SKKN Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam

Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn học là giúp người học nhận thứcđược tác phẩm văn học trong môi trường văn hóa - lịch sử sản sinh ra nó haytrong môi trường diễn xướng của nó; thấy được

3 Phạm vi, đối tượng áp dụng của sáng kiến 5

4 Thời gian thực hiện và triển khai sáng kiến 5

Phần 2: Nội dung

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 10

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GV Giáo viên

SGK Sách giáo khoaSGV Sách giáo viênTHPT Trung học phổ thôngTPVH Tác phẩm văn họcGDCD Giáo dục công dânTNĐL Tuyên ngôn Độc lập

Phần 1: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm

Môn Ngữ văn có vị trí quan trọng trong nhà trường bởi chức năng đặc biệtcủa nó Nhà văn Mác-xim-Go-rơ-ki từng nói “Văn học là nhân học” dạy học văn

là dạy người ta cách sống, cách làm người, cách ăn ở thủy chung, nhân hậu, biếttrọng nghĩa khinh tài, biết yêu điều ngay thẳng và ghét sự độc ác, phản trắc,thiếu trung thực, gian tà Đồng thời nó cũng là tiếng gọi cứu nước thấm đượm ýchí kiên cường chống giặc ngoại xâm, tràn ngập tình cảm anh hùng, khích lệtinh thần dân tộc và lòng dũng cảm của mọi người, cổ vũ mọi người đóng góp

hy sinh cho Tổ quốc, cho sự nghệp chung Đó chính là giá trị văn học của dântộc Giá trị ấy phong phú trên nhiều mặt, bộc lộ mỗi thời một khác nhưng cùngvun đắp đời sống tinh thân dân tộc

Hiện nay, do sự tiến bộ của kỹ thuật và sự phát triển nhanh của khoa học,một mặt xã hội đề ra những yêu cầu ngày càng cao đối với thế hệ trẻ, mặt kháccũng làm cho hứng thú và nguyện vọng của thế hệ trẻ ngày càng phát triển Vìthế học sinh có điều kện để tìm hiểu tường tận để thỏa mãn hứng thú và nguyệnvọng của mình thông qua mạng internet, sách tham khảo, học thêm, các lớp đàotạo kỹ năng sống, các lớp hướng nghiệp….Do đó đòi hỏi ở người thầy phải cótầm hiểu biết rộng, người thầy phải thường xuyên theo dõi những xu hướng,những định hướng của môn mình phụ trách Đồng thời phải tự học, tự bồi dưỡng

để cung cấp cho học sinh những kiến thức chuẩn xác và liên hệ được nhiều kiếnthức cũ và mới, giữa bộ môn khoa học này với bộ môn khoa học khác

Từ năm 2002, chương trình THPT môn Ngữ văn, Bộ Giáo dục đã hướngdẫn: Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quán triệt trongtoàn bộ môn học từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệt trong mọi khâutrong quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của học tập; tích hợp trongchương trình; tích hợp trong SGK; tích hợp trong phương pháp dạy học củagiáo viên và trong quá trình học tập của học sinh Nội dung tích hợp liên môncũng nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra,đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của họcsinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo Năm học mới 2014-2015, Bộ GD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáodục khuyến khích giáo viên dạy học theo hướng “tích hợp liên môn”

Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn học là giúp người học nhận thứcđược tác phẩm văn học trong môi trường văn hóa - lịch sử sản sinh ra nó haytrong môi trường diễn xướng của nó; thấy được mối quan hệ mật thiết giữa vănhọc và lịch sử phát sinh; văn học với các hình thái ý thức xã hội khác đồng thờikhắc phục được tính tản mạn trong kiến thức văn hóa của học sinh

Thực tế cho thấy, những khác biệt về kinh nghiệm sống, văn hóa, giáodục, cách dùng ngôn ngữ, thể loại… khiến cho tầm đón nhận của học sinh so vớitầm đón nhận tác phẩm yêu cầu có độ vênh khá lớn

Học sinh không hiểu do đó không thể yêu thích những tác phẩm văn chínhluận hiện đại dù các em vẫn biết đó là những tác phẩm đỉnh cao của văn học dântộc.Vì vậy, việc đưa học sinh về môi trường văn hóa của thời đại, kéo tầm đónnhận của các em về trùng khít với yêu cầu tầm đón nhận của tác phẩm là việccần thiết cả về mặt khoa học lẫn giáo dục

Vì thế, trong quá trình dạy học, tôi nhận thấy việc tham khảo tài liệu từcác lĩnh vực khác có vai trò quan trọng trong việc khôi phục, tái hiện hình ảnhquá khứ tài liệu tham khảo giúp người học xây dựng được tầm“đón nhận phùhợp với văn bản”

Ngoài ra, việc sử dụng tài liệu liên môn còn giúp người học có thêm cơ sở

để hiểu rõ quy luật phát triển của văn học, hình thành củng cố nhiều phươngpháp nghiên cứu văn học Tài liệu tham khảo về lịch sử văn hóa là phương tiện

có hiệu quả để giúp giáo viên làm rõ nội dung sách giáo khoa kích thích sự hứngthú học tập của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Ngữ văn

Là một giáo viên dạy môn Ngữ văn ở trường THPT, tôi luôn trăn trở vớicâu hỏi:

Phải làm thế nào để học sinh phải hiểu rõ ràng, cụ thể những giá trị nộidung, nghệ thuật, tư tưởng của một tác phẩm văn học nói chung và tác phẩmchính luận hiện đại nói riêng?

Phải tích hợp như thế nào cho phù hợp, đặc biệt đối với những tác phẩmvăn chính luận mà ở đó học sinh vừa phải hiểu được nội dung nghệ thuật vừa

phải nắm được quan điểm chính trị của người viết Mà hệ thống quan điểmchính trị đó có sự thay đổi hoàn thiện trong từng giai đoạn lịch sử?

Làm cách nào để học sinh hiểu và đánh giá chính xác quan điểm tư tưởngcủa tác giả là điều không dễ

Tôi đã thử nhiều giải pháp, mỗi giải pháp đem lại thành công nhất định.Vìthế qua mỗi lần thử nghiệm, tôi đã tự điều chỉnh và tự hoàn thiện dần phươngpháp dạy học Tôi nhận thấy sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức của cácmôn mà học sinh đã và đang được học như môn Lịch sử, môn GDCD, phân mônLàm văn, Tiếng Việt… vào trong bài giảng đã đạt hiệu quả nhất định

Xuất phát từ những lý do trên, tôi xin đề xuất một số biện pháp, cách thức

“ Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam"

2 Mục đích của sáng kiến

- Nâng cao hiệu quả giờ đọc văn trong trường THPT

- Phát huy tính tích cực của học sinh

- Khơi gợi lòng say mê yêu thích môn Ngữ văn

3 Phạm vi, đối tượng áp dụng của sáng kiến

- Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại

- Học sinh lớp 11A1,11A5, 12A5, 12A6 tại trường THPT Hồng Quang

4 Thời gian thực hiện và triển khai sáng kiến

- Đăng kí sáng kiến: tháng 8 năm 2014

- Viết đề cương cơ bản của sáng kiến: tháng 09 năm 2014

- Điều tra khảo sát thực trạng của vấn đề nghiên cứu: từ tháng 09/2014

- Viết sáng kiến: tháng 12/2014 đến tháng 2/2015

Phần 2: NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận của sáng kiến

Tích hợp (integration) có nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp.Nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợpnhất hay là sự nhất thể hoá đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhấttrên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứ không phải làmột phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy Hiểu như vậy,tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, làtính liên kết và tính toàn vẹn Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn,không còn sự phân chia giữa các thành phần kết hợp Tính toàn vẹn dựa trên sựthống nhất nội tại các thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thànhphần bên cạnh nhau Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng chỉ đượcthụ đắc, tác động một cách riêng rẽ, không có sự liên kết, phối hợp với nhautrong lĩnh hội nội dung hay giải quyết một vấn đề, tình huống.

Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ,

có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các mônhọc khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất,dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các

môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó Trong Chương trình THPT, môn Ngữ văn, năm 2002 của Bộ GD&ĐT, khái niệm tích hợp cũng được hiểu là “sự

phối hợp các tri thức gần gũi, có quan hệ mật thiết với nhau trong thực tiễn, đểchúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quảtổng hợp nhanh chóng và vững chắc.” (tr 27)

Trên thế giới, tích hợp đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại, nógóp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính những hoạtđộng tích hợp, trong đó học sinh học cách sử dụng phối hợp kiến thức, kỹ năng;

có khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của ình vào giảiquyết các tình huống cụ thể

Những năm gần đây, nhiều phương pháp dạy học mới đã và đang đượcnghiên cứu, áp dụng ở THPT như: dạy học tích cực, phương pháp thảo luậnnhóm, phương pháp tạo ô chữ, phương pháp sử dụng công nghệ thông tin trongdạy học…Tất cả đêu nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh và phát triển tư

duy sáng tạo chủ động cho học sinh Tích hợp liên môn trong dạy học các mônnói chung và môn Ngữ văn nói riêng thực sự là phương pháp hữu hiệu, tạo ramôi trường giáo dục mang tính phát huy tối đa năng lực tri thức của học sinhđêm đến hứng thú mới cho việc dạy học ở trường phổ thông.

2 Quan điểm vận dụng tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPT

Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPTchẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cậptrong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộ phận trithức khác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật mà còn xuất phát từđòi hỏi thực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín,tách biệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống, cô lập giữa những kiến thức

và kĩ năng vốn có liên hệ, bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tìnhhuống có ý nghĩa, những tình huống cụ thể mà HS sẽ gặp sau này Nói khác đi,

đó là lối dạy học khép kín “trong nội bộ phân môn”, biệt lập các bộ phận Vănhọc, Tiếng Việt và Làm văn vốn có quan hệ gần gũi về bản chất, nội dung và kĩnăng cũng như mục tiêu, đủ cho phép phối hợp, liên kết nhằm tạo ra những đónggóp bổ sung cho nhau cả về lí luận và thực tiễn, đem lại kết quả tổng hợp vàvững chắc trong việc giải quyết những tình huống tích hợp hoặc những vấn đềthuộc từng phân môn

3 Dạy học tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam

Việc dạy học tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiệnđại không chỉ chú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựngmột hệ thống việc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bướcthực hiện để chiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hìnhthành và phát triển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duynhất Giờ học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt độngphức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nộidung tích hợp, chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên

Tích hợp kiến thức Địa lý, Lịch sử, Giáo dục công dân, Tiếng Việt, Làmvăn, kĩ năng sống… trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại thực sự đã khơidậy cho học sinh niềm đam mê, ham hiểu biết đối với tác phẩm chính luận

II Thực trạng vấn đề

Là một phương phức để tạo lập văn bản, văn nghị luận, chính luận cónhững đặc trưng riêng Khác với phương thức tự sự, miêu tả nhằm tái hiện conngười, văn nghị luận lấy việc đề xuất, bàn bạc, thảo luận, phê bình vấn đề có ýnghĩa xã hội làm nội dung chủ yếu, hướng tới người thuyết phục, người đọc,người nghe tin vào ý kiến đúng đắn cũng như phương thức trình bày, lập luậnchủ đề của người viết

Lối tư duy trong văn nghị luận khác với lối tư duy lối tư duy hình tượng.Trong chính luận là lối tư duy logic, nó dựa trên những dữ kiện, phán đoán để tưduy Thông thường, lối thể hiện của của văn là tình tiết, diễn biến được thể hiện,triển khai theo mạch cảm xúc Còn trong văn chính luận, nó lại diễn biến theodiễn biến của sự kiện đó hoặc diễn biến theo trình tự nhận thức và theo cáchkhai triển vấn đề Cụ thể, nếu trong văn học được thể hiện qua các tình tiết, hànhđộng, lời nói thì trong chính luận, chủ đề tác phẩm được thể hiện qua hệ thốngluận điểm, luận chứng, luận cứ Nói cách khác, văn nghị luận là văn được thểhiện qua phương pháp nghiên cứu khoa học rất chặt chẽ

Tác phẩm chính luận trực tiếp bày tỏ tư tưởng, lập trường, thái độ chínhtrị của người viết đối với vấn đề chính trị Qua tác phẩm học sinh còn nắm bắtđược cảm xúc, khát vọng, tâm huyết của người viết Để từ đó khi liên hệ đếnhiện thực đời sống, học sinh có những suy nghĩ, hành động đúng

Tuy nhiên, về phía GV: giáo viên lúng túng trong việc tạo hứng thú họctập cho học sinh, một số GV ngại soạn giáo án tích hợp liên môn do mất nhiềuthời gian tìm hiểu tài liệu liên quan

Về phía GV học sinh thường ngại học, không nhớ, không hiểu giá trị nộidung, nghệ thuật, tư tưởng của tác phẩm chính luận, thực trạng phổ biến trongcác tiết học tác phẩm chính luận là học sinh thụ động ngồi nghe giảng

Bảng điều tra mức độ hứng thú học tập của học sinh các tiết dạy văn chínhluận ở lớp 12A2, 12A6 năm học 2013-2014 khi giáo viên chưa dạy tích hợp liên môn

Lớp Sĩ số Húng thú học tập Số lượng % Không hứng thú học tâpSố lượng %

Sốlượng %

Khi được hỏi tại sao các em không húng thú học tập và kết quả kiểm tranội dung kiến thức không cao, thì câu trả lời chủ yếu tập trung vào các lý do sau:

- Do nội dung bài khô khan;

- Do các bài này ít được đưa vào bài kểm tra học kỳ;

- Do bối cảnh xã hội của tác phẩm và học sinh hiện nay là hoàn toàn khácnhau Hs không hiểu rõ hoàn cảnh lịch sử nước ta lúc đó;

- Do chưa thấy được giá tri tư tưởng thực sự của tác phẩm;

- Do học sinh ít quan tâm đến nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử;

- Do học sinh chủ yếu thi đại hộc khối A,B nên không thích học văn;

- Do phương pháp giảng dạy của giáo viên

Như vậy, trong số các nguyên nhân khiến cho HS không hứng thú học vàkết quả kiểm tra thấp có liên quan đến giáo viên, đó chính là phương pháp giảngdạy Nếu không thay đổi phương pháp dạy học, HS sẽ cảm thấy nhàm chán, tẻnhạt, không hiểu được giá trị và ý nghĩa to lớn của tác phẩm chính luận

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

1 Điều kiện để thực hiện

- Chuẩn bị của GV

+ Để xây dựng bài giảng theo hướng tích hợp kiến thức liên môn, giáoviên cần: Xác định đúng nội dung kiến thức nào trong bài cần tích hợp, tích hợpvới kiến thức thuộc môn học hay lĩnh vực nào, tích hợp ở mức độ nào; chọnhình thức tích hợp: giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trựcquan hay đưa ra nhiệm vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bàihọc;

+ Xây dựng thiết kế bài giảng: phải bám sát kiến thức bài học, mục tiêuthời lượng dành cho mỗi đơn vị kiến thức trong bài học để đưa ra phương pháp

và cách tổ chức dạy học phù hợp; cần đa dạng hóa các hình thức luyện tập sángtạo để phát huy khả năng liên tưởng, tưởng tượng của HS; dự kiến được các tìnhhuống phát sinh trước hoạt động tích hợp liên môn;

+ Chuẩn bị phương tiện dạy học SGK, SGV, bài soạn, phiếu học tập, hệthống câu hỏi kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí kiểm tra, đánh giá xếp loại HS;

+ Chuẩn bị điều kiện học tập của học sinh

- Chuẩn bị của học sinh:

+ Ôn tập bài cũ, chuẩn bị bài mới;

+ Chuẩn bị thái độ, tâm thế

2 Vận dụng các kiến thức liên môn

2.1 GV sử dụng tài liệu lịch sử

GV cần tìm hiểu những kiến thức lịch sử trong SGK lịch sử hay tài liệutham khảo môn Lịch sử để có những kiến thức chính xác, chặt chẽ Sử dụngphương pháp này, học sinh sẽ tiếp cận kiến thức Văn học qua tư liệu lịch sử, đặttác giả, tác phẩm vào môi trường ra đời của nó để học sinh đánh giá được nhữngđóng góp cũng như hạn chế của tác giả về nội dung tư tưởng hay nghệ thuật thểhiện

Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫntrình bày về tác giả hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiênvẫn cần có sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại

2.2 Gv sử dụng tài liệu địa lý

Với những hiểu biết về điều kiện tự nhiên, khí hậu địa hình của một khuvực đóng vai trò vô cùng quan trọng để học sinh hiểu thêm không gian nghệthuật trong tác phẩm

Chẳng hạn, tìm hiểu về câu hỏi: Bác đã đọc TNĐL vào thời gian nào ở đâu?

- GV trình chiếu 1 số hình ảnh địa danh Vườn hoa Ba Đình( Quảng trường Ba Đình

- GV tích hợp kiến thức địa lí giới thiệu về địa danh Vườn hoa Ba Đình ( Quảng trường Ba Đình)

- Thời gian: 1phút 29giây

+ Vị trí Quảng trường Ba Đình nằm ở phía Tây cổng thành cổ Hà Nội.Cho tới đầu thế kỷ 20, khu vực này là một khoảng trống với bãi hoang, cùng hồ

ao mới được san lấp Người Pháp đã xây dựng ở đây một vườn hoa Xung quanhvườn hoa này một số công trình công sở, biệt thự được xây dựng Một trongnhững công trình được xây dựng sớm là Phủ Toàn quyền (1902), sau này là PhủChủ tịch

+ Quảng trường Ba Đình là nơi chứng kiến bao sự kiện lịch sử của đấtnước, và đều gắn với mùa thu: Mùa thu Cách mạng tháng Tám năm 1945, mùathu trở về Hà Nội năm 1954; và mùa thu năm 1969, tại Hội trường Ba Đình,Việt Nam và bạn bè quốc tế đã thương tiếc Chủ tịch Hồ Chí Minh Ba Đình trởthành đất mảnh đất thiêng cùng những dấu ấn lịch sử không bao giờ phai mờ,cùng những kiến trúc tâm linh hiện hữu: Lăng Bác, Đài tưởng niệm các Anhhùng liệt sĩ

2.3 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật

Hội họa, kiến trúc, sân khấu, điêu khắc, ca nhạc, phim ảnh…là kết quảsáng tạo của xã hội loài người Một hình ảnh nghệ thuật giúp người học sử dụngtrí tưởng tượng của mình tập trung vào những điểm quan trọng

Giáo viên bổ sung hình ảnh tư liệu thuộc các lĩnh vực nói trên vào bàigiảng để học sinh có vốn văn hóa rộng khi tiếp nhận

Bản thân văn học có mối quan hệ mật thiết với các loại hình nghệ thuậtkhác.

Học sinh tiếp nhận kiến thức văn học qua tranh ảnh đồ dùng trực quan kếthợp với bài viết sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo sẽ nhớ lâu và hứng thúhơn

Để việc khai thác nguồn tư liệu này có hiệu quả, phát huy tính tích cựccủa học sinh, giáo viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu và nội dung của từng tư liệutrong bài học tư liệu thuyết minh hình ảnh

Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giáo viên trình chiếukênh hình sẽ có ưu thế hơn vì học sinh được trực quan với hình ảnh rõ, kíchthước lớn, màu sắc sinh động và ấn tượng hơn

Ví dụ 1: Khi dạy phần mở đầu văn bản “Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ

Chí Minh, Gv trình chiếu đoạn phim tài liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh đọcTNĐL( phần 1)

Ví dụ 2: Khi nói về nạn đói khủng khiếp trong lịch sử “ từ Quảng Trị …chết đói” ngoài tích hợp kiến thức lịch sử GV trình chiếu đoạn phim tài liệu cónhững hình ảnh về nạn đói khủng khiếp năm 1945

2.4 Sử dụng tài liệu các lĩnh vực văn hóa khác: Việc vận dụng kiến thức liên

môn của giáo dục công dân, giáo dục kĩ năng sống, kiến thức dân tộc học, triếthọc góp phần làm sáng rõ khi lí giải các khái niệm hay tư tưởng tác phẩm

3 Cách tích hợp liên môn trong nội dung dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam

* Để thực hiện tốt bài dạy của mình, tôi đã thực hiện các bước sau:

Bước 1: Đọc kỹ tác phẩm

Bước 2: Năm vững kiến thức cần đạt

Bước 3: Tìm hiểu kiến thức có liên quan ở trong SGK, sách tham khảo,mạng internet…của các môn HS đã và đang học để liên hệ tích hợp

Bước 4: Lựa chọn, sắp xếp ý để soạn giáo án

* Để giúp học sinh nắm được tác phẩm chính luận, Gv cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu những nội dung sau:

- Nội dung 1: Tìm hiểu xuất xứ của tác phẩm

- Nội dung 2: Tìm hiểu giá trị nội dung của tác phẩm

- Nội dung 3: Tìm hiểu giá trị tư tưởng của tác phẩm

- Nội dung 4: Tim hiểu giá trị nghệ thuật

- Nội dung 5: Tìm hiểu ý nghĩa thời sự

3.1 Hướng dẫn HS tìm hiểu xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

- Tìm hiểu vài nét về tác giả

- Tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm

Để hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung này, GV cần tìm hiểu những kiếnthức lịch sử trong SGK lịch sử hay tài liệu tham khảo môn Lịch sử để có nhữngkiến thức chính xác, chặt chẽ

Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫntrình bày về tác giả hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiênvẫn cần có sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại

Ví dụ 1: Khi dạy văn bản“Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh, GV có

thể chuẩn bị những kiến thức sau: Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm (trong nước vàhoàn cảnh thế giới )

Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu

Trinh Gv cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu những nội dung sau:

- Về tác giả PCT: Gv tích hợp với kiến thức lịch sử

+ Trong sách Đại cương lịch sử Việt nam đánh giá: PCT là một tấm gương sáng trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX Ông là một nhà nho yêu nước, có nhiều suy nghĩ tiến bộ, có thể xem ông là người có tư tưởng dân chủ sớm nhất trong số các nhà nho yêu nước tiến bộ đầu thế kỷ XX

+ Lịch sử lớp 11, Hs đã học: Phan Châu Trinh là người sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ, chủ chương cứu nước bằng biện pháp cải cách như nâng cao dân trí, dân quyền, dựa vào Pháp để đánh đổ ngôi vua và bọn phong kiến hủ bại, xem đó như là điều kiện tiên quyết để giành độc lập.

- Về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm (SGK)

Như vậy, GV phải tìm hiểu diễn thuyết là gì? Tác dụng của hình thức diễnthuyết? Đồng thời sưu tầm và đọc toàn bộ Đạo đức và luân lý Đông Tây để cóthể hiểu vị trí, ý nghĩa của đoạn trích đã học.

- Ý nghĩa lịch sử của tác phẩm: Qua Đạo đức và luân lý Đông Tây, thấy rõ

tư tưởng của Phan Châu Trinh mang tính chất cải cách dân chủ của một nhà yêunước, một nhà cách mạng Ông nhận thấy cần phải lật đổ bộ máy phong kiến,phải nâng cao trình độ nhân dân lên, đề cao dân quyền, dân chủ phương Tây Tưtưởng này đặt trong bối cảnh nước ta những năm thế kỷ XX được coi là mới mẻ,

do đó được nhiều tầng lớp nhân dân tham gia hưởng ứng

3.2 Hướng dẫn Hs khám phá nội dung tác phẩm qua hệ thống các luận điểm tư tưởng của tác phẩm.

Để làm được phần này, Gv cần chú trọng vào các câu hỏi sau để khai thác

và chuẩn bị kiến thức:

- Tác phẩm có mấy luận điểm

- Luận điểm đó được triển khai bằng các dẫn chứng, lý lẽ nào? Nhận xétcách sử dụng dẫn chứng, lý lẽ của tác giả?

- Qua hệ thống tư tưởng luận điểm đó, văn bản hướng tới vấn đề (chủ đề)gì?

Ví dụ 1: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh

Gv cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu mạch lập luận của đoạn trích

Xã hội nước ta tuyệt nhiên không có luận lí

Hiện trạng, nguyên nhân

- Biểu hiện: “Người mình đến mình”

- Nguyên nhân: Bọn vua quan muốn giữ túi tham của mìnhđược đầy mãi nên thiết pháp luật, phá tan tành đoàn thể quốc dân

Cần phải xây dựng đoàn thể, truyền bá chủ nghĩa xã hội để tiến lên giành độc lập, tự do cho đất nước

Để hướng dẫn Hs nắm được nội dung này, GV cần tích hợp với kiến thức

lý thuyết của Làm văn

 Qua hệ thống luận điểm tư tưởng này, Phan Châu Trinh muốn kêu gọimọi người xây dựng luân lý xã hội ở nước ta Ông thấy mối quan hệ mật thiếttruyền bá xã hội chủ nghĩa, gây dựng đoàn thể với sự nghiệp giành độc lập, tự

do dân tộc Đây chính là quan điểm tiến bộ, tích cực trong tư tưởng chính trị củaPhan Châu Trinh

Ví dụ 2: Khi dạy tác phẩm “Tiếng mẹ đẻ, nguồn giải phóng cá nhân các dân tộc bị áp bức” của Nguyễn An Ninh, Gv phải hướng dẫn Hs tìm ra hệ thống

luận điểm của bài gồm 3 luận điểm chính:

- Luận điểm 1: tác giả đúng trên lập trường dân tộc phê phán những hiệntượng học đòi theo kiểu Tây hóa và lớn tiếng cảnh báo việc từ bỏ cha ông vàtiếng mẹ đẻ đã lam cho mọi người An Nam tha thiết giống nòi lo lắng

- Luận điểm 2: tiếng nói là người bảo vệ quý báu của các dân tộc, là yếu

tố quan trọng giúp các dân tộc bị thống trị

- Luận điểm 3: Tiếng Việt không nghèo, cần phải hiểu tiếng nước ngoàinhưng không được chối bỏ tiếng Việt, chối bỏ tiếng mẹ đẻ đồng nghĩa với chối

bỏ tự do

 Qua ba luận điểm này, Nguyễn An Ninh muốn khẳng định vai trò tiếng

mẹ đẻ là nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức

3.3 Hướng đẫn HS khám phá giá trị tư tưởng của tác phẩm chính luận

Qua nội dung của các phần, của cả văn bản, người đọc cảm nhận đượcquan điểm lập trường của tác giả về vấn đề chính trị, xã hội GV cần có kiếnthức về lịch sử để hướng dẫn Hs đánh giá đúng đắn, khách quan vai trò đónggóp của tác giả vào tư tưởng chính trị trong hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác

Ví dụ 1: Khi dạy tác phẩm “Tuyên ngôn Độc lập”, Gv phải hướng dẫn HS

khám phá vẻ đẹp tầm vóc tư tưởng, tâm hồn, tình cảm của người viết được thểhiện qua từng câu chữ Ngay phần mở đầu, Chủ tịch HCM đã trích dẫn hai tuyênngôn nổi tiếng của nước Mĩ và nước Pháp Từ quyền bình đẳng tự do của conngười mà tác giả đã suy ra quyền bình đẳng, tự do của các dân tộc trên thế giới.Đây là cách vận dụng khéo léo và đầy sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽtrong lập luận Đây là một đóng góp riêng của tác giả cũng là của dân tộc ta vàomột trong những trào lưu tư tưởng cao đẹp vừa mang tầm vóc quốc tế vừa mang

ý nghĩa nhân đạo của nhân loại thế kỉ XX

Vi dụ 2: Khi hướng dẫn Hs tìm hiểu luận điểm 2, luận điểm 3 của văn bản

“Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh, GV phải hiểu rõ kiến thức

lich sử về Chủ nghĩa xã hội

- Tư tưởng của Phan Châu Trinh thực chất là tư tưởng dân chủ tư sản Tưtưởng này ở phương Tây đầu thế kỷ XX đã lạc hậu, vì bấy giờ người phươngTây đứng trước ngưỡng cửa của cách mạng vô sản và chủ nghĩa xã hội: Năm

1917, cách mạng vô sản tháng 10 Nga đã thành công Nhưng đối với Việt Nam,

tư tưởng dân chủ tư sản hãy còn vai trò tiến bộ, còn có một số ý nghĩa cáchmạng vì Việt Nam lúc đó còn phải làm một cuộc cách mạng tư sản Tầng lớp tưsản ở Việt Nam lúc bấy giờ còn có biểu hiện tiến bộ tích cực Điều đó cho thấythái độ phê phán chế độ quân chủ phong kiến triệt để mạnh mẽ, quan tâm tới vấn

đề dân trí, đề cao tư tưởng đoàn thể, xã hội chủ nghĩa là biểu hiện của thái độtrách nhiệm với vận mệnh toàn dân tộc của nhà yêu nước, nhà cách mạng tiến

bộ Phan Châu Trinh

3.4 Hướng dẫn HS khám phá giá trị nghệ thuật của tác phẩm

GV phải gợi ý căn cứ vào những lý thuyết môn Làm văn, Tiếng Việt để

HS phát hiện các thao tác lập luận và các biện pháp nghệ thuật để tăng tínhtruyền cảm, thuyết phục của bài văn chính luận, phần nào hiểu được phong cáchchính luận của tác giả

Ví dụ 1: Khi GV dạy bài “Tuyên ngôn Độc lập”, hướng dẫn HS tập trung vào đoạn văn sau: “Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị Dân ta đã

đánh đổ các xiềng xích thực dân gần một trăm năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hòa”

- Thao tác sử dựng là chứng minh, giải thích với dẫn chứng rõ ràng, cụthể, lý lẽ chắc nịch về tình hình của bọn thực dân phong kiến ở nước ta và vị thếcủa nhân dân ta

- Biện pháp nghệ thuật: sử dụng câu văn ngắn, nhịp ngắn, liệt kê, điệp cúpháp…đã thể hiện không khí bừng bừng, phấn chấn xông lên giành quyền sống,quyền tự do của dân tôc; quá trình nổi dậy của dân tộc ta thật nhanh chóng, biếttận dụng thời cơ, tạo nên sức mạnh to lớn, chiến thắng mọi kẻ thù Điều đó thểhiện phong cách chính luận ngắn gọn, sắc bén đanh thép của Chủ tịch HCM

Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh GV phải tập trung vào một số đoạn văn hay để yêu cầu Hs phát hiện thấy

được phần nào phong cách chính luận của Phan Châu Trinh

Ví dụ: Đoạn văn sau thể hiện rất rõ tình cảm, nhận thức của Phan Châu

Trinh về hiện thực xã hội: “Dân khôn mà chi! Dân khôn mà chi! Dân lợi mà chi! Dân hại mà chi! Dân càng nô lệ, ngôi vua càng lâu dài, bọn quan lại càng phú quý! Chẳng những thế mà thôi, một người làm quan một nhà có phước, dầu tham, dầu nhũng, dầu vơ vét, dầu rút tỉa của dân thế nào cũng không có ai bình phẩm; dầu lấy lúa của dân mua vườn sắm ruộng, xây nhà làm cửa cũng không

ai chê bai.”

- Tác giả sử dung biện pháp tăng tiến: Dân càng nô lệ, ngôi vua càng lâu dài, bọn quan lại càng phú quý; biện pháp điệp cấu trúc, sử dụng liên tiếp câu

cảm thán… thể hiện thái độ vừa đau xót, vừa mỉa mai, vừa trách trong cách ứng

xử của người dân Qua đó thấy được nỗi đau xót trăn trở của tác giả trước tìnhtrạng tối tăm của xã hội Việt Nam đương thời, sự thấp kém, cam chịu của ngườidân

- Khi viết, Phan Châu Trinh không dùng giọng điệu mạnh mẽ mà dùngcách viêt đầy cảm xúc xót xa Chính những yếu tố này làm tăng thêm sức truyền

cảm thuyết phục của văn bản, góp phần thức tỉnh tâm hồn và nhận thức củangười dân

3.5 Giúp Hs thấy được ý nghĩa thời sự của tác phẩm

Tác phẩm chính luận xuất sắc đồng thời cũng là những áng văn hùng biện

có giá trị lâu bền Vì thế những quan điểm, lập trường của tác giả luôn có ýnghĩa nhất định đối với xã hội hiện nay

Để gợi mở cho HS thấy được điều này, giáo viên cần sử dụng kiến thứccủa môn GDCD để giáo dục tư tưởng, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh hômnay vì mục đích của văn bản chính luận là hướng người đọc đến nhận thức đúng,hành động đúng

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Tiềng mẹ đẻ - nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức” Gv phải nhấn mạnh đến việc giữ gìn những giá trị của dân tộc, vai trò của việc học ngoại ngữ trong xã hội hiện nay, vì trong bài: Chính sách đối ngoại của

GDCD lớp 11 đã chỉ rõ trách nhiệm của công dân với chính sách đối ngoại là:

- Chuẩn bị những điều kiện cần thiết để tham gia vào công việc liên quanđến đối ngoại như: rèn luyện thân thể, nâng cao trình độ văn hóa và khả năngtiếp thu giao tiếp bằng ngoại ngữ…

- Khi quan hệ với các đối tác nước ngoài cần thể hiện ý thức dân tộc vàphát huy những nét đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc

Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu

Trinh về thực trạng luân lý xã hội nước ta đầu thế kỷ XX trong bài giáo viên chohọc sinh liên hệ với bài học đạo đức của môn giáo dục công dân 10 để HS thấy

rõ vai trò của đạo đức đối với xã hội Để học sinh có ý thức được việc sống theocác quy tắc, chuẩn mực đạo đức phải luôn được tôn trọng, củng cố và phát triểnthì xã hội mới có thể phát triển bền vững Ngược lại, nếu nơi nào sống không cóđạo đức thì nơi ấy sẽ mất ổn định, mất đoàn kết, dẫn đến tranh giành, cướpgiật… Đó chính là nguyên nhân của sự bất ổn trong đời sống kinh tế, chính trị

IV Hiệu quả của sáng kiến

1 Thực nghiệm

1.1 Mục đích thực nghiệm

Việc tổ chức thực nghiệm một số phương pháp “ Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam tại trường THPT Hồng Quang” nhằm kiểm chứng những kết luận trong tiến trình nghiên cứu lý luận.

Đồng thời, tìm hiểu tính khả thi và bước đầu đánh giá mức độ hiệu quả của cácgiải pháp được đề xuất cũng như những hạn chế còn tồn tại của các giải pháp đókhi ứng dụng vào thực tiễn Từ đó làm cơ sở hoàn thiện các giải pháp đề xuất đểứng dụng vào dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học giờ đọc văn tại trườngTHPT Hồng Quang

1.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm

- Đối tượng thực nghiệm: Lớp được lựa chọn thực nghiệm và đối chứng

có số lượng HS tương đương nhau, mặt bằng về học lực tương đối đồng đều

- Địa bàn thực nghiệm Trường THPT Hồng Quang

1.3 Nội dung và phương pháp thực nghiệm

- Nội dung thực nghiệm sư phạm của là đánh giá năng lực thông qua kếtquả thực hiện các yêu cầu về tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chínhluận hiện đại tại lớp 12A5, 12A6

- Phương pháp thực nghiệm

+ Xây dựng thiết kế lên lớp theo tinh thần ứng dụng những nghiên cứu lýluận

+ Trao đổi thống nhất với giáo viên kế hoạch thực nghiệm

+ Tổ chức dạy học song song hai loại giáo án thực nghiệm và đối chứng + Tiến hành kiểm tra HS: sau khi học xong tác phẩm thực nghiệm, đưa racác câu hỏi kiểm tra kiến thức giống nhau cho cả lớp thực nghiệm và đối chứng

+ Tiến hành phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm và đối chứng đểrút ra những kết luận về thực nghiệm

1.4 Quy trình tiến hành thực nghiệm

Quy trình tiến hành thực nghiệm được thực hiện lần lượt theo các bướcsau :

- Bước 1 : Xây dựng phiếu và kiểm tra kiến thức thông qua khả năng tích