Ô nhiểm môi trường hiện nay

Xã hội loài người đang tiến gần hơn đến sự phát triển bền vững. Đó là việc vừa phát triển kinh tế hiện đại song song với bảo vệ môi trường sinh thái. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang hoành hành ở khắp mọi nơi trên hành tinh xanh. Môi trường sinh sống, hoạt động và phát triển của con người vẫn đang ngày ngày bị tàn phá mặc dù cộng đồng quốc tế vẫn đang ra sức kêu gọi bảo vệ môi trường. Do đó, trong vài năm gần đây, thuật ngữ “an ninh sinh thái” đã xuất hiện và trở thành một trong những mục tiêu chiến lược phát triển của nhiều quốc gia. Sau cách mạng công nghiệp, nền kinh tế thế giới như thay da đổi thịt với tốc độ tăng trưởng kinh tế thần kỳ của nhiều nước. Song sự lợi dụng tự nhiên của con người cũng ngày càng phá hoại môi trường nghiêm trọng hơn. Một loạt các vấn đề an ninh sinh thái, môi trường và tài nguyên mang tính toàn cầu và khu vực như sự thay đổi khí hậu mang tính toàn cầu, tầng ozone bị phá hỏng, tài nguyên nước bị thiếu nghiêm trọng và khủng hoảng năng lượng đe doạ đến sự phát triển bền vững của con người. Ô nhiễm môi trường trở thành một vấn đề toàn cầu và buộc mọi quốc gia phải liên kết với nhau để cùng tìm phương thức giải quyết. Hơn thế, vấn nạn sinh thái này có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến toàn bộ nền kinh tế thế giới và đời sống chính trị quốc tế. Bài tiểu luận sẽ cung cấp một cái nhìn đầy đủ về vấn đề ô nhiễm môi trường với tư cách là một vấn đề toàn cầu. Nguyên nhân nào làm môi trường sinh thái bị ô nhiễm và tàn phá. Thực trạng của vấn đề ra sao trên phạm vi toàn cầu. Tác động của vấn đề đến quan hệ quốc tế và chính trị quốc tế là tích cực hay tiêu cực. Cuối cùng, giải pháp nào là hiệu quả cho vấn đề sinh thái toàn cầu này. Câu trả lời sẽ có trong nội dung chi tiết của bài tiểu luận.

LêI Më §ÇU

Xã hội loài người đang tiến gần hơn đến sự phát triển bền vững Đó là việc vừa phát triển kinh tế hiện đại song song với bảo vệ môi trường sinh thái Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang hoành hành ở khắp mọi nơi trên hành tinh xanh Môi trường sinh sống, hoạt động và phát triển của con người vẫn đang ngày ngày bị tàn phá mặc dù cộng đồng quốc tế vẫn đang ra sức kêu gọi bảo vệ môi trường Do đó, trong vài năm gần đây, thuật ngữ “an ninh sinh thái” đã xuất hiện và trở thành một trong những mục tiêu chiến lược phát triển của nhiều quốc gia Sau cách mạng công nghiệp, nền kinh tế thế giới như thay da đổi thịt với tốc độ tăng trưởng kinh tế thần kỳ của nhiều nước Song sự lợi dụng tự nhiên của con người cũng ngày càng phá hoại môi trường nghiêm trọng hơn Một loạt các vấn đề an ninh sinh thái, môi trường và tài nguyên mang tính toàn cầu và khu vực như sự thay đổi khí hậu mang tính toàn cầu, tầng ozone bị phá hỏng, tài nguyên nước bị thiếu nghiêm trọng và khủng hoảng năng lượng đe doạ đến sự phát triển bền vững của con người

Ô nhiễm môi trường trở thành một vấn đề toàn cầu và buộc mọi quốc gia phải liên kết với nhau để cùng tìm phương thức giải quyết Hơn thế, vấn nạn sinh thái này có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến toàn bộ nền kinh tế thế giới và đời sống chính trị quốc tế

Bài tiểu luận sẽ cung cấp một cái nhìn đầy đủ về vấn đề ô nhiễm môi trường với tư cách là một vấn đề toàn cầu Nguyên nhân nào làm môi trường sinh thái bị ô nhiễm và tàn phá Thực trạng của vấn đề ra sao trên phạm vi toàn cầu Tác động của vấn đề đến quan hệ quốc tế và chính trị quốc tế là tích cực hay tiêu cực Cuối cùng, giải pháp nào là hiệu quả cho vấn đề sinh thái toàn cầu này Câu trả lời sẽ có trong nội dung chi tiết của bài tiểu luận

CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

I Khái niệm ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là sự có mặt của các chất lạ, độc hại gây nên những biến đổi nghiêm trọng về chất lượng của các yếu tố của môi trường như đất, nước, không khí…vượt qua ngưỡng chịu đựng tự nhiên của sinh thể( dẫn đến biến dạng hoặc chết hàng loạt) và con người( ốm đau, bệnh tật,suy giảm sức khoẻ, thậm chí cả chết người )

Ngưỡng chịu đựng tự nhiên của các loài sinh vật khác nhau không giống nhau Đối với con người, ngưỡng chịu đựng được xác định bằng những tiêu chuẩn môi trường – là những quy định về chuẩn mực, giới hạn cho phép đối với các yếu tố của môi trường như đất, nước, không khí… làm căn cứ để quản lí môi trường, nhằm đảm bảo sức sống của sinh thể, bảo vệ sức khoẻ, sự sống và khả năng lao động của con người

II Các dạng ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường sống tồn tại dưới các dạng ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí, ô nhiễm đất, ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm phóng xạ, các tia vũ trụ,v.v

Ô nhiễm nước là dạng ô nhiễm nguy hiểm nhất, bởi vì toàn bộ sự sống trên trái đất gắn liền với nước Ô nhiễm nước là sự biến đổi của chất lượng nước bởi các chất lạ, độc hại đến nước, gây nguy hiểm đến sự sống của các sinh vật, đến sự sống và sinh hoạt của con người, tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp , công nghiệp, ngư nghiệp và các hoạt động thương mại, nghỉ ngơi, giải trí…Nếu xét theo các tác nhân gây ô nhiễm thì ô nhiễm nước có các loại như ô nhiễm vô cơ, ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm hoá chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lí

Ô nhiễm không khí là sự có mặt của các chất lạ độc hại trong khí quyển, làm biến đổi thành phần và chất lượng của không khí theo chiều hướng xấu đối với sự sống Ô nhiễm không khí cũng có hai nguồn: nguồn gốc tự nhiên ( do núi lửa, cháy rừng, gió bụi, các quá trình phân huỷ các chất hữu cơ trong tự nhiên,v.v ) và nguồn gốc nhân tạo do các hoạt động sản xuất và tiêu dùng của con người gây nên

Ô nhiễm đất là sự biến đổi thành phần chất lượng của lớp đất ngoài cùng của thạch quyển, dưới tác động tổng hợp nước, không khí đã bị ô nhiễm, rác thải độc hại, các sinh vật

và vi sinh vật theo chiều hướng tiêu cực đối với sự sống của sinh vật và con người

Sa mạc hoá là một trong những biểu hiện nguy hiểm nhất của sự suy thoái và ô nhiễm đất Hiện tượng sa mạc hoá diễn ra đặc biệt mạnh ở các vùng thường xuyên bị khô hạn Hiện nay trên thế giới có tới 3,6 tỉ ha đất đang chịu ảnh hưởng của sự suy thoái đất

III Thực trạng của ô nhiễm môi trường hiện nay

Ô nhiễm môi trường đang là một thách thức lớn đối với tất cả chúng ta.Chỉ mất vài phút để đốn đổ một cái cây nhưng lại phải mất rất nhiều năm , thậm chí cả trăm năm để trồng lại được một cái cây như thế Chính những hành động của con người đã và đang tàn phá nghiêm trọng đến môi trường sinh thái Dưới đây là một vài con số thống kê giật mình, trên thực tế những con số này có lẽ còn cao hơn nữa

Khoảng 50% dân số trên hành tinh không có nước sạch

80% diện tích rừng đang bị tàn phá hoặc suy thoái, 6 triệu ha đất trồng đã bị biến thành hoang mạc Nếu tốc độ khai thác rừng tiếp tục như hiện nay thì chỉ khoảng trong 170 năm nữa, rừng trên toàn cầu sẽ hoàn toàn biến mất

¼ các loài động vật có vú và hàng loạt những loài động thực vật quý hiếm khác đang

có nguy cơ tuyệt chủng

IV Hậu quả chung của ô nhiễm môi trường

1 Đến sức khoẻ con người

Sự suy thoái của chất lượng nước, không khí và những nguy hiểm khác về môi trường đã ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp lên sức khỏe con người, dẫn đến sự suy giảm sức khỏe và các bệnh tật liên quan, bao gồm cả các căn bệnh gây ra bởi vi trùng và côn trùng

do sự thay đổi của khí hậu như sốt rét, vàng da

Theo tổ chức y tế thể giới hàng năm có khoảng hơn 2 triệu người chết vì các căn bệnh liên quan đến môi trường

Ngày 5/12/1952 tại Luân Đôn, Anh đã xảy ra hiện tượng “ làn khói giết người” Người ta đo được hàm lượng khí Sunfua trong không khí đã cao tới 3,8mg/m3 - gấp 6 lần so với bình thường Nồng độ bụi khói lên tới 4,5mg/m3 cao gấp 10 lần so với thường ngày Dân trong thành phố đều cảm thấy tức ngực, khó thở và ho liên tục Chỉ trong vòng có 4,5 ngày đã có hơn 4000 người bỏ mạng, trong đó phần lớn là trẻ con và người già, hai tháng sau lại có 8000 người nữa tiếp tục chết

Không chỉ có tác động trực tiếp, ô nhiễm môi trường còn để lại những hậu quả lâu dài

có khi đến vài thế hệ Điển hình như sự bùng nổ làng ung thư ở Việt Nam Sau một làng ung thư đầu tiên ở Thạch Sơn – Phú Thọ, liên tiếp một loạt các làng ung thư khác được nhắc tới

ở Hà Nam, Hà Tây, Nghệ An, Quảng Nam và mới đây nhất là làng ung thư ở Thuỷ Nguyên - Hải Phòng Có nơi số người chết lên tới hơn 1/3 dân số của làng, bao gồm cà người già và trẻ em – tất cả đểu liên quan đến tình trạng ô nhiễm môi trường trầm trọng

2 Đến kinh tế.

Ô nhiễm môi trường làm suy yếu sức khoẻ con người, từ đó dẫn đến giảm năng suất lao động, đặc biệt là sản xuất nông nghiệp Mặt khác, sự suy thoái của chất lượng môi trường sẽ làm giảm hiệu năng các nguồn tài nguyên cho sản xuất như sụ tổn thất trong nghề cá( do ô nhiễm nước), giảm sự phát triển của rừng do đất bị xói mòn

Mặt khác, chi phí dành cho y tế cũng như chi phí để khắc phục hậu quả của ô nhiễm môi trường không ngừng tăng lên Ở Nhật Bản, thiệt hại về kinh tế do ô nhiễm môi trường

1955 là 132 triệu USD, đến năm 1970 ( 15 năm sau) con số này đã lên tới 13 tỷ USD, tức là tăng 174 lần Ước tính thiệt hại về kinh tế do ô nhiễm môi trường gây ra ở các nước Tây Âu tương ứng với 6% tổng thu nhập quốc dân

Ngoài ra ô nhiễm môi trường còn tác động trỏ lại môi trường tự nhiên Sự ô nhiễm môi trường nước, không khí dẫn đến sự ô nhiễm môi trường sống Sự ô nhiễm môi trường sống mang tính toàn cầu được chỉ báo bằng các hiện tượng chủ yếu như hiệu ứng nhà kính,

lỗ thủng tầng Ozon, mưa axit, sa mạc hoá, sự đa dạng sinh học bị giảm sút, v.v đó chính là những vấn đề bức xúc nhất đang đặt ra cho toàn nhân loại Một sự biến đổi nguy hiểm nhất

do tác động ngược của ô nhiễm môi trường chính la sự biến đổi khí hậu trên trái đất Có thể coi sự biến đổi của khí hậu trên trái đất là hậu quả tổng hợp tất yếu của các hiện tượng do ô nhiễm môi trường gây nên G.H Bronteman nguyên chủ tịch uỷ ban môi trường và phát triển thế giới đã nói rằng trừ chiến tranh hạt nhân ra thì sự biến đổi của khí hậu là mối đe doạ lớn nhất đối với con người Nó không những đe doạ sự tồn vong của con người mà còn uy hiếp

cả tương lai của trái đất

CHƯƠNG II: NGUYÊN NHÂN CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

I Nguyên nhân con người

Quan điểm duy nhân loại lấy con người làm trung tâm từ xa xưa, đặc biệt là trong thế

kỉ XVII- XVIII đã trở thành một quan niệm ăn vào tiềm thức của con người Con người là tâm điểm của mọi sự chú ý, có quyền uy tối thượng, còn giới tự nhiên chỉ là một bộ máy vô tri vô giác Con người thống trị tự nhiên nên có thể tuỳ ý tác động lên nó, lấy đi của tự nhiên tất cả những gì cần thiết cho cuộc sống của mình, và thực tế đã diễn ra đúng như vậy, nhất là

từ khi nổ ra cuộc cách mạng công nghiệp

Để thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của mình, con người đã khai thác, vơ vét tất cả những nguồn tài nguyên thiên nhiên để đưa vào sản xuất, bất chấp các quy luật tồn tại và phát triển của chúng, miễn là thu được lợi nhuận một cách cao nhất, nhanh nhất, khi mà lợi ích kinh tế trở thành mục tiêu duy nhất và cao nhất của sự phát triển xã hội, một tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá sự phát triển Nhưng thực chất thì lợi ích kinh tế do đâu mà có? Phải chăng con người đã cướp bóc từ thiên nhiên và vay mượn các thế hệ tương lai Những khối tài nguyên khổng lồ mà con người đem vào trong sản xuất lẽ ra phải được coi là cái vốn của sản xuất, thế nhưng trong thực tế, chúng lại được xem như là thu nhập xã hội, là lợi ích kinh tế mà con người được hưởng thụ Điều đó cũng có nghĩa là các thế hệ mai sau khó có

cơ hội để thoả mãn các nhu cầu của mình từ các nguồn tài nguyên thiên nhiên trên trái đất

II Nguyên nhân xã hội

1 Sự chưa hoàn thiện về kĩ thuật công nghệ của nền sản xuất xã hội.

Sự chưa hoàn thiện của kĩ thuật và công nghệ của nền sản xuất xã hội dưới nền văn minh nông nghiệp và công nghiệp là một trong những nguyên nhân gây nên và thúc đẩy ô nhiễm môi trường Để thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người, nền sản xuất xã hội

đã phải sử dụng một khối lượng tài nguyên thiên nhiên rất lớn và ngày càng nhiều hơn Trong điều kiện nền kĩ thuật và công nghệ chưa hoàn thiện và còn nhiều hạn chế, xã hội buộc phải sử dụng phương thức khai thác tài nguyên thiên nhiên theo bề rộng, nghĩa là đối với một loại tài nguyên nào đó chỉ dùng một vài tính năng chủ yếu, rồi thải bỏ, chẳng hạn như than đá, dầu mỏ chỉ dùng làm nhiên liệu Chính vì điều đó mà tài nguyên thiên nhiên càng được khai thác nhiều thì các chất thải bỏ độc hại ra môi trường ngày càng lớn Hậu quả

tất yếu của phương thức sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên theo bề rộng là tài nguyên ngày càng cạn kiệt, môi trường sống ngày càng ô nhiễm nặng nề hơn.

P: Sự gia tăng tuyệt đối dân số thế giới

E: Sự gia tăng tác động đến môi trường của một đơn vị tài nguyên mà con người khai thác

Các tác động tiêu cự của tình trạng gia tăng dân số hiện nay trên thế giới nói chung và

sự bùng nổ dân số ở một số quốc gia và khu vực nói riêng biểu hiện ở các khía cạnh:

Sức ép lớn tài nguyên thiên nhiên và môi trường trái đất do khai thác quá mức các nguồn tài nguyên phục vụ cho các nhu cầu nhà ở,sản xuất lương thực, thực phẩm,sản xuất công nghiệp

Tạo ra các nguồn thải tập trung vượt quá khả năng tự phân huỷ của môi trường tự nhiên trong các khu vực đô thị, khu sản xuất nông nghiệp, công nghiệp

Sự gia tăng dân số đô thị và sự hình thành các thành phố lớn – siêu đô thị làm cho môi trường khu vực đô thị có nguy cơ bị suy thoái nghiêm trọng Nguồn cung cấp nước sạch, nhà

ở, cây xanh không đáp ứng kịp cho sự phát triển dân cư, kéo theo ô nhiễm môi trường không khí, nước tăng lên

3 Chiến tranh.

Trong chiến tranh xâm lược Việt Nam, tổng cộng đế quốc Mĩ đã rải 72 triệu lít chất diệt cỏ trong đó có 44 triệu lít chất độc màu da cam lên 1,7 triệu ha đất trồng và rừng ở miền nam Việt Nam Hậu quả để lại cho con người cũng như môi trường sống cho đến nay vấn chưa tình toán được hết vì sự tàn phá khủng khiếp của nó Ngay khi bị rải thuôc diệt cỏ lần thứ nhất, 30% cây rừng bị chết ngay sau đó Cây rừng bị trụi lá, nước bị ô nhiễm, động vật chết vì nhiễm độc, nhiều thảm rừng đến nay vấn không có loại cây nào có thể mọc được …minh chứng tiêu biểu cho sức tàn phá của chiến tranh lên môi trường tự nhiên

Thế giới của chúng ta đã phải chứng kiến biết bao cuộc chiến tranh có sức huỷ diệt lớn, và từng ngày từng giờ vẫn xảy ra những cuộc chiến tranh xung đột sắc tộc, tôn giáo…

Bên cạnh những thiệt hạỉ khủng khiếp về người và của thì hậu quả tác động đến ô nhiễm môi trường đang là một lời cảnh bảo.

CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TỚI QUAN HỆ QUỐC TẾ

Sau khi đã hiểu được những nguyên nhân nào gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường (ÔNMT) cùng những thực trạng đáng báo động của vấn nạn này, chắc hẳn chúng ta cũng đoán được phần nào những tác hại khôn lường mà ô nhiễm môi trường gây ra cho các lĩnh vực khác trong cuộc sống con người Môi trường là nơi diễn ra mọi hoạt động của con người, là một “nhà kho khổng lồ” dự trữ và cung cấp cho con người nguyên nhiên liệu để sản xuất và phát triển kinh tế Do đó, khi mà mái nhà chung ấy bị tàn phá sẽ gây ra ảnh hưởng tới mọi lĩnh vực của đời sống Trong từng cá thể là một quốc gia, môi trường suy thoái sẽ gây tổn thất cho quốc gia đó Nhưng đồng thời các ca thể khác của mái nhà Trái đất cũng không đứng ngoài vòng ảnh hưởng Từ đó, giữa các cá thể sẽ nảy sinh những vấn đề

Đó có thể là hợp tác hoặc mâu thuẫn hay xung đột Quan hệ giữa các quốc gia hay quan hệ quốc tế nói chung sẽ thay đổi ra sao khi môi trường sinh thái trên toàn Trái đất bị tàn phá Liệu có mối liên quan nào giữa vấn nạn sinh thái này với sự ổn định của nên chính trị quốc tế? Câu trả lời là có!

I/ ÔNMT gây ra xung đột trong quan hệ quốc tế và bất ổn cho nền chính trị quốc tế

Như đã đề cập ở trên, ÔNMT có tác động rất mạnh mẽ tới chính trị quốc tế nói riêng

và quan hệ quốc tế nói chung Có thể coi đây là vấn đề an ninh sinh thái An ninh sinh thái sẽ gây ra những bất ổn cho quan hệ quốc tế trên ba cấp độ: trong phạm vi một quốc gia, mối

quan hệ giữa các quốc gia và trên bình diện quốc tế hay tức là ở phạm vi toàn cầu Bắt đầu

từ việc gây ra những khó khăn cho một quốc gia, suy thoái môi trường sẽ tạo ra căng thẳng trong quan hệ quốc tế và cuối cùng là cả thế giới đặt trong những nguy hiểm về an ninh sinh thái

1 Trong phạm vi một quốc gia:

a, Kìm hãm phát triển kinh tế xã hội

Như chúng ta đã biết, môi trường sinh thái là cơ sơ sản xuất và sinh sống của loài người, là nơi diễn ra mọi hoạt động của con người Môi trường và tài nguyên thiên nhiên có tầm quan trọng đặc biệt với đời sống con người, tạo ra cơ sở vật chất để phát triển ktế, vhoá,

xã hội; tạo cho con người phương tiện sinh sống và phát triển bền vững Nói như vậy có nghĩa là môi trường có tác động trực tiếp đến sự phát triển của một quốc gia Khi mà môi trường bị tàn phá, nó sẽ gây ra những thiệt hại nặng nề và kìm hãm sự phát triển của cả một đất nước

Các thảm hoạ tự nhiên như bão, lũ lụt, hạn hán, sa mạc hoá một phần là do tất yếu trong quá trình vận động của thiên nhiên Nhưng mặt khác cũng do hoạt động sản xuất và khai thác tự nhiên bừa bãi của con người gây ra Trong tác phẩm kinh điển “Collapse”, tác giả Jared Diamond đã chỉ ra rằng: “khi xét tính bền vững, điều quan trọng không phải là bao nhiêu người đang sống trên hành tinh này, mà là những ảnh hưởng của họ gây nên đối với môi trường”1 Và con người đã phải trả giá cho hành động của mình Thiên tai gây ra những thiệt hại to lớn về người và của cho mọi quốc gia, bất kể là siêu cường như Mĩ hay đang phát triển như Indonesia Một trận bão Katrina có thể khiến toàn bộ nền kinh tế Mĩ trì trệ và thiệt hại lên đến hơn 100 tỷ Đô la, tàn phá trung tâm sản xuất dầu khí quan trọng của Mĩ Cơn bão

đi qua làm ngưng trệ sản xuất của các nhà máy lọc dầu và khai thác dầu dẫn tới việc giá xăng dầu không ngừng tăng lên Ngành sản xuất ngũ cốc lương thực cũng bị thiệt hại do khu vực cơn bão tàn phá là nơi chung chuyển ngũ cốc lớn nhất của Mĩ Còn trận sóng thần tấn công vào Indonesia và một số quốc gia Đông Nam Á làm hơn 50 người thiệt mạng và hàng trăm người bị cuốn phăng ra biển Ngành du lịch không chỉ của Thái Lan, Indonesia mà còn của hầu hết các nước châu Á đều bị tổn thất Thiệt hại kinh tế cùng nỗi kinh hoàng của người dân phải mất rất nhiều thời gian mới khắc phục được Rõ ràng, kinh tế xã hội của một quốc gia sẽ bị kìm hãm nếu các thảm hoạ tự nhiên cứ liên tục xảy ra với mức độ tấn công ngày

1 Thomas L Friedman: Thế giới phẳng – tóm lược lịch sử thế giới thế kỷ XXI, Nxb Trẻ, Tr 710

một tăng; và “rất có thể chỉ những người đương đại khi bị những tổn thất về kinh tế di môi trường bị phá hoại gây ra mới ý thức được phần nào hành động sai trái của mình, nhưng đến lúc đó mọi sự đã rồi, có ân hận cũng đã quá muộn”.2

b, Đe doạ sự phát triển nguồn nhân lực

Về khía cạnh con người, môi trường sinh thái bị tàn phá cùng lúc tàn phá luôn sức khoẻ của con người Khi bầu không khí tràn ngập khói bụi, khí thải công nghiệp độc hại; nguồn nước cũng chứa các chất hoá học; đất đai chứa hàm lượng chì hay lưu huỳnh thì chắc chắn con người sẽ bị mắc các loại bệnh nguy hiểm mà đáng sợ nhất là bệnh ung thư Sức khoẻ suy giảm còn chất lượng cuộc sống thì bị giảm sút Chính tại các thành phố lớn, nơi mà công nghệ hiện đại với đời sống cao song môi trưòng lại bị ô nhiễm nặng Phương tiện giao thông đông đúc cùng với mật độ đi lại dày đặc, một ngày lượng khí thải gây ô nhiễm khó có thể tính được Còn khi bão lũ, hạn hán hoành hành thì người nông dân phải gánh chịu hậu quả đầu tiên Đời sống sản xuất bị trì trệ cùng với phương tiện sản xuất là đất đai thì ngày càng cằn cỗi Vậy hãy nhìn vào vấn đề nhân lực ở đây: con người là lực lượng sản xuất, là linh hồn của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Nhưng khi chính linh hồn đó đang

ở trong tình trạng nguy cấp như vậy thì làm sao có thể phát triển đất nước, nói chi là phát triển bền vững

c, Thách thức chủ quyền quốc gia

Vấn đề phát triển kinh tế xã hội và nguồn nhân lực của một đất nước đã được đề cập ở trên Nghiêm trọng hơn, ngay cả chủ quyền quốc gia dân tộc cũng bị đe doạ khi mà xảy ra ô nhiễm môi trường Do biên giới quốc gia luôn gắn liền với biên giới sinh thái, tất cả các quốc gia đều cùng chung sự sở hữu bầu khí quyển, nguồn tài nguyên rừng, tài nguyên đất và tài nguyên nước …Tuy nhiên, có những quốc gia đã lợi dụng sự sở hữu chung này để xâm phạm chủ quyền quốc gia khác Họ giương cao ngọn cờ bảo vệ môi trường, ngăn chặn sự suy thoái của sinh thái trên Trái đất hòng can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác Xin được đưa ví dụ về vấn đề tranh chấp rừng Amazone làm dẫn chứng “Các quốc gia phát triển lấy cớ phải bảo vệ rừng và khí quyển nên đã đề ra những yêu cầu về chủ quyền đối với rừng Amazone của Brazil”3 Phó tổng thống Mĩ đã từng nói: “Vùng Amazone không phải là của họ mà thuộc về tất cả chúng ta” Cựu tổng thống Pháp Mitteran cũng tuyên bố: “Brazil chỉ có chủ quyền tương đối với khu vực rừng Amazone” Các nước này giương cao ngọn cờ bảo vệ môi trường sinh tồn của loài người, ra sức tuyên truyền rằng tài nguyên rừng trên

2 Karad Lorenz: Tám vấn đề lớn của nhân loại, Nxb Công an nhân dân, 2004, Tr 62

3 Vương Dật Châu: An ninh quốc tế trong thời đại toàn cầu hoá, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, Tr 242

Trái đất này là thuộc về cả loài người, nó không có biên giới nên không thuộc về riêng một quốc gia nào cả Họ ra sức gây dư luận “quốc tế hoá” khu vực Amazone, có ý đồ can thiệp chủ quyền của Brazil Thậm chí Mĩ còn đòi thành lập hẳn lực lượng “quân đội xanh” để bảo

vệ rừng Amazone Như vậy, môi trường sinh thái là cái cớ xem ra có vẻ rất có lý để nước này đặt ra yêu sách với nước kia Giả thiết rằng nếu Brazil chấp nhận lực lược quân đội xanh vào bảo vệ rừng Amazone, ai dám chắc rằng lực lượng này sẽ chỉ ở trong rừng Amazone mà không can thiệp vào bất cứ chuyện gì của Brazil Chủ quyền lãnh thổ sẽ bị thách thức khi mà môi trường sinh thái là không biên giới Nếu chủ quyền quốc gia bị đe doạ, chính phủ của quốc gia đó trước hết sẽ phải tập trung giải quyết vấn đề này Vậy thì mối quan tâm giành cho phát triển kinh tế xã hội sẽ phải tạm ngưng lại Còn nếu chủ quyền quốc gia không giữ được, nước đó sẽ phải phụ thuộc vào nước khác hay nói cách khác là “mất nước” Lúc ấy thì việc có phát triển bền vững được nước mình hay không không còn nằm trong tay chính phủ của họ nữa

d, Tiểu kết luận:

Môi trường và tài nguyên thiên nhiên có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con người, tạo nên cơ sở vật chất để phát triển kinh tế, văn hoá xã hội; tạo cho con người phương tiện sinh sống và phát triển bền vững Khi môi trường bị suy thoái, mọi lĩnh vực trong đời sống của con người sẽ bị ảnh hưởng rồi tới mọi lĩnh vực của một quốc gia bị đe doạ Tình hình bất ổn sẽ xuất hiện làm một quốc gia không thể toàn tâm toàn ý thực hiện chiến lược phát triển của mình Những khó khăn thách thức do vấn nạn ô nhiễm môi trường gây ra khiến một đất nước bất ổn Khi nhân tố quốc gia trong ngôi nhà chung toàn nhân loại gặp khó khăn, chắc chắn ngôi nhà đó cũng không thể an toàn Ô nhiễm môi trường là một vấn đề nan giải đặt ra cho tất cả mọi quốc gia, đặc biệt là các quốc gia kém phát triển và đang phát triển

2 Trong quan hệ giữa các quốc gia

Môi trường sinh thái bị tàn phá có thể làm cho một quốc gia bất ổn Hệ lụy của tình trạng này là sẽ có nhiều quốc gia khác bị tác động gián tiếp theo Đó không chỉ là các nước láng giềng lân cận mà thậm chí những nước ở cách nhau nửa vòng trái đất vẫn cùng chung hậu quả từ nạn suy thoái môi trường Khi mà tác động xấu cứ ngày một tăng dần lên, cuốn

tất cả các nước vào trong một vòng xoáy thì tất nhiên sẽ nảy sinh mâu thuẫn và xung đột Có hai hậu quả nghiêm trọng mà ÔNMT gây ra cho quan hệ giữa các nước:

a, Các “lò lửa xung đột” trên toàn thế giới

Trong một bản báo cáo của Cục khai thác quốc tế Mĩ phân tích về môi trường có nói rõ: “Trong nguyên nhân căn bản gây nên xung đột hiện nay, nhân tố môi trường và nhân tố chính trị quan trọng ngang nhau” Như vậy có nghĩa là nhân tố môi trường đã được đặt ngang hàng với yếu tố chính trị trong các cuộc xung đột Chiến tranh lạnh kết thúc cũng là lúc mà loài người bắt đầu coi trọng các vấn đề an ninh phi truyền thống Trong đó an ninh sinh thái luôn được đặt lên hàng đầu Một phần là do loài người ý thức được tầm quan trọng của hệ sinh thái, một phần là do hiểu được nếu an ninh sinh thái bị đe doạ sẽ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng như nguy cơ từ an ninh truyền thống Cụ thể là nó dẫn tới các cuộc xung đột Hai loại xung đột tiêu biểu nhất bắt nguồn từ vấn nạn ô nhiễm môi trường là xung đột về tài nguyên và xung đột ÔNMT

“Xung đột tài nguyên là xung đột xảy ra do tranh giành những tài nguyên tự nhiên như nước ngọt, đất đai, dầu lửa hay khoáng sản …”4 Các biểu hiện cụ thể của ÔNMT như mưa acid, khí hậu toàn cầu nóng dần lên, tầng ozone bị thủng đã làm cho sự tái tạo của tài nguyên trên trái đất bị giảm đi trong khi nhu cầu và lượng sử dụng tài nguyên tự nhiên của các nước không ngừng gia tăng Bởi vậy quan hệ giữa các nước trở nên căng thẳng do tranh giành, nắm giữ và sử dụng các nguồn tài nguyên đang trở nên cạn kiệt Ví dụ như sự tranh giành nguồn tài nguyên nước kéo dài nhiều năm giữa Ấn Độ với Băngladesh, giữa Syria với Israel và Jordani ở vùng Trung Đông Mỹ với nước láng giềng Mexico không giữ được quan

hệ hữu hảo cũng chỉ vì những tranh giành tài nguyên nghề cá Nauy đương đầu với cả cộng đồng Liên minh châu ÂU EU hay hai nước lớn là Nga và Nhật cũng xảy ra xung đột xung quanh việc tranh chấp tài nguyên nghề cá Nhưng các xung đột khu vực này sẽ trở nên nghiêm trọng hơn nếu các nước không biết kiềm chế và cùng nhau giải quyết, đó là chiến tranh bùng nổ Vẫn là việc giành giật quyền kiểm soát sông Nile để chiếm được nguồn nước

từ con sông dài nhất thế giới, quan hệ giữa Ai Cập, Xudan và Ethiopia đã luôn hết sức căng thẳng Không chỉ ở châu Phi, tại điểm nóng Trung Đông cũng xảy ra chiến tranh và xung đột kéo dài hàng thế kỷ Chiến tranh Trung Đông lần thứ 3 năm 1967 nguyên nhân sâu xa là vì tranh chấp nguồn nước ở sông Jordan và một số con sông lân cận Đấu tranh giành nguồn nước khô cằn ở vùng Trung Đông đã có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh và ổn định Cựu thủ

4 Vương Dật Châu: An ninh quốc tế trong thời đại toàn cầu hoá, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, Tr 230

tướng Israel đã từng nói: “Lịch sử đấu tranh giành nguồn nước của sông Jordan dài hơn cả lịch sử” Như vậy, xung đột tài nguyên biểu hiện ban đầu ở sự tranh giành giữa các nước; sau đó dẫn tới xung đột và đỉnh điểm là dẫn tới chiến tranh.

ÔNMT là một vấn nạn về sinh thái nhưng bản thân nó cũng là một dạng xung đột Mọi quốc gia trên Trái đất này đều cùng chung sở hữu đối với môi trường sinh thái Khi môi trường tại một quốc gia bị phá huỷ, tình trạng ô nhiễm sẽ chuyển dịch qua biên giới quốc gia

và lan sang các nước lân cận Đó là khi vật thể bị ô nhiễm tự do di chuyển trong khí quyển, vùng nước và thực vật Đó là khi quốc gia ở thượng nguồn thải chất bẩn làm ô nhiễm nước

ăn của các quốc gia ở miền hạ du, các khói bụi công nghiệp của các nước ở đầu hướng gió bay sang các nước ở cuối hướng gió gây ra mưa acid, nước này chặt phá rừng làm xói mòn đất, ảnh hưởng đến nông nghiệp của nước láng giềng Xin được đưa ra các ví dụ sinh động sau:

Nạn ÔNMT ở Trung Quốc – quốc gia được coi là “hiện tượng” của thế kỷ XXI với tốc độ phát triển kinh tế thần kỳ Nhưng cùng với nền kinh tế “phi như mã” đó là môi trường sinh thái ở Trung Quốc đang bị ô nhiễm nặng “Theo Ngân hàng thế giới, 16 trong số 20 thnàh phố ô nhiễm nhất thế giới nằm ở Trung Quốc; sự ô nhiễm và xuống cấp môi trường đó mỗi năm làm Trung Quốc tiêu tốn mất 170 tỉ Đôla”5 Tuy nhiên, môi trường ô nhiễm ở Trung Quốc còn gây tổn hại cho một loạt các nước láng giềng Những luồng gió cát bẩn từ lục địa Trung Quốc tràn sang khiến người dân Seoul không phơi được quần áo ngoài trời, không khí ở thủ đổ Seoul Hàn Quốc bị ô nhiễm nặng Gió mùa từ Trung Quốc thổi vào thành phố Kita Kiusu của Nhật Bản mang theo nhiều oxit lưu huỳnh gây ra hiện tượng mưa acid Chỉ riêng năm 1991, Trung Quốc thải vào bầu khí quyển của Đông Nam Á 160 ngàn tấn Axit Sunphuric gây ô nhiễm không khí cho nhiều nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam

Cháy rừng ở Indonesia - một quốc gia trong khu vực Đông Nam Á với Việt Nam Trong lịch sự, vụ cháy rừng ở Indo năm 1997 đã phá huỷ hơn 10 triệu hecta hoa màu của Malaysia và khiến hầu hết các khu vực trong Đông Nam Á chìm trong khói Tổng thiệt hại

về kinh tế trong năm đó lên tới 9,3 triệu Đôla Mĩ Gần đây, cháy rừng vẫn tiếp tục xảy ra và gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới Malaysia Gió thổi khó bụi bay sang và vây kín đường phố thủ đô Kuala Lampua, khiến nhiều trường học và sân bay phải đóng cửa Chính quyền Malaysia đã phải ban hành tình trạng khẩn cấp Nghiêm trọng hơn là việc Đảng đối lập ở

5 The Economist, 21 tháng 8 năm 2004

Malaysia (ADP) do quá phẫn nộ đã tiến hành biểu tình trên đường phố và trước Đại sứ quán Indonesia Động thái này đe doạ đến mối quan hệ vốn đã rất mong manh giữa hai quốc gia này

Xung đột Nga - Nhật năm 1993: tháng 10 năm 1993, Nga đã đổ ra vùng biển của Nhật hơn 900 tấn rác thải phóng xạ, làm chết hàng trăm loài cá và các sinh vật biển trong vùng; phá huỷ môi trường biển nơi đây Đồng thời sự ÔNMT biển này cũng gây tổn thất lớn cho ngành đán bắt cá của Nhật Bản Nhật ngay lập tức đã lên tiếng cảnh báo và yêu cầu Nga chấm dứt ngay lập tức, cả Mĩ cũng dính líu vào vụ việc này Một loạt các quốc gia ven biển Đông cũng tham gia vì các rác thải phóng xạ đó lan ra gây hại đến sức khỏe của người dân nước họ Vậy là không chỉ có Nga và Nhật mà ngay cả Mĩ và một loạt các quốc gia khác cũng bị lôi vào cuộc xung đột Quan hệ giữa Nga và Nhật vốn đã không mặn mà do những tranh chấp quanh tài nguyên nghề cá nay lại càng thêm căng thẳng do việc Nga phá hoại môi trường biển Nhật Bản

b, Làm tăng số người tị nạn môi trường

Bên cạnh việc tạo ra các “lò lửa xung đột”, ÔNMT còn dẫn tới tình trạng di cư ồ ạt và

tỉ lệ người tị nạn môi trường tăng lên Khi khí hậu nóng lên cùng với đất đai bị sa mạc hoá sẽ tạo ra sự thiếu hụt về tài nguyên Chính sức ép từ sự thiếu hụt này đã gây ra hiện tượng di cư

ồ ạt và tăng mạnh số người tị nạn môi trường Tình trạng này vừa gây ra những mâu thuẫn bất đồng giữa các nước Đồng thời tạo ra thiệt hại cho cả hai bên Tại những nước xảy ra ÔNMT, người dân di cư sang nước khác để lại một sự thiếu hụt lớn về lao động Mà phần lớn các nước này thường nằm trong nhóm kém hoặc đang phát triển Lực lượng lao động mà không đủ thì càng khó khăn hơn cho họ trong phát triển kinh tế Các nước có người nhập cư

và tị nạn môi trường sẽ phải đương đầu với một loạt các vấn đề gây bất ổn xã hội như: tỉ lệ người thất nghiệp tăng cao, dịch bệnh lan tràn hay tệ nạn xã hội gia tăng đột biến …Cùng lúc đó tỉ lệ người nghèo sẽ gia tăng, sản lượng lương thực giảm sút khiến cho kinh tế sa sút

Cả xã hội bị chao đảo và cục diện chính trị trong nước bất ổn định Từ đó, xung đột sẽ nảy sinh giữa các nước với nhau Ví dụ: Từ năm 1984 đến 1985, có 10 triệu dân tị nạn châu Phai rời khỏi quê hương, ước tính chiếm 2/3 tổng số dân tị nạn trên thế giới Họ bỏ quê hương ra

đi không phải chuyện lạ, vì châu lục này có 35 người bị đói và rét do hạn hán thiên tai xảy ra triền miên Trong quá khứ mà con số tị nạn môi trường này đã lên tới 10 triệu Vậy thì trong thế giới hiện đại ngày này, con số ấy phải vượt mức 20 triệu và gây nên những mâu thuẫn sâu sắc giữa các nước