Đề tài Chính sách đối ngoại và phong cách tiến hành tìm kiếm vị thế chính trị mới của Nhật Bản từ sau khi kết thúc chiến tranh lạnh đến nay

Nguyên nhân bên ngoài... 1 ASSESjments for the Regular budget Finamced by najor contrisutor 2000 trên trang Web: http://www.mofa.go.Jp/policy/q-a/fa95.html... Nguyên nhân bên trong... n

b t ng Vi c xác l p v th chính tr b ng chi n tranh truy n th ng đã

không đ c u tiên s d ng nh tr c Các ch th tham gia quan h

qu c t trong th i gian này không đ n thu n tìm ki m v th bá ch th

gi i b ng con đ ng quân s mà có s k t h p v i các s c m nh khác

Nh t B n v n là m t c ng qu c quân s theo ý mình mà ph i trong

khuôn kh pháp lý qu c giá và qte

Sau chi n tranh, Nh t B n là n c b i tr n, kinh t b ki t qu , v

th chính tr b suy gi m C m nh n th m thía đ c nh ng m t mát, do

chi n tranh mang l i, k t sau đ i chi n th gi i hai, Nh t B n đã ch n

con đ ng phát tri n đ t n c theo đ ng l i hoà bình N c Nh t cam

k t t b chi n tranh, không duy trì quân đ i, mà ch duy trì l c l ng

phòng v Theo đ ng h ng này, nh ng th p k sau Nh t B n đã v n

lên tr thành m t c ng qu c kinh t , tr thành m t trong ba trung tâm -

tài chính l n nh t th gi i cùng v i M và liên minh châu Âu (EU) Tuy

nhiên Nh t B n l i không có đ c v th chi n tranh t ng x ng v i ti m

l c kinh t hùng m nh c a mình Vì v y, trong th i gian g n đây, Nh t

B n đã và đang n l c đê tr thành “qu c gia bình th ng” nh các qu c

Trong b i c nh qu c t hoà bình, h p tác, các qu c gia không

ng ng t p trung phát tri n kinh t Vi c Nh t B n tìm ki m v th chính

Liên H p Qu c” c a tác gi Mai Ng c Bài báo đã đ c p th i đi m Nh t

B n th hi n rõ mong mu n nâng cao vai trò c a mình và ph ng th c

th k m i c bi t sau s ki n kh ng b t n công vào n c M có r t

nhi u bài vi t, bài nghiên c u v chính sách đ i ngo i và m c tiêu c a

Nh t B n trong th k m i i n hình là cu n “Tr t t th gi i sau 11-9”

c a Nhà xu t b n Thông t n, Hà N i, n m 2002 c ng đã phân tích vi c

“Nh t B n tìm ki m v th c ng qu c trong môi tr ng an ninh qu c t

m i” Ti p đ n là Bài vi t c a TS Ngô Xuân Bình - Trung tâm nghiên c u

Nh t B n v i tiêu đ “ i u ch nh chính sách đ i ngo i c a Nh t B n và

tác đ ng t i quan h Vi t Nam - Nh t B n” đ ng trên t p chí Nghiên c u

Nh t B n và ông B c Á, s 4, n m 2003 Bài vi t đã đ c p t i ph m vi

đi u ch nh c a chính sách đ i ngo i c a Nh t B n và tác đ ng c a nó

Ngoài ra còn có nhi u bài nghiên c u khác nh : “Xu h ng phát

tri n chi n l c ngo i giao Nh t B n trong th k m i” c a Thông t n xã

c a Nh t B n nh : “Vì sao Nh t B n t ng c ng m r ng trang b quân

s ?” Tài li u tham kh o đ c bi t ra ngày 16-9-2005 c a Thông t n xã Vi t

Nam Trong tài li u tham kh o đ c bi t ra ngày 27/10/2005 c a Thông t n

xã Vi t Nam có bài “Nh t B n v i chi n l c “n c bình th ng”, nh n

m nh đ n m c tiêu c a Nh t B n trong th k m i

Bên c nh đó trong T p chí Nghiên c u Nh t B n và và ông B c Á,

s 1 (55) 2-2005 có đ ng bài nghiên c u c a TS Tr n Anh Ph ng d i

tiêu đ “Tìm hi u chính sách c a Nh t B n t sau chi n tranh th gi i th

2 đ n nay V i ph ng th c l ch s , TS Tr n Anh Ph ng đã th hi n rõ

chính sách đ i ngo i c a Nh t B n sau đ i chi n th gi i hai đ n nay Hay

nh bài d ch c a Thanh Hà - H c viên Khoa h c quân s đã đ t ra m t

v n đ r ng: “Trong t ng lai Nh t B n có th tr thành m t c ng qu c

quân s - chính tr đ c không? (T p chí Nghiên c u ông B c Á, s 7,

tháng 9/2006 C ng trong t p chí này tháng 12/2006 l i có ti p bài vi t

c a PGS.TS Nguy n Duy D ng v vi c “ i u ch nh chi n l c đ i ngo i

c a Nh t B n trong b i c nh Qu c t m i c bi t ngay sau khi tr thành

th t ng Nh t B n, ông Shinto Abe đã có bài phát bi u t i phiên khai

m c th ng niên đã đ ng bài phát bi u c a ông Abe trong tài li u tham

kh o đ c bi t ra ngày 3/3/2007 v i tiêu đ “Nh t B n v i chính sách

ngo i giao tích c c… và còn r t nhi u bài vi t khác nh “Nh t B n trên

con đ ng tr thành qu c gia bình th ng” c a tác gi Kh ng Th Bình

đ ng trên T p chí Nghiên c u Qu c t s 66… đ c p t i quân đ i c a

c u T ng th ng th ký Liên H p Qu c - ông Ozawa v “N c Nh t bình

th ng” là th nào?…

Có th nói nh ng bài vi t và các công trình trên đá lý gi i m t cách

khá thuy t ph c rõ v vi c xây d ng chi n l c phát tri n nói chung, c ng

nh chính sách đ i ngo i nói riêng c a Nh t B n c bi t các công trình

chi n l c trong th k m i Tuy nhiên v n ch a có bài vi t nào c p nh t

và làm rõ chi n l c đi u ch nh c a Nh t B n nh m nâng cao v th chính

tr trong b i c nh m i ng th i v i mong mu n c g ng tìm hi u th c

s v trí chính tr c a Nh t B n hi n nay là th nào… Nên tôi đã l a ch n

đ tài này, v i mong mu n cá nhân tôi có th góp ph n làm rõ h n cách

khoá lu n đ c hoàn thành không ch có riêng b n thân tôi mà

còn nhi u cá nhân và c quan khác V y nên, tôi xin chân thành c m n

s giúp đ nhi t tình c a các th y cô giáo và ban ch nhi m khoa Qu c t

h c, cùng toàn th các b n trong và ngoài l p K48 c bi t tôi xin chân

thành c m n s giúp đ , ch b o t n tình, nhi t tâm c a th y - ng i đã

giúp đ tôi trong su t m t hành trình hoàn ch nh khoá lu n này

1.1.1 Nguyên nhân bên ngoài

Chi n tranh l nh k t thúc làm cho tính ch t c a quan h qu c t

thay đ i Th gi i ch y nt xu th đ i đ u sang xu th h p tác, c nh tranh

phát tri n Kéo theo đó xu th toàn c u hoá và khu v c hoá di n ra ngày

càng m nh m và sâu s c, đ c bi t là toàn c u hoá v kinh t Toàn c u

hoá đã t o c h i thu n l i cho nhi u qu c gia phát tri n, nh c u t ng

th ký Liên H p Qu c đã nói: “Các n c nghèo v n nghèo không ph i

b i h có quá nhi u toàn c u hoá mà b i vì h có quá ít toàn c u hoá”

Là qu c gia b i tr n trong chi n tranh th gi i hai, b thi t h i n ng n ,

nh ng đ c s giúp đ c a M , Nh t B n đã s m tham gia toàn c u hoá

và đã tr thành m t trong ba trung tâm kinh t , tài chính l n trên th gi i

Nh t B n đ c m nh danh là m t “chàng kh ng l ” v kinh t Không

nh ng v y, nh ng n m sau đó Nh t B n không ng ng t p trung vào phát

tri n kinh t , đ a đ i ngo i phát tri n theo con đ ng hoà bình… ây là

c h i đ Nh t B n t ng c ng vai trò, nh h ng chính tr trên tr ng

qu c t c bi t sau chi n tranh l nh, kinh t càng có vai trò quan tr ng,

là tiêu chu n đánh giá s th nh suy c a m i qu c gia V i u th v t tr i

y, Nh t B n n l c đóng góp cho c ng đ ng qu c t , t t yêu s đem l i

v th chính tr x ng đáng cho Nh t B n

Môi tr ng qu c t nh ng n m 1990, đã đem l i cho Nh t B n

không ít nh ng thu n l i, v i u th v t tr v kinh t , Nh t B n đã

thông qua th c l c kinh t và s c m nh phát tri n khoa h c và k thu t đ

thâm nh p và m r ng nh h ng c a mình Toàn c u hoá v kinh t đã

t o đi u ki n thu n l i cho các n c t ng c ng h p tác v i nhau V n là

Chi n tranh l nh k t thúc làm cho t ng quan l c l ng trên th

gi i thay đ i Lx tan rã, M tr thành siêu c ng duy nh t trên th gi i

Song v i s bi n đ i m nh m c a tình hình th gi i S v t tr i c a xu

th hoà bình, h p tác và toàn c u hoá, nhi u qu c gia đã v n lên tr

thành đ i th c nh tranh v i M trên nhi u l nh v c Th m chí vi c công

ngh cao, ch ng h n nh s n xu t rôbót c a Nh t B n đã v t M …

Vìth , kh n ng duy trì vai trò lãnh đ o tuy đ i c a M nh tr c kia

ch c ch n không d dàng Cùng v i đó xu th đa c c hoá trong n n

M c dù sau chi n tranh l nh, xu th hoà bình h p tác là ch y u,

nguy c chi n tranh th gi i nhìn chung b đ y lùi Song nhi u n i trên

th gi i nh ng cu c xung đ t s c t c, tôn giáo v n di n ra c bi t, trong

nh ng n m đ u th k 21, nhân lo i đã ch ng ki n nhi u s ki n gây ch n

đ ng l n, có tác đ ng và nh h ng m nh t i quan h qu c t i n hình

là s ki n nh ng k kh ng b t n công vào n c M 11-9-1001

Ngày sau đó, m t lo t các v kh ng b đã di n ra nhi u n ik gây

b t n t i hhi u qu c gia và khu v c tiêu bi u là v kh ng b đ o Bali

(Inđônêsia), v th m sát t i Beslam Caga); v kh ng b t n công vào ga

t u đi n ng m Th đô London (Anh)… kh ng b đã gây nên nh ng thi t

th ng nh t c a nh ng th ng dân vô t i và gây m t n đ nh nhi u

n i… Vì v y, ngay sau v kh ng b 11-9, M đã phát đ ng m t cu c

chi n ch ng kh ng b trên quy mô toàn th gi i và đã đ c nhi u qu c

gia và t ch c qu c t , khu v c ng h B i nguy c kh ng b đe do

không lo i tr qu c gia nào, vì th , trong cu c chién này Nh t B n đã

nhanh chóng ng h M Ngay sau khi M phát đ ng cu c chi n ch ng

kh ng b , đ n ngày 29/10/2001 qu c gia Nh t B n đã thông qua đ o lu t

đ c bi t ch ng kh ng b theo đ o lu t này Nh t B n có th h tr h u c n

cho quân M …

Tuy nhiên, m c dù ng h M , song do b h n ch trong khuôn kh

Hi n pháp hoà bình n m 1946, Nh t B n cam k t t b chi n tranh, không

duy trì l c l ng quân s , mà ch cho phép đ i phòng v làm nhi n v an

ninh Do v y, Nh t B n không tr c ti p tham chi n và ch h tr v tài

chính, h u c n, kh n ng tác chi n c a h b h n ch Vì v y vi c ch a

đ c phép đ a quân đ i ra n c ngoài là h n ch mà Nh t B n đang tìm

cách kh c ph c đ có v th bình th ng nh các qu c gia khác trong vi c

b o v hình nh c a mình và tham gia các ngh a v qu c t Bên c nh ch

ngh a kh ng b , xung đ t s c t c, tôn giáo đang di n ra khá ph bi n và

ngày càng tr m tr ng h n Sau m t th p k phát tri n, nhi u v n đ toàn

c u đ c đ t ra: ô nhi m môi tr ng, b nh t t hi m nghèo, ph bi n v

khí h t nhân hu di t, kho ng cách phát tri n, c n ki t tài nguyên… đang

tr thành m i quan tâm c a toàn nhân lo i gi i quy t nh ng v n đ

này c n có s h p tác c a nhi u qu c gia, nh t là c a các n c phát tri n,

trong đó có Nh t B n ây là m t đi u ki n thu n l i đ Nh t B n có th

tham gia sâu r ng h n vào vi c gi i quy t các v n đ qu c t v i t cách

là m t c ng qu c kinh t T đó Nh t B n phát huy đ c vai trò chi n

tranh c a mình qua nh ng đóng góp vào vi c gi i quy t các v n đ toàn

c u trên

H n n a v i s ra đ i c a nhi ut ch c khu v c và toàn c u:

ASEM, APEC, ARF, ASEAN + 1, ASEAN + 3, NDB, WTO… Nh t B n

có c h i đ th hi n vai trò c a mình thông qua nh ng đóng góp tài

chính, và các sáng ki n… c bi t, trong nh ng n m đ uth k 21, l n

đ utiên các n c ông á đã có m t h i ngh chung v i tên g i là H i ngh

th ng đ nh ông Á, L n đ u đ c t ch c vào tháng 12-2005 t i

Kualalumpua (Malaysia)… nh m h ng t i s h p tác toàn di n nh ki u

liên minh châu âu (EU) H i ngh này, cùng các th ch đa ph ng k trên

đã t o c h i cho Nh t B n hoà nh p h n n a v i khu v c và thông qua

nh ng đóng góp cho th ch này đ phát huy vai trò chính tr c a mình

Sau m t lo t các s ki n di n ra vào đ u th k 21, chúng đe do t i

an ninh, n đ nh và phát tri n c a toàn th gi i… C ng đ ng qu c t

càng nh c nhi u t i v n đ c i t Liên H p Qu c, nh t là c i t H i đ ng

B o an Nh t B n đ c coi là ng c viên có kh n ng tr thành u viên

th ng tr c B i vì m t trong các nguyên t c c a ch ng trình c i t

đ c ông Kofi ânnn - C u th ký Liên H p Qu c đ a ra n m 1997, n c

mu n tr thành u viên th ng tr c ph i có đong sgóp nhi u cho Liên

H p Qu c v tài chính, quân s , ngo i giao ây là đi u ki n thu n l i đ i

v i Nh t B n Vì Nh t B n hi n đang là qu c gia có đóng góp l n th hai,

sau M (25%) Hi n nay T ng m c đóng góp tài chính c a Nh t B n cho

Liên H p Qu c chi m h n 20% ngân sách c a Liên H p Qu c M c đóng

góp y c a n c Nh t l n h n c m c đóng góp tài chính c a Anh (5,1%),

Nga (1,1%), Pháp (6,5%)1 nh n đ c s ng h c a 4 n c thu c u viên

th ng tr c có quy n ph quy t là anh, M , Pháp, Nga (tr Trung Qu c

ch a có thái đ rõ rang) ây th c s là m t c h i thu n l i đ Nh t B n

nâng cao và kh ng đ nh v trí chính tr c a mình

1 ASSESjments for the Regular budget Finamced by najor contrisutor (2000) trên trang Web:

http://www.mofa.go.Jp/policy/q-a/fa95.html

ngo i l y quan h v i M làm hòn đá t ng Song hi n nay, Nh t B n ngày

càng có b c đi đ c l p h n v i M trong các v n đ toàn c u và ch

đ ng tích c ctham gia các s m nh qu c t Trên l nh v c chính tr , tuy

có s ràng bu c b i hi p c an ninh Nh t - M đ c ký k t n m 1951,

nh ng Nh t B n d n th hi n đ c s đ c l p t ch trong hành đ ng,

vi c Nh t B n n i l i vi n tr cho Vi t Nam vào tháng 11-1992, m c dù

t i tháng 2- 1994 M m i tuyên b hu b c m v n cho Vi t Nam là m t

ví d v s đ c l p trong hành đ ng đ i ngo i v i Mhx M s ki n khác

c ng ch ng t ngày càng có b c đi đ c l p trong quan h v i M N m

2002, Nh t B n đã th hi n s đ c l p và ch đ ng trong vi c gi i quy t

v n đ h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên, v i chuy n th m Bình Nh ng

c a Th t ng Nh t B n khi đó là Ko-Zu-Mi, hai n c đã tuyên b chung

Nh t - Tri u (17-9-2002) v vi c bình th ng hoá quan h hai n c Hành

đ ng này c a Nh t B n khi n M không hài lòng D lu n M coi đó là

tín hi u Nh t B n mu n “đ c l p” v i M v đ i ngo i và an ninh

Trên l nh v c an ninh: Nh t B n cho r ng h là đ i tác an ninh

chi n l c không tách r i c a M ông Á Hai n c nh n th y r ng,

t ng b i c nh qu c t m i c nthi t ph i cùng ph i h p hành đ ng c

bi t M ng h Nh t B n phát tri n h n n a l c l ng phòng v c a

mình, m r ng kh n ng tác chi n đ cùng M chia s trn qu c t Trong

th k 21, nh ng m i đe do m i l i xu t hi n nh ch ngh a kh ng b

qu c t , ph bi n v khí h t nhân hu di t, xung đ t s c t c, tôngiáo…

Thêm vào đó là s tr i d y c v kinh t và quân s c a Trung Qu c trong

nh ng n m g n đây khi n c M và Nh t đ u lo ng i… Vì v y, hai n c

đã có s h p tác ngày càng ch t ch h n Trong cu c h p “2 + 2” gi a

Ngo i tr ng và B tr ng qu c phòng M v i Ngo i tr ng và C c

tr ng C c phòng v Nh t B n di n ra ngày 23-11-2005, hai n c đã ra

thông cáo chung “đ ng minh Nh t - M : vì c i cách và t ch c l i trong

t ng lai” Thông cáo kh ng đ nh trn cùng chia s phòng v và tác chi n

c a hai bên khi chi n s x y ra… Theo đó Nh t B n s cùng M ph i h p

hành đ ng vì l i ích hai n c và th gi i ây là c s pháp lý thu n l i

đ Nh t B n có th cùng M can d h n n a vào công vi c an ninh qu c

h tr phát tri n chính th c (ODA) đem l i M t s đóng góp đáng chú ý

g n đây c u Nh t B n là vi c gi i quy t nh ng kh ng ho ng h t nhân trên

bán đ o Tri u Tiên Nh m tháo g s b t c trong các cu c đàm phán đa

ph ng, Nh t B n đã ch đ ng ti n hành các cu c đmà phán song ph ng

v i CH CN Tri u Tiên v vi c bình th ng hoá quan h Nh t - Tri u

Trong các cu c đàm phán này, Nh t B n luôn nêu đi u ki n CH CN

Tri u Tiên ph i t b ch ng trình phát tri n v khí h t nhân và gi i

quy t v n đ các con tin Nh t B n b b t cóc, thì m i bình th ng hoá

Chính áp l c này t phía Nh t B n bu c CH CN Tri u Tiên ph i xem xét

l i thái đ c a mình Và vi c các bên ng i l i đ th o lu n đ a các cách

gi i quy t chung phù h p v i quy t c qu c t cho th y vài trò tích c c c a

Nh t B n trong vi c gi i quy t các v n đ khu v c nói chung và cu c

kh ng ho ng h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên nói riêng

Nh v y b i c nh qu c t và khu v c sau chi n tranh l nh đã t o

đi u ki n cho Nh t B n có th tham gia m r ng h n n a trông vi c gi i

quy t các v n đ chung Qua đó Nh t B n có th phát huy đ c nh ng l i

th c a mình y m nh vi c xác l p v trí chính tr m i Nh t B n s m

tìm đ c cho mình ti ng nói trong các quan h qu c t l n

1.1.2 Nguyên nhân bên trong

M c dù sau chi n tranh l nh kinh t Nh t B n b c vào th i k suy

thoái, n n th t nghi p gia t ng, s đ v c a n n kinh t “bong bóng”,

tình tr ng thi u n đ nh c a đ ng Yên… Song Nh t B n v n đ c coi là

m t trong ba trung tâm tài chính l n c a th gi i Trong nh ng n m đ u

do , mà trái l i đang d n đ c h i sinh và phát tri n c i cách kinh t

là vi c làm c n thi t đ đ a đ t n c thoát ra kh i tình tr ng suy thoái

Qua đó, Nh t B n có th gi v ng v trí c ng qu c kinh t , ti p t c có

đóng góp h n n a vào các công vi c qu c t , d n kh ng đ nh đ c đ a v

chính tr c a mình

T sau chi n tranh l nh đ n nh ng n m đ u th k 21, Nh t B n đã

tr thành n c cung c p ODA l n nh t th gi i N m 1998 t ng kim

ng ch vi n tr ODA đã th c thi c a Nh t B n là 10,68 t USD, đ ng đ u

th gi i 8 n m li n [ 64, tr.6] V i s c m nh kinh t , Nh t B n ngày càng

có nhi u đóng góp cho c ng đ ng qu c t Nh c u th t ng Keiifu đã

kh ng đ nh Nh t B n “dùng các ngu n k thu t, công ngh , kinh t và

đ i trong nh n th c c a ng i dân vàgi i lãnh đ o Nh t B n

D lu n dân chúng ng h vi c Nh t B n ph i có đ a v chi n tranh

t ng x ng v i ti m l c kinh t Tr c th k m i, v i nhi u bi n đ i c a

tình hình th gi i tác đ ng nhi u chi u t i qu c gia “m t tr i m c” Dân

chúng Nh t B n cho r ng: n c Nh t c n tham gia nhi u h n vào các

công vi c qu c t “H (Nh t B n) không ch đóng góp v m t tài chính

r i nói đã làm đ c nhi u vi c cho hào bình th gi i [1, tr31] Theo đi u

tra s ng i ng h Nh t B n tham gia vào các công vi c qu c t ngày

càng nhi u tham gia đóng góp h n n a cho hoà bình th gi i thì vi c

làm quan tr ng hàng đ u c a Nh t B n là s a đ i hi n pháp N u tr c

đây v n đ này đ u b ph n đ i m nh m , nay d lu n có thiên h ng ng

h nhi u h n Ví d vi c tán thành d lu t m i cho phép l c l ng phòng

v c a Nh t B n t ng c ng s c m nh, tham gia nhi u h n n trong vi c

đ m b o an ninh qu c t và khu v c, theo đi u tra c a báo Yoniuri th c

hi n n m 2002 cho th y: có t i 48% dân Nh t ng h D lu t này, vf ch

có 21% ph n đ i2

Không nh ng d lu n dân chúng Nh t B n có s thay đ i, mà ngay

trong g i lãnh đ o c ng có tham v ng nâng cao kh n ng ch ng trình

c a đ t n c mình a s các nhà lãnh đ o Nh t B n hi n nay là nh ng

ng i sinh ra chi n tranh, ho c ít có dính líu t i chi n tranh Thêm n a h

l i có tình th n dân t c ch ngh a M t nhân v t tiêu bi u là ông Ichiro

2 Nh t B n sau s ki n 11-9 M trên trang web http://www.ncnb.org/vn

ông đã kêu g i Nh t B n th c t nh tr c nh ng thay đ i c a th gi i, ti n

hành c i tôt chính tr , pháp lý quân s , ti n t i tr thành “qu c gia bình

th ng” tr thành qu c gia bình th ng theo ông Ozawa, Nh t B n

ph i th ch đ ng, ngh a là tham gia tích c c h n vào các công vi c

qu c t Nh t B n không ch d ng l i vi c vi n tr kinh t , mà còn ph i

đóng góp đ m b o an ninh c a th gi i

ng th i đ t ng c ng tham gia các công vi c qu c t thì Nh t

B n c n ph i s a đ i Hi n pháp Mong mu n này th c s đ c b t đ u

tri n khai d i nhi m k c a th t ng Kozumi N i các Lozumi đã đ a

ra các d lu t s a đ i Hi n pháp, th t ch t liên minh m i M , và xây

d ng l c l ng phòng v m nh S nghi p này l i đ c ng i k nhi m

ông - tân Th t ng Shinzo Abe ti p t c th c hi n, khi ông Abe lên c m

quy n vào n m 2006 Ông Abe đã tuyên b m t trong nh ng v n đ tr ng

tâm c a ông là xem xét l i b n Hi n pháp Ông nói r ng: “ i u 9 c n

đ c xem xét l i trên quan đi m b o v Nh t B n và nh m đáp ng s

mong đ i c a c ng đ ng qu c t mu n Nh t B n - n n kinh t l n th hai

trên th gi i, có nh ng đóng góp l n h n cho an ninh qu c t [ 31, tr.6]

T t c nh ng quan đi m trên cho th y các nhà lãnh đ o Nh t B n có tham

M c dù còn có m t s khó kh n, song sau chi n tranh l nh tình hình

th gi i và trong n c có nhi u thu n l i cho Nh t B n phát huy đ c

Tài li u tham kh o đ c bi t ra ngày 08-12-2005 c a Thông t n xã

Vi t Nam, có đ ng bài “Xung quanh k ha ch c c u l i chi n l c c a

các qu c gia đ c l p khác V y th nào là “n c bình th ng” Theo hình

dung cua Ozawa, n c Nh t “bình th ng” ph i là qu c gia có tinh th n

t ch , đ c l p h n trong chính sách an ninh đ i ngo i Mà bi u hi n c

th chính là s tham gia tích c c h n c a Nh t B n trong các công vi c

vì n c Nh t sau chi n tranh th gi i th hai v i th t b i n ng n , h đã

l a ch n cho mình phát tri n đ i ngo i theo con đ ng hoà bình Nh t

B n đã cam k t t b chi n tranh, không duy trì h i, l c, không quân…

mà vi c đ m b o an ninh qu c gia Nh t B n do quân đ i M đ m nhi m

Không nh ng v y, cam k t này còn đ c ghi trong Hi n pháp ra đ i n m

1946 và cho t i nay nó v n nguyên giá tr

Ngày nay, v i c c di n th gi i thay đ i, thì nh ng ràng bu c trên

y u mong mu n m t v th chi n tranh x ng đáng M t khi Nh t B n đ t

đ c mong mu n là “qu c gia bình th ng” thì v th chi n tranh m i c a

Nh t B n trong th k t i s đ c đ nh hình rõ h n

Tuy nhiên nói đ n ch t l ng qu c gia ngoài m c tiêu chi n l c,

còn có các bi n pháp chi n l c th c hi n đ c m c tiêu chi n l c,

Nh t B n s có nh ng bi n pháp chi n l c nào? Hi n nay Nh t B n đã

và đang ti n hành nhi u bi n pháp đ đ a đ i ngo i thành m t “qu c gia

bình th ng” hay “n c l n quân s nb đã th c hi n chính sách ngo i giao

tích c c: t ng c ng quan h v i các n c trên th gi i Hi n nay, Nh t

B n đã th c hi n chính sách quay tr l i châu Á, c i thi n quan h v i các

n c láng gi ng Th c hi n ngo i giao tích c c nh m đóng góp th c s

cho hoà bình châu Á và th gi i C t lõi c a ngo i giao Nh t B n là

“Liên minh Nh t - M vì th gi i và châu Á” [32, tr.2]

đ t đ c m c đích tr thành “qu c gia bình th ng”, m c tiêu

tr c m t c a Nh t B n là tr thành U viên th ng tr c c a H i đ ng

B o an Liên H p Qu c, và ph i đ c l p v chính tr , đ i ngo i ây th c

s là chi n l c đ y tham v ng c a Nh t B n Và đ c i thi n đ c v th

chính tr hi n th i, bi n m c đích chi n l c y thành hi n th c, Nh t B n

s có nhi u ph ng th c hành đ ng

Sau chi n tranh th gi i th hai, v i nh ng đi u ki n thu n l i,

cùng vi c th c hi n chính sách t b chi n tranh, đ a đ i ngo i phát tri n

theo con đ ng hoà bình, kinh t Nh t B n đã phát tri n v t b c c

bi t là trong hai th p k 1970 và 1980, là th i k kinh t Nh t B n “c t

cánh” m nh m tr thành hi n t ng “th n k ” c a n n kinh t th gi i

v i m c t ng tr ng GDP đ t 10,8%, [9, tr.296] Nh t B n đ c x p vào

hàng th hai n c l n v kinh t Kinh t l n m nh đ ng nhiên thúc đ y

Nh t B n tìm ki m v th chi n tranh, th c hi n m c tiêu tr thành “qu c

gia bình th ng” Tuy nhiên b c vào th p k 1990, kinh t Nh t B n r i

tiên Nh t B n ti n hành là ph i ch n h ng kinh t Trong nh ng n m 1990

n n kinh t bong bóng c a Nh t B n đ v và đình tr u t t nhân

gi m sút, n x u khó đòi cao n m 1998, kho n n x u lên t i 10% GDP3

, tác đ ng t i t ng tr ng kinh t GDP c a Nh t B n n m 1990 là d ng

3%, đ n nh ng n m cu i th p k gi m xu ng t i m c âm 2% GDP n m

1997 là -0,7%, n m 1998 là - 1,8%[ 53, tr.44] T l th t nghi p khá cao,

3,4 Ngoai th ng s 25, ngày 1-10/9/2005, tr30

có b c ph c h i Song, s ph c n i này c a n n kinh t kéo dài không

lâu n tháng 10-2000, n n kinh t Nh t B n ch m d t s ph c h i ây

đ c coi là giai đo n ph c h i ng n nh t trong l ch s kinh t Nh t B n

(kéo dài t tháng 4/1990 đ n tháng 10/2000) Sau đó, kinh t Nh t B n l i

b c vào giai đo n khó kh n, m đ m

Tr c th c tr ng trên c a n n kinh t , v n đ đ t ra dv Nh t B n là

ph i c i cách l i c c u kinh t V i th ch và c c u kinh t theo mô

hình “đu i và v t” đ c hình thành t sau chi n tranh th gi i mô hình

này còn kìm hãm s phát tri n kinh t c a Nh t B n trong th k 21 Vì

th ngay sau khi lên c m quy n, Th t ng Kozumi đã nh n m nh t i c i

cách kinh t V i kh u hiêj “không có t ng tr ng, n u không có c i

cách”, chính quy n Kozumi đã ti n hành c i cách c c u kinh t toàn di n

và sâu r ng nh m t o ra nh ng thay đ i c b n cho n n kinh t Th

t ng Kozumi đã ti n hành c i cách h th ng thu , c i cách dv ngành s n

xu t nông nghi p,… áng chú ý nh t trong m t lo t các c i cách c a ông

Kozumi là vi c c i cách ngành b u chính C i cách này đ c coi là khâu

then ch t, m t đòn b y đ m đ ng cho n n kinh t Nh t B n đi lên

ngành này là khó tránh kh i Nên ông Kozumi đã ti n hành c i t ngành

b u chính theo h ng t nhân hoá M c dù, ban đ u g p ph i s ph n đ i

5 Thông t n xã Vi t Nam (2005), “Xu h ng phát tri n c a Nh t B n sau b u c , tài li u tham

kh o đ c bi t, ngày 19-9-2005, tr.12

V i nh ng c i cách đúng h ng, ông Kozumi đã đem l i sinh l c

m i cho n n kinh t Nh t B n Tính đ n tháng 7-2005 t l th t nghi p

c a Nh t B n gi m xu ng còn 4,2% đây là m c th p nh t trong vòng 7

n m qua

Tr c đó, ph i k đ n vi c c i cách h th ng ti n t d i th i th

t ng Hashimoto Nh chúng ta đã bi t, l u thông ti n t Nh t B n theo

l i gián ti p Ngh a là các ngân hàng nh n ti n g i t các cá nhân, r i t

đó cho các xí nghi p vay… chính ph khuy n khích các cá nhân g i ti n

vào các ngân hàng v i lãi su t khá h p d n Trong th i k sau chi n tranh

th gi i hai mô hình này r t có hi u qu Vì nó đem l i ngu n v n c n

thi t đ phát tri n kinh t Tuy nhiên t cu i th p k 1980, v i vi c s

d ng kho n ti n d th a ngân hàng đ đ u t vào ngành nhà đ t, trong

khi trình đ và k n ng qu n lý ngành này còn thi u đã gây nên s t ng

tr ng không b n v ng cho n n kinh t Vì v y c i cách tài chính - ti n t

đ c coi là quan tr ng và c n thi t

H n n a, c ng vào th i đi m đó, các xí nghi p Nh t B n r i vào

tình tr ng s n xu t th a, trong khi nhu c u tiêu dùng xã h i gi m Vì v y,

m t trong các bi n pháp đ nâng cao s c m nh kinh t , Nh t B n ph i c i

cách các xí nghi p Vi c c i cách các xí nghi p đ c th c hi n theo

h ng đi u ch nh c c u và nâng cao kh n ng c nh tranh c a các ngành

Các nhà ho ch đ nh chl kinh t c a Nh t B n đã ch ra r ng m t trong

nh ng nguyên nhân làm cho kinh t Nh t B n đình tr trong th p niên

1990 là s y u kém trong l nh v c công ngh thông tin, mà quan tr ng

nh t là k thu t tin h c, không theo k p t c đ phát tri n c a th gi i

Nh n th c đ c t m quan tr ng c a k thu t tin h c, Nh t B n đã

ch tr ng t o đi u ki n thúc đ y phát tri n ngành này và các ngành liên

quan đ đ a kinh t phát tri n và v t đ c qua th i k suy thoái Trong

di n v n nh m ch c c a c u Th t ng Nori (2000) đã coi k thu t tin

h c là tr c t quan tr ng nh t đ đ a đ i ngo i h i sinh ng th i n i

các Nh t B n còn thông qua “Lu t c b n thúc đ y hình thành xã h i tin

h c - Thông tin “cao t c”, và thành l p “U ban chi n l c thúc đ y hình

thành xã h i thông tin cao t c đ phát tri n ngành tin h c

kh c ph c tình tr ng y u kém v kinh t , vi c d y n n kinh t ,

ngay khi tr thành Th t ng, ông Kozumi đã đ a ra chính sách đ i n i,

trong đó ông ch tr ng dành u tiên s m t cho vi c ph c h i kinh t

Tr c tiên là th c hi n ti p các đ i sách kinh t mà c u Th t ng Nori

đ a ra

V i m c tiêu, l y s c m nh kinh t đ khôi ph c đ a v chính tr ,

n i các Kozumi đã đ a ra ba cu c c i cách: m t là c i cách c câus kinh

t tài chính Trong đó ông chú tr ng t i vi c lo i b các kho n n x u,

khó đòi; Th hai là xây d ng h th ng kinh t có s c c nh tranh trong th

k 21 th c hi n ch tr ng này, Nh t B n s xúc ti n t o ra các

ngành công ngh m i, t o thêm c h i vi c làm cho ng i lao đ ng; Ba là

ti p t c chính sách coi phát tri n tin h c là tr c t trong s v c d y n n

kinh t do c u Th t ng Mori đ a ra nh đã trình bày trên, Nh t B n

đ t m c tiêu trong 5 n m đ a n c này thành n c hàng đ u v công

ngh thông tin Hi n nay, Nh t B n là n c đ ng đ u th gi i v m ng

internet không dây

gi i quy t tình tr ng th t nghi p, Nh t B n đã ban hành lu t thuê

công nhân m i, có nhi u đi m thay đ i so v i tr c kia N c Nh t th i

x a đ c bi t đ n nh là qu c gia c a “vi c làm su t đ i” Bên c nh

nh ng u đi m, t o lòng trung thành, hình thành xã h i t ng đ i bình

đ ng, nó c ng t o ra s thi u n ng đ ng, chi phí doanh nghi p l n nh

h ng t i s c c nh tranh c a doanh nghi p B i v y k t n m 2003, lu t

pháp Nh t B n đã cho phép th c hi n các h p đ ng t m th i, theo đó các

doanh nghi p đ c quy n thuê lao đ ng theo gi Bi n pháp này đã t ng

kho n l i nhu n cho các công ty, trong khi chi phí cho lao đ ng gi m b t

N u n m 1998, kho n ti n mà các doanh nghi p tr l ng cho công nhân

chi m kho ng 73% thu nh p cùa doanh nghi p, thì đ n n m 2004 kho n

ti n này gi m xu ng còn 64 % thu nh p c a doanh nghi p ng th i, v i

lu t m i này giúp cho thanh toán các kho n n v i ngân hàng N u n m

2001, kho n n c a các doanh nghi p v i ngân hàng lên t i 43000 t , thì

đ n nay các kho n n y gi m xu ng còn 20000 t Yên (n m 2004 là n m

23000 t Yên) [ 27, tr.17] Chính bi n pháp c i cách này là m t đi m sáng

th ng m i l n n m 2004 là: trong ho t đ ng ngo i th ng v i liên minh

châu Âu (EU) đ t 344,9 t Yên; v i M là 663,8 t Yên Hi n nay Nh t

6 http://vi.wikipedia.org/wiki/kinh-t% E1%BA%BF=Nh%E%BA% ADT-B%E1%BA%A3n

Singapore (JSEPA) ây là hi p đ nh h p tác kinh t toàn di n, nó không

ch phá b hàng rào thu quan và phi thu quan, mà còn là s h p tác kinh

t và công ngh , t do hoá đ u t tr c ti p n c ngoài… Ti p sau FTA

v i Singap e, Nh t B n xem xét m r ng FTA v i nhi u qgi khác ông

Á, M La tinh… Nh t B n r t coi tr ng FTA v i ông Á, m c dù vai trò

kinh t c a Nh t B n đ i v i khu v c này không còn l n nh tr c Song

Nh t B n v n tranh th m i th i c thu n l i đ phát huy vai trò ch đ o

trong h p tác phát tri n kinh t trong n c và khu v c Vì s t ng tr ng

ông Á s góp ph n vào s t ng tr ng kinh t c a Nh t B n, c ng nh

s n đ nh chính tr , xã h i ông Á Hi n nay, tân Th t ng Bhinzo Abe

đã ti n hành nhi u bi n pháp c i cách, ti p t c đ ng l i c a ng i tiên

nhi m nh m đ a kinh t Nh t B n phát tri n v i t c đ cao và n đ nh

trong n n kinh t th gi i

Nh t B n đang tích c c tham gia xây d ng tr t t kinh t qu c t

m i Phát huy vai trò quan tr ng c a mình trong các t ch c qu c t và

khu v c nh trong WTO, IMF, H i ngh các n c công nghi p phát tri n

(G7), ADB… Nh t B n không ng ng gia t ng nh h ng v i vai trò n c

l n v kinh t Nh t B n t ng c ng thúc đ y h n n a t l s d ng đ ng

Yên trên th gi i Nh vi c 10 n c ASEAN đã g n d tr ngo i t c a

7 T p chí Kinh t thg, s 59, ngày 24/3/2005, Tr.14

đóng góp cho c ng đ ng qu c t Vì trong các kho n ODA có kho n vi n

tr không hoàn l i, nh m giúp các n c tái thi t đ i ngo i, v t qua đ c

nh ng khó kh n Hi n nay, Nh t B n dùng vi n tr kinh t ph c v m c

đích đ i ngo i Thông qua chính sách này, hình nh n c Nh t đ c t ng

c ng h n, là công c gây nh h ng đ i v i th gi i và nâng cao vai trò

c a Nh t B n trong các quan h qu c t

Trong th k m i, Nh t B n đang ti n hành nhi u bi n pháp c i

cách đ v c d y n n kinh t t ng n c v t qua đ c th i k suy thoái

đ n nay đ i phòng v y đ c ti n hành hi n đ i hoá đ m b o tác chi n

trong đi u ki n chi n tranh hi n đ i Tuy nhiên do “Hi n pháp hoà bình”

n m 1946 c a Nh t B n, trong kho n 2 đi u 9 quy đ nh: “1- Khao khát

hào bình th gi i d a trên tr t t và công b ng ng i Nh t B n s mãi

mãi t b chi n tranh nh m t quy n t i cao c a qu c gia và t b vi c s

d ng v l c ho c đe do s d ng v l c làm ph ng ti n đ gi i quy t các

tranh ch p qu c t ; 2 - đ t đ c m c đích kho n 1 thì vi c duy trì

các l c l ng l c quân, h i quân, không quqqn c ng nh các ti m n ng

chi n tranh khác s không đ c phép Quy n tham chi n c a gi i quy t

không đ c th a nh n” V i quy đ nh này c a Hi n pháp không ch ng n

c n Nh t B n s d ng v l c đ gi i quy t các tranh ch p qu c t mà còn

ng n c m Nh t B n duy trì l c l ng quân s h i, l c, không quân

S ràng bu c trên c a Hi n pháp có nh h ng t i s phát tri n c a

n c Nh t nh h ng tích c c c a đi u 9 Hi n pháp, Nh t B n không

ph i t p trung vào phát tri n quân s , chi phí qu c phòng gi m Nh đó

Nh t B n có đi u ki n t p trung phát tri n kinh t Chính đây là c h i

đ a Nh t B n t n c b ki t qu sau chi n tranh, tr thành qu c gia hùng

m nh v kinh t , v i t c đ t ng tr ng “th n k ” Tuy nhiên bên c nh

đó, đi u 9 này c ng có nh ng nh h ng tiêu c c, là m t tr l c, c n tr

Nh t B n tr thành m t “qu c gia bình th ng” và làm cho Nh t B n

thi u tính đ c l p trong hành đ ng ó c ng là lý do vì sao Nh t B n

mu n s a đ i Hi n pháp đ tr thành “m t n c l n bình th ng” ng

th i, t o c s pháp lý cho vi c Nh t B n trong vi c thành l p quân đ i,

đ c l p, ch đ ng trong v n đ đ m b o an ninh qu c gia và đóng góp

cho các ho t đ ng gìn gi hoà bình c a Liên H p Qu c

Sau khi chi n tranh l nh k t thúc, tình hình th gi i có thay đ i l n,

đ ng th i s c m nh kinh t c a Nh t B n đ c t ng c ng, ý th c tr

thành “n c l n chính tr ” và c ng qu c quân s c ng theo đó t ng lên

S ki n kh ng b x y ra M đã tr c ti p tr thành m i đe do đ i v i

an ninh c a Nh t B n M - nhà b o tr an ninh c a Nh t B n đã b t n

công, khi n cho ý th c phát tri n h n n a l c l ng quân s c a Nh t

B n ây c ng là m t trong nh ng lý do khi n các nhà lãnh đ o Nh t B n

xem xét l i s c m nh phòng v c a mình, và c ng là lý do đ Nh t B n có

thêm c s đ ti n hành s a đ i Hi n pháp, tr c tiên là s a đ i đi u 9

tr gia nào đ c p t i v n đ s a đ i Hi n pháp thì coi nh ch m d t s

nghi p chính tr c a mình Ví d : n m 1978, ch t ch H i đ ng liên quân

Hiromi Kurisu đã b cách ch c vì cho r ng l c l ng phòng v Nh t B n

có th áp d ng nh ng bi n pháp “ngoài Hi n pháp” n u đ i ngo i b t n

công b t ng i u này, ý mu n nói có nh ng ngo i l ngoài Hi n pháp,

ph i s a đ i nó hay là s v n d ng Hi n pháp m t cách linh ho t cho phù

h p v i đi u ki n qu c t m i Thì ngày nay, đ c bi t d i s đi u hành

đ i ngo i c a Th t ng Kozumi, v n đ s a đ i Hi n pháp l i đ c thúc

đ y m nh m Công vi c này đ c ng i k nhi m ông Kozumi, tân Th

t ng Shinzo Abe ti p t c th c hiêj ÔNg Abe tuyên b , m t trong nh ng

v n đ tr ng tâm c a ông là xem xét l i b n Hi n pháp, trong đo tr ng

tâm c a vi c s a đ i này là đi u 9

Do b h n ch b i Hi n pháp, nên quy n t v t p th c a Nh t B n

b h n ch , vì v y đ đ m b o đ c an ninh trong b i c nh m i Nh t B n

ph i đ m b o 3 y u t “1- S a đ i Hi n pháp, ghi rõ Nh t B n có th s

d ng quy n t v t p th và tham gia ho t đ ng h p tác an ninh Liên H p

Qu c, ch y u ph i s a đ i ho c xoá b m c 2, đi u 9 trong Hi n pháp

hi n hành

2- nh ra đ o lu t c b n v đ m b o an ninh Thông qua lu p pháp

gi i thích l i Hi n pháp, nêu rõ có th th c hi n quy n t v tham gia h p

tác Liên H p Qu c trong khuôn kh Hi n pháp hi n hành… Ch tr ng

s d ng quy n t v t p th có gi i h n

3-Th h ng i Nh t B n ra đ i sau chi n tranh th gi i th hai là

ch xã h i, là nh ng ng i có tinh th n dân t c, ngày càng có nhi u ng i

thu n l i đ l c l ng này có đóng góp nhi u h n n a cho các ho t đ ng

qu c t trong khuôn kh ho t đ ng h p tác an ninh c a Liên H p Qu c

L i d ng nh ng đi u ki n thu n l i trong n c và q te, ngay t

nh ng n m đ u th p k 1990, Nh t B n đã t o c s pháp lý cho đ i

phòng v c a minh ra n c ngoài N m 1992, Nh t B n đã thông qua

“lu t ph i h p hành đ ng gìn gi hoà bình v i Liên H p Qu c” (PKO) đ

h p th c hoá vi c đ a quân ra n c ngoài c bi t đ u n m 2000, Qu c

h i Nh t B n đã thành l p U ban đi u tra Hi n pháp, b t đ u th o lu n

công khai v Hi n pháp H t nhân c a cu c th o lu n là đi u 9 Theo các

chuyên gia phân tích các v n đ qu c t , đi u 9 dù có s a đ i hay không,

thì Nh t B n v n ti p t c m r ng vai trò trong l nh v c an ninh khu v c

và qu c t i u này ph n ánh rõ ràng k ho ch ch n ch nh l c l ng

phòng v Trung h n giai đo n 2001 - 2005 đ c thông qua vào tháng

12-2000 K ho ch nêu ra kh n ng phòng không và đ m b o an toàn giao

thông trên bi n, nâng cao đ tin c y c a th ch an ninh Nh t - M ,

nghiên c u k ho ch xây d ng h p tác khi s c t i các vùng quanh Nh t

b ”… t o đi u ki n xây d ng l c l ng quân đ i, hoàn thi n v m t pháp

lý đ Nh t B n tham gia ho t đ ng quân s n c ngoài… B c ti n

quan tr ng trong ti n trình s a đ i Hi n pháp là vi c ngày 22-11-2005,

đ ng dân ch t do (LDP) c a Nh t B n đã thông qua “lu t xây d ng đ i

qu c phòng” Trong đó đáng l u ý, là vi c đ i tên “ i phòng v ” thành

“Quân phòng v ” Vi c làm này đã đ c cu c tranh lu n b c sang giai

đo n ti n hành th c hi n s a đ i Hi n pháp hoà bình

Bên c nh vi c t ng c ng s a đ i Hi n pháp, liên t c có b c phá

v s ràng bu c pháp lý v quân s Trong th i gian g n đây, Nh t B n

không ng ng t ng c ng m r ng trang b v quân s Nguyên nhân c a

tình tr ng này, theo các nhân v t phái h u Nh t B n là xu t phát t m i

đ c đe do t phía Trung Qu c Trong nh ng n m đ u th k 21, sau

nh ng n l c c i cách, Trung Qu c đang v n lên m nh m v m i m t,

tr thành thách th c l n d ch v nhi u qu c gia trong và ngoài khu v c,

trong đó có Nh t B n B i hi n nay, trong quan h hai n c còn có nhi u

v n đ b t đ ng nh vi c Th t ng Kozumi th ng xuyên t i vi ng th m

đ n Yasukumi - m t ngôi đ n th các binh s ch trong chi n tranh th

gi i, theo quan đi m c a m t s qu c gia láng gi ng c a Nh t B n đó là

ngôi đ n th các “t i ph m chi n tranh”…, hay gi a hai n c còn t n t i

v n đ tranh ch p lãnh th … M t hành đ ng khác c a Nh t B n c ng

khi n Trung Qu c và Hàn Qu c e ng i đó là vi c g n đây Th t ng

đ ng nhi m g i cây t i tr ng đ n Yasukuni… Thêm n a, là v n đ

kh ng ho ng h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên, đi n hình là vi c n m

1998, CHDCND Tri u Tiên đã b n th tên l a qua lãnh th Nh t B n đe

do an ninh c a n c Nh t Tr c các m i đe do này, Nh t B n ph i

t ng c ng m r ng trang b quân s

Cùng v i s ra đ i c a “k ho ch phát tri n l c l ng phòng v

trung và dài h n” giai đo n 2005-2009, Nh t B n còn t ng c ng n ng

l c tác chi n t ng h p cho l c l ng quân s trên 5 ph ng đi n: K

ho ch trang b máy bay chi n đ u thông qua vi c c i t o và nâng c p máy

bay lo i F-155; tri n khai k ho ch đóng t u m i; c i t o h th ng ra đa

l a t n công vào lãnh th Nh t B n t bên ngoài” [24,tr.16] ng th i,

t n m 2006 Nh t B n đã tri n khai h p tác v i M đ phát tri n tên l a

đánh ch n m i đ c phóng t t u Aegis

Cùng v i vi c t ng c ng trang thi t b hi n đ i hoá l c l ng quân

s , ngân sách chi phí cho quân s c a Nh t B n t n m 2002 đ v t quá

1% GDP, t ng đ ng trên 50 t USD [68] V i m c chi phí này, Nh t

B n đã tr thành n c đ u t cho quân s l n th hai trên th gi i sau

Trên th c t , Nh t B n đã t ng b c đ a l c l ng quân s tham

gia các ho t đ ng qu c t Khi cu c chi n tranh vùng v nh x y ra n m

1991, l n đ u tiên đ i Phòng v Nh t B n tham gia gìn th gi hoà bình

ngoài lãnh th c a mình Ti p đ n cu c chi n tranh Afghanixtan x y ra,

Nh t B n c ng đ a quân ra n c ngoài, làm công tác h u c n h tr cho

quân M G n đây nh t vào n m 2003 trong cu c chi n tranh Iraq, Nh t

trong vi c gìn gi hoà bình đ c qu c t ghi nh n - Nh t B n hy v ng

s m tr thành qu c gia quân s bình th ng, có th đóng góp nhi u h n

n a cho an ninh khu v c và th gi i V t qua nh ng rào c n pháp lý đ

Nh t B n ch đ ng trong hành đ ng c a mình tr c nh ng bi n đ i c a

tình hình qu c t , cùng v i s c m nh kinh t , ti m l c quân s đ c t ng

c ng, v trí chi n tranh c a Nh t B n s đ c c i thi n trong t ng lao

2.1.3 T ng c ng ho t đ ng đ i ngo i, m r ng nh h ng c a

Nh t B n thông qua ngo i giao v n hoá

Ngày nay v i xu th toàn c u hoá, khu v c hoá di n ra m nh m

trên th gi i Xu th y phát tri n trên nhi u l nh v c, nhi u ph ng di n

đi n hình là toàn c u hoá n n kinh t Cùng v i s m r ng, h p tác kinh

t thì ho t đ ng giao l u trao đ i v n hoá ngày càng r ng m và phát

tri n Và nhi u qu c gia đã coi vi c m r ng, t ng c ng đ y m nh nh

h ng v n hoá c a mình là bi n pháp quan tr ng đ nâng cao đ a v c a

mình, Nh t B n là m t minh ch ng

Ngày t th p k 80, Nh t B n đã coi tr ng t i s m r ng nh

h ng v n hoá c a mình Cùng v i h p tác kinh t và đ m b o an ninh,

ho t đ ng v n hoá qu c t đã tr thanh m t trong ba tr c t đ i ngo i c a

Nh t B n

Nh t B n đã s d ng các ho t đ ng giao l u v n hoá song ph ng

và đa ph ng: tu n v n hoá h u ngh các n c; thông qua ho t đ ng v n

hoá th thao - vòng chung k t th thao th gi i, Worldcup 2002 do Nh t

B n và Hàn Qu c là đ ng ch nhà Ngoài ra Nh t B n còn nâng cao hình

nh đ i ngo i qua các cu c h p, h i ngh di n ra t i Nh t B n nh h i

ngh v môi tr ng, h i ngh các n c công nghi p phát tri n… đ gi i

Nh t B n trong c ng đ ng qu c t Sang th k XXI, th gi i đang ph i

đ i m t v i nhi u v n đ mang tính toàn c u: B nh t t hi m nghèo, ô

nhi m môi tr ng, xung đ t s c t c, tôn giáo, khan hi m ngu n tài

nguyên, thiên tai… gi i quy t v n đ này, không ch đ n thu n d a

vào kinh t , quân s , chính tr … mà nó c n c nh ng y u t thu c v v n

hoá B i ch thông qua v n hoá ng i ta s hi u nhau h n Qua v n hoá,

đ c bi t là v n hoá thông tin m i có th tuyên truy n, m r ng, làm cho

nhi u v n đ tr nên toàn c u hoá

Tham gia ho t đ ng đ i ngo i không ch đ n thu n gi a các Chính

ph v i nhau, mà còn gi a nhân dân v i nhân dân, gi a các doanh nghi p

v i nhau… Qua các kênh ho t đ ng đ i ngo i này mà hình nh đ t n c

đ c t ng c ng và c ng c Nh n th c đ c đi u này, Nh t B n đã

thông qua chính sách kinh t , đ u t , vi n tr … đ kh ng đ nh b n s c

v n hoá c a mình Ch ng nh ng v y, nó đã hình thành nên v n hoá kinh

doanh đ c tr ng c a Nh t B n

v n hoá th c s tr thành m t trong ba tr c t đ i ngo i, trong

báo cáo cu c to đàm “nh ng ý t ng c a Nh t B n trong th k XXI” đã

đ a ra nh ng ki n ngh đ thúc đ y ho t đ ng v n hoá đ i ngo i:

“1 Nâng cao n ng l c và công khai thông tin, làm cho m i ng i

dân quan tâm t i chính sách đ i ngo i qu c gia và có đóng góp ý ki n đ

đ a ra chi n l c đ i ngo i

2 B i d ng nhân tài tìm hi u tình hình th gi i, trong đó chú tr ng

t i vi c thành l p các vi n nghiên c u khu v c và qu c t , thúc đ y qu c t

3 Ph c p ti ng Anh, s d ng ti ng Anh song song v i ti ng Nh t

trong cu c s ng hàng ngày [10; tr302] i u c t lõi c a ki n ngh này là

phát huy vai trò c a “chính tr ngôn l c” – t c là n ng l c thông tin, đ

xu t ph ng án và ra quy t đ nh… N u th c hi n đ c nh ng ki n ngh

trên, Nh t B n s làm ch đ c d lu n qu c t Hay nói cách khác, b ng

nh h ng c a v n hoá, Nh t B n làm cho ti ng nói c a mình có tr ng

l ng h n trong vi c ra quy t đ nh mang tính toàn c u T đó, Nh t B n

d dàng nâng cao đ c v th chính tr c a mình trong các v n đ qu c

t ”

Bên c nh chi n l c ngo i giao v n hoá, trong chi n l c ngo i

giao chung, Nh t B n không ng ng t ng c ng n ng l c ngo i giao Ngay

sau khi cu c chi n tranh vùng V nh n m 1991 k t thúc, Nh t B n đã xem

xét l i “chính sách ngo i giao tài tr ” và b t đ u chú ý đ n nh h ng c a

s thay đ i tình hình qu c t v i chính sách ngo i giao Song, do trong

th p k 1990, kinh t Nh t r i vào tình tr ng trì tr , cùng v i thuy t v

“m i đe do t Trung Qu c”… Ngo i giao c a Nh t B n đ c đánh giá là

kém hi u qu n u ngo i giao y ch a đ s c nâng cao v th chính tr c a

đ t n c “m t tr i m c” này

Ngo i giao tr thành m t công c quan tr ng trong vi c t o d ng

hình nh đ t n c Nh t B n trong th k XXI có nh ng nhà lãnh đ o cách

m ng s m nh n th c đ c vai trò quan tr ng này c a đ i ngo i i n hình

là Th t ng Kozumi, ông đã có b c đi và bi n pháp thích h p nh m t o

ra m t chi n l c ngo i giao hi u qu Vi c làm đ u tiên là ông thay đ i

nhân s trong B ngo i giao Ti p đó vào tháng 9-2004 ông cho thành l p

“T đi u tra nghiên c u quan h đ i ngo i” làm c quan t v n cho Th

t ng và th o ra khung chi n l c ngo i giao cho Nh t B n Vào ngày

28-11-2004, t đi u tra này đã cho ra đ i báo cáo “Chi n l c ngo i giao

c b n c a Nh t B n trong th k XXI” ây là báo cáo trình bày toàn

di n chi n l c ngo i giao trung và dài h n c a Nh t B n trong th k

m i Chi n l c ngo i giao đ c đ a ra trong báo cáo d a trên s phân

Chi n l c ngo i giao này đ c Th t ng đ ng nhi m Shinzo

Abe kh ng đ nh và b sung, phát tri n Trong phiên khai m c k h p

th ng niên 150 ngày c a Qu c h i Nh t B n vào cu i tháng 1-2007,

ngoài các v n đ đ i ngo i trên, ông Abe còn chú tr ng vào vi c “t o

d ng m t châu Á c i m và có nhi u đ i m i” B ng các n l c này Nh t

B n không nh ng c i thi n đ c quan h v i các n c láng gi ng, mà còn

t o d ng đ c m t hình nh ngày càng l n trong quan ni m c a c ng

đ ng qu c t

2.2 NH T B N T NG C NG TÍNH CH NG VÀ C

L P TRONG QUAN H NGO I GIAO, TÍCH C C THAM GIA CÁC

HO T NG QU C T

c s đ o b o an ninh c a M , t sau chi n tranh th gi i th

hai, Nh t B n có đi u ki n t p trung vào phát tri n kinh t Trên bình di n

qu c t , các nhà lãnh đ o Nh t B n ch tr ng không can d vào các

tranh ch p qu c t mà phó m c gánh n ng này cho M và đ ng minh Nh

c u Th t ng Phucuđa đã phát bi u t i H i ngh ngo i tr ng các n c

ASEAN t i Manila (Philippin) vào ngày 18-8-1997 r ng: “Nh t B n là

th nh v ng ông Nam Á, c ng nh c ng đ ng th gi i” [9; tr435] V i

ch tr ng này Nh t B n đã xác đ nh con đ ng đi c a mình theo đ ng

l i hoà bình, t b chi n tranh Chính vi c làm này đã khi n cho Nh t B n

ph thu c ch t ch vào M và đ ng ngh a v i vi c không có v trí chính

tr cao trong c ng đ ng qu c t

Ch cho t i khi ông Yasuhiro Nakasone lên làm Th t ng (nhi m

k 1982-1987), ông m i quan tâm t i v th chính tr c a Nh t B n Ông

đã có ch tr ng đ a Nh t B n h ng t i m t “qu c gia bình th ng”,

tuy nhiên v n ph thu c ch t ch vào quan h Nh t – M Nh ng k t

sau khi chi n tranh l nh k t thúc, khi kinh t có v th l n, Nh t B n b t

đ u có s đi u ch nh chính sách đ i ngo i theo h ng t ng c ng tính đ c

l p, t ch , nh m v n lên tr thành m t qu c gia chính tr đ t đ c

đi u này, n c Nh t ph i thay đ i hình nh m t qu c gia “ch y theo M ”

trên nhi u ph ng di n

Nguyên nhân ch y u thúc đ y Nh t B n t ng b c t ng c ng tính

đ c l p, ch đ ng trong ho t đ ng ngo i giao, trong khi v n ti p t c tuân

theo khuôn kh h p tác v i M , l y quan h Nh t – M làm tr c t là vì:

chi m u th , các qu c gia không ng ng ph thu c l n nhau Vì v y Nh t

B n và M đ u có l i ích khác nhau i v i Nh t B n, coi M là đ ng

minh duy nh t Nh ng đ i v i M , Nh t B n ch là m t trong h n 40

đ ng minh c a M mà thôi i u này cho th y rõ hai n c có l i ích qu c

gia khác nhau H n n a, th gi i đang phát tri n theo h ng đa d ng hoá,

đa ph ng hoá, ngoài quan h v i M , Nh t B n còn nhi u l nh v c ph i

quan tâm khác c bi t trong vi c x lý các v n đ châu Á, Trung

ông, ô nhi m môi tr ng… hai n c có nh ng quan đi m và đ ng thái

khác nhau, không đ ng nh t nh trong vi c gi i quy t v n đ ô nhi m môi

tr ng toàn c u, Nh t B n là m t trong nh ng n c đi đ u ký vào Ngh

đ nh th Kyoto v vi c c t gi m l ng khí th i gây ô nhi m môi tr ng

Chính Th t ng Kozumi đã kh ng đ nh l p tr ng c a Nh t B n r ng:

“Nh t B n quy t tâm cùng các qu c gia ký hi p đ nh thúc đ y th c hi n

hi p đ nh này m t cách toàn di n và trên quy mô toàn c u” [35; tr45]

Trong khi đó M , m t n c công nghi p l n l i b qua ngh đ nh th này

S khác nhau này là đ ng l c ti m tàng đ Nh t B n t ng tính đ c l p

h n v i M

v i nhau đ phát huy l i th so sánh, đ ng th i tìm ki m s h tr c a

nhau Vì v y, nhi u qu c gia đã v n lên tr thành đ i th c a M trong

nhi u l nh v c M không th gi v ng v trí siêu c ng duy nh t Ngày

nay, th gi i đang ch ng ki n các hành đ ng đ n ph ng c a M trong

vi c gi i quy t các v n đ qu c t M đ n ph ng hành đ ng trong v n

đ Iraq, t ch i ký vào ngh đ nh th Tyoto,… c bi t, M đã ph đ nh ý

t ng v m t qu ti n t châu Á (AMF) do Nh t B n đ xu t… Trong

cu c chi n tranh Iraq c a M , m c dù Chính ph Nh t B n đã s m ng h

M , nh ng nhân dân Nh t không đ ng tình Theo đi u tra c a t

Mainichi, có t i 65% dân Nh t B n ph n đ i M s d ng v l c… Cho

t i nay, nhân dân Nh t B n có l v n ch a th quên đ c v hai qu bom

nguyên t mà M đã ném xu ng đ t Nh t B i v y, nó đã khi n Nh t B n

xác đ nh l i quan h v i M , trong đó có s đi u ch nh Hi p c ph i h p

toàn di n v i M , đ có s đ c l p trong chính tr , ngo i giao

Nh t B n xác đ nh t ng c ng t ch trong quan h v i M là xu

h ng n đ nh lâu dài trong chi n l c ngo i giao c a Nh t B n a bàn

t t nh t đ tri n khai chi n l c này chính là châu Á Vì châu Á là n i t p

trung m t lo t các n c l n, ch a đ ng nhi u mâu thu n ph c t p T i đó

quan h gi a Nh t B n v i nhi u n c ch a th c s suôn s … là n i Nh t

trách nhi m đ i v i các v n đ an ninh qu c t và kh n ng t quy t đ nh

trong ho t đ ng đ i ngo i b h n ch do quá l thu c vào M Vì v y,

b c sang th k XXI, Nh t B n đang tìm ki m v th chính tr m i, c n

ph i phát huy vai trò qu c t m t cách đ c l p, không th mãi nh vào ô

đ m b o an ninh c a M Nh m t quan ch c B ngo i giao Nh t B n,

ông Sato t ng nói: “là n c đ ng minh và là đ i tác tin c y nh t d nói

chuy n nh t c a ng i M châu Á - Thái Bình D ng, Nh t B n c n áp

d ng hành đ ng thích h p, không ph i ch theo đuôi M Vì đ ng minh

không ph i là kh i c ng đ ng chung v n m nh, mà v c b n là công c

đ th c hi n l i ích l n nh t c a mình” [25; tr9] Theo quan đi m này,

Nh t B n ph i đ t đ c m c tiêu c a mình th c hi n đ c ý đ c a

mình thì Nh t B n ph i có hành đ ng ch đ ng, nh y bén tr c di n bi n

c a quan h qu c t , nh ng v n ti p t c trong khuôn kh h p tác Nh t –

M

Minh ch ng cho s t ch c a Nh t B n, đó chính là vi c gi i quy t

cu c kh ng ho ng h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên M t v n đ gây s

chú ý c a d lu n toàn th gi i Trong v n đ này, Nh t B n ch ng t vai

trò c a mình trong vi c gi gìn hoà bình và an ninh khu v c Nh t B n và

CHDCND Tri u Tiên đã ti n hành đàm phán đ bình th ng hoá quan h

hai n c K t cu c đàm phán song ph ng đ u tiên di n ra vào tháng

9-1990, Nh t B n v n kiên trì đàm phán, bày t l p tr ng c a mình yêu

c u: CHDCND Tri u Tiên ph i ngay l p t c t b ch ng trình phát tri n

v khí h t nhân, gi i quy t v n đ b t cóc công dân Nh t… đ i l i, Nh t

B n cam k t s h tr cung c p n ng l ng, l ng th c… cho B c Tri u

Tiên Cùng v i các cu c đàm phán song ph ng đ gi i quy t v n đ h t

ó chính là chuy n th m Bình Nh ng c a Th t ng Kozumi vào n m

2002 K t qu c a chuy n th m là Nh t B n và CHDCND Tri u Tiên đã

ra tuyên b chung Bình Nh ng Hai bên đã đ t đ c tho thu n v vi c

gi i quy t v n đ quá kh , n i l i th ng l ng, thi t l p quan h ngo i

giao… H n n a, Th t ng Kozumi còn cam k t vi n tr c a goi tr giá

10 t USD cho CHDCND Tri u Tiên Vi c làm này c a Nh t B n đ c d

lu n đánh giá là đã làm M không hài lòng Ti p đó Nh t B n còn có

nhi u c ôc đàm phán song ph ng các n m sau đó G n đây là cu c đàm

phán đ bình th ng hoá gi a hai n c đ c t ch c t i Hà N i vào đ u

n m 1007 M c dù hai n c ch a đ t đ c tho thu n cu i cùng Son nó

c ng ch ng t n l c c a Nh t B n trong vi c c g ng đ m b o an ninh

khu v c và th hi n vai trò c a mình trong vi c gi i quy t các v n đ

qu c t Nh ng n l c trên c a Nh t B n đ c c ng đ ng qu c t ghi

nh n và cho th y Nh t B n đang d n có b c đi đ c l p h n trong vi c

gi i quy t tình hình h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên

Cùng v i vi c t ng c ng tính ch đ ng, đ c l p trong ho t đ ng

đ i ngo i, Nh t B n c ng tích c c tham gia các ho t đ ng qu c t Ngoài

vi c cung c p tài chính đ gi i quy t các v n đ toàn c u B ng vi c

thông qua lu t ph i h p gìn gi hoà bình v i Liên H p Qu c vào n m

1992, đã cho phép l c l ng quân s c a Nh t B n ra n c ngoài, th c

hi n s m nh qu c t

Xu t phát t s th t v ng v chính sách ngo i giao mà Nh t B n

theo đu i trong cu c chi n tranh vùng Vinh 1991 ó là trong cu c chi n

tranh này Nh t B n đã đóng góp 13 t USD, song l i không đ a l c l ng

d ng nh b lu m Bên c nh đó môi tr ng an ninh khu v c đang thay

đ i nhanh chóng; s l n m nh c a Trung Qu c v quân s , kinh t , tình

tr ng ph bi n v khí h t nh t… bu c Nh t B n ph i có nh ng đ i sách:

k t n m 2004,4 Nh t B n đã áp d ng nhi u bi n pháp đ nâng cao h n

n a vài trò c a mình trong các n l c an ninh qu c t chung G n đây,

Nh t B n đã và đang c g ng đóng vai trò l n h n trong các n l c an

ninh qu c t i n hình, trong công cu c tái thi t đ t n c Iraq và ch ng

kh ng b Apghanixtan, Nh t B n đã tri n khai 300 nhân viên l c l ng

phòng v t i hai qu c gia trên đ th c hi n s m nh qu c t Trong đó có

600 binh s Phòng v m t đ t, nhân viên h u c n và m t đ i t u chi n lo i

nh thu c l c l ng phòng v trên bi n [20, tr.3]

Ngoài ra trong các ho t đ ng c u tr kh c ph c thiên tai trên th

gi i, Nh t B n là n c có đóng góp tích c c v m t tài chính, h tr

thu c men… c bi t trong v n đ gi m kho ng cách phát tri n gi a các

qu c gia Trong cu c h p H i ngh B tr ng các n c thành viên c a

WTO t i H ng Kông vào 14/12/2005, Ngo i tr ng Nh t B n đã nh n

m nh t i t m quan tr ng c a vi c h tr các n c kém phát tri n Không

nh ng v y, Nh t B n còn kêu g i WTO n l c h n n a trong vi c nâng

là h t s c quan tr ng Có th coi đây là nh ng th nghi m c n thi t đ

Nh t B n có th tham gia gi i quy t các công vi c qu c t v i vai trò đ y

đ m i l nh v c ây c ng là c h i đ Nh t B n phát huy vai trò chính

t ng c ng ho t đ ng đ i ngo i m r ng quan h qu c t Tuy nhiên b c

sang th k 21, v i hàng lo t s ki n qu c t di n ra, môi tr ng an ninh

chính tr quanh Nh t B n không ng ng bi n đ i… ng tr c th c tr ng

này Nh t B n ph i đi u ch nh chính sách đ i ngo i, đi u ch nh quan h

v i nhi u n c l n và khu v c tr ng đi m đ t o l p cho mình m t v th

chính tr phù h p

N u nh tr c đây, ho t đ ng đ i ngo i c a Nh t B n ch y u

nghiêng v quan h v i ph ng Tây d a trên c s liên minh Nh t - M

làm n n t ng, mà ít quan tâm t i các khu v c khác Thì ngày nay, m c đ

toàn c u hoá di n ra m nh m , c c di n qu c t thay đ i,, M khó mà duy

trì đ c v trí siêu c ng duy nh t, nhi u qu c gia và khu v c đang n i

lên m nh m … Trong đ i ngo i, Nh t B n v n l y quan h v i M làm

tr c t, song đã chuy n sang chính sách “nh p Á”, coi châu Á là n i Nh t

B n có th phát huy t t nh t vai trò và v th c a mình

Vì th ngay khi b t đ u v i c ng v Th t ng Nh t B n, ông

Sinzo Abe đã đ a ra chính sách đ i ngo i m i và đ c đánh giá là “chính

sách ngo i giao tích c c” Chính sách ngo i giao mà ông Abe đ a ra d a

trên ba tr c t chính:

- óng góp cho hoà bình và n đ nh c a th gi i C t lõi c a ngo i

giao Nh t B n là liên minh Nh t - M vì th gi i và châu Á”

D a trên nguyên t c trê Nh t B n đã có s đi u ch nh chính sách

đ i ngo i v i các đ i tác chi n l c và các khu v c Song trong khuôn

kh bài vi t này s đ c p s đi u ch nh chính sách c a Nh t v i m t s

n c và khu v c sau:

i v i M : M là đ ng minh duy nh t c a Nh t B n châu Á -

Thái Bình D ng T i sao Nh t B n l i d a vào liên minh Nh t - M đ

phát tri n, ch không ph i m t n c nào khác, hay m t t ch c nào Nh

chúng ta đã bi t C ng gi ng nh n c c, Nh t B n c ng là n c b i

tr n sau chi n tranh th gi i th hai Sau chi n tranh hai n c đ u ch u

h u qu n ng n , mang nhi u y u t b t l i Song n c ca đã nhanh

chóng hoà nh p v i láng gi ng, s m tham gia EU và NATO Nh ng trái

l i đ i v i n c Nh t vào th i đi m đó t i châu Á không có t ch c nào

t ng đ ng Vì v y, n c Nh t ch có th d a vào M đ ph c h i và phát

tri n Trong chi n tranh l nh nh đ c s đ m b o an ninh c a M mà

kinh t Nh t B n phát tri n “th n k ” M c dù, g n đây Nh t B n t ra có

nh ng hành đ ng đ c l p v i M Song do môi tr ng an ninh khu v c và

th gi i có s thay đ i l n nh : tình tr ng ph bi n v khi hu di t hàng

lo t, các n c t ng c ng quân s … áng chú ý là vào n m 1998,

CHDCND Tri u Tiên đã b n th tên l a qua bi n Nh t B n ây là m t

hành đ ng quân s b t ng , gây s b t n v an ninh khu v c, cu c chi n

ch ng kh ng b và các cu c xung đ t s c t c di n ra nhi u n i trên th

gi i… thêm n a s “tr i d y” v m i m t c a Trung Qu c, m t m t mang