồm việc cải tạo đường cho phép vào đập

và xây dựng đường dây điện để cung cấp và truyền tải điện từ đập

Mục tiêu của dự án là cung cấp điện giá rẻ một cách an toàn và bền vững về môi trường,

xã hội Dự án thủy điện Trung Sơn là dự án đa mục tiêu, cung cấp điện, kiểm soát lũ và các lợi ích thủy lợi Khi hoàn thành, dự án sẽ sản xuất trung bình 1.019 GWh điện một năm, giúp kiểm soát lũ hàng năm ở hạ lưu lưu vực sông và bổ sung nguồn cung cấp nước cho nông nghiệp vào mùa khô Dự án sẽ giải quyết vấn đề trong lĩnh vực cốt lõi là cung cấp điện giá rẻ cho hệ thống điện Việt Nam Nó sẽ hỗ trợ cải thiện thực tiễn an toàn đập, môi trường và xã hội trong lĩnh vực thủy điện bằng việc bảo đảm rằng các tác động môi trường, xã hội và sự an toàn của thủy điện Trung Sơn tuân theo các thông lệ tốt quốc tế

Nó sẽ thúc đẩy việc áp dụng thêm bằng việc xây dựng năng lực của EVN để chuẩn bị các

dự án thủy điện theo tiêu chuẩn quốc tế Các chỉ số phát triển chính là:

(a) Sản lượng điện và công suất được cung cấp bởi dự án thủy điện Trung Sơn;

(b) Chi phí kinh tế và tài chính của điện từ dự án thủy điện Trung Sơn;

(c) Sinh kế của những người bị ảnh hưởng bởi dự án được duy trì tối bằng mức trước khi có dự án;

(d) Bằng chứng về việc tuân thủ thỏa đáng Kế hoạch quản lý môi trường (EMP) Tổng chi phí cho dự án được ước tính là 412 triệu đô la Mỹ, trong đó khoảng 2,9 triệu đô

la Mỹ được dành cho quản lý môi trường (không bao gồm các yêu cầu khắc phục do các nhà thầu xây dựng chí phí) và 35,1 triệu đô la Mỹ được dành cho tái định cư và khôi phục sinh kế Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã chính thức nhận được một khoản vay trị giá 330 triệu USD từ nguồn vốn từ ngân hàng quốc tế về tái thiết và phát triển (IBRD)

1.2.1 Cơ sở pháp lý cho việc xây dựng tiểu dự án

 Quyết định số 2129/QĐ-UBND ngày 02/8/2006 của UBND tỉnh Thanh Hóa v/v phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng công trình đường Poom – Pom Khuông (thuộc dự án Giao thông nông thôn 3 vay vốn WB)

 Quyết định số 3675/QĐ-UBND ngày 30/11/2007 của UBND tỉnh Thanh Hóa v/v phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng công trình đường Nà Ón – Tà Cóm (thuộc dự án ổn

định đời sống, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào Mông huyện Mường Lát tỉnh Thanh Hóa)

 Tờ trình số 3201/TTr-EVN ngày 22/8/2013 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam v/v bổ sung hạng mục các đoạn đường tránh ngập vào Quy hoạch tổng thể di dân tái định cư

- Thủy điện Trung Sơn

 Nghị quyết số 613/NQ-HĐTV ngày 03/9/2013 của Hội đồng thành viên Tập đoàn Điện lực Việt Nam về việc bổ sung hạng mục các đoạn đường tránh ngập vào Quy hoạch tổng thể di dân tái định cư - Thủy điện Trung Sơn

 Công văn số 1383/TĐTS-BQLDA-BP2 ngày 25/9/2013 của Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn về việc Bổ sung thêm nhiệm vụ vào hợp đồng 21/2009/HĐTV-TĐTS-P2

 Quyết định số 306/QĐ-TĐTS ngày 07/11/2013 của Công ty TNHH MTV thuỷ điện Trung Sơn về việc phê duyệt bổ sung nhiệm vụ Hợp đồng số 21/2009/HĐTV-TĐTS-P2 ngày 12/6/2009 cho việc Khảo sát, lập DAĐT và TKBVTC Hạng mục đường tránh ngập, công trình thuỷ điện Trung Sơn

1.2.2 Mục tiêu

Các đoạn đường tránh ngập được xây dựng nhằm đảm bảo ổn định đời sống và các hoạt động hàng ngày của cộng đồng địa phương, đặc biệt là các nhóm dân tộc thiểu số sau khi tích nước hồ chứa và dự án thủy điện Trung Sơn đi vào vận hành, cụ thể như sau:

- Mục tiêu đầu tư của tuyến đường Poom – Pom Khuông là hoàn thiện và nâng cấp

hệ thống giao thông trên địa bàn tỉnh, đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong khu vực

- Mục tiêu đầu tư của tuyến đường Nà Ón – Tà Cóm là từng bước hoàn chỉnh mạng lưới giao thông khu vực tạo điều kiện ổn định đời sống, sản xuất và phát triển kinh

tế - xã hội vùng đồng bào người Mông huyện Mường Lát tỉnh Thanh Hóa

+ Đoạn đường Nà Ón – Tà Cóm qua Suối Lìn đi qua bản Lìn, xã Trung Lý có chiều dài 915,17 m, điểm đầu nối tiếp với đường hiện hữu tại điểm có tọa độ X=2271395,25; Y=475462,80 (gần mốc lòng hồ thủy điện Trung Sơn có ký hiệu số LH473); tuyến men theo lòng hồ cắt qua suối Lìn và tiếp tục men theo lòng hồ để đi đến điểm cuối nối tiếp với đường hiện hữu tại điểm có tọa độ X=2271368,51; Y=475671,30 (gần mốc lòng hồ ký hiệu số LH475)

+ Đoạn đường Nà Ón – Tà Cóm qua Suối Lý đi qua bản Co Cài, xã Trung Lý có chiều dài 5.627,10 m, điểm đầu nối tiếp với đường hiện hữu tại điểm có tọa độ X=2271835,48; Y=477881,68 (gần mốc lòng hồ ký hiệu số LH481A); tuyến men theo lòng hồ cắt qua suối Lý và tiếp tục men theo lòng hồ để đi đến điểm cuối nối tiếp với đường hiện hữu tại điểm có tọa độ X=2272075,67; Y=478303,36 (gần mốc lòng hồ ký hiệu số LH495)

+ Đoạn đường Poom – Pom Khuông: 33.691 m2

+ Đoạn đường Nà Ón – Tà Cóm qua Suối Lìn: 16.470 m2

+ Đoạn đường Nà Ón – Tà Cóm qua Suối Lý: 96.827 m2

Đất chiếm dựng tạm thời phục vụ xây dựng các hạng mục công trình phụ trợ như kho vật liệu, bãi đỗ phương tiện, máy móc, lán trại công nhân được ước lượng vào khoảng 2000 m2 Tuy nhiên, trong giai đoạn này chưa xác định chính xác địa điểm Trong giai đoạn xây dựng, nhà thầu sẽ tìm kiếm địa điểm và ký hợp đồng với chính quyền địa phương hoặc người dân địa phương để thuê ngắn hạn

Khi thu hồi đất của người dân để xây dựng tiểu dự án sẽ tác động lên diện tích đất sản xuất và sinh kế của các hộ gia đình

Ảnh hưởng đến các công trình khác: Đường tránh ngập lòng hồ thủy điện Trung Sơn

không ảnh hưởng đến các công trình về quốc phòng, kinh tế, các di tích lịch sử, văn hoá,

đê điều

Ảnh hưởng đến môi trường sinh thái: Đường tránh ngập không đi qua khu bảo tồn

thiên, vườn quốc gia, rừng tự nhiên, không có hộ dân nào bị ảnh hưởng nhà Thảm phủ thực vật phải chặt bỏ để thi công đường là rừng trồng (luông, xoan), hoa màu (mì, lúa nương) nên trong quá trình thi công sẽ có ảnh hưởng nhất định đến môi trường và kinh tế

xã hội

2.2 Ảnh hưởng đến cộng đồng dân tộc thiểu số

Bên cạnh các tác động đã xác định, đường tránh ngập lòng hồ đi qua các khu vực có các cộng đồng dân tộc thiểu số, với đa số là người dân tộc Thái, Mường và một bộ phận nhỏ, người dân tộc Mông Tổng số hộ bị ảnh hưởng là 49 hộ, toàn bộ là người dân tộc thiểu

số Trong đó, 28 hộ là người dân tộc Thái, 17 hộ người dân tộc Mường, 4 hộ người dân tộc Mông Các tác động của tiểu dự án tới cộng đồng dân tộc thiểu chỉ có tác động đến diện tích đất sản xuất của một số các hộ gia đình cá nhân mà không phải là tác động bất lợi tới toàn bộ cộng đồng các nhóm dân tộc thiểu số, cũng như văn hoá của họ

CHƯƠNG 3:

ĐIỀU TRA KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CÁC HỘ DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG

3.1 Điều tra kinh tế xã hội

Một cuộc điều tra kinh tế xã hội được thực hiện nhằm thu thập thông tin KTXH liên quan tới những người BAH của dự án Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 4 (Pecc4) đã tiến hành cuộc điều tra khảo sát KTXH, đồng thời những số liệu thu được qua cuộc điều tra này là cơ sở phục vụ cho:

 Thiết kế chương trình phục hồi thu nhập và cải thiện các điều kiện sống nói chung

 Làm số liệu cơ sở để so sánh về cuộc sống của những hộ bị thu hồi đất trước và sau khi nhận bồi thường, tái định cư (sẽ được sử dụng cho giám sát và đánh giá sau này trong giai đoạn thực hiện Kế hoạch TĐC)

Phương pháp điều tra

 Sử dụng bản đồ địa hình, bản đồ hiện trạng sử dụng đất của các xã bị ảnh hưởng (tỷ lệ 1/50.000; 1/2.000) và mặt bằng thiết kế của tuyến đường tránh ngập kết hơp với khảo sát hiện trường để xác định mức độ thiệt hại về đất, cây cối và các hộ ảnh hưởng;

 Để khảo sát kinh tế - xã hội của xã bị ảnh hưởng: Sử dụng phiếu thu thập các thông tin thống kê về kinh tế xã hội tại cấp xã nhằm đánh giá đúng được bức tranh

về hiện trạng kinh tế xã hội, dân số, dân tộc tại các xã;

 Để khảo sát kinh tế - xã hội của hộ gia đình bị ảnh hưởng: Sử dụng phiếu điều tra kinh tế xã hội cấp hộ gia đình, khảo sát 100% số hộ bị ảnh hưởng nhằm tìm hiểu hiện trạng kinh tế xã hội của nhóm bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng tiểu dự án;

 Để điều tra các thiệt hại của các hộ gia đình: Sử dụng phiếu điều tra chi tiết cấp hộ gia đình, điều tra thống kế đối với 100% số hộ bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng dự

án nhằm đánh giá thiệt hại của các hộ gia đình;

 Để điều tra các công trình công cộng bị ảnh hưởng tiến hành tham vấn, kết hợp thực địa cùng với các bộ xã, bản nhằm khảo sát thực địa để xác định mức độ thiệt hại công trình công cộng và cơ sở hạ tầng;

 Tổng hợp và xử lý số liệu: Số liệu IOL được xử lý bằng chương trình Excel; SPSS được sử dụng để phân tích số liệu kinh tế - xã hội, phần mềm Mapinfo và Autocad được sử dụng để phân tích các thông tin bản đồ và bản vẽ thiết kế của tiểu dự án

Nội dung điều tra

Điều tra kinh tế xã hội

Tư vấn đã thu thập được các tài liệu thứ cấp:

 Các thông tin kinh tế xã hội ở địa phương;

 Các thông tin nhân khẩu và dân số, đặc biệt các hộ bị ảnh hưởng;

 Mô tả sơ lược dân tộc thiểu số: Dân số, và các thông tin văn hoá, xã hội, kinh tế và thể chế liên quan và xác định các nhóm dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng được xếp vào hạng IP theo quy định của WB hay không và có cần áp dụng chính sách IP của WB hay không;

 Hệ thống đất đai và tình trạng pháp lý;

 Các xu hướng phát triển xã hội chính và các mối quan tâm trong các hộ dân bị ảnh hưởng;

 Xác định các hộ dân bị ảnh hưởng cần đặc biệt quan tâm và hỗ trợ

Điều tra, khảo sát, đánh giá thiệt hại dọc theo tuyến đường tránh ngập lòng hộ thủy điện Trung Sơn

Căn cứ tuyến khảo sát xây dựng tuyến đường tránh ngập lòng hồ, điều tra dọc theo tuyến đường tránh ngập từ tim tuyến sang 2 bên, mỗi bên 9m, xác định các hộ bị ảnh hưởng và tiến hành điều tra theo từng hộ Nội dung điều tra như sau:

 Số hộ, số khẩu có đất ở đất vườn bị ảnh hưởng do việc xây dựng đường tránh ngập;

 Diện tích, loạiđất bị ảnh hưởng;

 Loại và diện tích nhà bị ảnh hưởng (nếu có);

 Các công trình kiến trúc trên đất (nhà bếp, nhà kho, các công trình phụ trợ…) (nếu có);

 Loại và số lượng cây trồng trong khuôn viên đất ở và đất vườn;

 Các loại tài sản trên đất khác;

Kết quả điều tra được điền vào phiếu điều tra của từng hộ, riêng đối với những hộ

bị ảnh hưởng phải di chuyển tiến hành chụp ảnh chủ hộ cùng nhà của mình (nếu có)

Tham vấn các bên liên quan và phỏng vấn sâu

 Tham vấn các phòng chức năng của huyện gồm:

o Phòng Dân tộc;

o Phòng Nông nghiệp;

o Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội;

o Hội Phụ nữ, Mặt trận tổ quốc;

o Hội đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng;

 Tham vấn và phỏng vấn sâu đại diện dân tộc thiểu số

o Già làng;

o Trưởng bản;

o Phụ nữ;

Bảng 3.1: Danh sách các xã trong địa bàn dự án

Nguồn: Số liệu điều tra

Tuyến đường tránh ngập sẽ được xây dựng trên địa bàn của 2 xã thuộc huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa Việc xây dựng tiểu dự án sẽ có tác động lâu dài đến 146.988 m2 đất các loại Nhìn chung, tác động này là nhỏ Khu vực này là nơi sinh sống của các cộng đồng người dân tộc thiểu số, cụ thể là người dân tộc Thái, Mường và Mông Số hộ gia đình là người dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng là 48 hộ gia đình, phân chia theo xã và theo dân tộc như sau:

Bảng 3.2: Hộ ảnh hưởng phân theo xã và nhóm dân tộc

TT Tỉnh/Huyện/Xã

Tổng hộ dân tộc thiểu số BAH

1 Tỉnh Thanh Hóa 27 56,3 17 35,4 4 8,3 48 100 1.1 Huyện Mường Lát 27 56,3 17 35,4 4 8,3 48 100

1.1.1 Xã Tam Chung 14 46,7 12 40,0 4 13,3 30 100 1.1.2 Xã Trung Lý 13 72,2 5 27,8 0 0,0 18 100

Nguồn: Số liệu điều tra

Trong số 2 xã bị ảnh hưởng có 100% các hộ bị ảnh hưởng là hộ dân tộc thiểu số Bối cảnh về kinh tế xã hội của các xã bị ảnh hưởng và nhóm dân tộc bị ảnh hưởng sẽ được trình bày trong phần chi tiết dưới đây

3.2.2 Dân số - Dân tộc

Dân số của 2 xã ảnh hưởng gồm 9426 nhân khẩu của 1891 hộ gia đình Tổng dân số nam

và nữ tương đối cân bằng Dân tộc của 2 xã thuộc dự án hầu hết là nhóm dân tộc Thái với

số lượng 5409 nhân khẩu chiếm 57,4%, nhóm dân tộc Mông với 3334 nhân khẩu chiếm 35,4%, nhóm dân tộc Mường với 524 nhân khẩu chiếm 5,6%, dân tộc Kinh có số lượng người ít nhất 159 nhân khẩu, chỉ chiếm 1,7%

Bảng 3.3: Dân số và dân tộc của các xã bị ảnh hưởng

Tháng

Tỷ lệ hộ giàu (%)

Tỷ lệ hộ khá (%)

Tỷ lệ hộ trung bình (%)

Tỷ lệ hộ đói nghèo (%)

Nguồn: Số liệu thống kê do UBND các xã cung cấp

Cả 2 xã trong khu vực ảnh hưởng của tiểu dự án đều có tỷ lệ ngèo đói rất cao Trong đó,

xã Trung Lý có tỷ lệ nghèo đói là 62,7% và tỷ lệ nghèo đói của xã Tam Chung là 49,7% Điều này nói lên khu vực thực hiện tiểu dự án có điều kiện kinh tế rất khó khăn

3.2.4 Hoạt động sản xuất

Các xã có tỷ trong cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp là chính

Bảng 3.5: Cơ cấu kinh tế

Xã

Nông lâm nghiệp Dịch vụ Công nghiệp

Tỷ trọng (%) Số hộ

Tỷ trọng (%) Số hộ

Tỷ trọng (%) Số hộ

Nguồn: Số liệu thống kê do UBND các xã cung cấp

Bảng trên có thể cho thấy số lượng các hộ hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp của các xã chiếm một số lượng lớn Các cây trồng chủ yếu được người dân canh tác trong nông nghiệp là lúa nương, mì Lĩnh vực lâm nghiệp có sự hiện diện của 2 loại cây chủ yếu là luồng và xoan Các hoạt động công nghiệp nhỏ, lẻ phục vụ cho đời sống dân sinh

3.2.5 Dịch vụ y tế, giáo dục và năng lượng

Trong 2 xã khu vực tiểu dự án, xã Trung Lý đã có trạm y tế kiên cố, xã Tam Chung không

có trạm y tế xã Tuy nhiên Trung tâm xã Tam Chung ngay gần thị trấn Mường Lát (cách thị trấn Mường Lát khoảng 3 km) Trường học cấp I và II đều có tại tất cả các xã và không

có xã nào có trường cấp III Khoảng 83% số hộ trng 2 xã được sử dụng điện Tuy nhiên, vấn đề nước sạch thì vẫn còn là một trở ngại đối với người dân Người dân của 2 xã vẫn sử dụng các loại nước từ nguồn nước mặt như sông, suối, ao hồ và nước mưa cho sinh hoạt và sản xuất

Bảng 3.6: Tình trạng cơ sở hạ tầng y tế, giáo dục và nước sạch của người dân khu

Nguồn: Số liệu thống kê do UBND các xã cung cấp

3.3 Cộng đồng người Thái, Mường

Trong khu vực ảnh hưởng của tiểu dự án, có 2 cộng đồng dân tộc bị ảnh hưởng nhiều là cộng đồng người dân tộc Thái và Mường Họ sống hòa đồng với nhau trong cùng 1 bản, dưới đây là một số nét về 2 cộng đồng người này:

a) Cộng đồng người Mường

Đồng bào Mường đã lâu đời sống định canh định cư ở các vùng núi thấp Nơi có nhiều đất sản xuất và gần đường giao thông thuận lợi cho việc làm ăn Nguồn sống chủ

yếu là sản xuất thâm canh cây lúa nước, kết hợp với nương rẫy và phát triển chăn nuôi Trước đây, đồng bào trồng lúa nếp nhiều hơn lúa tẻ và gạo nếp là lương thực ăn hằng ngày Nguồn kinh tế phụ của các hộ gia đình người Mường là khai thác lâm thổ sản như:

gỗ, tre, nứa, mây, song cùng với nghề thủ công ươm tơ dệt vải, đan lát Có nhiều người phụ nữ Mường là những nghệ nhân trong các nghề truyền thống này

Các dòng họ chủ yếu là : Họ Cao, Họ Trương, Quách, Bùi, Đinh, Ngân, Phạm các dòng họ chia nhau cai quản các vùng Đứng đầu mỗi Mường có các Lang Cun, dưới là các lang xóm hoặc đạo xóm

Do có nguồn gốc xuất xứ từ xa xưa, và có số dân đông đúc nên người Mường Thanh Hoá có đời sống văn hoá tinh thần khá phong phú: Tục cưới xin gồm các bước - dạm ngõ, ăn hỏi, xin cưới và đón dâu (giống như người Kinh) Khi có người sinh nở trong nhà thì rào cầu thang chính lên nhà từ hàng tuần, đến hàng tháng Trẻ em đầy năm mới đặt tên; Tang lễ do thầy Mo chủ trì Thi hài người già chết được liệm nhiều lớp vải và quần

áo trang phục rồi đưa vào quan tài, bên ngoài phủ áo quan Tuy nhiên, có một vài tục lệ trên đến nay nhiều nơi đã bỏ dần và thực hiện theo quy ước thôn bản văn hoá mới

Tuy không có chữ viết riêng, song người Mường có kho tàng văn nghệ dân gian đậm

đà bản sắc Bên cạnh sử thi Đẻ đất, đẻ nước (Té tấc, té đạc ) là các thể loại thơ ca tục ngữ truyện dân gian, hát ru em, hát đố, đồng dao Đặc biệt lễ hội PồnPoông của người Mường có thể nói vừa ấn tượng, sâu sắc, vừa phản ánh được tổng hoà các nét văn hoá đầy tính triết lý của cuộc sống Bởi lẽ xung quang cây hoa Pồn poông ngày xuân thông qua các làn điệu xường rang, xéc bùa và múa, diễn xướng - những ước mơ mùa màng bội thu, bản mường no ấm và những lời cầu chúc tâm tình, hẹn ước vui tươi hạnh phúc được toả hương ngát mãi những mùa xuân

Nhà sàn và những trang phục của người Mường thể hiện đậm nét tính cổ truyền Nhà

ở phản ánh kinh nghiệm quá trình cư trú được ghi rõ trong lời Mo “Để đất đẻ nước” Tuy nhiên, phần đông người Mường ngày nay đã làm nhà kiểu mới giống như nhà người Kinh Cũng như nhà ở, trang phục người Mường ngày nay cũng được giao thoa với cộng đồng xã hội phát triển Tuy nhiên những bản sắc riêng vẫn còn lưu giữ

Chủ yếu trong các lớp người già cao tuổi Nam mặc áo xẻ ngực, cổ trần, hai túi dưới hoặc túi trên ngực trái Nữ mặc yếm chui đầu, gấu lượn, khi mặc cho vào trong cạp váy

và cao lên đến ngực Trong dịp lễ tết chiếc áo dài xẻ ngực thường không cài, khoác ngoài

bộ trang phục hàng ngày vừa trang trọng vừa khoe được hoa văn cạp váy kín đáo bên trong Yếm áo này cơ bản giống áo yếm của phụ nữ Kinh, chỉ khác là ngắn hơn

b) Cộng đồng người Thái

Từ xa xưa, người Thái có kinh nghiệm lập bản dọc theo các con sông, suối thuận lợi cho nghề canh nông phát triển Gắn liền với những kinh nghiệm lập bản là những kinh nghiệm quý được coi là vốn sống của đồng bào Thái như : Đắp mương đắp đập đưa nước

về ruộng sản xuất, về bản sinh hoạt hằng ngày Điều đó chứng tỏ họ là những cư dân nông nghiệp canh tác cây lúa nước từ lâu đời nay Tuy nhiên, lúa nếp luôn là lương thực

chính trong các bữa ăn hằng ngày của người dân tộc Thái Ngoài việc trồng lúa, đồng Thái cũng trồng ngô, khoai, sắn, rau màu các loại Và nghề rừng, nghề dệt thủ công lâu này đã tạo thêm nhiều nguồn lợi sống quan trọng cho người Thái Trong các nghề thủ công của người Thái được phân định khá rõ: Phụ nữ Thái tinh tế, văn hoa trong công việc dệt thổ cẩm truyền thống; Người đàn ông Thái tinh xảo trong đan lát mây tre, nghề mộc Đặc biệt, những chiếc xuồng độc mộc đuôi én chở hàng hoá vượt thác ghềnh, sông suối

đã phản ánh nét riêng khá độc đáo của người Thái - nơi thựơng nguồn các sông suối nói chung

Cũng như nhiều vùng khác, người Thái có tục lệ thờ cúng tổ tiên: Cúng trời đất, cúng bản mường và những lễ nghi như: Câù mưa, Cầu mùa, Lễ hội phấn trá, mường Ca da, Mường Xia Thường được tổ chức trong dịp khởi đầu một năm mới Do quan niệm về cái chết là tiếp tục sống ở thế giới bên kia; vì vậy tục lệ ma chay của người Thái là “lễ” tiền đưa người chết về “ Mường trời”

Vốn có chữ viết riêng rất sớm, nên người Thái đã lưu trữ được kho tàng văn hoá bao gồm nhiều truyện thần thoại, cổ tích, truyền thuyết, truyện thơ khá phong phú như : Xống trụ xôn xao; Khun lú; Nàng ửa; Khâm panh, truyện tình Pha dua Đặc biệt trong đời sống tinh thần Người thái bất cứ ở đâu cũng không thể thiếu : Hát khặp, khua luống, ném còn Những nét văn hoá đặc trưng của người Thái đến nay cơ bản vẫn còn được lưu giữ phát huy ở nhiều khu vực làng bản

Về nhà cửa, trang phục có những nét riêng của nhóm Thái đen và Thái Trắng Cung chung giống nhau - nhà sàn vững chắc rộng rãi Nhà của đồng bào Thái đen - nóc hình mái rùa; đầu nóc có khau cút với nhiều kiểu khác nhau Trên mặt sàn nhà ở được chia làm 2 phần Một dành riêng làm nơi ngủ cho người trong gia đình; nửa còn lại dành cho khách và công việc bếp núc

Về trang phục người Thái được phân biệt rất rõ trong từng quan hệ như: Trang phục hàng ngày, trang phục trong lao động, trong sinh hoạt, trong lễ hội; Và phân biệt giữa các ngành Thái đen, trắng chủ yếu y phục của người phụ nữ Trang phục nam giới đơn giản -

áo cánh ngắn xẻ ngực, quần xẻ đũng

3.4 Kết quả điều tra Kinh tế Xã hội của các hộ bị ảnh hưởng

Kết quả điều tra kinh tế xã hội cho thấy có 48 hộ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc thu hồi đất để xây dựng đường tránh ngập long hồ thủy điện Trung Sơn Ngoài việc ảnh hưởng hưởng thu hồi đất các hộ còn bị ảnh hưởng đến sinh kế từ việc bị chặt cây cối, hoa màu

3.4.1 Quy mô gia đình

Bảng 3.7: Số hộ BAH và số hộ dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng

TT Huyện/Xã Số hộ Số người Số hộ DTTS Số người

DTTS

TT Huyện/Xã Số hộ Số người Số hộ DTTS Số người

DTTS

Nguồn: Số liệu điều tra

Có 206 người bị ảnh hưởng thuộc 48 hộ gia đình, trong đó toàn bộ là người dân tộc thiểu

số Theo số liệu điều tra, quy mô hộ gia đình từ 2 đến 8 người/hộ

3.4.2 Cơ cấu dân số theo độ tuổi

Bảng 3.8: Cơ cấu dân số theo độ tuổi

TT Huyện/Xã >18 18-60 < 60 Cộng

Nguồn: Số liệu điều tra

Qua bảng 3.8 thấy rằng, số người bị ảnh hưởng bởi dự án trong độ tuổi lao động (18 – 60) chiếm 59,7% (123 người), 67 người (chiếm 32,5%) dưới độ tuổi lao động (<18) và còn lại là trên độ tuổi lao động

3.4.3 Cơ cấu nghề nghiệp của các hộ ảnh hưởng

98,1% số người bị ảnh hưởng làm nông nghiệp Các hoạt động phi nông nghiệp khác như bán hàng, nhân viên nhà nước, lĩnh vực vận tải có số lượng người tham gia ít

Bảng 3.9 Nghề nghiệp của người bị ảnh hưởng phân theo xã

Bảng 3.10: Trình độ học vấn của người BAH

Trong số người bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án có 14,6% số người vẫn còn ở trong tình trạng

mù chữ, tại xã Tam Chung có tỷ lệ mù chữ cao hơn xã Trung Lý với 19,4% so với 9,7%, đây là tỷ lệ mù chữ cao so với tỉnh Thanh Hóa Phần lớn các thành viên trong hộ gia đình

bị ảnh hưởng đã học qua cấp 1 với 54,4%, 17,0% số người có trình độ học vấn ở cấp hai, 3,4% có trình độ học vấn cấp III Chỉ có 1,0% và 1,9% số thành viên hộ có trình độ chuyên môn ở mức trung cấp nghề và đại học Đây là mức trình độ học vấn không cao so với mặt bằng chung của tỉnh Thanh Hóa

3.3.5 Nhóm dễ bị tổn thương

Tất cả các hộ bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án đều thuộc nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có

6 hộ gia đình có phụ nữ làm chủ hộ, 47 hộ gia đình được xác định là hộ gia đình nghèo có mức sống dưới mức 400.000đồng/người/tháng (theo ngưỡng nghèo được MOLISA ban hành) Không có hộ gia đình nào thuộc nhóm người già neo đơn được xác định trong nhóm hộ bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng tiểu dự án Có 6 hộ gia đình vừa là hộ nghèo vừa thuộc diện phụ nữ là chủ hộ Như vậy, phần lớn các hộ bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án điều là các hộ có kinh tế rất khó khăn, dễ bị tổn thương

Bảng 3.11: Nhóm hộ dễ bị tổn thương

chủ hộ

Người khuyết tật

Hộ nghèo

Hộ người già neo đơn

Bảng 3.12: Thay đổi mức sống của hộ (3 năm vừa qua)

TT Tỉnh/Huyện/Xã Không thay đổi

(%)

Tốt hơn (%)

Kém hơn (%) Cộng(%)

Nguồn: Số liệu điều tra

Trong 3 năm vừa qua, mức sống của người dân trong khu vực ảnh hưởng phần lớn không thay đổi với 82,8% Số hộ dân có thay đổi tốt hơn đạt 9,8%, số hộ dân có thay đổi kém đi

là 7,4% Nguyên nhân cuộc sống người dân tại khu vực tiểu dự án không thay đổi trong

3 năm qua là do thiếu vốn sản xuất kinh danh, do bệnh tật

3.3.7 Thu nhập

Mức thu nhập hàng tháng của các hộ bị ảnh hưởng là 2 triệu đồng (thấp nhất) và 45 triệu đồng (cao nhất) Tuy nhiên, thu nhập hộ gia đình trung bình nằm trong khoảng 2-5 triệu đồng mỗi tháng

3.3.8 Các dịch vụ khác

(i) Năng lượng

Theo kết quả khảo sát, các bản bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án (bản Cân, Bản Poom Khuông,

Co Cài, Lìn) vẫn chưa có điện lưới Quốc gia, do đó 100% số hộ ảnh bị ảnh hưởng vẫn sử dụng bình ắc quy, máy phát điện mini để cung cấp điện Tuy nhiên cùng với việc chuẩn

bị xây dựng các khu tái định cư cho thủy điện Trung Sơn, việc cung cấp nguồn điện lưới quốc gia đến khu vực cũng đang được triển khai

(ii) Nước sạch

Trong khu vực tiểu dự án cũng chưa được tiếp cận với nguồi nước sạch, các nguồn nước

sử dụng là nước sông, suối, bể chứa nước mưa

3.5 Tác động của tiểu dự án

(i) Tác động đến đất

Việc xây dựng tiểu dự án ảnh hưởng đến 146.988 m2 đất của 48 hộ và toàn bộ các hộ ảnh hưởng là người dân tộc thiểu số Trong số các hộ ảnh hưởng đất có 2 hộ ảnh hưởng đất ở bởi tiểu dự án, tuy nhiên không ảnh hưởng nhà ở, 2 hộ này đều đã có nhà nằm ngoài vùng ảnh hưởng của cả lòng hồ và đường tránh ngập lòng hồ thủy điện Trung Sơn

Nguồn: Số liệu điều tra được thực hiện bởi Pecc4 tháng 12/2013

Trong số 48 hộ bị thu hồi đất bởi đường tránh ngập lòng hồ thủy điện Trung Sơn có 30

hộ vừa bị ảnh hưởngđất bởi lòng hồ thủy điện Trung Sơn và vừa bị thu hồi đất bởi đường tránh ngập Toàn bộ đất bị ảnh hưởng bởi lòng hồ của các hộ vừa ảnh hưởng đất bởi

đường tránh ngập vừa ảnh hưởng bởi lòng hồ là đất trồng rừng sản xuất, không có đất sản xuất nông nghiệp

Bảng 3.14: Số hộ, diện tích của các hộ vừa ảnh hưởng của đường tránh ngập vừa

ảnh hưởng của lòng hộ thủy điện Trung Sơn

Số hộ vừa ảnh hưởng bởi lòng hồ và ảnh hưởng bởi đường

tránh ngập lòng hồ thủy điện Trung Sơn

TT Huyện/Xã Số hộ Số người ảnh hưởng

Tổng diện tích đất ảnh hưởng bởi đường tránh ngập (m2)

Tổng diện tích đất ảnh hưởng bởi lòng

Nguồn: Số liệu điều tra và PMB cung cấp tháng 12/2013

Các loại đất bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án chủ yếu là đất trồng rừng sản xuất (luồng, xoan),

năm (NHK)

Rừng trồng sản xuất (RST)

Đất ở nông thôn (ONT)

Nguồn: Số liệu điều tra được thực hiện bởi Pecc4 tháng 12/2013

Mức độ ảnh hưởng đất tính cả do đường tránh ngập và lòng hồ thủy điện Trung Sơn so với tổng diện tích của hộ được thống kê trong bảng sau

Nguồn: Số liệu điều tra được thực hiện bởi Pecc4 tháng 12/2013

Theo số liệu điều tra cho thấy, số hộ ảnh hưởng đất dưới 30% chiếm đa số với 36/48 hộ,

Nguồn: Số liệu điều tra được thực hiện bởi Pecc4 tháng 12/2013

(iii) Tác động đến cây cối hoa màu trên đất

Việc thu hồi đất và thi công ảnh hưởng tới 61301 m2 đất trồng hoa màu hàng năm, trong

đó có 4583m2 đất trồng lúa nương và có 56718m2 đất trồng mì của 27 hộ gia đình Luồng

là cây rừng trồng của người dân bị ảnh hưởng nhiều nhất với 355234 cây, và xoan là

14247 cây

Bảng 3.18: Mức độ ảnh hưởng đến cây cối, hoa màu trên đất

2 Đất trồng cây hàng năm (lúa nương, mì) m2 61.301

3 Đất rừng sản xuất (xoan, luồng) m2 77.382

CHƯƠNG 4:

BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ PHỤC HỒI SINH KẾ

4.1 Bồi thường

4.1.1 Các nguyên tắc bồi thường và tái định cư

Các nguyên tắc sau đây sẽ được áp dụng:

a Giảm thiểu tối đa việc thu hồi đất hoặc gây ảnh hưởng đến các tài sản khác và việc tái định cư của người dân

b Tất cả DP sinh sống, làm việc, kinh doanh hoặc canh tác trong khu vực dự án được xác định hoặc chứng minh rằng họ có tài sản bị ảnh hưởng bởi dự án trước ngày khóa sổ thống kê sẽ được cung cấp các biện pháp phục hồi kinh tế đầy đủ để

hỗ trợ họ cải thiện, hoặc tối thiểu là duy trì mức sống và khả năng tạo thu nhập của

họ như trước khi có dự án Việc thiếu những giấy tờ hợp pháp về các tài sản bị ảnh hưởng sẽ không cản trở DP được hưởng các biện pháp phục hồi đời sống đó

c Các hoạt động thu hồi đất hoặc giải phóng mặt bằng sẽ không được thực hiện cho thi công dự án nếu chưa được phê duyệt Đơn giá bồi thường sẽ được UBND tỉnh phê duyết và không tính đến khấu hao hoặc các vật liệu thu hồi

d Những biện pháp phục hồi đời sống sẽ được cung cấp gồm: (i) bồi thường bằng tiền mặt hoặc hiện vật cho những ảnh hưởng đối với nhà ở và các công trình khác theo giá thay thế được chính quyền địa phương phê duyệt; (ii) đất đổi đất đối với đất nông nghiệp có khả năng sinh lợi tương đương hoặc đền tiền theo giá thị trường nếu không còn quỹ đất sản xuất; (iii) bồi thường bằng đất có cùng diện tích, vị trí tương tự, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ xã hội tương đương đối với đất ở

bị ảnh hưởng được DP chấp nhận hoặc bồi thường bằng tiền; iv) bồi thường bằng tiền mặt đối với những người thuê; bồi thường bằng tiền mặt đối với hoa màu, cây cối và các tài sản sản xuất khác bị ảnh hưởng bởi dự án; (v) bồi thường việc di dời mộ; (vi) di dời hoặc lắp đặt lại các thiết bị như đồng hồ nước, đồng hồ điện, đường dây điện thoại, thiết bị vệ sinh; và (vii) bồi thường bằng tiền mặt hoặc hiện vật đối với việc di dời các công trình công cộng và các tài sản công khác

e Các biện pháp phục hồi sẽ được cung cấp bao gồm:

 Các hỗ trợ ổn định và di chuyển đối với tất cả các DP phải di dời tạm thời hoặc vĩnh viễn;

 Các nguồn lực hoặc các chương trình phục hồi/cải thiện thu nhập khác (như phát triển đất, tiếp cận tín dụng, đào tạo đối với các hoạt động nông nghiệp

và phi nông nghiệp, v.v…) nhằm hỗ trợ phục hồi hoàn toàn khả năng tạo thu

nhập của DP Các chương trình phục hồi sinh kế sẽ được phát triển nhằm hỗ trợ các DP phục hồi mức sống của họ trong thời gian sớm nhất có thể

 Các hỗ trợ đặc biệt đối với các nhóm dễ bị tổn thường như người nghèo, người già neo đơn, người tàn tật, các hộ do phụ nữ làm chủ hộ, v.v…

f Các khu tái định cư càng gần nơi ở cũ càng tốt với cơ sở hạ tầng và các dịch vụ xã hội được duy trì hoặc tốt hơn

g DP sẽ được tham vấn và có cơ hội tham gia các giai đoạn của Kế hoạch Hành động TĐC, từ giai đoạn chuẩn bị tới thực hiện cũng như chia sẻ lợi ích của dự án

h Nguồn lực về tài chính và vật chất phục vụ cho tái định cư và khôi phục cuộc sống cần được chuẩn bị sẵn sàng để đáp ứng khi có yêu cầu Tổ chức thực hiện sẽ đảm bảo cho việc chuẩn bị và thực hiện RP có hiệu quả

i Các hoạt động đánh giá và giám sát việc thực hiện Kế hoạch Hành động TĐC sẽ được thực hiện nhằm đảm bảo rằng Kế hoạch TĐC được thực hiện một cách hiệu quả Một cơ chế khiếu nại và giải quyết khiếu nại rõ ràng sẽ được thiệt lập nhằm đảm bảo rằng các khiếu nại được giải quyết một cách công bằng

4.1.2 Người bị ảnh hưởng DPs

Những người bị ảnh hưởng bao gồm các cá nhân và tổ chức sau:

a Những người có nhà ở và/hoặc tài sản bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ bởi dự án;

b Những người có đất nông nghiệp và/hoặc đất ở bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn

bộ (tạm thời hoặc vĩnh viễn) bởi dự án;

c Những người có cây trồng (hàng năm hoặc lâu năm), cây rừng trồng bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ bởi dự án;

d Những người bị ảnh hưởng do thu hồi đất cho các khu tái định cư được xây dựng cho những người bị ảnh hưởng di dời của dự án

Những người bị ảnh hưởng không hợp lệ là những người di chuyển vào địa bàn dự án sau ngày khóa sổ thống kê Ngày khóa sổ là ngày mà trước đó việc sở hữu hoặc sử dụng bất kỳ phần nào của khu vực dự án khiến người cư trú, sở hữu hoặc sử dụng có tiêu chuẩn hợp lệ được công nhận là người bị ảnh hưởng Ngày khóa sổ của tiểu dự án là ngày

29 tháng 12 năm 2013

Những người BAH được phân loại thành những người BAH nhẹ và những người BAH

nặng Những người BAH nặng là các cá nhân, hộ gia đình: (i) mất 10% hoặc hơn 10%

đất trong tổng số đất sản xuất hiện có và/ hoặc số tài sản của họ; (ii) phải tái định cư; và/hoặc (iii) mất 10% hoặc hơn 10% tổng nguồn thu nhập do ảnh hưởng bởi dự án

Những người BAH nặng và những người BAH thuộc nhóm dễ bị tổn thương sẽ cần hỗ trợ đặc biệt để đảm bảo đạt được các mục tiêu của REMDP

4.1.3 Chính sách quyền lợi

DP sẽ được bồi thường và/hoặc trợ giúp phục hồi như sau:

a) DP bị mất đất nông nghiệp/đất sản xuất và thiệt hại hoa màu

(i) Nguyên tắc bồi thường là ưu tiên “đất đổi đất” Tuy nhiên, nếu quỹ đất tại địa phương không cho phép bồi thường theo nguyên tắc “đất đổi đất” cho toàn bộ diện tích bị mất với khả năng canh tác tương đương thì DP sẽ được bồi thường bằng đất với tổng diện tích không thấp hơn hạn mức đất tối thiểu để duy trì sinh kế bền vững được qui định trong Phụ lục 1, phần chênh lệch sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá thay thế

(ii) Trường hợp DP bị mất một phần đất hiện có và tổng diện tích đất còn lại thấp hơn hạn mức tối thiểu qui định trong Phụ lục 1 và phần đất còn lại vẫn đảm bảo điều kiện để DP tiếp tục sản xuất thì dự án sẽ cấp bổ sung để đảm bảo tổng diện tích không thấp hơn hạn mức tối thiểu qui địnnh trong Phụ lục

1 Trong trường hợp phần đất còn lại không đảm bảo điều kiện để DP tiếp tục sản xuất thì dự án sẽ thu hồi toàn bộ diện tích đất đó và DP được bồi thường bằng “đất đổi đất” với năng suất canh tác tương đương được DP chấp thuận, hoặc tiền mặt theo giá thay thế tùy theo lựa chọn của DP

(iii) Nếu phần đất bị mất dưới 10% tổng diện tích đất đang sử dụng và phần đất còn lại vẫn đáp ứng nhu cầu canh tác thì DP được bồi thường bằng tiền theo giá thay thế đầy đủ cho diện tích đất bị mất

(iv) Nếu phần đất bị mất lớn hơn 10% tổng diện tích đất đang sử dụng và diện tích đất còn lại vẫn đáp ứng nhu cầu canh tác thì DP được bồi thường cho diện tích đất bị mất bằng “đất đổi đất” với năng suất canh tác tương đương được DP chấp thuận hoặc tiền mặt theo giá thay thế tùy theo lựa chọn của

DP

(v) Trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới có giá trị thấp hơn giá trị bị thu hồi thì DP được bồi thường bằng tiền phần giá trị chênh lệch; ngược lại nếu giá trị đất được giao mới cao hơn giá trị kinh tế đất bị thu hồi thì DP không phải bù phần chênh lệch đó

(vi) Đối với hộ gia đình phải di chuyển chỗ ở đến điểm tái định cư mà không bị mất đất sản xuất nhưng diện tích đất sản xuất đang sử dụng nhỏ hơn hạn mức qui định trong Phụ lục 1 sẽ được cấp bổ sung phần diện tích còn thiếu để đảm bảo cải thiện sinh kế

(vii) Đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư, đất vườn ao liền kề với đất ở trong khu dân cư, ngoài việc được bồi thường theo giá thay thế DP còn được

hỗ trợ bằng tiền; giá tính hỗ trợ từ 20% đến 50% giá đất ở liền kề; mức hỗ trợ cụ thể do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định cho phù hợp với thực tế tại địa phương

(viii) Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) của các nông, lâm trường quốc doanh khi dự

án thu hồi thì không được bồi thường về đất, nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại và được hỗ trợ theo quy định sau:

a) Hỗ trợ cho hộ gia đình, cá nhân nhận giao khoán đất là cán bộ, công nhân viên của nông, lâm trường quốc doanh đang làm việc hoặc đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp đang trực tiếp sản xuất nông, lâm nghiệp; hộ gia đình, cá nhân nhận khoán đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp có nguồn sống chủ yếu từ sản xuất nông nghiệp Mức hỗ trợ bằng tiền cao nhất bằng giá đất bồi thường tính theo diện tích đất thực tế thu hồi, nhưng không vượt hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương; Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ

cụ thể cho phù hợp với thực tế tại địa phương

b) Trường hợp hộ gia đình, cá nhân nhận khoán không thuộc đối tượng tại điểm (a) nêu trên chỉ được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại

(ix) Trường hợp đất thu hồi là đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn thì không được bồi thường về đất, người thuê đất công ích của xã, phường, thị trấn được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại

(x) DP được bồi thường cho tổn thất về hoa màu chưa thu hoạch theo giá thị trường, cây lưu niên sẽ được bồi thường theo chi phí thay thế

(xi) DP bị mất đất tạm thời sử dụng cho việc thi công các công trình thuộc dự án thì được bồi thường phần mất mát về thu nhập, hoa màu chưa thu hoạch và chi phí phục hồi lại đất trồng cũng như cơ sở hạ tầng bị hư hỏng Đất sẽ được BQLDATĐ Trung Sơn phục hồi sau khi xây dựng xong

b) DP mất đất ở và nhà cửa, công trình kiến trúc

(i) Nguyên tắc bồi thường cho những thiệt hại về đất ở và công trình kiến trúc là: (1) cung cấp đất ở thay thế (đất xây nhà và vườn) có diện tích tương đương, hoặc bồi thường bằng tiền theo giá thay thế tuỳ theo lựa chọn của DP; và (2) bồi thường bằng tiền theo giá thay thế cho toàn bộ nhà cửa và công trình kiến trúc, không trừ khấu hao hay giá trị nguyên vật liệu tận dụng lại hay bồi thường bằng hiện vật (nhà ở, công trình kiến trúc có giá trị sử dụng tương đương hoặc cao hơn), tùy theo DP lựa chọn

(ii) Nếu đất ở chỉ bị ảnh hưởng một phần bởi dự án và diện tích phần còn lại không đủ để DP xây dựng lại nhà theo hạn mức nêu trong Phụ lục 1 và nếu

DP yêu cầu thì dự án sẽ thu hồi toàn bộ diện tích đất ở này và DP được đền

bù bằng đất có diện tich tương đương hoặc được bồi thường bằng tiền theo giá thay thế, hoặc kết hợp cả hai hình thức trên

(iii) Nếu nhà cửa hay công trình kiến trúc khác bị ảnh hưởng một phần do dự án nhưng phần diện tích còn lại không thuận tiện cho sử dụng thì nhà ở/công trình kiến trúc sẽ được bồi thường toàn bộ bằng hiện vật hoặc bằng tiền theo giá thay thế mà không tính khấu hao, hoặc kết hợp cả hai hình thức trên

(iv) Đối với khu tái định cư: lựa chọn các khu tái định cư sẽ tuân theo nguyện vọng của người dân Nếu quỹ đất của khu tái định không cho phép bồi

thường hoàn toàn theo nguyên tắc “đất đổi đất” thì DP được đảm bảo cấp đất ở (đất xây nhà và vườn) trong khu tái định cư không thấp hơn hạn mức quy định trong Phụ lục 1 Nếu giá trị của đất ở mới thấp hơn so với đất ở mà

DP hiện đang sử dụng thì phần chênh lệch sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá thay thế Nếu giá trị của đất mới cao hơn so với đất ở mà DP hiện đang sử dụng thì DP không phải trả thêm phần chênh lệch đó

(v) Đối với nhà ở và công trình kiến trúc:

a) Trường hợp DP lựa chọn phương án bồi thường bằng nhà ở hoặc công trình kiến trúc do dự án xây dựng tại nơi mới: Nếu nhà ở hoặc công trình kiến trúc xây dựng mới có giá trị thấp hơn nhà ở hoặc công trình kiến trúc mà DP đang sử dụng thì DP được bồi thường bằng tiền cho phần chênh lệch đó Nếu nhà ở hoặc công trình kiến trúc xây dựng mới có giá trị cao hơn thì DP không phải trả phần chênh lệch này

b) Trường hợp DP lựa chọn phương án bồi thường bằng tiền để tự xây nhà tái định cư thì số tiền đó không thấp hơn chi phí để xây dựng nhà hoặc công trình kiến trúc xây dựng theo quy định trong Phụ lục 1

(vi) Người thuê nhà là người làm ăn sinh sống tại địa phương đang thuê nhà ở thời điểm dự án yêu cầu di chuyển và có nhu cầu tiếp tục thuê nhà trong thời gian 6 tháng trở lên được chính quyền địa phương xác nhận được trợ cấp bằng tiền mặt sáu tháng phí thuê nhà với giá thị trường tại địa phương và sẽ được hỗ trợ tìm nơi phù hợp để thay thế

c) DP bị thiệt hại trong kinh doanh

(i) Cơ chế bồi thường cho DP bị tổn thất trong kinh doanh là: (1) bồi thường khu đất kinh doanh có diện tích và tiếp cận khách hàng tương đương, thoả mãn yêu cầu của DP; (2) bồi thường bằng tiền mặt cho công trình kiến trúc phục vụ cho kinh doanh bị mất theo chi phí thay thế đầy đủ cho công trình kiến trúc đó không tính khấu hao; và (3) bồi thường bằng tiền mặt cho thu nhập bị mất trong thời gian chuyển đổi, được qui định cụ thể trong RP

DP sẽ được bồi thường toàn bộ theo giá thay thế không tính khấu hao và giá trị nguyên vật liệu tận dụng cho các tài sản cố định khác bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn

bộ bởi dự án

Trường hợp các cơ sở hạ tầng công cộng như trường học, nhà máy, nguồn nước, đường sá,

hệ thống cống bị hư hại do ảnh hưởng bởi dự án mà có nhu cầu sử dụng lại thì dự án sẽ đảm bảo rằng các công trình này sẽ được sửa chữa hay phục hồi mà cộng đồng không phải trả chi phí Hạ tầng cơ sở trong khu tái định cư được dự án xây dựng mới đảm bảo DP có tiếp cận tốt hơn hoặc bằng so với nơi ở cũ