phân tích thiết kế hệ thống thông tin đề tài quản lý gia phả

 Cách ghi chép trong gia phả bao gồm: - Ghi thông tin về người sao lục biên soạn - Nguồn gốc xuất xứ của gia tộc - Ghi từng phả hệ phát sinh từ Thủy Tổ cho đến các đời con cháu sau này

MỤC LỤC

CHƯƠNG I: KHẢO SÁT 2

I Sơ lược về “cuốn gia phả” 2

II Gia phả dòng họ Vũ Văn và dòng họ Tống Xuân tại Tân Thịnh, Nam Trực, Nam Định 3

III Đánh giá đưa ra giải pháp 4

IV Nội dung của một cuốn gia phả đầy đủ (tham khảo trên phạm vi rộng) 4

V Tổ chức nội dung gia phả theo cấu trúc sau 5

1 Phần chính phả 6

2 Phần ngoại phả 7

3 Phần phụ khảo 8

VI Vai trò của các thành viên 9

CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH 11

I Mô hình phân rã chức năng 11

II Scenario ( kịch bản) 11

1 Thành viên trong họ tộc (người dùng) 11

2 Trưởng chi 13

3 Trưởng họ 15

4 Thành viên ngoài họ 19

III Phân tích dữ liệu 20

1 Mô hình luồng dữ liệu mức khung cảnh 20

2 Mô hình luồng dữ liệu mức đỉnh 21

3 Mô hình luồng dữ liệu mức dưới đỉnh 21

4 Mô hình quan hệ 22

5 Thiết kế hệ thống 24

CHƯƠNG I: KHẢO SÁT

I Sơ lược về “cuốn gia phả”

Gia phả là bản ghi chép tên họ, tuổi tác, vai trò và công đức của cha mẹ, ông bà, tiên tổ trong thời đại mà họ đã sinh ra và lớn lên của một gia đình lớn hay một Dòng họ

Gia phả có thể được coi như một bản sử ký của một gia đình hay một dòng họ Gia phả

có khi gọi là Phổ ký, có khi là Phổ truyền Các nhà Tông thất (dòng dõi vua quan), có khi gọi gia phả của vương triều mình hay gia tộc mình bằng từ ngữ trân trọng hơn: Ngọc phả, Thế phả

Tại các nước Đông Á, chịu ảnh hưởng của Đạo Khổng, các thế hệ sau trong dòng họ hay vương triều phải giữ đạo Trung đạo Hiếu Việc xây dựng và lưu truyền gia phả được xem

là một cách ghi nhớ công ơn tổ tiên, gây dựng lòng tự hào trong dòng tộc

Tại Việt Nam, gia phả sơ giản ghi chép tên cúng cơm, ngày giỗ và địa điểm an táng của ông cha Trước đây, gia phả chủ yếu được ghi chép bằng chữ Hán-chữ Nôm, nhưng qua nhiều năm chiến tranh, nhiều bộ gia phả của các dòng họ cũng mất dần

Tục làm gia phả phát triển mạnh ở hai miền Bắc và Trung; miền Nam rất ít gia đình làm gia phả (ở đấy còn được gọi là "gia phổ") và biến thái thành "tông chi" tức tờ "tông chi tông đồ"

Trong gia phả, người đứng đầu ngành trưởng (trưởng họ, trưởng tộc) có bổn phận ghi hết những chi tiết về thân thích và dòng dõi; những người con khác sao lại bản gia phả chính

đó Các gia đình giữ gìn kỹ lưỡng và truyền từ đời cha tới đời con "Họ" theo nghĩa gốc

có liên hệ với nhà và dưới chế độ phong kiến, nối kết con người với đất ruộng: một mái nhà, một gia đình, một họ Họ và tên của một người định vị trí của cá nhân người đó trong xã hội, xác định cá thể trong một toàn thể

II Gia phả dòng họ Vũ Văn và dòng họ Tống Xuân tại Tân Thịnh, Nam

Trực, Nam Định

 Dòng họ Vũ Văn có tổng số thành viên được ghi trong gia phả là 213 người, trên thực tế khoảng 350 người đang sinh sống tại tỉnh Nam Định( chưa kể số thành viên đi ra ngoài tỉnh) Dòng họ Tống Xuân có tổng số thành viên được ghi trong gia phả là 673 người, trên thực tế có khoảng 530 người đang sinh sống tại Nam Định, và khoảng hơn 200 người sinh sống trên các tỉnh thành khác của đất nước và nước ngoài

 Cách ghi chép trong gia phả bao gồm:

- Ghi thông tin về người sao lục (biên soạn)

- Nguồn gốc xuất xứ của gia tộc

- Ghi từng phả hệ phát sinh từ Thủy Tổ cho đến các đời con cháu sau này

- Thường thì sau khi người trong họ tộc qua đời mới được ghi vào trong gia phả nên thứ tự ghi sẽ theo thứ tự ngày mất mà không phân cấp bậc Trong các bản tế lễ

sẽ ghi theo thứ tự này, vì thế có thể ko lễ theo cấp bậc

- Mỗi thành viên được ghi lại trong gia phải bao gồm các thông tin : tên, tên húy, thuộc đời thứ mấy, con của ai, ngày tháng năm mất (có thể có cả giờ mất), nơi an táng, tuổi thọ

- Vợ : họ tên, con thứ mấy, của ai, quê ở đâu, ngày tháng năm mất, tuổi thọ Nếu người vợ đã li dị mà không có con trai trong tộc thì không được ghi vào gia phả

- Với con gái nếu đi lấy chồng và không quay về thì không được ghi trong gia phả

- Với những thành viên sinh sống tại các vùng khác nếu như không quay về, hoặc không liên lạc thì sẽ không ghi trong gia phả

- Cho đến thời điểm hiện nay, dòng họ Vũ Văn có duy nhất một bộ 3 cuốn gia phả của cả họ - là gia phả chính , không có gia phả ngành (chi); dòng họ Tống Xuân có

1 bộ 6 cuốn gia phả chính và 4 cuốn gia phả ngành Hằng năm mỗi họ đều có 1 ngày giỗ tỗ (thủy tổ - người đầu tiên lập ra cuốn gia phả) Với họ Tống Xuân, các trưởng ngành sẽ lấy thông tin trong ngành của mình và ghi vào gia phả ngành, sau

đó gửi lên dòng họ để ghi vào gia phả chính

III Đánh giá đưa ra giải pháp

- Cách ghi chép thiếu khoa học, không theo thứ tự cấp bậc trong dòng họ, gây khó khăn cho việc tìm kiếm thông tin thành viên họ tộc

- Khó khăn cho người ghi chép gia phả, việc cập nhật thông tin lâu, rắc rối

- Vì ghi bằng tay trên giấy nên mất thời gian, có thể bị thất lạc gia phả, khó khăn trong khâu lưu trữ, tốn kinh phí

IV Nội dung của một cuốn gia phả đầy đủ (tham khảo trên phạm vi rộng)

Gia phả được coi là hoàn chỉnh trước hết phải là một gia phả được ghi chép rõ ràng, chữ nghĩa chân phương, có nội dung cơ bản như sau:

 Thông tin rõ ràng về người sao lục (biên soạn)

 Nêu nguồn gốc xuất xứ của gia tộc, là phả ký hay là gia sử

 Ghi Thuỷ Tổ của dòng họ

 Ghi từng phả hệ phát sinh từ Thuỷ Tổ cho đến các đời con cháu sau này Có phần phả đồ, là cách vẽ như một cây, từng gia đình là từng nhánh, từ gốc đến ngọn cho dễ theo dõi từng đời Đối với tiền nhân có các mục sau đây:

- Tên: Gồm tên huý, tên tự, biệt hiệu, thụy hiệu và tên gọi thông thường Thuộc đời

thứ mấy? Con trai thứ mấy của ai?

- Ngày tháng năm sinh (mất), giờ (nếu nhớ) Mộ nguyên táng, cải táng, di táng tại

đâu? Thời gian nào?

- Học hành, thi cử, đậu đạt, chức vụ, địa vị lúc sinh thời và truy phong sau khi mất

- Vợ: chánh thất, kế thất, thứ thất Họ tên, con thứ mấy của ai? Quê ở đâu? Các

mục ngày, tháng, năm sinh, ngày, tháng, năm mất, tuổi thọ, mộ, đều ghi từng người như trên Nếu có thi đậu hoặc có chức tước, địa vị, được ban thưởng riêng thì ghi thêm Nếu vợ đã li dị vẫn ghi thông tin và có chú thích để tiện cho việc tìm kiếm

- Con: Ghi theo thứ tự năm sinh, nếu nhiều vợ thì ghi rõ con bà nào? Con gái thì

cước chú kỹ: con gái thứ mấy, đã lấy chồng thì ghi tên họ chồng, năm sinh, con

ông bà nào, quê quán, đậu đạt, chức tước? Sinh con mấy trai mấy gái, tên gì? (Con gái có cước chú còn con trai không cần vì có mục riêng từng người thuộc đời sau)

- Những gương sáng, những tính cách, hành trạng đặc biệt, hoặc những công đức

đối với làng xã, họ hàng, xóm giềng Những lời dạy bảo con cháu đời sau (di huấn), những lời di chúc

- Ngoài những mục ghi trên, gia phả nhiều họ còn lưu lại nhiều sự tích đặc biệt hay giai thoại của các vị tiên tổ, những đôi câu đối, những áng văn trước tác hay, những bài thuốc gia truyền

 Tiếp theo, là tộc ước Đây là những quy định-quy ước trong tộc họ, đặt ra nhằm ổn định tộc họ, có công thưởng, có tội phạt, tất nhiên là phải phù hợp với luật pháp chung

- Với một tộc họ lớn, có thể có nhiều tông nhánh, chi phái Phần này sẽ ghi những thông tin chi phái, ai là bắt đâu chi, chi hiện ở đâu, nhà thờ chi

- Những thông tin khác về tài sản hương hỏa, bản đồ các khu mộ tiền nhân; các câu đối, sắc phong nếu có v.v

V Tổ chức nội dung gia phả theo cấu trúc sau

Cơ cấu tổ chức của gia phả

1 Phần chính phả

• Lời nói đầu - đoạn văn “Dẫn nhập”, tức là lời tựa

• Phả ký ghi khởi thuỷ dòng họ phát tích từ đâu

- Cách thức chép tộc hệ

Lập theo hệ thống ngang

Hệ thống ngang cho biết những người ngang vai với nhau

Ví dụ như Thuỷ tổ sinh được hai người con trai Tính theo can chi thì người con trưởng đứng đầu chi Giáp, người con thứ đứng đầu chi Ất, mỗi người là ông tổ đứng đầu một ngành (chi)

Theo hệ thống này người ta chép chi Giáp là chi trưởng trước rồi tới chi Ất chi thứ sau Tức là kể hết một đời của chi Giáp thì lại kế tiếp một đời của chi Ất với nguyên tắc cố định là trưởng của chi Giáp thì đi với trưởng của chi Ất hoặc ông tổ

đời nào thì đi với ông tổ đời đó Theo thể thức ông đi với hàng ông, cha đi với cha, con đi với con … nhưng vẫn giữ ngang hàng với nhau

Lập theo hệ thống dọc

Trái hẳn với hệ thống ngang, hệ thống dọc không chú trọng tới sự ngang vai giữa các đời mà họ lại chú trọng tới sự liên hệ trực tiếp của những đời ngang vai ấy và chép ngành nào hết ngành nấy

Theo hệ thống dọc người ta kể trọn ngành của chi Giáp xong rồi mới kể đến chi Ất

và cũng kể trọn ngành của chi Ất, và cứ chép tới nghành nào thì người ta chép luôn con cháu dâu rể, nội ngoại của ngành ấy

2 Phần ngoại phả

• Việc cúng giỗ hàng năm Bao gồm giỗ chính và giỗ phụ Giỗ chính là giỗ cụ kỵ, ông bà, cha mẹ, vợ chồng, giỗ phụ như là giỗ các ông chú bà cô chết yểu ta thường gọi là giỗ dại hay giỗ mọn Ngoài ra hàng năm còn có thêm các ngày cúng giỗ khác như thanh minh, tuần tiết … Tuy nhiên trong gia phả chỉ ghi các ngày giỗ chính

• Nhà thờ: Bao gồm nhà thờ họ (Đại tôn) và nhà thờ riêng của các phân chi Thường thường thì họ nào càng đông con cháu thì càng có nhiều nhà thờ, chẳng hạn nhà thờ Ngũ chi, Thất chi, Bát chi vv… (ta thường gọi là nhà thờ bản chi )

Để chép về nhà thờ thì trước hết nên để ý đến vị trí phương hướng, rồi tới kích thước rộng hẹp bao nhiêu, nhà thờ có mấy gian, gian nào thờ tổ, gian nào thờ ông bà, chỗ nào thờ ông dại chỗ nào thờ thổ công …, cũng nên kể thêm nhà thờ lợp tranh hay lợp ngói, cách kiến trúc cách bài trí bên trong nhà thờ ra sao và kèm sơ đồ (nếu có)

• Phần mộ (mồ mả)

• Văn khấn trừ văn khấn ngày giổ củng còn nhiều loai văn khấn khác nữa như văn khấn Đêm Giao thừa, văn khấn lễ Dâng sao, các ngày Thánh đản, Phật đản vv… Tuy nhiên các bài văn khấn đều giống nhau, vì bài nào cũng có 5 mục : Niên hiệu (Duy Tân năm thứ mấy )…;Tên họ, sinh quán, địa chỉ người dâng lễ, tức gia chủ Lễ vật: gồm cổ

bàn, hoa quả …, Duệ hiệu: Gồm tên tuổi, sinh quán, ngày mất, chức phận gia tiên (Gia tiên chỉ chung cụ kỵ, ông bà, cha mẹ, vợ chồng ) Chính văn: lời khấn trong buổi lễ

• Kỵ điền (ruộng giỗ)

3 Phần phụ khảo

 Làng mạc, phong tục tập quán…

 Phụ lục

I Cơ cấu tổ chức của gia tộc

Cơ cấu tổ chức của gia tộc

Gia tộc thì có nhiều chi gồm một chi trưởng và nhiều chi thứ Trong mỗi chi thì có nhiều gia đình, trong mỗi gia đình thì có nhiều thành viên

Trong một gia đình thì thường có cha mẹ, trên ba mẹ là ông bà nội, trên ông bà nội có cụ nội, trên cụ nội có kỵ rồi đến các ông bà tổ xa ở bên trên cho đến thuỷ tổ Ở

dưới thì có con, có cháu rồi đến chắt, dưới chắt là chút, còn ở dưới nữa gọi chung là viễn tôn

Đồng hàng với mình là anh, chị, em ruột Anh em trai của cha gọi là bác chú hoặc

bá phụ và thúc phụ Chị em gái của cha là cô hoặc cô mẫu Con bác và chú đối với mình

là anh em con chú hay con bác, con cô đối với mình là anh chị em con cô con cậu

Trong gia đình thì gồm có thành viên trong họ (anh, chị, em, ba, chú, bác…) và thành viên ngoài họ (dâu, rể, cháu ngoại …)

Trong một gia đình thì người gia trưởng là người đứng đầu (tức người cha), khi người gia trưởng chết đi thì các con trai, từ con trưởng đến con thứ, nếu có vợ con rồi thì mỗi người thành gia trưởng của một gia đình riêng, cũng có đủ quyền hành như cha thuở trước, trong phạm vi của gia đình ấy Còn người con trai trưởng, tức là con cả, thì vừa làm chủ gia đình riêng vừa làm trưởng chi họ gồm gia đình của mình và các gia đình của những em trai

Riêng các em trai thì làm gia trưởng của các gia đình nhỏ của mình, mỗi người có thể có nhiều con trai, thì những con trai ấy lại lập gia đình riêng, và cứ thế mãi, chi họ ngày càng lớn rồi chia làm nhiều phân chi

Qua sự sinh sôi nảy nở, mỗi người đàn ông có thể làm chủ một nhà và làm trưởng một chi họ Tất cả các chi họ gộp lại thành họ lớn, tức là gia tộc, người đứng đầu chi trưởng (nghĩa là chi đàn anh lớn nhất) gọi là tộc trưởng hay trưởng tộc

Đây là cách phân chia gia tộc của miền Bắc và Trung theo thứ tự đích trưởng còn ở miền Nam trưởng tộc là người lớn tuổi hoặc người có đức cao trọng vọng

VI Vai trò của các thành viên

 hành vi n ngoài họ: Là những người có thể khác họ, không cùng huyết

thống nhưng có thể có quan hệ với các thành viên trong họ như: dâu, rể, cháu ngoại… Họ là một phần không thể thiếu trong dòng họ nhưng hoàn toàn không

có quyền xử lý những vấn đề xảy ra trong họ Thành viên ngoài họ được phép tra cứu thông tin chung của dòng họ

 Thành viên trong họ: Là những người mang cùng một họ cùng xuất phát từ

một nguồn gốc và có quan hệ huyết thống với nhau qua các đời Đây là các đối tượng mà gia phả quản lý Thành viên trong họ có quyền đóng góp ý kiến với những thành viên khác để giải quyết vấn đề nảy sinh trong họ

 Gia trưởng: Cũng là thành viên trong họ nhưng đồng thời cũng là người đứng

đầu của gia đình (đây thường là người cha trông trường hợp còn ông bà nội thì ông nội là gia trưởng) nên có quyền ghi chép gia phả của gia đình, và có quyền yêu cầu tộc trưởng thêm thành viên của gia đình vào gia phả của dòng họ và thờ phụng cha mẹ

 Tộc trưởng hay trưởng tộc: Cũng là thành viên trong họ và cũng là người

đứng đầu của cả họ nên có thêm quyền ghi chép gia phả của cả họ và thờ cúng

tổ tiên của cả họ, có quyền dự tất cả mọi cuộc hợp liên quan đến gia tộc của các chi họ, có quyền phân xử những việc tranh chấp trong họ …

CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH

I Mô hình phân rã chức năng

II Scenario ( kịch bản)

Chỉ có thành viên trong họ tộc còn sống mới có tài khoản đăng nhập vào hệ thống

1 Thành viên trong họ tộc (người dùng)

Người dùng sau khi đăng nhập vào hệ thống sẽ bắt đầu quá trình tra cứu thông tin, xem

phả đồ, danh sách dòng họ, xuất thông tin , gửi phản hồi Người dùng sẽ tiến hành tra cứu

thông tin theo hai cách cơ bản : Tra cứu thông tin theo tên, hoặc tra cứu thông tin theo

đời

 Tra cứu thông tin theo tên

- Trên form tra cứu, người dùng nhập vào tên của người muốn tìm

- Hệ thống sẽ tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu và đưa ra thông tin của người có tên đó Nếu có nhiều người trùng tên, hệ thống sẽ trả về danh sách những người cùng tên

đó Người dùng chọn người cần tìm Hệ thống sẽ hiển thị thông tin của người đó

Tuy nhiên quá trình tìm kiếm có thể xảy ra một số trường hợp khác:

- Tên mà người dùng nhập vào không có trong danh sách thì hệ thống sẽ đưa ra thông báo cho thành viên đó biết là hiện tại trong hệ thống không có ai có tên này

 Tra cứu thông tin theo đời

- Trên form tra cứu, người dùng nhập vào đời của dòng họ muốn tra cứu

- Hệ thống sẽ tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu và đưa ra danh sách các thành viên thuộc đời vừa nhập

- Người dùng chọn người muốn tra cứu

- Hệ thống hiển thị thông tin của người vừa được chọn

Tuy nhiên nếu người dùng nhập đời không có trong gia phả, hệ thống sẽ đưa ra thông báo cho người dùng đó biết là nhập sai và yêu cầu nhập lại đời

- Thành viên bình thường trong họ chỉ có thể in thông tin của từng thành viên trong gia phả

- Người dùng chọn Form báo cáo thông tin

- Người dùng chọn chức năng In thông tin thành viên

- Hệ thống đưa ra bảng yêu cầu người dùng nhập thông tin thành viên muốn xuất

dữ liệu

- Người dùng chọn các thông tin đúng với yêu cầu muốn truy xuất (tương tự chức năng tìm kiếm)

- Hệ thống lọc và đưa ra thông tin thành viên

- Người dùng yêu cầu In thông tin thành viên

- Hệ thống kiểm tra máy in và tiến hành in thông tin theo yêu cầu người dùng

2 Trưởng chi

Trưởng chi sau khi đăng nhập vào hệ thống sẽ bắt đầu quá trình tra cứu thông tin, xem phả đồ, danh sách dòng họ, xuất thông tin ,nhận và gửi phản hồi Trưởng chi sẽ tiến hành tra cứu thông tin theo hai cách cơ bản : Tra cứu thông tin theo tên, hoặc tra cứu thông tin theo đời

 Tra cứu thông tin theo tên

- Trên form tra cứu, trưởng chi nhập vào tên của người muốn tìm

- Hệ thống sẽ tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu và đưa ra thông tin của người có tên đó Nếu có nhiều người trùng tên, hệ thống sẽ trả về danh sách những người cùng tên

đó Thành viên chọn người cần tìm Hệ thống sẽ hiển thị thông tin của người đó

Tuy nhiên quá trình tìm kiếm có thể xảy ra một số trường hợp khác:

- Tên mà thành viên nhập vào không có trong danh sách thì hệ thống sẽ đưa ra thông báo cho trưởng chi biết là hiện tại trong hệ thống không có ai có tên này

 Tra cứu thông tin theo đời

- Trên form tra cứu, trưởng chi nhập vào đời của dòng họ muốn tra cứu