ỨNG DỤNG THUẬT TOÁN SUY DIỄN LÙI TRONG CHUẨN ĐOÁN BỆNH NGOÀI DA

Phần mềm dựa trên những chẩn đoán sơ khởi củabác sĩ và các triệu chứng về những loại bệnh ngoài da, nhằm giúp cho bác sĩ cũngnhư người sử dụng có thể chẩn đoán được căn bệnh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THẠC SĨ CNTT QUA MẠNG

MÔN CÔNG NGHỆ TRI THỨC VÀ ỨNG DỤNG

ĐỀ TÀI:

ỨNG DỤNG THUẬT TOÁN SUY DIỄN LÙI TRONG

CHUẨN ĐOÁN BỆNH NGOÀI DA

GVHD: GS.TSKH HOÀNG KIẾM

SVTH: NGUYỄN MAI THƯƠNG CH1101124

LỜI MỞ ĐẦU 3

PHẦN I: TỔNG QUAN VỀ DA VÀ CÁC BỆNH NGOÀI DA 4

1.1.Tổn thương bằng phẳng với mặt da 8

1.2.Tổn thương nổi cao trên mặt da 8

2.1.Tổn thương sơ cấp 10

2.2.Tổn thương thứ cấp 11

1.1.Nguyên nhân 11

1.2.Triệu chứng 12

1.3.Cách đề phòng và điều tri 12

2.1.Nguyên nhân 14

2.2.Trứng cá nhẹ 14

2.3.Trứng cá vừa 14

2.4.Trứng cá nặng 15

3.1.Nguyên nhân 16

3.2.Triệu chứng 16

3.3.Điều tri 17

4.1.Nguyên nhân 18

4.2.Triệu chứng 18

4.3.Điều tri 19

5.1.Nguyên nhân 19

5.2.Triệu chứng 20

5.3.Điều tri 20

PHẦN II: GIỚI THIỆU VỀ THUẬT TOÁN SUY DIỄN LÙI 22

PHẦN III: CÀI ĐẶT CƠ CHẾ SUY DIỄN LÙI 29

3.1.Lưu trữ nút 32

3.2.Lưu trữ luật 33

5.1.Phân loại nút 35

5.2.Xử lý suy diễn lùi 36

5.3.Truy vấn user 37

5.4.Chẩn đoán bệnh 37

5.5.Tính giá tri của nút kết luận 37

5.6 Thêm luật 39

KẾT LUẬN 47

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, công nghệ thông tin đã đi sâu vào tất cả các lĩnh vực khoa học, từnhững ngành nghiên cứu đia lý, khảo cổ học, xây dựng, và cả ở trong lĩnh vực yhọc Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc phục vụ chăm sóc sức khỏe làkhuynh hướng toàn cầu trong thế kỷ 21 Nhờ sự phát triển nhanh chóng của ngànhcông nghệ thông tin mà y học đã đạt được nhiều thành quả như việc ứng dụng cáchệ thống thông tin bệnh viện, các hệ thông tin lâm sàng, y học từ xa

Trong nội dung bài thu hoạch, nhóm chúng tôi đã tìm hiểu về các bệnh ngoài

da và thuật toán suy diễn lùi, qua đó xây dựng phần mềm “chẩn đoán bệnh ngoài dadựa vào thuật toán suy diễn lùi” Phần mềm dựa trên những chẩn đoán sơ khởi củabác sĩ và các triệu chứng về những loại bệnh ngoài da, nhằm giúp cho bác sĩ cũngnhư người sử dụng có thể chẩn đoán được căn bệnh một cách dễ dàng Vì đây làphần mềm demo cho việc tìm hiểu và ứng dụng thuật toán suy diễn lùi trong y họcnên phần mềm vẫn còn nhiều thiếu sót và hạn chế

Nhóm chúng tôi xin chân thành cảm ơn GS.TSKH Hoàng Kiếm, giảng viênmôn “CÔNG NGHỆ TRI THỨC VÀ ỨNG DỤNG” – Thầy đã truyền đạt nhữngkiến thức quý báu trong môn học để giúp chúng tôi thực hiện tốt bài thu hoạch này.Chúng tôi cũng xin chân thành cảm ơn các bạn, các đồng nghiệp, những người đã

có những góp ý chân thành để giúp chúng tôi thực hiện tốt bài thu hoạch này

PHẦN I: TỔNG QUAN VỀ DA VÀ CÁC BỆNH NGOÀI DA

I GIỚI THIỆU VỀ DA

Da ảnh hưởng rất lớn tới con người đặc biệt là sức khỏe và thẩm mỹ

Da là một cơ quan có cấu trúc tinh vi gồm nhiều lớp, nhiều loại tế bào, tổ chức

có nhiệm vụ khác nhau, cùng với một mạng lưới thần kinh, mạch máu, bạch huyếtdày đặc gắn liền da với toàn bộ cơ thể bên trong

Da đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như bảo vệ (khỏi các tác nhân độchại cho cơ thể như chấn thương, hóa chất, tia xạ, vi sinh vật gây bệnh ), cảm giác,điều hòa, nhiệt độ, hô hấp, thải độc, chuyển hóa, dự trữ, miễn dich Qua mạng lướithần kinh, mao mạch, bạch huyết dày đặc ở hạ bì (phần sâu nhất của da), da có liênhệ mật thiết với các cơ quan nội tạng, nội tiết, thần kinh, miễn dich của toàn bộ cơthể

Các biến đổi, tổn thương nội tạng được phản ảnh rất sớm trên da.Ví dụ nhưbệnh gan gây vàng da, vàng mắt; lao thận gây sạm da và niêm mạc; táo bón, giunsán gây sẩn ngứa; tăng đường huyết làm nổi nhiều đinh nhọt; thiếu vitamin A làm

da khô, nứt nẻ, Ngược lại, các bệnh da sớm muộn cũng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ

cơ thể Ví dụ: bệnh viêm da mủ, ghẻ, eczema nhiễm khuẩn có thể tiến triển gâyviêm cầu thận cấp, nhiễm khuẩn máu, dẫn tới tử vong

Các bệnh ngứa mạn tính như sẩn ngứa, mày đay, viêm da thần kinh lâu ngàymất ngủ dẫn tới suy nhược thần kinh.Một số bệnh như nhiễm độc di ứng, đỏ da,viêm da, khớp, viêm da mủ có biến chứng, vảy nến, lupus, pemphigut, phong thểnhiều vi khuẩn, giang mai nặng, có thể dẫn tới tử vong hoặc tàn phế suốt đời Đã

có trường hợp vảy nến đỏ da gây biến chứng khớp, xơ cứng bì tiến triển toàn thân,bệnh nhân phải nằm bất động nhiều năm trước khi qua đời

Theo thống kê, các vấn đề da liễu chiếm 10-20% trong tổng số cơ cấu các bệnh

ở nước ta Bệnh đại đa số tiến triển mạn tính, hay tái phát, nhiều khi phải dùng tớithuốc đặc hiệu đắt tiền nên gây tốn kém không nhỏ; chưa kể những bệnh nhưphong, giang mai để lại hậu quả xấu cho nòi giống

Hình 1.1 Cấu trúc da

Da là tổ chức khá phức tạp, mô da là một khối tổng hợp gồm 3 lớp: Biểu bì,trung bì và hạ bì kết hợp chặt chẽ với nhau thành các lớp tổ chức bao phủ mangtính chất chun dãn (về các phía); có tính nhớt, tính tạo hình, có các lớp biểu mô,các mô liên kết, các tuyến, lông và gốc lông, thớ cơ, tận cùng các dây thần kinh,lưới mạch máu và bạch mạch

Các tế bào biểu bì luôn luôn thay thế mới hoàn toàn trong 4-6 tuần Như thế

da là một trong các loại mô luôn sinh trưởng nhanh của cơ thể

1 Lớp biểu bì của da (Epidermis)

• Dày từ 0.07 – 1.8 mm

• Là lớp ngoài cùng của da, bán trong suốt, chỗ da dầy có đủ 6 lớp tế bào

• Lớp biểu bì có chức năng bảo vệ cơ thể chống lại mọi ảnh hưởng có hại củamôi trường và sự xâm nhập của vi khuẩn

• Lớp biểu bì có tác dụng tổng hợp các vitamin D dưới tác động bức xạ củamặt trời

• Lớp biểu bì cũng chứa các tế bào sắc tố quyết đinh màu sắc của da và ngănchặn không cho các tia cực tím đi sâu vào da

• Một số các thành phần phụ của da cũng thuộc biểu bì bao gồm: nang lông,tuyến bã nhờn, tuyến mồ hôi ly tiết, tuyến mồ hôi ngoại tiết, răng, móng

2 Lớp trung bì (Dermis)

• Dày từ 0.7 – 7 mm

• Trung bì dầy hơn biểu bì từ 15 đến 40 lần Là một lớp xơ rất chắc, được cấutạo từ các chất nền tảng (chất gian bào), các tế bào liên kết, bó sợi liên kếtvà sợi đàn hồi, các tuyến ống và nang lông, cơ dựng lông, mạch máu, thầnkinh Tế bào đặc trưng là các nguyên bào sợi

• Chất tạo keo (collagen) là thành phần chủ yếu chiếm 77% trọng lượng lớptrung bì

• Chức năng trung bì: là nơi nuôi biểu bì (qua lớp nhú), cơ quan bài tiết mồhôi, chất nhờn, đào thải chất bã và các chất độc, là cơ quan điều chỉnh thânnhiệt (qua mồ hôi và co dãn lưới mao mạch), nhận cảm giác và đặc biệt bảođảm tính đàn hồi, tính mềm dẻo, phục hồi hình thể và vi trí sau cử động làm

da không nhăn nhúm, hấp thu một số chất, thuốc qua ống tuyến và chânlông, tái tạo làm liền vết thương, vết bỏng trên da, làm hàng rào sinh họcmiễn dich, tạo ra một số men và các chất chế tiết, đáp ứng viêm và các phảnứng di ứng

3 Lớp hạ bì (Hypodermis)

• Dày từ 0.25 đến hàng cm

• Là mô liên kết mỡ

• Các phần phụ của biểu bì như: gốc lông, tuyến mồ hôi nằm cả ở hạ bì,mạng lưới mạch máu, thần kinh của da cũng xuất phát từ hạ bì

• Một số vi trí đặc biệt không có lớp hạ bì như: da cánh mũi, viền đỏ môi,bìu, đầu dương vật, da viền hậu môn, da mí mắt, nền móng chân móng tay,vành tai

• Lớp hạ bì phát triển nhiều ở vùng bụng, mông (nhất là phụ nữ), có ảnhhưởng đến thẩm mỹ của cơ thể Do da có cấu trúc và chức năng rất phức tạpvà quan trọng cho nên việc nuôi dưỡng da, chăm sóc da là hết sức cần thiếtvà phải khoa học Mặt trong của da được nuôi dưỡng thông qua chế độ dinhdưỡng bằng đường ăn uống Còn mặt ngoài của da được nuôi dưỡng chủyếu bằng cách thẩm thấu Cho nên, việc nuôi dưỡng, chăm sóc từ bên ngoàilà rất quan trọng

4 Da mặt

• Có những đặc điểm riêng biệt và đặc biệt: Là vùng da hở thường xuyên của

cơ thể Da mặt có hệ thống mạch máu, thần kinh phong phú, có nhiều vi trí

có cấu trúc riêng, đặc biệt như mí mắt, các hốc tự nhiên, môi tai,… Da mặtlà vùng da rất nhạy cảm, nó không những thể hiện sự thẩm mỹ mà còn dễchiu tác động của các yếu tố môi trường như nhiệt độ, bức xạ, vi khuẩn, bụibẩn,… những yếu tố này hàng giây, hàng giờ làm thoái hoá và lão hoá damặt Do đó chăm sóc da mặt là vấn đề hết sức cần thiết và quan trọng

• Phân biệt 3 đặc điểm da khác nhau: Trong chăm sóc da và tóc người ta dựavào tính chất của da để phân thành 3 kiểu da khác nhau Mỗi kiểu da khácnhau này sẽ có những sản phẩm chăm sóc khác nhau, cách chăm sóc khácnhau cho phù hợp Việc sử dụng không đúng sẽ không đem lại hiệu quả,thậm chí còn gây hậu quả xấu Bằng kỹ thuật soi da và các đặc điểm khácmà ta có thể phân biệt các loại da khác nhau:

+ Da dầu: Chiếm tỷ lệ không nhiều Có đặc điểm da thường bi nhờn,trơn, nhớp pháp mồ hôi dầu, mùi mồ hôi khó chiu, nặng mùi Những ngườinày tóc thường bi bết, nhanh bẩn, nhiều gầu, da mặt hay bi mụn đen, mụntrứng cá (đặc biệt hay bi chứng trứng cá bọc)

+ Da khô, nhạy cảm: Chiếm tỷ lệ không nhiều Có đặc điểm dathường khô, mốc, hay bi sùi vẩy, sờ có cảm giác khô ráp, dễ bi nhăn nheo,

dễ nhạy cảm, dễ di ứng với các tác nhân môi trường, mỹ phẩm, thuốc Haygặp hơn ở người da mỏng, da trắng.

+ Da thường, da hỗn hợp: Gặp tỷ lệ nhiều nhất, hầu hết mọi ngườithuộc loại da này

II CÁC TỔN THƯƠNG TRONG BỆNH DA LIỄU

1 Tổn thương

1.1 Tổn thương bằng phẳng với mặt da

• Dát đỏ: Được hình thành là do tình trạng viêm nhiễm tại chỗ ở da, hoặchiện tượng dãn mạch xung huyết đơn thuần, các mạch máu dưới da dãn nởlượng máu tại chỗ nhiều hơn bình thường ánh lên mặt da nên ta thấy đỏ.Nếu hồng cầu không thoát ra khỏi lòng mạch gọi là dát xung huyết, nếuthoát ra khỏi lòng mạch gọi là dát xuất huyết Làm nghiệm pháp ấn kính đểphân biệt được 2 loại trên: nếu mất màu là dát xung huyết, nếu không mấtmàu là dát xuất huyết

• Dát thâm: Được hình thành do sự tăng sắc tố melamin tại chỗ ở da, có thểngay từ đầu hoặc sau một bệnh da khác: dát thâm ở bệnh thâm da nhiễmđộc, bớt sắc tố bẩm sinh, tàn nhang, vết thâm sau khi bi ghẻ,

• Dát trắng: Được hình thành do mất hoặc giảm sắc tố melamin tại chỗ: dátbạch biến, dát trong bệnh phong, dát bênh lang ben,

• Dát nhiễm di vật: hay xuất hiện ở những người tiếp xúc nhiều và lâu dài vớihóa chất, dầu mỏ, than đá, di vật vào qua lỗ chân lông dần ngấm sâu vào da,ngoài ra còn xuất hiện ở những người xăm da

• Bớt bẩm sinh: tổn thương phát sinh ngày từ còn trong bụng mẹ, bớt cónhiều loại màu sắc khác nhau

1.2 Tổn thương nổi cao trên mặt da

1.2.1 Tổn thương nổi cao và lỏng

• Mụn nước: tổn thương nhỏ bằng đầu đinh ghim, hạt tẩm hay hạt kê, kíchthước từ 1-3 mm, bên trong chứa nước, nằm ở lớp tế bào gai của thượng bì,mụn nước khi dập vỡ sẽ đóng vảy tiết trong, khi lành không để lại sẹo

• Bọng nước: hình bán cầu, kích thước lớn hơn mụn nước, thường bằng hạt

đỗ, hạt ngô, đường kính trên 3 mm hoặc tới 1-2 cm Bọng nước nằm ở lớp

gai của thượng bì, khi lành không để lại sẹo, nếu bọng nước ở trung bì khilành để lại sẹo, bọng nước dập vỡ cũng đóng vảy tiết.

• Phồng nước: cũng giống nhưng bọng nước nhưng kích thước to hơn, hìnhdáng bất kỳ, gặp trong bỏng, nhiễm độc da di ứng thể bọng nước,

• Mụn mủ: Hình bán cầu nổi cao trên da, giống như mụn nước hoặc bọngnước nhưng chứa mủ, mụn mủ có thể ở nang lông Thương tổn có thể ởthượng bì hoặc trung bì

1.2.2 Tổn thương cao và chắc

• Sẩn phù: Được hình thành do dich huyết thanh thoát vào các kẽ gian bàolàm mặt da nổi cao căng phồng thành từng mảng, có thể màu đỏ hoặc trắngbệch, tổn thương có đặc điểm xuất hiện nhanh, mất đi nhanh và khi khỏikhông để lại dấu vết gì trên da, thương tổn này gặp trong bệnh mề đay

• Sẩn: Hình bán cầu, hình chóp hay hình chóp cụt, nổi cao trên da, kíchthước có thể bằng hạt tấm, hạt đỗ, hạt ngô Sẩn xuất hiện do tăng sinhthượng bì hoặc do thâm nhiễm tế bào ở nhú bì do vậy có mật độ chắc, khikhỏi sẩn không để lại sẹo: Sẩn trong bệnh giang mai, sẩn do côn trùngđốt,

• Củ: Hình thành do sự tập trung thâm nhiễm tế bào ở lớp sâu của trung bì,tạo thành tổn thương chắc nổi cao, trong quá trình tiến triển có hiện tượnghoại tử nên có loét và để lại sẹo: củ trong bệnh phong, bệnh lao,

• Cục và gôm: hình thành do thâm nhiễm tế bào ở trung bì, hoặc hạ bì dưới

da tạo nên thương tổn nổi cao hình bán cầu và chắc to bằng hạt đỗ hạt ngô,hoặc to hơn nữa, tiến triển thường loét và để lại sẹo Gôm cũng giống nhưcục nhưng tiến triển chậm hàng tháng và trải qua 4 giai đoạn: cứng, mềm,loét và thành sẹo

• Sùi thit: Xuất hiện do quá sản của lớp tế bào gai, hoặc của nhú bì, thươngtổn sùi cao trên mặt da trông giống như mào gà, hoa súp lơ

1.2.3 Tổn thương thấp hơn mặt da

• Vết trợt: Chỉ mất một phần lớp thượng bì, hoặc một phần niêm mạc, rấtnông màu đỏ, rỉ dich huyết thanh, khi lành không để lại sẹo

• Vết loét: Tổn thương sâu đến tận trung bì, hạ bì hoặc sâu hơn làm mất mộtphần da, niêm mạc, đáy có mủ hoặc máu, khi lành để lại sẹo.

• Vết sước: tổn thương hình thành do gãi, chà xát làm mất thượng bì hoặcsâu hơn

• Sẹo: Là tổ chức liên kết thay thế lớp tế bào đã mất ở vết loét, vết nứt sâu,

nó thể hiện sự ổn đinh của tổn thương, sẹo cũng có thể lồi cao lên gọi làsẹo lồi

2 Hình thái học

2.1 Tổn thương sơ cấp

• Chấm: là một vùng da đổi màu so với màu bình thường, có bờ, không gồhay lõm so với da xung quanh nên không sờ được Một số sang thương cóthể giống chấm, nhưng lại gồ (tức là sẩn) khi chiếu ánh sáng nghiêng

• Đốm (patch): là chấm có độ lớn từ 5-10mm, sờ không thấy

• Sẩn: là sang thương nông, rắn, thường dưới 0,5 cm đường kính Sẩn gồkhỏi bề mặt da xung quanh nên sờ được

• Mảng: là một gồ dạng cao nguyên và chiếm một khoảng da tương đối rộng

so với chiều cao của nó Mảng thường có bờ rõ và thường được tạo thành

do nhiều sẩn tập hợp lại như trong bệnh vẩy nến hay u sùi dạng nấm

• Mụn nước: là một ổ nông chứa dich, gồ lên và được bao bọc

• Mụn mủ: hay còn gọi là nhọt, là một ổ nông ở da, được bao bọc, chứa dichtiết mưng mủ, có thể có màu trắng, vàng, vàng xanh hay xuất huyết

• Nứt: là một vết nứt xuất hiện trên da, thường hẹp nhưng sâu

• Loét: là tổn thương da do mất thượng bì và phần trên lớp nhú của lớp bì

Nó có thể mở rộng vào lớp dưới da và luôn luôn xảy ra trong mô có thayđổi về bệnh học

• Thể hang: dạng đường quanh co, hơi xám, gây ra bởi các sinh vật đào hạngtrong da (như cái ghẻ)

2.2 Tổn thương thứ cấp

• Vảy: là các mảnh của lớp sừng Chúng có thể rộng (như màng) hay nhỏ(như bụi), dính hay lỏng lẻo Vảy dày và dính tạo cảm giác sạn (như giấynhám) do tăng lớp sừng khu trú

• Mào: hình thành khi huyết thanh, máu hay dich tiết mủ khô trên bề mặt da.Mào có thể mỏng, dễ vụn (chốc khô) hay dày và dính (chốc loét)

• Chai: bề mặt da gây cảm thấy dày và cứng hơn

• Teo: đề cập đến một sự mất mát của các mô như biểu bì, da, hoặc dưới da

III MỘT SỐ BỆNH ĐIỂN HÌNH

1 Lang ben

Là một bệnh ngoài da phổ biến ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, gặp chủ yếu ở ngườitrẻ Điều kiện thuận lợi để phát bệnh là làn da nóng ẩm do khí hậu, hoạt động thểlực, mặc quần áo bít kín, tiết nhiều mồ hôi nhờn Bệnh Cushing (một loại bệnh nộitiết), sự suy giảm miễn dich, suy dinh dưỡng cũng là những yếu tố làm bệnh dễ phátsinh

Hình 1.2 Nấm lang ben và lang ben xuất hiện lang ben trên da

1.1 Nguyên nhân

• Bệnh nhân có một bệnh nặng ở nội tạng.

• Bệnh nhân có lượng cortisone trong người nhiều hơn người bình thường

• Bệnh nhân được điều tri corticoides lâu ngày

• Điều kiện thuận lợi để phát bệnh là làn da nóng ẩm do khí hậu, hoạt độngthể lực, mặc quần áo bít kín, tiết nhiều mồ hôi nhờn Bệnh Cushing (mộtloại bệnh nội tiết), sự suy giảm miễn dich, suy dinh dưỡng cũng là nhữngyếu tố làm bệnh dễ phát sinh

1.2 Triệu chứng

• Vùng phơi ra ánh sáng: là một đốm hay một mảng có màu trắng

• Vùng không phơi ra ánh sáng: đốm hay mảng có màu cà phê sữa, màuhồng, màu nâu, màu đất Vì thế bệnh lang ben còn có tên bệnh nấm nhiềumàu (TINEA versicolor) Trên bề mặt của sang thương có vảy min, cạo ranhư phấn

• Bệnh lang ben không ngứa hay ngứa ít, nhưng khi ra nắng, đổ mồ hôi thìngứa nhiều Lang ben thường chỉ gây cảm giác châm chích khi nóng nực,ngứa ít hoặc không ngứa Do đó, người bệnh ít khi chữa tri sớm, nhất là khitổn thương ở vùng da khó nhìn thấy (vùng lưng) Nếu không ngứa, thươngtổn chỉ gây mất thẩm mỹ nên bệnh nhân thường không chữa sớm mà đểcho lang ben lan rộng, trở nên khó tri và có thể là nguồn lây cho ngườikhác

 Bệnh rất hay tái phát, nhất là khi không biết cách phòng ngừa và điều tri đúng

1.3 Cách đề phòng và điều tri

1.3.1 Đề phòng

• Loại bỏ điều kiện thuận lợi cho vi nấm gây bệnh là vấn đề quan trọng nhất

• Nên mặc đồ thoáng, nhất là vào mùa nóng, tắm rửa, thay đồ hằng ngày

• Không sử dụng chung đồ dùng cá nhân như khăn lau, quần áo,

• Quần áo phải phơi nắng cho khô

• Trong lúc đang bi bệnh cần là trước khi mặc

1.3.2 Điều tri lang ben

• Lưu ý: Thuốc khi bệnh mới phát, tổn thương ít thì chỉ cần dùng thuốc bôi

da dạng nước (ASA, Antimycose, BSI), dạng kem (các azole) hay xit, ủ.Nên bôi cả vùng da xung quanh tổn thương, bôi 1-2 lần/ngày trong 1-3tuần Khi tổn thương lành thì tiếp tục bôi thuốc thêm một thời gian nữa(khoảng 1 tuần) để tránh tái phát

• Thuốc dùng toàn thân gồm Ketoconazole, Itraconazole, dùng trongtrường hợp tổn thương lan rộng ở nhiều vi trí Đôi khi cần dùng phối hợp

cả thuốc bôi ngoài da và thuốc uống

• Dùng tại chỗ có thể gây kích thích da (ngứa, rát, nổi mẩn, ), mức độ nhiềuhay ít tùy thuộc vào từng loại và từng bệnh nhân Thuốc uống có thể gâyrối loạn tiêu hóa, di ứng, gây độc gan, độc thận, tương tác với thuốc khác, Không nên dùng cho phụ nữ có thai, đang cho con bú

2 Mụn trứng cá

Là những nốt mụn nhỏ thường xuất hiện trên da mặt, cổ, lưng hoặc vai Trứngcá xuất hiện là do các tuyến nhờn dưới da bi tắc và bi viêm nhiễm Tuy phần lớnxuất hiện ở độ tuổi thiếu niên (85%) nhưng cũng có một số người lại xuất hiệntrứng cá muộn hơn

Hình 1.3 Cơ chế của mụn trứng cá

2.1 Nguyên nhân

Mụn trứng cá là một loại bệnh về da khá phổ biến, đặc biệt thường xuất hiện

ở lứa tuổi dậy thì (từ 13-22 tuổi) và có thể kéo dài sang các độ tuổi khác Thườngxuất hiện ở người có làn da nhờn hoặc hỗn hợp

• Mụn trứng cá biểu hiện trên da là hiện tượng viêm nang lông tuyến bã

• Một số yếu tố làm bệnh trứng cá nặng thêm như: yếu tố thần kinh (stress,mất ngủ…), thay đổi nội tiết (hay gặp ở lứa tuổi dậy thì, kỳ kinh nguyệt…),rối loạn tiêu hóa (táo bón), ăn đồ cay nóng, uống rượu bia nhiều,…

• Kết hợp với việc chăm sóc da không đúng cách: thói quen nặn mụn, sửdụng mỹ phẩm không hợp với da và đặc biệt là việc lạm dụng chế phẩmbôi ngoài da chứa Corticoid (như Dexamethasol, Betamethazol,…)

• Theo quan niệm của Đông y, mụn trứng cá do phong nhiệt tích tụ ở kinhphế sinh ra (phế chủ bì mao), hoặc do huyết nhiệt, hoặc do ăn nhiều chấtcay nóng, đường, mỡ sinh thấp nhiệt tích tụ trên da, hoặc do tỳ chuyển hóakém (tỳ chủ vận hóa) làm giảm quá trình thanh thải nhiệt độc trong cơthể… ảnh hưởng tới cân bằng sinh lý da gây nên mụn trứng cá

• Dùng thuốc kháng khuẩn bôi ngoài chỉ nên kéo dài 10 đến 12 tuần,không dùng đồng thời thuốc

2.3 Trứng cá vừa

2.3.1 Triệu chứng

• Tất cả các thuốc kháng khuẩn được dùng ít nhất trong 3 tháng, cónhững trường hợp phải điều tri tới 2 năm hay lâu hơn nữa

• Đối với các bệnh nhân nữ có trứng cá vừa nhưng phải dùng thuốctránh thai thì nên dùng thuốc tránh thai chứa một progrestogen khôngandrogen

• Đối với những bệnh nhân nữ chống chỉ đinh dùng estrogen có thểdùng spironolacton, dựa vào tính kháng androgen của nó kết hợp dùngthuốc bôi ngoài trứng cá nhẹ

3 Bệnh thủy đậu

Do một loại siêu vi mang tên Varicella Zoster Virus (VZV) gây nên, thủy đậu làmột bệnh rất dễ lây truyền Khi 1 người mang siêu vi thủy đậu nói, hắt hơi, nhảymũi hoặc ho, thì các siêu vi đó theo nước bọt, nước mũi bắn ra ngoài tan thànhbụi Người khác hít phải bụi đó sẽ lây bệnh ngay Bệnh xảy ra phần nhiều ở trẻ em,nhưng cũng không ít người lớn mắc bệnh này Thông thường, từ lúc nhiễm phảisiêu vi, đến lúc phát ra bệnh - được gọi là thời gian nung bệnh hoặc ủ bệnh - làkhoảng 2-3 tuần

Hình 1.4: Virus gây bệnh Thủy đậu

3.1 Nguyên nhân

• Thuỷ đậu là một bệnh ngoài da do virus gây ra rất thường gặp ở trẻ em

• Tác nhân gây bệnh là virus varicella-zoster

• Đa số trẻ em đều đã bi thuỷ đậu trước 15 tuổi, nhiều nhất từ 5 đến 9 tuổi,tuy nhiên bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi

• Thuỷ đậu thường nặng hơn khi xảy ra ở người lớn và ở trẻ còn nhỏ

• Mùa đông xuân là thời gian các trường hợp thuỷ đậu xảy ra nhiều nhất

3.2 Triệu chứng

• Triệu chứng thường xuất hiện từ 14 đến 16 ngày sau lần tiếp xúc đầu tiênnhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong khoảng thời gian từ 10 đến 21ngày

• Thuỷ đậu biểu hiện bằng sốt nhẹ từ 1 đến 2 ngày, cảm giác mệt mỏi toànthân và phát ban (thường là dấu hiệu đầu tiên của bệnh)

• Một số rất ít trường hợp, bệnh nhân có thể bi bệnh mà không thấy phát ban

• Ban thuỷ đậu thường dưới dạng những chấm đỏ lúc đầu, sau đó phát triểnthành mụn nước, vỡ ra thành vết lở, rồi đóng vảy

• Thường phát ban đầu tiên ở da đầu, xuống thân mình (nơi ban trổ nhiềunhất), sau cùng xuống đến tay chân

• Những phần da nào sẵn bi kích ứng như hăm tã, eczema, cháy nắng,…thường bi ban thuỷ đậu tấn công nặng nhất Ban thuỷ đậu thường rất ngứa

3.3 Điều tri

• Điều tri thuỷ đậu chủ yếu là điều tri triệu chứng như chống ngứa Có thểdùng Acetaminophen (Tylenol) để giảm sốt và đau nhức thường đi kèm cácbệnh nhiễm siêu vi trong giai đoạn đầu Không bao giờ được dùng aspirinhoặc những thuốc cảm có chứa aspirin cho trẻ em do nguy cơ xảy ra hộichứng Reye (một bệnh chuyển hoá nặng gồm tổn thương não và gan dẫnđến tử vong)

• Tắm thường xuyên bằng nước ấm và xà phòng trung tính sẽ bớt ngứa.Ngoài ra, có thể bôi lên da các dung dich làm diu và làm ẩm như dung dichcalamine

• Chlorpheniramine, fexofenadine,… hoặc các loại thuốc kháng histaminekhác có tác dụng giảm ngứa

• Ngoài thuốc men, cần áp dụng một số biện pháp dự phòng khác Với trẻnhỏ, nên cắt sát móng tay để tránh tổn thương da do gãi và đề phòng nguy

cơ nhiễm trùng thứ phát

• Sau cùng, đối với một số trường hợp thuỷ đậu có thể dùng Acyclovir.Acyclovir là một thuốc kháng virus được sử dụng để rút ngắn thời gian củabệnh Thuốc chỉ hiệu quả nếu được dùng sớm, trong thời gian từ 1 đến 2ngày khi bắt đầu phát ban thuỷ đậu Acyclovir thường được chỉ đinh chonhững bệnh nhân có bệnh kèm theo nguy hiểm (ví dụ lupus, đái tháođường, người cao tuổi, bệnh nhân suy giảm miễn dich)

4 Bạch biến

Là một bệnh mất sắc tố ở da, lông, tóc Tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1-2% dân số,người da màu thường bi hơn da trắng Bệnh có ở mọi tuổi nhưng thường ở ngườitrẻ, tỷ lệ bệnh ở nam bằng nữ Bệnh có thể kết hợp với một số bệnh khác như đáiđường, bệnh của chất tạo keo, các bệnh ác tính, thiếu máu kéo dài, bệnh tuyến giáp,

xơ gan, Có khoảng 35 % người bệnh có người trong gia đình cùng bi

Hình 1.5: Bệnh Bạch biến 4.1 Nguyên nhân

Cơ chế sinh bệnh bạch biến rất phức tạp chưa được biết rõ một cách tườngtận, nhưng bệnh có liên quan đến các yếu tố thần kinh-thể dich, tác nhân củahóa chất nhưng cơ chế rối loạn miễn dich (bệnh tự miễn) là có thể hơn cả

da mất sắc tố lan ra khắp người Da, lông, tóc, toàn thân là một màu trắng

• Vi trí thường nhất là mặt, phần trên của ngực, mặt lưng bàn tay, nách,háng, mắt, mũi, quanh miệng, tai, núm vú, rốn, cơ quan sinh dục ngoài.Các thương tổn da cũng thường có khuynh hướng phát triển ở vùng da bichấn thương, bỏng

4.3 Điều tri

• Bạch biến là một bệnh rất khó điều tri, có nhiều phương pháp điều tri đượcáp dụng nhưng cho đến nay, y học vẫn chưa có thuốc nào tri khỏi bệnhhoàn toàn

• Các phương pháp điều tri bạch biến thường dựa trên việc dùng thuốc làmtăng cảm ứng với ánh nắng kết hợp với chiếu tia cực tím hay tắm nắng

• Có thể phẫu thuật cấy tế bào hắc tố, dùng cac thuốc bôi có chất streroid đểlàm giảm miễn dich tại chỗ,

• Hiện có 4 phương pháp chính:

Hình 1.6: Vẩy nến ở móng, Vẩy nến thể mủ, Vẩy nến thể đỏ da toàn thân.

5.1 Nguyên nhân

• Vẩy nến là do rối loạn biệt hóa lành tính của tế bào thượng bì

• Cho đến nay vẫn chưa khẳng đinh rõ ràng nguyên nhân Nhưng người ta

 Di truyền: Khoảng 30% bệnh nhân có yếu tố gia đình (cha, mẹ, anhchi em ruột hoặc họ hàng trực hệ), 70% các cặp song sinh cùng mắc.Các nghiên cứu chỉ ra các kháng nguyên HLAW6, B13, B17, DR7liên quan đến vẩy nến da và khớp.

 Nhiễm khuẩn: vẩy nến ở trẻ em, vẩy nến thể giọt người ta phân lậpđược liên cầu khuẩn ở tổn thương và điều tri kháng sinh thì bệnhthuyên giảm

 Stress: Làm bệnh tái phát hoặc đột ngột nặng lên

 Thuốc: Bệnh vẩy nến xuất hiện sau khi sử dụng một số thuốc: chẹnbeta kéo dài, lithium, đặc biệt sau khi sử dụng corticoid

 Hiện thượng Kobner: thương tổn mọc lên sau các kích thích cơ học(gãi, chà xát) hoặc các kích thích lí hóa (bệnh nặng nhẹ theo mùa)

5.2 Triệu chứng

• Vẩy nến ở da: Trên da có các mảng đỏ ranh giới rõ, phía trên có vẩy dầymàu trắng Khi chạm vào vùng da bi bệnh thì thấy khô, cứng Khó xác đinhhơn nếu thương tổn chỉ có ở đầu do tóc che khuất cho nên cần chú ý: nếuthấy ở đầu tự nhiên thấy gầu nhiều và dầy lên so với trước đây

• Vẩy nến ở móng: Móng dầy hoặc có nhiều lỗ nhỏ trên bề mặt móng

• Vẩy nến ở khớp: Các khớp bi biến dạng, bệnh nhân khó vận động

• Vẩy nến thể mủ: Trên da có các mụn mủ khô và nông

• Vẩy nến thể đỏ da toàn thân

• Bệnh này vào mùa khô thì phát triển mạnh hơn, gây đau đớn cho bệnhnhân khi vùng da nhiễm bệnh bi va chạm hoặc có hiện tượng chảy máu chỗ

da bi nứt (đôi khi nhầm với bi nứt nẻ da, cũng hay gặp ở mùa khô)

• Cyclosporin - dung dich uống (100mg/1ml) lọ 100 ml và 50ml Ống tiêm1mg/50ml và 5mg/250ml để tiêm truyền tĩnh mạch Viên nang mềm 25-100mg Chỉ đinh chữa bệnh vảy nến Ban đầu dùng 2,5mg/kg cơ thể cho 1ngày, chia làm 2 lần Sau 1 tháng, nếu cần có thể tăng liều nhưng khôngquá 5 mg/kg cơ thể cho 1 ngày dùng Những bệnh nhân đã dùng thuốc 6tuần với liều 5mg/kg cơ thể cho 1 ngày mà không thấy hiệu quả cần ngừngthuốc Không dùng thuốc này cho phụ nữ có thai hay cho con bú.

• Các thuốc khác

 Các thuốc bôi ngoài: Bệnh nhẹ và vừa có thể dùng các thuốc làm diunhư dithramol, goudron, calcipotriol

 Acid salicylic làm giảm diện tích da có vảy nến, thường được kết hợpvới dithramol, goudron

 Các corticosteroid dùng ngoài da, có tác dụng tốt nhưng có thể gâyteo da, độc tính toàn thân nên chỉ dùng cho một số trường hợp đặcbiệt

• Bệnh vảy nến giọt thường kèm theo nhiễm liên cầu khuẩn, nên dùng thuốckháng khuẩn

• Quang liệu pháp (dùng tia tử ngoại B) có hiệu quả với bệnh vảy nến mạntính và dạng vảy nến giọt (làm tăng hiệu quả của các thuốc goudron,dithranol đã nói ở trên)

• Các thuốc psoralen và methoxsalen kết hợp với tia tử ngoại A là liệu pháptoàn thân được ưu tiên lựa chọn

PHẦN II: GIỚI THIỆU VỀ THUẬT TOÁN SUY DIỄN LÙI

I KHÁI NIỆM VỀ THUẬT TOÁN SUY DIỄN LÙI

Phương pháp suy diễn lùi tiến hành các lập luận theo chiều ngược lại vớiphương pháp suy diễn tiến Từ một giả thuyết, hệ thống đưa ra các tình huống trảlời gồm các sự kiện là cơ sở của giả thuyết đã cho này Sau đó, hệ thống đưa ra kếtluận là giả thuyết ban đầu đúng hay sai, hoặc thậm chí là không thể kết luận được

Ví dụ nếu ai đó vào nhà mà cầm áo mưa và áo quần bi ướt thì giả thuyết này làtrời mưa Để củng cố giả thuyết này, ta sẽ hỏi người đó xem có mưa hay không?Nếu người đó trả lời là có thì giả thuyết trời mưa đúng và trở thành một kết luận.Nghĩa là trời mưa nên phải cầm áo mưa và áo quần bi ướt

Suy diễn lùi là chiến lược suy diễn để chứng minh một giả thuyết bằng cách thuthập thông tin hổ trợ

Hệ thống suy diễn lùi bắt đầu từ đích cần chứng minh:

• Trước hết nó kiểm tra trong bộ nhớ làm việc để xem đích này đã được bổsung trước đó chưa Bước này cần thiết vì cơ sở tri thức khác có thể đãkiểm chứng đích này

• Nếu đích chưa hề được chứng minh, nó sẽ tìm các luật có phần THENchứa đích Luật này gọi là luật đích

• Hệ thống xem phần giả thiết của các luật này có trong bộ nhớ làm việckhông Các giả thiết không được liệt kê trong bộ nhớ gọi là các đíchmới, hoặc đích con, cần được chứng minh Các đích con này được cungcấp nhờ các luật khác

II THUẬT TOÁN SUY DIỄN LÙI

1 Thuật toán phân loại nút

Duyệt qua tập luật

Xét các trường hợp:

• Nút chỉ ở vế phải: Loại nút = 1 //Tập nút kết luận

• Nút chỉ ở vế trái: Loại nút = 3 //Tập nút lá

• Nút có ở vế trái và vế phải: Loại nút=2 //Tập nút trung gian Hết tập luật

Hết tập nút

Như vậy ta phân loại thành 3 tập nút khác nhau

Tập nút kết luận = Vế phải \ Vế trái (các nút chỉ có trong vế phải)Tập nút trung gian = Vế trái Vế phải (các nút có trong vế trái và vế phải)Tập nút lá = Vế trái \ vế phải (các nút chỉ có trong vế trái)

2 Thuật toán suy diễn lùi:

Input: Tập các nút kết luận

Output: Một kết luận đúng, sai hoặc “Không giải đáp được”

Đọc tập nút vào mảng cấu trúc động

Đọc tập luật vào mảng cấu trúc động

Áp dụng thuật toán phân loại nút

var Ketluan = 0;

Duyệt qua tập nút kết luận

Lấy ra 1 nút kết luận

Tìm giá tri nút 0;

Nếu giá tri nút kết luận đang xét = 1

Xuất ra kết luận đúngChấm dứt chuỗi suy diễnKết luận = 1;

Hết tập nút kết luận

Nếu ketluan = 0

Xuất ra “Không giải đáp được”

Duyệt qua tập luật

Giá tri luật = 1;

+ Nếu nút đang xét là kết luận của 1 luật

+ Lấy ra vế trái của luật đó //Từ các giả thiết

Lặp lại cho đến khi hết các nút trong vế trái của luật

+ Nếu một nút đã có giá tri thì

Giatriluat = Giatriluat AND GiatriNut+ Ngược lại:

+ Trường hợp loại nút = 2 //Nút trung gian

Tìm giá tri nút 0;

+ Trường hợp loại nút = 3 //Nút lá

Yêu cầu nhập dữ liệu cho nút nàyGiatriluat = Giatriluat AND GiatriNut

Hết các nút trong vế trái của luật

+ Giá tri của nút đang xét = Giatriluat

Hết tập luật

Ví dụ: Khi tiếp chuyện bệnh nhân, nhìn qua các triệu chứng trên cơ thể bệnh

nhân, bác sĩ nghĩ rằng người này bi thủy đậu Công việc của ông ta là kiểmchứng khẳng đinh này Thủ tục chẩn đoán được mô hình hóa bằng hệ chuyên giasuy diễn lùi như sau:

Luật 1

IF Có dấu hiệu sốt nhẹ trong vài ngày

AND Da nổi lên những chấm đỏ, có bóng nước

AND Cảm giác toàn thân mệt mỏi

THEN Bệnh nhân bi bệnh thủy đậu

Luật 2

IF Nhiệt độ cao hơn 37,50

THEN Có dấu hiệu sốt nhẹ

Luật 3