Luận Văn Chính sách đối ngoại và phong cách tiến hành tìm kiếm vị thế chính trị mới của Nhật Bản

Nguyên nhân bên ngoài... kéo dài không lâu... Nh chúng ta đã bi t... Thông qua các.

Vi c xác l p v th chính tr b ng chi n tranh truy n th ng đã không đ c u

tiên s d ng nh tr c Các ch th tham gia quan h qu c t trong th i gian

này không đ n thu n tìm ki m v th bá ch th gi i b ng con đ ng quân s

mà có s k t h p v i các s c m nh khác Nh t B n v n là m t c ng qu c quân

s theo ý mình mà ph i trong khuôn kh pháp lý qu c gia và qu c t

Sau chi n tranh, Nh t B n là n c b i tr n, kinh t b ki t qu , v th

chính tr b suy gi m C m nh n th m thía đ c nh ng m t mát, do chi n tranh

mang l i, k t sau đ i chi n th gi i hai, Nh t B n đã ch n con đ ng phát

tri n đ t n c theo đ ng l i hoà bình N c Nh t cam k t t b chi n tranh,

không duy trì quân đ i, mà ch duy trì l c l ng phòng v Theo đ ng h ng

này, nh ng th p k sau Nh t B n đã v n lên tr thành m t c ng qu c kinh t ,

tr thành m t trong ba trung tâm - tài chính l n nh t th gi i cùng v i M và

liên minh châu Âu (EU) Tuy nhiên Nh t B n l i không có đ c v th chi n

tranh t ng x ng v i ti m l c kinh t hùng m nh c a mình Vì v y, trong th i

gian g n đây, Nh t B n đã và đang n l c đ tr thành “qu c gia bình th ng”

Trong b i c nh qu c t hoà bình, h p tác, các qu c gia không ng ng t p

trung phát tri n kinh t Vi c Nh t B n tìm ki m v th chính tr m i có tác đ ng

nh th nào t i quan h qu c t và đ c bi t t i s phát tri n c a Vi t Nam? ó

là nh ng v n đ l n đang đ t ra dv các nhà nghiên c u, các nhà ho ch đ nh

chính tr và nh ng ng i làm công tác đ i ngo i đòi h i c n có s gi i quy t

tho đáng Trên th c t đã có r t nhi u công trình nghiên c u, c ng nh các

chính sách và ph ng th c Nh t B n đang áp d ng nh :P Trên báo Sài Gòn

Gi i phóng s ra ngày 23/11/2000 có đ ng bài “Nh t B n tr thành u viên

th ng tr c c a H i đ ng B o an Liên H p Qu c” c a tác gi Mai Ng c Bài

báo đã đ c p th i đi m Nh t B n th hi n rõ mong mu n nâng cao vai trò c a

mình và ph ng th c hành đ ng, c ng nh thái đ c a m t s n c và t ch c

tr c n l c c a Nh t B n trong vi c tr thành u viên th ng v c a H i đ ng

B o an Liên H p Qu c Hay nh trên báo tin t c, trong m c Th gi i s ki n

v itiêu đ “Nh t B n tìm ki m v th c ng qu c trong th k 21” v i ba s li n

ra các ngày 19, 21, 22/1/2002 đã nêu lên khái quát các ph ng th c Nh t B n đã

và đang ti n hành đ tìm ki m v th c ng qu c trong th k m i c bi t sau

s ki n kh ng b t n công vào n c M có r t nhi u bài vi t, bài nghiên c u v

chính sách đ i ngo i và m c tiêu c a Nh t B n trong th k m i i n hình là

cu n “Tr t t th gi i sau 11-9” c a Nhà xu t b n Thông t n, Hà N i, n m 2002

c ng đã phân tích vi c “Nh t B n tìm ki m v th c ng qu c trong môi tr ng

an ninh qu c t m i” Ti p đ n là Bài vi t c a TS Ngô Xuân Bình - Trung tâm

nghiên c u Nh t B n v i tiêu đ “ i u ch nh chính sách đ i ngo i c a Nh t B n

và tác đ ng t i quan h Vi t Nam - Nh t B n” đ ng trên t p chí Nghiên c u

Nh t B n và ông B c Á, s 4, n m 2003 Bài vi t đã đ c p t i ph m vi đi u

ch nh c a chính sách đ i ngo i c a Nh t B n và tác đ ng c a nó

Ngoài ra còn có nhi u bài nghiên c u khác nh : “Xu h ng phát tri n

chi n l c ngo i giao Nh t B n trong th k m i” c a Thông t n xã Vi t Nam,

trong tài li u tham kh o đ c bi t s ra tháng 2/2005 Bài vi t đã phân tích m t

cách chi ti t b i c nh, c ng nh các hành đ ng c th c a Nh t B n nh : “Vì

sao Nh t B n t ng c ng m r ng trang b quân s ?” Tài li u tham kh o đ c

bi t ra ngày 16-9-2005 c a Thông t n xã Vi t Nam Trong tài li u tham kh o

đ c bi t ra ngày 27/10/2005 c a Thông t n xã Vi t Nam có bài “Nh t B n v i

chi n l c “n c bình th ng”, nh n m nh đ n m c tiêu c a Nh t B n trong th

k m i

Bên c nh đó trong T p chí Nghiên c u Nh t B n và và ông B c Á, s 1

(55) 2-2005 có đ ng bài nghiên c u c a TS Tr n Anh Ph ng d i tiêu đ

“Tìm hi u chính sách c a Nh t B n t sau chi n tranh th gi i th 2 đ n nay

V i ph ng th c l ch s , TS Tr n Anh Ph ng đã th hi n rõ chính sách đ i

ngo i c a Nh t B n sau đ i chi n th gi i hai đ n nay Hay nh bài d ch c a

Thanh Hà - H c viên Khoa h c quân s đã đ t ra m t v n đ r ng: “Trong t ng

lai Nh t B n có th tr thành m t c ng qu c quân s - chính tr đ c không?

(T p chí Nghiên c u ông B c Á, s 7, tháng 9/2006 C ng trong t p chí này

tháng 12/2006 l i có ti p bài vi t c a PGS.TS Nguy n Duy D ng v vi c “ i u

ch nh chi n l c đ i ngo i c a Nh t B n trong b i c nh Qu c t m i c bi t

ngay sau khi tr thành th t ng Nh t B n, ông Shinto Abe đã có bài phát bi u

t i phiên khai m c th ng niên đã đ ng bài phát bi u c a ông Abe trong tài li u

tham kh o đ c bi t ra ngày 3/3/2007 v i tiêu đ “Nh t B n v i chính sách ngo i

giao tích c c… và còn r t nhi u bài vi t khác nh “Nh t B n trên con đ ng tr

thành qu c gia bình th ng” c a tác gi Kh ng Th Bình đ ng trên T p chí

Nghiên c u Qu c t s 66… đ c p t i quân đ i c a c u T ng th ng th ký

Liên H p Qu c - ông Ozawa v “N c Nh t bình th ng” là th nào?…

Có th nói nh ng bài vi t và các công trình trên đá lý gi i m t cách khá

thuy t ph c rõ v vi c xây d ng chi n l c phát tri n nói chung, c ng nh chính

sách đ i ngo i nói riêng c a Nh t B n c bi t các công trình đã ch ra ph ng

th c mà Nh t B n đang ti n hành đ đ t đ c m c tiêu chi n l c trong th k

m i Tuy nhiên v n ch a có bài vi t nào c p nh t và làm rõ chi n l c đi u

ch nh c a Nh t B n nh m nâng cao v th chính tr trong b i c nh m i ng

ng th i ph n m đ u c ng cho th y đ i t ng ph m vi nghiên c u đ tài, c u

trúc khoá lu n và ngu n tài li u làm c s nghiên c u

Ph n n i dung g m có 3 ch ng: Ch ng 1: c p khái quát v chl tìm

ki m v th chính tr m i c a Nh t B n trong b i c nh m i bao g m có nguyên

Ph n k t qu n nêu lên nh ng nét khái quát trên con đ ng Nh t B n tìm

ki m v th chính tr n i và v n d ng vào quá trình h i nh p c a Vi t Nam

khoá lu n đ c hoàn thành không ch có riêng b n thân tôi mà còn

nhi u cá nhân và c quan khác V y nên, tôi xin chân thành c m n s giúp đ

nhi t tình c a các th y cô giáo và ban ch nhi m khoa Qu c t h c, cùng toàn

th các b n trong và ngoài l p c bi t tôi xin chân thành c m n s giúp đ ,

ch b o t n tình, nhi t tâm c a th y cô, ng i đã giúp đ tôi trong su t m t hành

trình hoàn chnh khoá lu n này

1 Nguyên nhân bên ngoài

Chi n tranh l nh k t thúc làm cho tính ch t c a quan h qu c t thay đ i

Th gi i ch y nt xu th đ i đ u sang xu th h p tác, c nh tranh phát tri n Kéo

theo đó xu th toàn c u hoá và khu v c hoá di n ra ngày càng m nh m và sâu

s c, đ c bi t là toàn c u hoá v kinh t Toàn c u hoá đã t o c h i thu n l i cho

nhi u qu c gia phát tri n, nh c u t ng th ký Liên H p Qu c đã nói: “Các

n c nghèo v n nghèo không ph i b i h có quá nhi u toàn c u hoá mà b i vì

h có quá ít toàn c u hoá” Là qu c gia b i tr n trong chi n tranh th gi i hai, b

thi t h i n ng n , nh ng đ c s giúp đ c a M , Nh t B n đã s m tham gia

toàn c u hoá và đã tr thành m t trong ba trung tâm kinh t , tài chính l n trên

th gi i Nh t B n đ c m nh danh là m t “chàng kh ng l ” v kinh t Không

nh ng v y, nh ng n m sau đó Nh t B n không ng ng t p trung vào phát tri n

kinh t , đ a đ i ngo i phát tri n theo con đ ng hoà bình… ây là c h i đ

Môi tr ng qu c t nh ng n m 1990, đã đem l i cho Nh t B n không ít

nh ng thu n l i, v i u th v t tr v kinh t , Nh t B n đã thông qua th c l c

kinh t và s c m nh phát tri n khoa h c và k thu t đ thâm nh p và m r ng

nh h ng c a mình Toàn c u hoá v kinh t đã t o đi u ki n thu n l i cho các

n c t ng c ng h p tác v i nhau V n là qu c gia nghèo tài nguyên, nh ng l i

có trình đ công ngh cao, Nh t B n đã t n d ng l i th đó c a mình đ tìm

Chi n tranh l nh k t thúc làm cho t ng quan l c l ng trên th gi i thay

đ i Lx tan rã, M tr thành siêu c ng duy nh t trên th gi i Song v i s bi n

đ i m nh m c a tình hình th gi i S v t tr i c a xu th hoà bình, h p tác và

toàn c u hoá, nhi u qu c gia đã v n lên tr thành đ i th c nh tranh v i M

trên nhi u l nh v c Th m chí vi c công ngh cao, ch ng h n nh s n xu t rôbót

c a Nh t B n đã v t M … Vìth , kh n ng duy trì vai trò lãnh đ o tuy đ i

c a M nh tr c kia ch c ch n không d dàng Cùng v i đó xu th đa c c hoá

trong n n ch ng trình th gi i càng đ c bi u hi n rõ, là ti n đ quan tr ng đ

các n c, trong đó có Nh t B n đ c l p h n trong hành đ ng Nh t là trong ho t

đ ng đ i ngo i và chính tr , Nh t B n d n d n thoát kh i nh h ng c a M , t

đó nâng cao d n s c m nh chính tr c a mình trong các quan h qu c t

M c dù sau chi n tranh l nh, xu th hoà bình h p tác là ch y u, nguy c

chi n tranh th gi i nhìn chung b đ y lùi Song nhi u n i trên th gi i nh ng

cu c xung đ t s c t c, tôn giáo v n di n ra c bi t, trong nh ng n m đ u th

k 21, nhân lo i đã ch ng ki n nhi u s ki n gây ch n đ ng l n, có tác đ ng và

nh h ng m nh t i quan h qu c t i n hình là s ki n nh ng k kh ng b

t n công vào n c M 11-9-1001

Ngày sau đó, m t lo t các v kh ng b đã di n ra nhi u n ik gây b t n

t i hhi u qu c gia và khu v c tiêu bi u là v kh ng b đ o Bali (Inđônêsia),

v th m sát t i Beslam Caga); v kh ng b t n công vào ga t u đi n ng m Th

đô London (Anh)… kh ng b đã gây nên nh ng thi t h i nghiêm trong v ng i

và c a, đ c bi t nh h ng l n t i đ i s ng sh th ng nh t c a nh ng th ng

dân vô t i và gây m t n đ nh nhi u n i… Vì v y, ngay sau v kh ng b

11-9, M đã phát đ ng m t cu c chi n ch ng kh ng b trên quy mô toàn th gi i

và đã đ c nhi u qu c gia và t ch c qu c t , khu v c ng h B i nguy c

kh ng b đe do không lo i tr qu c gia nào, vì th , trong cu c chién này Nh t

B n đã nhanh chóng ng h M Ngay sau khi M phát đ ng cu c chi n ch ng

kh ng b , đ n ngày 29/10/2001 qu c gia Nh t B n đã thông qua đ o lu t đ c

bi t ch ng kh ng b theo đ o lu t này Nh t B n có th h tr h u c n cho quân

M …

Tuy nhiên, m c dù ng h M , song do b h n ch trong khuôn kh Hi n

pháp hoà bình n m 1946, Nh t B n cam k t t b chi n tranh, không duy trì l c

l ng quân s , mà ch cho phép đ i phòng v làm nhi n v an ninh Do v y,

Nh t B n không tr c ti p tham chi n và ch h tr v tài chính, h u c n, kh

n ng tác chi n c a h b h n ch Vì v y vi c ch a đ c phép đ a quân đ i ra

n c ngoài là h n ch mà Nh t B n đang tìm cách kh c ph c đ có v th bình

th ng nh các qu c gia khác trong vi c b o v hình nh c a mình và tham gia

các ngha v qu c t Bên c nh ch ngh a kh ng b , xung đ t s c t c, tôn giáo

đang di n ra khá ph bi n và ngày càng tr m tr ng h n Sau m t th p k phát

tri n, nhi u v n đ toàn c u đ c đ t ra: ô nhi m môi tr ng, b nh t t hi m

nghèo, ph bi n v khí h t nhân hu di t, kho ng cách phát tri n, c n ki t tài

nguyên… đang tr thành m i quan tâm c a toàn nhân lo i gi i quy t nh ng

v n đ này c n có s h p tác c a nhi u qu c gia, nh t là c a các n c phát tri n,

trong đó có Nh t B n ây là m t đi u ki n thu n l i đ Nh t B n có th tham

gia sâu r ng h n vào vi c gi i quy t các v n đ qu c t v i t cách là m t c ng

qu c kinh t T đó Nh t B n phát huy đ c vai trò chi n tranh c a mình qua

nh ng đóng góp vào vi c gi i quy t các v n đ toàn c u trên

H n n a v i s ra đ i c a nhi ut ch c khu v c và toàn c u: ASEM,

APEC, ARF, ASEAN + 1, ASEAN + 3, NDB, WTO… Nh t B n có c h i

đ th hi n vai trò c a mình thông qua nh ng đóng góp tài chính, và các sáng

ki n… c bi t, trong nh ng n m đ uth k 21, l n đ utiên các n c ông á đã

có m t h i ngh chung v i tên g i là H i ngh th ng đ nh ông Á, L n đ u

đ c t ch c vào tháng 12-2005 t i Kualalumpua (Malaysia)… nh m h ng t i

s h p tác toàn di n nh ki u liên minh châu âu (EU) H i ngh này, cùng các

th ch đa ph ng k trên đã t o c h i cho Nh t B n hoà nh p h n n a v i khu

v c và thông qua nh ng đóng góp cho th ch này đ phát huy vai trò chính tr

c a mình

Sau m t lo t các s ki n di n ra vào đ u th k 21, chúng đe do t i an

ninh, n đ nh và phát tri n c a toàn th gi i… C ng đ ng qu c t càng nh c

nhi u t i v n đ c i t Liên H p Qu c, nh t là c i t H i đ ng B o an Nh t B n

đ c coi là ng c viên có kh n ng tr thành u viên th ng tr c B i vì m t

trong các nguyên t c c a ch ng trình c i t đ c ông Kofi ânnn - C u th ký

Liên H p Qu c đ a ra n m 1997, n c mu n tr thành u viên th ng tr c ph i

có đong sgóp nhi u cho Liên H p Qu c v tài chính, quân s , ngo i giao ây là

đi u ki n thu n l i đ i v i Nh t B n Vì Nh t B n hi n đang là qu c gia có

đóng góp l n th hai, sau M (25%) Hi n nay T ng m c đóng góp tài chính

c a Nh t B n cho Liên H p Qu c chi m h n 20% ngân sách c a Liên H p

Qu c M c đóng góp y c a n c Nh t l n h n c m c đóng góp tài chính c a

Anh (5,1%), Nga (1,1%), Pháp (6,5%)1 nh n đ c s ng h c a 4 n c thu c

u viên th ng tr c có quy n ph quy t là anh, M , Pháp, Nga (tr Trung Qu c

ch a có thái đ rõ rang) ây th c s là m t c h i thu n l i đ Nh t B n nâng

cao và kh ng đ nh v trí chính tr c a mình

Sau chi n tranh l nh, quan h Nh t - M có b c chuy n bi n m i phù

h p v i s v n đ ng c a quan h qu c t V n v i ph ng châm đ i ngo i l y

quan h v i M làm hòn đá t ng Song hi n nay, Nh t B n ngày càng có b c đi

đ c l p h n v i M trong các v n đ toàn c u và ch đ ng tích c ctham gia các

s m nh qu c t Trên l nh v c chính tr , tuy có s ràng bu c b i hi p c an

ninh Nh t - M đ c ký k t n m 1951, nh ng Nh t B n d n th hi n đ c s

đ c l p t ch trong hành đ ng, vi c Nh t B n n i l i vi n tr cho Vi t Nam

vào tháng 11-1992, m c dù t i tháng 2- 1994 M m i tuyên b hu b c m v n

cho Vi t Nam là m t ví d v s đ c l p trong hành đ ng đ i ngo i v i Mhx

M s ki n khác c ng ch ng t ngày càng có b c đi đ c l p trong quan h v i

M N m 2002, Nh t B n đã th hi n s đ c l p và ch đ ng trong vi c gi i

quy t v n đ h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên, v i chuy n th m Bình Nh ng

c a Th t ng Nh t B n khi đó là Ko-Zu-Mi, hai n c đã tuyên b chung Nh t

1

ASSESjments for the Regular budget Finamced by najor contrisutor (2000) trên trang Web:

http://www.mofa.go.Jp/policy/q -a/fa95.html

- Tri u (17-9-2002) v vi c bình th ng hoá quan h hai n c Hành đ ng này

c a Nh t B n khi n M không hài lòng D lu n M coi đó là tín hi u Nh t B n

mu n “đ c l p” v i M v đ i ngo i và an ninh

Trên lnh v c an ninh: Nh t B n cho r ng h là đ i tác an ninh chi n l c

không tách r i c a M ông Á Hai n c nh n th y r ng, t ng b i c nh qu c

t m i c nthi t ph i cùng ph i h p hành đ ng c bi t M ng h Nh t B n

phát tri n h n n a l c l ng phòng v c a mình, m r ng kh n ng tác chi n đ

cùng M chia s trn qu c t Trong th k 21, nh ng m i đe do m i l i xu t

hi n nh ch ngh a kh ng b qu c t , ph bi n v khí h t nhân hu di t, xung

đ t s c t c, tôngiáo… Thêm vào đó là s tr i d y c v kinh t và quân s c a

Trung Qu c trong nh ng n m g n đây khi n c M và Nh t đ u lo ng i… Vì

v y, hai n c đã có s h p tác ngày càng ch t ch h n Trong cu c h p “2 + 2”

gi a Ngo i tr ng và B tr ng qu c phòng M v i Ngo i tr ng và C c

tr ng C c phòng v Nh t B n di n ra ngày 23-11-2005, hai n c đã ra thông

cáo chung “đ ng minh Nh t - M : vì c i cách và t ch c l i trong t ng lai”

Thông cáo kh ng đ nh trn cùng chia s phòng v và tác chi n c a hai bên khi

chi n s x y ra… Theo đó Nh t B n s cùng M ph i h p hành đ ng vì l i ích

hai n c và th gi i ây là c s pháp lý thu n l i đ Nh t B n có th cùng M

can d h n n a vào công vi c an ninh qu c t

Nh v y trong quan h v i M , Nh t B n v a có b c đi ch đ ng, đ c

l p, đ ng th i v a có h p tác ch t ch v i M trên l nh v c an ninh… Trên con

chính th c (ODA) đem l i M t s đóng góp đáng chú ý g n đây c u Nh t B n

là vi c gi i quy t nh ng kh ng ho ng h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên Nh m

tháo g s b t c trong các cu c đàm phán đa ph ng, Nh t B n đã ch đ ng

ti n hành các cu c đmà phán song ph ng v i CH CN Tri u Tiên v vi c bình

th ng hoá quan h Nh t - Tri u Trong các cu c đàm phán này, Nh t B n luôn

nêu đi u ki n CH CN Tri u Tiên ph i t b ch ng trình phát tri n v khí h t

nhân và gi i quy t v n đ các con tin Nh t B n b b t cóc, thì m i bình th ng

hoá Chính áp l c này t phía Nh t B n bu c CH CN Tri u Tiên ph i xem xét

l i thái đ c a mình Và vi c các bên ng i l i đ th o lu n đ a các cách gi i

quy t chung phù h p v i quy t c qu c t cho th y vài trò tích c c c a Nh t B n

trong vi c gi i quy t các v n đ khu v c nói chung và cu c kh ng ho ng h t

nhân trên bán đ o Tri u Tiên nói riêng

Nh v y b i c nh qu c t và khu v c sau chi n tranh l nh đã t o đi u

ki n cho Nh t B n có th tham gia m r ng h n n a trông vi c gi i quy t các

v n đ chung Qua đó Nh t B n có th phát huy đ c nh ng l i th c a mình

y m nh vi c xác l p v trí chính tr m i Nh t B n s m tìm đ c cho mình

ti ng nói trong các quan h qu c t l n

2 Nguyên nhân bên trong

M c dù sau chi n tranh l nh kinh t Nh t B n b c vào th i k suy thoái,

n n th t nghi p gia t ng, s đ v c a n n kinh t “bong bóng”, tình tr ng thi u

n đ nh c a đ ng Yên… Song Nh t B n v n đ c coi là m t trong ba trung tâm

tài chính l n c a th gi i Trong nh ng n m đ u th k 21, kinh t Nh t B n có

kinh t l n c a Nh t B n S th nh v ng và n đ nh c a Nh t B n không b đe

do , mà trái l i đang d n đ c h i sinh và phát tri n c i cách kinh t là vi c

làm c n thi t đ đ a đ t n c thoát ra kh i tình tr ng suy thoái Qua đó, Nh t

B n có th gi v ng v trí c ng qu c kinh t , ti p t c có đóng góp h n n a vào

các công vi c qu c t , d n kh ng đ nh đ c đ a v chính tr c a mình

T sau chi n tranh l nh đ n nh ng n m đ u th k 21, Nh t B n đã tr

thành n c cung c p ODA l n nh t th gi i N m 1998 t ng kim ng ch vi n tr

ODA đã th c thi c a Nh t B n là 10,68 t USD, đ ng đ u th gi i 8 n m li n [

64, tr.6] V i s c m nh kinh t , Nh t B n ngày càng có nhi u đóng góp cho

c ng đ ng qu c t Nh c u th t ng Keiifu đã kh ng đ nh Nh t B n “dùng

các ngu n k thu t, công ngh , kinh t và v n kinh nghi m c a n c mình làm

c s đóng góp m t vai trò tích c c trong các c g ng qu c t nh m t o nên m t

tr t t m i [ 7, tr.30] nh v y, kinh t là c s v t ch t v ng ch c đ Nh t B n

t ng c ng nh h ng, m r ng ph m vi ho t đ ng qu c t

Bên c nh ti n trình kinh t , k thu t, trong vi c tìm ki m v th chính tr

m i Nh t B n còn có c s tinh th n, xã h i ó chính là s thay đ i trong nh n

th c c a ng i dân vàgi i lãnh đ o Nh t B n

D lu n dân chúng ng h vi c Nh t B n ph i có đ a v chi n tranh t ng

x ng v i ti m l c kinh t Tr c th k m i, v i nhi u bi n đ i c a tình hình th

gi i tác đ ng nhi u chi u t i qu c gia “m t tr i m c” Dân chúng Nh t B n cho

r ng: n c Nh t c n tham gia nhi u h n vào các công vi c qu c t “H (Nh t

B n) không ch đóng góp v m t tài chính r i nói đã làm đ c nhi u vi c cho

hào bình th gi i [1, tr31] Theo đi u tra s ng i ng h Nh t B n tham gia vào

các công vi c qu c t ngày càng nhi u tham gia đóng góp h n n a cho hoà

bình th gi i thì vi c làm quan tr ng hàng đ u c a Nh t B n là s a đ i hi n

pháp N u tr c đây v n đ này đ u b ph n đ i m nh m , nay d lu n có thiên

h ng ng h nhi u h n Ví d vi c tán thành d lu t m i cho phép l c l ng

phòng v c a Nh t B n t ng c ng s c m nh, tham gia nhi u h n n trong vi c

đ m b o an ninh qu c t và khu v c, theo đi u tra c a báo Yoniuri th c hi n

n m 2002 cho th y: có t i 48% dân Nh t ng h D lu t này, vf ch có 21%

ph n đ i2

Không nh ng d lu n dân chúng Nh t B n có s thay đ i, mà ngay trong

g i lãnh đ o c ng có tham v ng nâng cao kh n ng ch ng trình c a đ t n c

mình a s các nhà lãnh đ o Nh t B n hi n nay là nh ng ng i sinh ra chi n

2 Nh t B n sau s ki n 11-9 M trên trang web http://www.ncnb.org/vn

tranh, ho c ít có dính líu t i chi n tranh Thêm n a h l i có tình th n dân t c

ch ngh a M t nhân v t tiêu bi u là ông Ichiro Ozawa, t ng là B tr ng ph

trách các v n đ trong n c d i th i Th t ng Nakasone (1985), đ ng th i là

t ng th ký đ ng Dân ch t do - LDP (1989) V i tác ph m “ ng h ng v

m t n c Nh t B n m i” ông đã kêu g i Nh t B n th c t nh tr c nh ng thay

đ i c a th gi i, ti n hành c i tôt chính tr , pháp lý quân s , ti n t i tr thành

“qu c gia bình th ng” tr thành qu c gia bình th ng theo ông Ozawa,

Nh t B n ph i th ch đ ng, ngh a là tham gia tích c c h n vào các công vi c

qu c t Nh t B n không ch d ng l i vi c vi n tr kinh t , mà còn ph i đóng

góp đ m b o an ninh c a th gi i

ng th i đ t ng c ng tham gia các công vi c qu c t thì Nh t B n c n

ph i s a đ i Hi n pháp Mong mu n này th c s đ c b t đ u tri n khai d i

nhi m k c a th t ng Kozumi N i các Lozumi đã đ a ra các d lu t s a đ i

Hi n pháp, th t ch t liên minh m i M , và xây d ng l c l ng phòng v m nh

S nghi p này l i đ c ng i k nhi m ông - tân Th t ng Shinzo Abe ti p t c

th c hi n, khi ông Abe lên c m quy n vào n m 2006 Ông Abe đã tuyên b m t

trong nh ng v n đ tr ng tâm c a ông là xem xét l i b n Hi n pháp Ông nói

r ng: “ i u 9 c n đ c xem xét l i trên quan đi m b o v Nh t B n và nh m

đáp ng s mong đ i c a c ng đ ng qu c t mu n Nh t B n - n n kinh t l n

th hai trên th gi i, có nh ng đóng góp l n h n cho an ninh qu c t [ 31, tr.6]

T t c nh ng quan đi m trên cho th y các nhà lãnh đ o Nh t B n có tham v ng

đ a n c mình tr thành qu c gia có nh h ng l n trong các v n đ toàn c u

M t khác, sau nhi u l n ph n đ i, đ n nay ng Dân ch Nh t B n

(DPJ), m t đ ng đ i l p c ng tán thành vi c s a đ i Hi n pháp, làm cho ti n

trình tr thành “qu c gia bình th ng” c a Nh t B n đ c thu n l i h n V n đ

s a đ i Hi n pháp t ng c ng s c m nh ho t đ ng c a l c l ng phòng v Nh t

B n đ c coi tr ng h n Nh v y, tr l c trên con đ ng tìm ki m v th chính

tr m i trong th k 21 c a Nh t B n đã gi m đi ph n nào

M c dù còn có m t s khó kh n, song sau chi n tranh l nh tình hình th

gi i và trong n c có nhi u thu n l i cho Nh t B n phát huy đ c nh ng

c a mình trong lòng c ng đ ng qu c t và làm cho ti ng nói c a Nh t ngày càng

có tr ng l ng l n h n trong vi c gi i quy t các v n đ chung

II CHI N L C TÌM KI M V TH CHÍNH TR M I C A

NH T B N

Tài li u tham kh o đ c bi t ra ngày 08-12-2005 c a Thông t n xã Vi t

Nam, có đ ng bài “Xung quanh k ha ch c c u l i chi n l c c a Nh t B n”,

trong đó có đo n vi t: “V i m c đích, đ ng l c và ch ngh a t ng tr ng không

th sai l m, các nhà l p chính sách c a Nh t B n đã b t tay vào nh ng bi n pháp

ch ch t m i trong ti n trình đánh giá l i chi n l c c a mình Nh ng bi n pháp

ch c ch n đang đ a Nh t B n n i lên nh m t c ng qu c bình th ng” T ng

t nh v y, nhà chính tr gia Ozawa đã xác đ nh: Nh t B n đã tr thành n c

l n kinh t , vì v y c n tr thành n c qu c t v i ti n đ tr c tiên ph i tr

thành “n c bình th ng” Nh v y, theo hai quan đi m này có th nh n th y,

chi n l c qu c gia c a đ a đ t n c phát tri n thành “n c bình th ng” nh

các qu c gia đ c l p khác V y th nào là “n c bình th ng” Theo hình dung

cua Ozawa, n c Nh t “bình th ng” ph i là qu c gia có tinh th n t ch , đ c

l p h n trong chính sách an ninh đ i ngo i Mà bi u hi n c th chính là s

tham gia tích c c h n c a Nh t B n trong các công vi c qu c t , không ch d ng

l i vi n tr kinh t , ngành còn đóng góp cho an ninh th gi i , đ c l p trong

hành đ ng

Nh ng t i sao chi n l c c a Nh t B n l i là “n c bình th ng”? vì

n c Nh t sau chi n tranh th gi i th hai v i th t b i n ng n , h đã l a ch n

cho mình phát tri n đ i ngo i theo con đ ng hoà bình Nh t B n đã cam k t t

b chi n tranh, không duy trì h i, l c, không quân… mà vi c đ m b o an ninh

qu c gia Nh t B n do quân đ i M đ m nhi m Không nh ng v y, cam k t này

còn đ c ghi trong Hi n pháp ra đ i n m 1946 và cho t i nay nó v n nguyên giá

tr

khác M t khác v i vai trò là n c l n kinh t , Nh t B n t t y u mong mu n

m t v th chi n tranh x ng đáng M t khi Nh t B n đ t đ c mong mu n là

“qu c gia bình th ng” thì v th chi n tranh m i c a Nh t B n trong th k t i

s đ c đ nh hình rõ h n

Tuy nhiên nói đ n ch t l ng qu c gia ngoài m c tiêu chi n l c, còn có

các bi n pháp chi n l c th c hi n đ c m c tiêu chi n l c, Nh t B n s

có nh ng bi n pháp chi n l c nào? Hi n nay Nh t B n đã và đang ti n hành

nhi u bi n pháp đ đ a đ i ngo i thành m t “qu c gia bình th ng” hay “n c

l n quân s nb đã th c hi n chính sách ngo i giao tích c c: t ng c ng quan h

v i các n c trên th gi i Hi n nay, Nh t B n đã th c hi n chính sách quay tr

l i châu Á, c i thi n quan h v i các n c láng gi ng Th c hi n ngo i giao tích

c c nh m đóng góp th c s cho hoà bình châu Á và th gi i C t lõi c a ngo i

giao Nh t B n là “Liên minh Nh t - M vì th gi i và châu Á” [32, tr.2]

đ t đ c m c đích tr thành “qu c gia bình th ng”, m c tiêu tr c

Sau chi n tranh th gi i th hai, v i nh ng đi u ki n thu n l i, cùng vi c

th c hi n chính sách t b chi n tranh, đ a đ i ngo i phát tri n theo con đ ng

hoà bình, kinh t Nh t B n đã phát tri n v t b c c bi t là trong hai th p k

1970 và 1980, là th i k kinh t Nh t B n “c t cánh” m nh m tr thành hi n

t ng “th n k ” c a n n kinh t th gi i v i m c t ng tr ng GDP đ t 10,8%,

[9, tr.296] Nh t B n đ c x p vào hàng th hai n c l n v kinh t Kinh t l n

m nh đ ng nhiên thúc đ y Nh t B n tìm ki m v th chi n tranh, th c hi n

m c tiêu tr thành “qu c gia bình th ng” Tuy nhiên b c vào th p k 1990,

T l th t nghi p khá cao, nh t là gi i tr , n m 1991 là 2,1%4 Cho đ n n m

1999 kinh t Nh t B n có b c ph c h i Song, s ph c n i này c a n n kinh t

3,4 Ngoai th ng s 25, ngày 1-10/9/2005, tr30

kéo dài không lâu n tháng 10-2000, n n kinh t Nh t B n ch m d t s ph c

h i ây đ c coi là giai đo n ph c h i ng n nh t trong l ch s kinh t Nh t B n

(kéo dài t tháng 4/1990 đ n tháng 10/2000) Sau đó, kinh t Nh t B n l i b c

vào giai đo n khó kh n, m đ m

Tr c th c tr ng trên c a n n kinh t , v n đ đ t ra dv Nh t B n là ph i

c i cách l i c c u kinh t V i th ch và c c u kinh t theo mô hình “đu i và

v t” đ c hình thành t sau chi n tranh th gi i mô hình này còn kìm hãm s

phát tri n kinh t c a Nh t B n trong th k 21 Vì th ngay sau khi lên c m

quy n, Th t ng Kozumi đã nh n m nh t i c i cách kinh t V i kh u hiêj

“không có t ng tr ng, n u không có c i cách”, chính quy n Kozumi đã ti n

hành c i cách c c u kinh t toàn di n và sâu r ng nh m t o ra nh ng thay đ i

c b n cho n n kinh t Th t ng Kozumi đã ti n hành c i cách h th ng thu ,

c i cách dv ngành s n xu t nông nghi p,… áng chú ý nh t trong m t lo t các

c i cách c a ông Kozumi là vi c c i cách ngành b u chính C i cách này đ c

coi là khâu then ch t, m t đòn b y đ m đ ng cho n n kinh t Nh t B n đi

lên

Ngành B u chính Nh t B n có m t đ c đi m đ c bi t, đây là n i th c

hi n các d ch v b u chính, đ ng th i còn kiêm c d ch v ngân hàng ti p nh n

ti n g i và th c hi n d ch v b o hi m c a dân chúng Ngành này có s nhân

viên làm vi c t i h n 100.000 ng i và có doanh thu t i 3000 t USD m i n m5

không nh ng th , đây là ngành mà t lâu đã thu c đ c quy n kinh doanh c a

Nhà n c Vì v y, tình tr ng trì tr c a ngành này là khó tránh kh i Nên ông

Kozumi đã ti n hành c i t ngành b u chính theo h ng t nhân hoá M c dù,

ban đ u g p ph i s ph n đ i t nhi u phía, song cu c c i cách thành công đã

mang l i hi u qu tích c c cho n n kinh t

V i nh ng c i cách đúng h ng, ông Kozumi đã đem l i sinh l c m i cho

Hashimoto Nh chúng ta đã bi t, l u thông ti n t Nh t B n theo l i gián

ti p Ngh a là các ngân hàng nh n ti n g i t các cá nhân, r i t đó cho các xí

nghi p vay… chính ph khuy n khích các cá nhân g i ti n vào các ngân hàng

v i lãi su t khá h p d n Trong th i k sau chi n tranh th gi i hai mô hình này

r t có hi u qu Vì nó đem l i ngu n v n c n thi t đ phát tri n kinh t Tuy

nhiên t cu i th p k 1980, v i vi c s d ng kho n ti n d th a ngân hàng đ

đ u t vào ngành nhà đ t, trong khi trình đ và k n ng qu n lý ngành này còn

thi u đã gây nên s t ng tr ng không b n v ng cho n n kinh t Vì v y c i

cách tài chính - ti n t đ c coi là quan tr ng và c n thi t

H n n a, c ng vào th i đi m đó, các xí nghi p Nh t B n r i vào tình

tr ng s n xu t th a, trong khi nhu c u tiêu dùng xã h i gi m Vì v y, m t trong

các bi n pháp đ nâng cao s c m nh kinh t , Nh t B n ph i c i cách các xí

nghi p Vi c c i cách các xí nghi p đ c th c hi n theo h ng đi u ch nh c

c u và nâng cao kh n ng c nh tranh c a các ngành Các nhà ho ch đ nh chl

kinh t c a Nh t B n đã ch ra r ng m t trong nh ng nguyên nhân làm cho kinh

t Nh t B n đình tr trong th p niên 1990 là s y u kém trong l nh v c công

ngh thông tin, mà quan tr ng nh t là k thu t tin h c, không theo k p t c đ

phát tri n c a th gi i

Nh n th c đ c t m quan tr ng c a k thu t tin h c, Nh t B n đã ch

tr ng t o đi u ki n thúc đ y phát tri n ngành này và các ngành liên quan đ

đ a kinh t phát tri n và v t đ c qua th i k suy thoái Trong di n v n nh m

ch c c a c u Th t ng Nori (2000) đã coi k thu t tin h c là tr c t quan tr ng

nh t đ đ a đ i ngo i h i sinh ng th i n i các Nh t B n còn thông qua “Lu t

c b n thúc đ y hình thành xã h i tin h c - Thông tin “cao t c”, và thành l p

kh c ph c tình tr ng y u kém v kinh t , vi c d y n n kinh t , ngay

khi tr thành Th t ng, ông Kozumi đã đ a ra chính sách đ i n i, trong đó ông

ch tr ng dành u tiên s m t cho vi c ph c h i kinh t Tr c tiên là th c

hi n ti p các đ i sách kinh t mà c u Th t ng Nori đ a ra

V i m c tiêu, l y s c m nh kinh t đ khôi ph c đ a v chính tr , n i các

Kozumi đã đ a ra ba cu c c i cách: m t là c i cách c câus kinh t tài chính

Trong đó ông chú tr ng t i vi c lo i b các kho n n x u, khó đòi; Th hai là

xây d ng h th ng kinh t có s c c nh tranh trong th k 21 th c hi n ch

tr ng này, Nh t B n s xúc ti n t o ra các ngành công ngh m i, t o thêm c

h i vi c làm cho ng i lao đ ng; Ba là ti p t c chính sách coi phát tri n tin h c

là tr c t trong s v c d y n n kinh t do c u Th t ng Mori đ a ra nh đã

trình bày trên, Nh t B n đ t m c tiêu trong 5 n m đ a n c này thành n c

hàng đ u v công ngh thông tin Hi n nay, Nh t B n là n c đ ng đ u th gi i

v m ng internet không dây

gi i quy t tình tr ng th t nghi p, Nh t B n đã ban hành lu t thuê công

nhân m i, có nhi u đi m thay đ i so v i tr c kia N c Nh t th i x a đ c

bi t đ n nh là qu c gia c a “vi c làm su t đ i” Bên c nh nh ng u đi m, t o

lòng trung thành, hình thành xã h i t ng đ i bình đ ng, nó c ng t o ra s thi u

n ng đ ng, chi phí doanh nghi p l n nh h ng t i s c c nh tranh c a doanh

nghi p B i v y k t n m 2003, lu t pháp Nh t B n đã cho phép th c hi n các

h p đ ng t m th i, theo đó các doanh nghi p đ c quy n thuê lao đ ng theo

gi Bi n pháp này đã t ng kho n l i nhu n cho các công ty, trong khi chi phí

cho lao đ ng gi m b t N u n m 1998, kho n ti n mà các doanh nghi p tr

l ng cho công nhân chi m kho ng 73% thu nh p cùa doanh nghi p, thì đ n

n m 2004 kho n ti n này gi m xu ng còn 64 % thu nh p c a doanh nghi p

ng th i, v i lu t m i này giúp cho thanh toán các kho n n v i ngân hàng

N u n m 2001, kho n n c a các doanh nghi p v i ngân hàng lên t i 43000 t ,

thì đ n nay các kho n n y gi m xu ng còn 20000 t Yên (n m 2004 là n m

nghi p gi m xu ng còn h n 4% Trong ho t đ ng ngo i th ng Nh t B n đã đ t

th ng d Th ng m i n m 2004 cao nhát trong 5 n m qua Trong đó kim ng ch

xu t kh u n m 2004 là 61.180 t Yên, kim ng ch nh p kh u đ t 49.170 t Yên

FTA v i nhi u n c Hi p đ nh FTA đ u tiên mà Nh t B n ký k t là hi p đ nh

gi a Nh t B n và Singapore vì m t đ i tác kinh t trong th i đ i m i, g i t t là

Hi p đ nh đ i tác kinh t Nh t B n và Singapore (JSEPA) ây là hi p đ nh h p

tác kinh t toàn di n, nó không ch phá b hàng rào thu quan và phi thu quan,

mà còn là s h p tác kinh t và công ngh , t do hoá đ u t tr c ti p n c

ngoài… Ti p sau FTA v i Singap e, Nh t B n xem xét m r ng FTA v i nhi u

qgi khác ông Á, M La tinh… Nh t B n r t coi tr ng FTA v i ông Á, m c

dù vai trò kinh t c a Nh t B n đ i v i khu v c này không còn l n nh tr c

Song Nh t B n v n tranh th m i th i c thu n l i đ phát huy vai trò ch đ o

trong h p tác phát tri n kinh t trong n c và khu v c Vì s t ng tr ng

ông Á s góp ph n vào s t ng tr ng kinh t c a Nh t B n, c ng nh s n

6

7 T p chí Kinh t thg, s 59, ngày 24/3/2005, Tr.14

đ nh chính tr , xã h i ông Á Hi n nay, tân Th t ng Bhinzo Abe đã ti n hành

nhi u bi n pháp c i cách, ti p t c đ ng l i c a ng i tiên nhi m nh m đ a

kinh t Nh t B n phát tri n v i t c đ cao và n đ nh trong n n kinh t th gi i

Nh t B n đang tích c c tham gia xây d ng tr t t kinh t qu c t m i

Phát huy vai trò quan tr ng c a mình trong các t ch c qu c t và khu v c nh

trong WTO, IMF, H i ngh các n c công nghi p phát tri n (G7), ADB… Nh t

B n không ng ng gia t ng nh h ng v i vai trò n c l n v kinh t Nh t B n

t ng c ng thúc đ y h n n a t l s d ng đ ng Yên trên th gi i Nh vi c 10

n c ASEAN đã g n d tr ngo i t c a h v i Nh t B n, nh m t ph n c a

khuôn kh trao đ i ti n t theo sáng ki n Chi ng Mai (5/2000)

M t công c quan tr ng trong vi c phát huy nh h ng chính tr c a

mình, Nh t B n đã s d ng chính sách vi n tr phát tri n chính th c (ODA)

Hi n nay Nh t B n là n c cung c p ODA l n nh t th gi i, 8 n m li n đ ng

đ u th gi i ODA là bi n pháp quan tr ng đ Nh t B n đóng góp cho c ng

đ ng qu c t Vì trong các kho n ODA có kho n vi n tr không hoàn l i, nh m

giúp các n c tái thi t đ i ngo i, v t qua đ c nh ng khó kh n Hi n nay,

Nh t B n dùng vi n tr kinh t ph c v m c đích đ i ngo i Thông qua chính

sách này, hình nh n c Nh t đ c t ng c ng h n, là công c gây nh h ng

đ i v i th gi i và nâng cao vai trò c a Nh t B n trong các quan h qu c t

Trong th k m i, Nh t B n đang ti n hành nhi u bi n pháp c i cách đ

v c d y n n kinh t t ng n c v t qua đ c th i k suy thoái Hi n nay, nh ng

bi n pháp t ng c ng s c m nh kinh t c a Nh t B n đang mang l i hi u qu

tích c c V th kinh t hàng đ u c a Nh t B n ti p t c đ c gi v ng ây là

cách th c quan tr ng thúc đ y Nh t B n có th th c hi n m c tiêu nâng cao v

th chính tr trong khu v c và trên tr ng qu c t

2 Nh t B n t ng c ng s c m nh quân s , s a đ i Hi n pháp, thoát

kh i s ràng bu c sau chi n tranh

N m 1954, l c l ng phòng v Nh t B n đ c thành l p K t đó đ n

nay đ i phòng v y đ c ti n hành hi n đ i hoá đ m b o tác chi n trong đi u

ki n chi n tranh hi n đ i Tuy nhiên do “Hi n pháp hoà bình” n m 1946 c a

Nh t B n, trong kho n 2 đi u 9 quy đ nh: “1- Khao khát hào bình th gi i d a

trên tr t t và công b ng ng i Nh t B n s mãi mãi t b chi n tranh nh m t

quy n t i cao c a qu c gia và t b vi c s d ng v l c ho c đe do s d ng v

l c làm ph ng ti n đ gi i quy t các tranh ch p qu c t ; 2 - đ t đ c m c

đích kho n 1 thì vi c duy trì các l c l ng l c quân, h i quân, không quqqn

c ng nh các ti m n ng chi n tranh khác s không đ c phép Quy n tham

chi n c a gi i quy t không đ c th a nh n” V i quy đ nh này c a Hi n pháp

không ch ng n c n Nh t B n s d ng v l c đ gi i quy t các tranh ch p qu c

t mà còn ng n c m Nh t B n duy trì l c l ng quân s h i, l c, không quân

S ràng bu c trên c a Hi n pháp có nh h ng t i s phát tri n c a n c

Nh t nh h ng tích c c c a đi u 9 Hi n pháp, Nh t B n không ph i t p trung

vào phát tri n quân s , chi phí qu c phòng gi m Nh đó Nh t B n có đi u ki n

t p trung phát tri n kinh t Chính đây là c h i đ a Nh t B n t n c b ki t

qu sau chi n tranh, tr thành qu c gia hùng m nh v kinh t , v i t c đ t ng

tr ng “th n k ” Tuy nhiên bên c nh đó, đi u 9 này c ng có nh ng nh h ng

tiêu c c, là m t tr l c, c n tr Nh t B n tr thành m t “qu c gia bình th ng”

và làm cho Nh t B n thi u tính đ c l p trong hành đ ng ó c ng là lý do vì sao

Nh t B n mu n s a đ i Hi n pháp đ tr thành “m t n c l n bình th ng”

ng th i, t o c s pháp lý cho vi c Nh t B n trong vi c thành l p quân đ i,

đ c l p, ch đ ng trong v n đ đ m b o an ninh qu c gia và đóng góp cho các

- nhà b o tr an ninh c a Nh t B n đã b t n công, khi n cho ý th c phát tri n

h n n a l c l ng quân s c a Nh t B n ây c ng là m t trong nh ng lý do

khi n các nhà lãnh đ o Nh t B n xem xét l i s c m nh phòng v c a mình, và

c ng là lý do đ Nh t B n có thêm c s đ ti n hành s a đ i Hi n pháp, tr c

tiên là s a đ i đi u 9

pháp” n u đ i ngo i b t n công b t ng i u này, ý mu n nói có nh ng ngo i

l ngoài Hi n pháp, ph i s a đ i nó hay là s v n d ng Hi n pháp m t cách linh

ho t cho phù h p v i đi u ki n qu c t m i Thì ngày nay, đ c bi t d i s đi u

hành đ i ngo i c a Th t ng Kozumi, v n đ s a đ i Hi n pháp l i đ c thúc

đ y m nh m Công vi c này đ c ng i k nhi m ông Kozumi, tân Th t ng

Shinzo Abe ti p t c th c hiêj ÔNg Abe tuyên b , m t trong nh ng v n đ tr ng

tâm c a ông là xem xét l i b n Hi n pháp, trong đo tr ng tâm c a vi c s a đ i

này là đi u 9

Do b h n ch b i Hi n pháp, nên quy n t v t p th c a Nh t B n b h n

ch , vì v y đ đ m b o đ c an ninh trong b i c nh m i Nh t B n ph i đ m b o

3 y u t “1- S a đ i Hi n pháp, ghi rõ Nh t B n có th s d ng quy n t v t p

th và tham gia ho t đ ng h p tác an ninh Liên H p Qu c, ch y u ph i s a đ i

ho c xoá b m c 2, đi u 9 trong Hi n pháp hi n hành

2- nh ra đ o lu t c b n v đ m b o an ninh Thông qua lu p pháp gi i

thích l i Hi n pháp, nêu rõ có th th c hi n quy n t v tham gia h p tác Liên

H p Qu c trong khuôn kh Hi n pháp hi n hành… Ch tr ng s d ng quy n

t v t p th có gi i h n

3-Th h ng i Nh t B n ra đ i sau chi n tranh th gi i th hai là ch xã

h i, là nh ng ng i có tinh th n dân t c, ngày càng có nhi u ng i ng h vi c

s a đ i Hi n pháp Theo đi u tra c a Nh t báo Mikkei, (8-1995) thì 50% ng i

đ c h i ý ki n yêu c u s a đ i Hi n pháp, đ n tháng 4 n m 2000 con s này đã

lên t i 60,5% s ng i ng h s a đ i [6, tr.34]

c a minh ra n c ngoài N m 1992, Nh t B n đã thông qua “lu t ph i h p hành

đ ng gìn gi hoà bình v i Liên H p Qu c” (PKO) đ h p th c hoá vi c đ a

quân ra n c ngoài c bi t đ u n m 2000, Qu c h i Nh t B n đã thành l p U

ban đi u tra Hi n pháp, b t đ u th o lu n công khai v Hi n pháp H t nhân c a

cu c th o lu n là đi u 9 Theo các chuyên gia phân tích các v n đ qu c t , đi u

9 dù có s a đ i hay không, thì Nh t B n v n ti p t c m r ng vai trò trong l nh

v c an ninh khu v c và qu c t i u này ph n ánh rõ ràng k ho ch ch n ch nh

l c l ng phòng v Trung h n giai đo n 2001 - 2005 đ c thông qua vào tháng

12-2000 K ho ch nêu ra kh n ng phòng không và đ m b o an toàn giao thông

trên bi n, nâng cao đ tin c y c a th ch an ninh Nh t - M , nghiên c u k

ho ch xây d ng h p tác khi s c t i các vùng quanh Nh t B n

Ti p đó Nh t B n có m t lo t hành đ ng t o c s pháp lý h n n a đ

đ a quân ra n c ngoài N m 2001, Nh t B n thông qua “lu t Hi n pháp đ c

bi t ch ng kh ng b N m 2003, Nh t B n thông qua m t lo t s c lu t nh ”

Lu t tình hu ng t n công v l c, “lu t bi n pháp đ c bi t chi vi n tái thi t Iraq”,

“Lu t s a đ i Hi n pháp đ c bi t ch ng kh ng b ”… t o đi u ki n xây d ng l c

l ng quân đ i, hoàn thi n v m t pháp lý đ Nh t B n tham gia ho t đ ng quân

s n c ngoài… B c ti n quan tr ng trong ti n trình s a đ i Hi n pháp là

vi c ngày 22-11-2005, đ ng dân ch t do (LDP) c a Nh t B n đã thông qua

“lu t xây d ng đ i qu c phòng” Trong đó đáng l u ý, là vi c đ i tên “ i

phòng v ” thành “Quân phòng v ” Vi c làm này đã đ c cu c tranh lu n b c

sang giai đo n ti n hành th c hi n s a đ i Hi n pháp hoà bình

Bên c nh vi c t ng c ng s a đ i Hi n pháp, liên t c có b c phá v s

ràng bu c pháp lý v quân s Trong th i gian g n đây, Nh t B n không ng ng

t ng c ng m r ng trang b v quân s Nguyên nhân c a tình tr ng này, theo

các nhân v t phái h u Nh t B n là xu t phát t m i đ c đe do t phía Trung

Qu c Trong nh ng n m đ u th k 21, sau nh ng n l c c i cách, Trung Qu c

đang v n lên m nh m v m i m t, tr thành thách th c l n d ch v nhi u

qu c gia trong và ngoài khu v c, trong đó có Nh t B n B i hi n nay, trong

quan h hai n c còn có nhi u v n đ b t đ ng nh vi c Th t ng Kozumi

th ng xuyên t i vi ng th m đ n Yasukumi - m t ngôi đ n th các binh s ch

trong chi n tranh th gi i, theo quan đi m c a m t s qu c gia láng gi ng c a

Nh t B n đó là ngôi đ n th các “t i ph m chi n tranh”…, hay gi a hai n c

còn t n t i v n đ tranh ch p lãnh th … M t hành đ ng khác c a Nh t B n

c ng khi n Trung Qu c và Hàn Qu c e ng i đó là vi c g n đây Th t ng

đ ng nhi m g i cây t i tr ng đ n Yasukuni… Thêm n a, là v n đ kh ng

ho ng h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên, đi n hình là vi c n m 1998, CHDCND

Tri u Tiên đã b n th tên l a qua lãnh th Nh t B n đe do an ninh c a n c

Nh t Tr c các m i đe do này, Nh t B n ph i t ng c ng m r ng trang b

quân s

Cùng v i s ra đ i c a “k ho ch phát tri n l c l ng phòng v trung và

dài h n” giai đo n 2005-2009, Nh t B n còn t ng c ng n ng l c tác chi n t ng

h p cho l c l ng quân s trên 5 ph ng đi n: K ho ch trang b máy bay chi n

đ u thông qua vi c c i t o và nâng c p máy bay lo i F-155; tri n khai k ho ch

đóng t u m i; c i t o h th ng ra đa c nh báo c và b trí h th ng ra đa m i;

t ng c ng h th ng phòng th tên l a d toán kinh phí lên t i 144,2 t Yên và

cu i cùng là tri n khai cu c t p tr n chung Nh t - M

K đó, Nh t B n còn thúc đ y nghiên c u h th ng phòng th tên l a

Theo c tr ng phòng v Nh t B n Yoshinorri ôn vi c “Nh t B n t ng c ng h

th ng phòng th tên l a có th đánh ch n đ c m t s tên l a t n công vào lãnh

th Nh t B n t bên ngoài” [24,tr.16] ng th i, t n m 2006 Nh t B n đã

tri n khai h p tác v i M đ phát tri n tên l a đánh ch n m i đ c phóng t t u

Aegis

Cùng v i vi c t ng c ng trang thi t b hi n đ i hoá l c l ng quân s ,

ngân sách chi phí cho quân s c a Nh t B n t n m 2002 đ v t quá 1% GDP,

t ng đ ng trên 50 t USD [68] V i m c chi phí này, Nh t B n đã tr thành

n c đ u t cho quân s l n th hai trên th gi i sau M

Ti n thêm m t b c n a trong vi c n l c tr thành c ng qu c quân s ,

tháng 1 n m 2007, Qu c h i Nh t B n đã thông qua quy t đ nh thành l p “B

qu c phòng” d a trên c s “C c phòng v ” tr c đây S ki n này đ c đánh

giá là b c ti n m i t ng vi c gi i thích l i Hi n pháp và cho phép Nh t B n

phòng th t p th và đ a quân ra n c ngoài, phát huy vai trò qu c t c a mình

Trên th c t , Nh t B n đã t ng b c đ a l c l ng quân s tham gia các

ho t đ ng qu c t Khi cu c chi n tranh vùng v nh x y ra n m 1991, l n đ u tiên

đ i Phòng v Nh t B n tham gia gìn th gi hoà bình ngoài lãnh th c a mình

Ti p đ n cu c chi n tranh Afghanixtan x y ra, Nh t B n c ng đ a quân ra n c

ngoài, làm công tác h u c n h tr cho quân M G n đây nh t vào n m 2003

trong cu c chi n tranh Iraq, Nh t B n c gn đ a quân t i giúp duy trì hoà bình

và tái thi t Iraq trong khuôn kh ho t đ ng gìn gi hoà bình c a Liên H p Qu c

V i nh ng n l c trên và m t s hành đ ng c th c a Nh t B n trong

vi c gìn gi hoà bình đ c qu c t ghi nh n - Nh t B n hy v ng s m tr thành

qu c gia quân s bình th ng, có th đóng góp nhi u h n n a cho an ninh khu

v c và th gi i V t qua nh ng rào c n pháp lý đ Nh t B n ch đ ng trong

hành đ ng c a mình tr c nh ng bi n đ i c a tình hình qu c t , cùng v i s c

m nh kinh t , ti m l c quân s đ c t ng c ng, v trí chi n tranh c a Nh t B n

s đ c c i thi n trong t ng lao

3 T ng c ng ho t đ ng đ i ngo i, m r ng nh h ng c a Nh t

B n thông qua ngo i giao v n hoá

Ngày nay v i xu th toàn c u hoá, khu v c hoá di n ra m nh m trên th

gi i Xu th y phát tri n trên nhi u l nh v c, nhi u ph ng di n đi n hình là

toàn c u hoá n n kinh t Cùng v i s m r ng, h p tác kinh t thì ho t đ ng

giao l u trao đ i v n hoá ngày càng r ng m và phát tri n Và nhi u qu c gia đã

hoá c a mình Cùng v i h p tác kinh t và đ m b o an ninh, ho t đ ng v n hoá

qu c t đã tr thanh m t trong ba tr c t đ i ngo i c a Nh t B n

Nh t B n đã s d ng các ho t đ ng giao l u v n hoá song ph ng và đa

ph ng: tu n v n hoá h u ngh các n c; thông qua ho t đ ng v n hoá th thao

- vòng chung k t th thao th gi i, Worldcup 2002 do Nh t B n và Hàn Qu c là

đ ng ch nhà Ngoài ra Nh t B n còn nâng cao hình nh đ i ngo i qua các cu c

trong c ng đ ng qu c t Sang th k XXI, th gi i đang ph i đ i m t v i nhi u

v n đ mang tính toàn c u: B nh t t hi m nghèo, ô nhi m môi tr ng, xung đ t

s c t c, tôn giáo, khan hi m ngu n tài nguyên, thiên tai… gi i quy t v n đ

này, không ch đ n thu n d a vào kinh t , quân s , chính tr … mà nó c n c

nh ng y u t thu c v v n hoá B i ch thông qua v n hoá ng i ta s hi u nhau

h n Qua v n hoá, đ c bi t là v n hoá thông tin m i có th tuyên truy n, m

r ng, làm cho nhi u v n đ tr nên toàn c u hoá

Tham gia ho t đ ng đ i ngo i không ch đ n thu n gi a các Chính ph

v i nhau, mà còn gi a nhân dân v i nhân dân, gi a các doanh nghi p v i

nhau… Qua các kênh ho t đ ng đ i ngo i này mà hình nh đ t n c đ c t ng

c ng và c ng c Nh n th c đ c đi u này, Nh t B n đã thông qua chính sách

kinh t , đ u t , vi n tr … đ kh ng đ nh b n s c v n hoá c a mình Ch ng

nh ng v y, nó đã hình thành nên v n hoá kinh doanh đ c tr ng c a Nh t B n

v n hoá th c s tr thành m t trong ba tr c t đ i ngo i, trong báo cáo

cu c to đàm “nh ng ý t ng c a Nh t B n trong th k XXI” đã đ a ra nh ng

ki n ngh đ thúc đ y ho t đ ng v n hoá đ i ngo i:

“1 Nâng cao n ng l c và công khai thông tin, làm cho m i ng i dân

quan tâm t i chính sách đ i ngo i qu c gia và có đóng góp ý ki n đ đ a ra

chi n l c đ i ngo i

2 B i d ng nhân tài tìm hi u tình hình th gi i, trong đó chú tr ng t i

vi c thành l p các vi n nghiên c u khu v c và qu c t , thúc đ y qu c t hoá, coi

tr ng vai trò c a các t ch c phi Chính ph , đ y m nh ngo i giao nhân dân

3 Ph c p ti ng Anh, s d ng ti ng Anh song song v i ti ng Nh t trong

cu c s ng hàng ngày [10; tr302] i u c t lõi c a ki n ngh này là phát huy vai

trò c a “chính tr ngôn l c” – t c là n ng l c thông tin, đ xu t ph ng án và ra

quy t đ nh… N u th c hi n đ c nh ng ki n ngh trên, Nh t B n s làm ch

đ c d lu n qu c t Hay nói cách khác, b ng nh h ng c a v n hoá, Nh t

B n làm cho ti ng nói c a mình có tr ng l ng h n trong vi c ra quy t đ nh

mang tính toàn c u T đó, Nh t B n d dàng nâng cao đ c v th chính tr c a

mình trong các v n đ qu c t ”

Bên c nh chi n l c ngo i giao v n hoá, trong chi n l c ngo i giao

chung, Nh t B n không ng ng t ng c ng n ng l c ngo i giao Ngay sau khi

cu c chi n tranh vùng V nh n m 1991 k t thúc, Nh t B n đã xem xét l i “chính

sách ngo i giao tài tr ” và b t đ u chú ý đ n nh h ng c a s thay đ i tình

hình qu c t v i chính sách ngo i giao Song, do trong th p k 1990, kinh t

Nh t r i vào tình tr ng trì tr , cùng v i thuy t v “m i đe do t Trung Qu c”…

Ngo i giao c a Nh t B n đ c đánh giá là kém hi u qu n u ngo i giao y ch a

đ s c nâng cao v th chính tr c a đ t n c “m t tr i m c” này

Ngo i giao tr thành m t công c quan tr ng trong vi c t o d ng hình nh

đ t n c Nh t B n trong th k XXI có nh ng nhà lãnh đ o cách m ng s m

nh n th c đ c vai trò quan tr ng này c a đ i ngo i i n hình là Th t ng

Kozumi, ông đã có b c đi và bi n pháp thích h p nh m t o ra m t chi n l c

ngo i giao hi u qu Vi c làm đ u tiên là ông thay đ i nhân s trong B ngo i

giao Ti p đó vào tháng 9-2004 ông cho thành l p “T đi u tra nghiên c u quan

h đ i ngo i” làm c quan t v n cho Th t ng và th o ra khung chi n l c

ngo i giao cho Nh t B n Vào ngày 28-11-2004, t đi u tra này đã cho ra đ i

báo cáo “Chi n l c ngo i giao c b n c a Nh t B n trong th k XXI” ây là

báo cáo trình bày toàn di n chi n l c ngo i giao trung và dài h n c a Nh t B n

trong th k m i Chi n l c ngo i giao đ c đ a ra trong báo cáo d a trên s

phân tích môi tr ng qu c t , tình hình đ i n i và đ i ngo i c a Nh t B n và

d a trên t duy m i N i dung c a b n báo cáo ch ra chi n l c đ i ngo i c a

Chi n l c ngo i giao này đ c Th t ng đ ng nhi m Shinzo Abe

kh ng đ nh và b sung, phát tri n Trong phiên khai m c k h p th ng niên

150 ngày c a Qu c h i Nh t B n vào cu i tháng 1-2007, ngoài các v n đ đ i

ngo i trên, ông Abe còn chú tr ng vào vi c “t o d ng m t châu Á c i m và có

nhi u đ i m i” B ng các n l c này Nh t B n không nh ng c i thi n đ c

c s đ o b o an ninh c a M , t sau chi n tranh th gi i th hai, Nh t

B n có đi u ki n t p trung vào phát tri n kinh t Trên bình di n qu c t , các

nhà lãnh đ o Nh t B n ch tr ng không can d vào các tranh ch p qu c t mà

phó m c gánh n ng này cho M và đ ng minh Nh c u Th t ng Phucuđa đã

phát bi u t i H i ngh ngo i tr ng các n c ASEAN t i Manila (Philippin) vào

ngày 18-8-1997 r ng: “Nh t B n là m t dân t c mu n duy trì hoà bình, ph n đ i

vai trò c a l c l ng quân s và trên c s đó, Nh t B n ch tr ng đóng góp

s c l c vì hoà bình và th nh v ng ông Nam Á, c ng nh c ng đ ng th gi i”

[9; tr435] V i ch tr ng này Nh t B n đã xác đ nh con đ ng đi c a mình

theo đ ng l i hoà bình, t b chi n tranh Chính vi c làm này đã khi n cho

Nh t B n ph thu c ch t ch vào M và đ ng ngh a v i vi c không có v trí

chính tr cao trong c ng đ ng qu c t

Ch cho t i khi ông Yasuhiro Nakasone lên làm Th t ng (nhi m k

1982-1987), ông m i quan tâm t i v th chính tr c a Nh t B n Ông đã có ch

tr ng đ a Nh t B n h ng t i m t “qu c gia bình th ng”, tuy nhiên v n ph

thu c ch t ch vào quan h Nh t – M Nh ng k t sau khi chi n tranh l nh k t

thúc, khi kinh t có v th l n, Nh t B n b t đ u có s đi u ch nh chính sách đ i

ngo i theo h ng t ng c ng tính đ c l p, t ch , nh m v n lên tr thành m t

qu c gia chính tr đ t đ c đi u này, n c Nh t ph i thay đ i hình nh m t

qu c gia “ch y theo M ” trên nhi u ph ng di n

Nguyên nhân ch y u thúc đ y Nh t B n t ng b c t ng c ng tính đ c

l p, ch đ ng trong ho t đ ng ngo i giao, trong khi v n ti p t c tuân theo khuôn

kh h p tác v i M , l y quan h Nh t – M làm tr c t là vì:

Th nh t, do tình hình qu c t thay đ i, xu th toàn c u hoá đang chi m

u th , các qu c gia không ng ng ph thu c l n nhau Vì v y Nh t B n và M

đ u có l i ích khác nhau i v i Nh t B n, coi M là đ ng minh duy nh t

Nh ng đ i v i M , Nh t B n ch là m t trong h n 40 đ ng minh c a M mà

thôi i u này cho th y rõ hai n c có l i ích qu c gia khác nhau H n n a, th

gi i đang phát tri n theo h ng đa d ng hoá, đa ph ng hoá, ngoài quan h v i

M , Nh t B n còn nhi u l nh v c ph i quan tâm khác c bi t trong vi c x lý

các v n đ châu Á, Trung ông, ô nhi m môi tr ng… hai n c có nh ng

quan đi m và đ ng thái khác nhau, không đ ng nh t nh trong vi c gi i quy t

v n đ ô nhi m môi tr ng toàn c u, Nh t B n là m t trong nh ng n c đi đ u

ký vào Ngh đ nh th Kyoto v vi c c t gi m l ng khí th i gây ô nhi m môi

tr ng Chính Th t ng Kozumi đã kh ng đ nh l p tr ng c a Nh t B n r ng:

“Nh t B n quy t tâm cùng các qu c gia ký hi p đ nh thúc đ y th c hi n hi p

đ nh này m t cách toàn di n và trên quy mô toàn c u” [35; tr45] Trong khi đó

M , m t n c công nghi p l n l i b qua ngh đ nh th này S khác nhau này

là đ ng l c ti m tàng đ Nh t B n t ng tính đ c l p h n v i M

Th hai là, trong xu th toàn c u hoá, các n c t ng c ng h p tác v i

nhau đ phát huy l i th so sánh, đ ng th i tìm ki m s h tr c a nhau Vì v y,

nhi u qu c gia đã v n lên tr thành đ i th c a M trong nhi u l nh v c M

không th gi v ng v trí siêu c ng duy nh t Ngày nay, th gi i đang ch ng

ki n các hành đ ng đ n ph ng c a M trong vi c gi i quy t các v n đ qu c

t M đ n ph ng hành đ ng trong v n đ Iraq, t ch i ký vào ngh đ nh th

Tyoto,… c bi t, M đã ph đ nh ý t ng v m t qu ti n t châu Á (AMF) do

Nh t B n đ xu t… Trong cu c chi n tranh Iraq c a M , m c dù Chính ph

Nh t B n đã s m ng h M , nh ng nhân dân Nh t không đ ng tình Theo đi u

tra c a t Mainichi, có t i 65% dân Nh t B n ph n đ i M s d ng v l c…

Cho t i nay, nhân dân Nh t B n có l v n ch a th quên đ c v hai qu bom

nguyên t mà M đã ném xu ng đ t Nh t B i v y, nó đã khi n Nh t B n xác

đ nh l i quan h v i M , trong đó có s đi u ch nh Hi p c ph i h p toàn di n

v i M , đ có s đ c l p trong chính tr , ngo i giao

Nh t B n xác đ nh t ng c ng t ch trong quan h v i M là xu h ng

n đ nh lâu dài trong chi n l c ngo i giao c a Nh t B n a bàn t t nh t đ

tri n khai chi n l c này chính là châu Á Vì châu Á là n i t p trung m t lo t

các n c l n, ch a đ ng nhi u mâu thu n ph c t p T i đó quan h gi a Nh t

B n v i nhi u n c ch a th c s suôn s … là n i Nh t B n mong mu n c i

thi n môi tr ng quanh mình, gây d ng lòng tin và dành s ng h c a nhi u

n c

Do nhi u n m núp d i ô b o tr an ninh c a M , Nh t B n ít có trách

nhi m đ i v i các v n đ an ninh qu c t và kh n ng t quy t đ nh trong ho t

đ ng đ i ngo i b h n ch do quá l thu c vào M Vì v y, b c sang th k

XXI, Nh t B n đang tìm ki m v th chính tr m i, c n ph i phát huy vai trò

qu c t m t cách đ c l p, không th mãi nh vào ô đ m b o an ninh c a M

Nh m t quan ch c B ngo i giao Nh t B n, ông Sato t ng nói: “là n c đ ng

minh và là đ i tác tin c y nh t d nói chuy n nh t c a ng i M châu Á - Thái

Bình D ng, Nh t B n c n áp d ng hành đ ng thích h p, không ph i ch theo

đuôi M Vì đ ng minh không ph i là kh i c ng đ ng chung v n m nh, mà v

c b n là công c đ th c hi n l i ích l n nh t c a mình” [25; tr9] Theo quan

đi m này, Nh t B n ph i đ t đ c m c tiêu c a mình th c hi n đ c ý đ

c a mình thì Nh t B n ph i có hành đ ng ch đ ng, nh y bén tr c di n bi n

c a quan h qu c t , nh ng v n ti p t c trong khuôn kh h p tác Nh t – M

Minh ch ng cho s t ch c a Nh t B n, đó chính là vi c gi i quy t cu c

kh ng ho ng h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên M t v n đ gây s chú ý c a d

lu n toàn th gi i Trong v n đ này, Nh t B n ch ng t vai trò c a mình trong

vi c gi gìn hoà bình và an ninh khu v c Nh t B n và CHDCND Tri u Tiên đã

ti n hành đàm phán đ bình th ng hoá quan h hai n c K t cu c đàm phán

song ph ng đ u tiên di n ra vào tháng 9-1990, Nh t B n v n kiên trì đàm

phán, bày t l p tr ng c a mình yêu c u: CHDCND Tri u Tiên ph i ngay l p

t c t b ch ng trình phát tri n v khí h t nhân, gi i quy t v n đ b t cóc công

dân Nh t… đ i l i, Nh t B n cam k t s h tr cung c p n ng l ng, l ng

th c… cho B c Tri u Tiên Cùng v i các cu c đàm phán song ph ng đ gi i

quy t v n đ h t nhân c a B c Tri u Tiên, Nh t B n n l c gây s c ép trong

đàm phán đ an ninh khu v c s m đ c b o đ m

M t s ki n đ c coi là Nh t B n t ra ngày càng đ c l p v i M ó

chính là chuy n th m Bình Nh ng c a Th t ng Kozumi vào n m 2002 K t

qu c a chuy n th m là Nh t B n và CHDCND Tri u Tiên đã ra tuyên b

chung Bình Nh ng Hai bên đã đ t đ c tho thu n v vi c gi i quy t v n đ

quá kh , n i l i th ng l ng, thi t l p quan h ngo i giao… H n n a, Th

t ng Kozumi còn cam k t vi n tr c a goi tr giá 10 t USD cho CHDCND

Tri u Tiên Vi c làm này c a Nh t B n đ c d lu n đánh giá là đã làm M

không hài lòng Ti p đó Nh t B n còn có nhi u c ôc đàm phán song ph ng các

n m sau đó G n đây là cu c đàm phán đ bình th ng hoá gi a hai n c đ c

t ch c t i Hà N i vào đ u n m 1007 M c dù hai n c ch a đ t đ c tho

thu n cu i cùng Son nó c ng ch ng t n l c c a Nh t B n trong vi c c g ng

đ m b o an ninh khu v c và th hi n vai trò c a mình trong vi c gi i quy t các

v n đ qu c t Nh ng n l c trên c a Nh t B n đ c c ng đ ng qu c t ghi

nh n và cho th y Nh t B n đang d n có b c đi đ c l p h n trong vi c gi i

quy t tình hình h t nhân trên bán đ o Tri u Tiên

Cùng v i vi c t ng c ng tính ch đ ng, đ c l p trong ho t đ ng đ i

ngo i, Nh t B n c ng tích c c tham gia các ho t đ ng qu c t Ngoài vi c cung

c p tài chính đ gi i quy t các v n đ toàn c u B ng vi c thông qua lu t ph i

h p gìn gi hoà bình v i Liên H p Qu c vào n m 1992, đã cho phép l c l ng

quân s c a Nh t B n ra n c ngoài, th c hi n s m nh qu c t

Xu t phát t s th t v ng v chính sách ngo i giao mà Nh t B n theo

đu i trong cu c chi n tranh vùng Vinh 1991 ó là trong cu c chi n tranh này

Nh t B n đã đóng góp 13 t USD, song l i không đ a l c l ng quân s ra h

tr M , và theo phía Nh t B n, gi i thích đó là đi u không đ c Hi n pháp cho

phép

Vì v y vai trò c a Nh t B n đ i v i vi c đ m b o an ninh th gi i d ng

nh b lu m Bên c nh đó môi tr ng an ninh khu v c đang thay đ i nhanh

chóng; s l n m nh c a Trung Qu c v quân s , kinh t , tình tr ng ph bi n v

khí h t nh t… bu c Nh t B n ph i có nh ng đ i sách: k t n m 2004,4 Nh t

B n đã áp d ng nhi u bi n pháp đ nâng cao h n n a vài trò c a mình trong các

n l c an ninh qu c t chung G n đây, Nh t B n đã và đang c g ng đóng vai

trò l n h n trong các n l c an ninh qu c t i n hình, trong công cu c tái thi t

đ t n c Iraq và ch ng kh ng b Apghanixtan, Nh t B n đã tri n khai 300

nhân viên l c l ng phòng v t i hai qu c gia trên đ th c hi n s m nh qu c

t Trong đó có 600 binh s Phòng v m t đ t, nhân viên h u c n và m t đ i t u

chi n lo i nh thu c l c l ng phòng v trên bi n [20, tr.3]

Ngoài ra trong các ho t đ ng c u tr kh c ph c thiên tai trên th gi i,

Nh t B n là n c có đóng góp tích c c v m t tài chính, h tr thu c men…

c bi t trong v n đ gi m kho ng cách phát tri n gi a các qu c gia Trong

cu c h p H i ngh B tr ng các n c thành viên c a WTO t i H ng Kông vào

14/12/2005, Ngo i tr ng Nh t B n đã nh n m nh t i t m quan tr ng c a vi c

h tr các n c kém phát tri n Không nh ng v y, Nh t B n còn kêu g i WTO

n l c h n n a trong vi c nâng c p các c s h t ng các n c nghèo… Hành

đ ng này c a Nh t B n đ c các n c nghèo h t s c hoan nghênh Là đi u ki n

thu n l i đ Nh t B n nâng cao uy tín chính tr c a mình

Nh ng n l c c a Nh t B n trong vi c gi i quy t các v n đ qu c t th

hi n s tham gia toàn c u hoá ngày càng sâu r ng Do v y, hành đ ng c a Nh t

B n đ c c ng đ ng qu c t hoan nghênh tìm ki m đ c ch đ ng phù h p

trên tr ng qu c t , nh ng vi c làm trên c a Nh t B n là h t s c quan tr ng Có

th coi đây là nh ng th nghi m c n thi t đ Nh t B n có th tham gia gi i

quy t các công vi c qu c t v i vai trò đ y đ m i l nh v c ây c ng là c h i

đ Nh t B n phát huy vai trò chính tr c a mình

III I U CH NH QUAN H V I CÁC N C L N VÀ KHU V C

Trên con đ ng tìm ki m v th chính tr m i trong th k XXI, m t m t

Nh t B n t ng c ng, n l c phát tri n n i l c đ t n c, m t khác t ng c ng

ho t đ ng đ i ngo i m r ng quan h qu c t Tuy nhiên b c sang th k 21,

v i hàng lo t s ki n qu c t di n ra, môi tr ng an ninh chính tr quanh Nh t

B n không ng ng bi n đ i… ng tr c th c tr ng này Nh t B n ph i đi u

ch nh chính sách đ i ngo i, đi u ch nh quan h v i nhi u n c l n và khu v c

tr ng đi m đ t o l p cho mình m t v th chính tr phù h p

N u nh tr c đây, ho t đ ng đ i ngo i c a Nh t B n ch y u nghiêng v

quan h v i ph ng Tây d a trên c s liên minh Nh t - M làm n n t ng, mà ít

quan tâm t i các khu v c khác Thì ngày nay, m c đ toàn c u hoá di n ra m nh

m , c c di n qu c t thay đ i,, M khó mà duy trì đ c v trí siêu c ng duy

nh t, nhi u qu c gia và khu v c đang n i lên m nh m … Trong đ i ngo i, Nh t

B n v n l y quan h v i M làm tr c t, song đã chuy n sang chính sách “nh p

Á”, coi châu Á là n i Nh t B n có th phát huy t t nh t vai trò và v th c a

mình

Vì th ngay khi b t đ u v i c ng v Th t ng Nh t B n, ông Sinzo Abe

đã đ a ra chính sách đ i ngo i m i và đ c đánh giá là “chính sách ngo i giao

tích c c” Chính sách ngo i giao mà ông Abe đ a ra d a trên ba tr c t chính:

-“T ng c ng đ i tác v i các n c cùng chia s nh ng giá tr c b n v t

do, dân ch , nhân quy n và phù h p v i quy đ nh c a lu p pháp;

- óng góp cho hoà bình và n đ nh c a th gi i C t lõi c a ngo i giao

Nh t B n là liên minh Nh t - M vì th gi i và châu Á”

D a trên nguyên t c trê Nh t B n đã có s đi u ch nh chính sách đ i

ngo i v i các đ i tác chi n l c và các khu v c Song trong khuôn kh bài vi t

này s đ c p s đi u ch nh chính sách c a Nh t v i m t s n c và khu v c

sau:

i v i M : M là đ ng minh duy nh t c a Nh t B n châu Á - Thái

Bình D ng T i sao Nh t B n l i d a vào liên minh Nh t - M đ phát tri n,

ch không ph i m t n c nào khác, hay m t t ch c nào Nh chúng ta đã bi t

C ng gi ng nh n c c, Nh t B n c ng là n c b i tr n sau chi n tranh th

gi i th hai Sau chi n tranh hai n c đ u ch u h u qu n ng n , mang nhi u

y u t b t l i Song n c ca đã nhanh chóng hoà nh p v i láng gi ng, s m

tham gia EU và NATO Nh ng trái l i đ i v i n c Nh t vào th i đi m đó t i

châu Á không có t ch c nào t ng đ ng Vì v y, n c Nh t ch có th d a vào

M đ ph c h i và phát tri n Trong chi n tranh l nh nh đ c s đ m b o an

ninh c a M mà kinh t Nh t B n phát tri n “th n k ” M c dù, g n đây Nh t

B n t ra có nh ng hành đ ng đ c l p v i M Song do môi tr ng an ninh khu

v c và th gi i có s thay đ i l n nh : tình tr ng ph bi n v khi hu di t hàng

lo t, các n c t ng c ng quân s … áng chú ý là vào n m 1998, CHDCND

Tri u Tiên đã b n th tên l a qua bi n Nh t B n ây là m t hành đ ng quân s

b t ng , gây s b t n v an ninh khu v c, cu c chi n ch ng kh ng b và các

cu c xung đ t s c t c di n ra nhi u n i trên th gi i… thêm n a s “tr i d y”

v m i m t c a Trung Qu c, m t m t mang l i c h i cho phát tri n kinh t , m t

khác c ng đ t ra nh ng thách th c v an ninh đ i v i s n đ nh c a khu v c

ông B c Á nói chung và c a Nh t B n nói riêng

Do b i c nh, tình hình trên nên Nh t B n cho r ng ti p t c gia t ng quan

h an ninh v i M là đi u quan tr ng và c n thi t B i Nh t B n hi n nay trên

con đ ng tìm ki m v th chính tr m i v n c n có s h tr c a Mý ph i t ng

n m 1960 hai n c ký k t gia h n thêm 10 n m và đ n n m 1970 hai bên l i ký

k t kéo dài, v nh vi n Trong quá trình phát tri n hi p c an ninh Nh t - M đã

đ c gia n và có đi u ch nh L n đi u ch nh đ u tien là vào n m 1978 v i n i

dung s a đ i là m r ng thêm khu v c phòng v chung Nh t - M Vi n ông

đ c gi i h n trong ph m vi 200 h i lý nh m ch ng l i s t n công c a Liên Xô

L n s a đ i ti p theo c a Hi p c này là vào nh ng n m 1980 trong n i dung

s a đ i không khác gì l n tr c

Qua m i l n đi u ch nh, l c l ng phòng v Nh t B n đ c s g i ý c a

M đã ch t ng đ a l c l ng c a mình ra n c ngoài làm nhi m v h tr h u

c n, vi n tr nhân đ o, cùng quân M th c hi n s m nh qu c t Nh trong

cu c chi n tranh biên gi i Tây Nam c a Vi t Nam (1979), l c l ng phòng v

c a Nh t đã sang làm nhi m v h tr h u c n, y t Campuchia ây là l n

đ u tiên Nh t B n v t qua quy đ nh c a đi u 9 Hi n pháp đ đ a quân ra n c

ngoài

L n s a đ i g n đây nh t c a hi p c an ninh Nh t - M là vào nh ng

n m 1990, đ c th hi n qua hai v n ki n “Tuyên b chung v an ninh Nh t -

M h ng t i th k 21” đ c ký vào tháng 4-1996, và v n ki n “Ph ng

h ng h p tác phòng v Nh t - M ” (12-1997) Theo các v n ki n này h p tác

an ninh Nh t - M có vai trò quan tr ng đ i v i an ninh khu v c châu Á - Thái

Bình D ng Hai bên cam k t ph i h p hành đ ng gi i quy t nh ng xung đ t

khu v c quanh Nh t B n và gi i quy t nh ng v n đ n y sinh do s có m t c a

quân M trên đ t Nh t B n i m đáng chú ý trong hai v n kiên trên là l c

l ng phòng v Nh t B n có tính “ch đ ng t n công đ i ph ng” Song v n b

h n ch trong khuôn kh kho n 2 đi u 9 Hi n pháp c a Nh t B n c bi t

trong n i dung đi u ch nh hai n c đa đ c p t i khái ni m khu v c phòng th

chung là “khu v c quanh Nh t B n” Song khái ni m này đ c hi u theo ngh a

r ng và theo tình hình qu c t Khu v c y có th bao g m c châu Á - Thái

hi u r ng theo Nh t B n, h có nhi m v đ m b o an các khu v c trên M c

đích c a s đi u ch nh Hi p c an ninh Nh t - M , Nh t B n còn nh m nâng

cao vai trò chi n tranh và đ i ngo i c a mình h n n a trong khu v c

Không ch t ng c ng thi t ch t quan h an ninh Nh t - M , Nh t B n

còn ch tr ng n l c đ y nhanh vi c s m tri n khai m t h th ng phòng th

b o v đ t n c Vi c tái b trí l c l ng lính M Nh t B n s đ c thúc đ y

nh m gi m b t gánh n ng cho c ng đ ng đ a ph ng B i vì, trong th i gian

g n đây do s đ n trú c a lính M trên đ t Nh t đã gây nhi u phi n hà cho dân

c quanh khu v c đóng quân c a M i n hình là c n c quân s M

Okinawa, ti ng n c a máy bay M , tình tr ng lính M u ng r u say và qu y

phá, đ c bi t là v lính M hi p dâm m t n sinh Nh t x y ra vào tháng

9-1995… đã gây ra s ph n n trong c ng đ ng đ a ph ng quanh đó Vì v y,

trong quan h v i M , Nh t B n t ng b c th c hi n các ch ng trình tái b trí

b ng cách l ng nghe ti ng nói trung th c c a ng i dân Okinawa Nh trong

sách tr ng phòng v Nh t B n n m 2005 đã đ c p “vi c tái b trí l i các l c

l ng M t i Nh t B n nh h ng tr c ti p t i cu c s ng th ng nh t c a c

dân t i các khu v c có đ t c n c M [ 22, tr.10] và do đó chính ph c n ph i

dành đ c s thông c m c a dân chúng thông qua vi c gi i thích tình hình và

tìm hi u quan đi m c a đ a ph ng” th c hi n đ c đi u này, trong cu c

h p an ninh c p cao di n ra vào tháng 2-2005, hai n c cam k t “duy trì kh

n ng r n đe và n ng l c c a l c l ng M t i Nh t B n, đ ng th i gi m b t

gánh n ng cho c ng đ ng đ a ph ng”

V i vi c thi t ch t quan h an ninh Nh t - M , l c l ng phòng v c a

Nh t B n đã sát cánh bên M , nh t là trong cu c chi n ch ng kh ng b do M

phát đ ng, Nh t B n đã g i quân t i Afghanixtan, Iraq… ng th i tranh th

th i c Nh t B n đã thông qua 3 v n ki n: “D lu t v t n công quân s b t

ng ”, “B n s a đ i v vi c hình thành h i đ ng đ m b o an ninh” và “B n s a

đ i l c l ng phòng v ” vào n m 2002 Theo đó, Nh t B n đ c ch đ ng ch

đ o l c l ng phòng v tác chi n trong tr ng h p kh n c p Thông qua các