ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG CÁC QUI ĐỊNH VỀ KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG VÀ MINH BẠCH THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINHTRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ- LUẬT KHOA TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG ---ĐỀ TÀI ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG CÁC QUI ĐỊNH VỀ KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG VÀ MINH BẠCH THÔNG TIN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ- LUẬT KHOA TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

-ĐỀ TÀI

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG CÁC QUI ĐỊNH VỀ KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG VÀ MINH BẠCH THÔNG TIN TRONG

HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM

NHÓM 20

Thành Phố Hồ Chí Minh, Năm 2013

Lời mở đầu 1 Chương 1: Các khái niệm về kỷ luật thị trường và minh bạch thông tin trong ngành ngân

1.1 Kỷ luật thị trường trong ngành ngân hàng 2

1.2 Minh bạch thông tin trong ngành ngân hàng 2

Chương 2: Các qui định của Basel và Việt Nam về kỷ luật thị trường và minh bạch thông

tin trong hoạt động ngân hàng 3

2.1 Các quy định của Basel 3( Trụ cột 3) 3

2.2 Các quy định của Việt Nam 3

2.2.1 Các quy định áp dụng cho Ngân Hàng Nhà Nước 32.2.2 Các quy định áp dụng cho các ngân hàng thương mại cổ phần 5

Chương 3: Mức độ đáp ứng kỷ luật thị trường và minh bạch thông tin tại Việt 7

3.1 Mức độ đáp ứng về Kỷ luật thị trường 7

3.2 Mức độ đáp ứng về Minh bạch thông tin 10

Lời mở đầu

Kỷ luật thị trường và việc minh bạch hóa thông tin là một trụ cột lớn trong các quy địnhcủa tổ chức Basel về việc điều hành, giám sát hoạt động của ngân hàng Đó cũng là một vấn đềnan giải đối với các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách nhằm đưa hoạt động tàichính nói chung và hoạt động ngân hàng nói riêng trở thành một hệ thống lành mạnh, hiểu quả Nếu như kỷ luật thị trường giúp các ngân hàng hoạt động đồng bộ thống nhất và lànhmanh thì minh bạch thông tin sẽ giúp công chúng tiếp nhận thông tin đúng với chi phí thấp.Một hệ thống ngân hàng không thể thiếu được hai yếu tố then chốt này

Để toàn cầu hóa vào sân chơi WTO chúng ta cần nhìn nhận lại xem mình đã đáp ứngđược những tiêu chí gì của chuẩn mực quốc tế để từ đó khắc phục sửa chữa những yếu kémcòn tồn tại Chính vì vậy chúng tôi đã lựa chọn đề tài: Đánh giá mức độ đáp ứng về kỷ luật thịtrường và minh bạch thông tin trong hoạt động ngân hàng tại Việt Nam

Chương 1: Các khái niệm về kỷ luật thị trường và minh bạch thông tin trong

ngành ngân hàng

Kỷ luật thị trường trong ngành ngân hàng

Kỷ luật là tất cả những quy định cần tuân theo để giữ gìn trật tự của một tổ chức Kỷluật thị trường là tất cả các quy định mà các chủ thể tham gia vào thị trường đó cần tuân theo

để thị trường có thể hoạt động lành mạnh và hiệu quả Với vai trò huyết mạnh chủ đạo trongnền kinh tế, ngành ngân hàng cũng có những kỷ luật riêng mà bất cứ một ngân hàng nào cũngphải tuân theo Tuy nhiên việc tuân thủ đúng các kỷ luật thị trường không phải lúc nào cũngđược các ngân hàng thực thi tốt mà ngược lại các ngân hàng còn có nhiều “mánh khóe”, “thủthuật” để “lách” luật nhằm đạt được mục đích về lợi ích của mình

Minh bạch thông tin trong ngành ngân hàng

Minh bạch thông tin là việc cung cấp thông tin kịp thời và đáng tin cậy của một tổ chứctới công chúng Minh bạch thông tin trong ngành ngân hàng sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho tổchức cung cấp và các đối tượng sử dụng thông tin Các ngân hàng minh bạch thông tin thườngđược xếp hạng tín dụng tốt hơn, nhận được nhiều niềm tin từ công chúng hơn từ đó mà hoạtđộng kinh doanh của nó ngày càng hiệu quả hơn Đối tượng sử dụng thông tin sẽ cắt giảmđược chi phí để tìm kiếm và xác minh thông tin Các cơ quan quản lí sẽ cắt giảm chi phí điềutra, xử lí tham nhũng, gian lân… Tuy nhiên minh bạch thông tin trong ngành ngân hàng cũngnhư trong các doanh nghiệp vẫn luôn là vấn đề nhức nhối trong nền kinh tế thị trường hiệnnay Bởi lẽ, khi ngân hàng làm ăn không hiệu quả họ buộc phải hoãn thời gian công bố thôngtin hoặc khai báo sai hoặc khai báo một cách tù mù, mập mờ nhằm che giấu tình hình hoạtđộng kinh doanh của mình Cộng hưởng với vấn đề minh bạch thông tin là tình trạng tung tinđồn, đoán già đoán non của một số người phát ngôn làm cho hiện tương “con sâu bỏ rầu nồicanh” sảy ra khiến công chúng mất niềm tin vào ngành ngân hàng Việt Nam

Chương 2: Các qui định của Basel và Việt Nam về kỷ luật thị trường và minh bạch thông tin trong hoạt động ngân hàng

Các quy định của Basel 3( Trụ cột 3)

Ngân hàng cần phải công khai thông tin một cách thích đáng theo nguyên tắc thịtrường Basel II đưa ra một danh sách các yêu cầu buộc các ngân hàng phải công khai thôngtin, từ những thông tin về cơ cấu vốn, mức độ đầy đủ vốn đến những thông tin liên quan đếnmức độ nhạy cảm của ngân hàng với rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro vận hành và quytrình đánh giá của ngân hàng đối với từng loại rủi ro này

Các quy định của Việt Nam

Chapter 1 Các quy định áp dụng cho Ngân Hàng Nhà Nước

Thông tư 35/2011/TT-NHNN, quy định việc công bố và cung cấp thông tin của Ngânhàng Nhà nước với nội dung chính bao gồm:

Các thông tin công bố

1 Văn bản quy phạm pháp luật về tiền tệ, ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước ban hành

2 Chủ trương, quyết định điều hành của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (sau đây gọi làThống đốc) về tiền tệ và ngân hàng

3 Thông báo về việc thành lập, mua, bán, chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, phá sản, giảithể, thu hồi giấy phép, chấp thuận mở rộng mạng lưới và xử phạt vi phạm hành chính đối với

tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Văn phòng đại diện của tổ chức tín dụngnước ngoài tại Việt Nam (sau đây gọi là tổ chức tín dụng)

4 Tình hình diễn biến tiền tệ và ngân hàng

5 Việc công bố thông tin kiểm soát đặc biệt đối với tổ chức tín dụng thực hiện theo quyđịnh của Ngân hàng Nhà nước về việc kiểm soát đặc biệt đối với tổ chức tín dụng

Thẩm quyền công bố thông tin

1 Thống đốc là người có thẩm quyền công bố các thông tin về tiền tệ và ngân hàng thuộcthẩm quyền quản lý của Ngân hàng Nhà nước

2 Thống đốc giao Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (sau đây gọi là Phó Thống đốc),Thủ trưởng đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước công bố thông tin về tiền tệ và ngân hàng trongphạm vi lĩnh vực được giao phụ trách, quản lý theo quy định tại Thông tư này

3 Cán bộ, công chức, viên chức Ngân hàng Nhà nước không được nhân danh Ngân hàngNhà nước công bố thông tin về tiền tệ và ngân hàng nếu không được Thống đốc giao nhiệm

vụ Khi nhân danh cá nhân (không nêu tên cơ quan, chức vụ công tác) phát ngôn, trả lời phỏngvấn báo chí hoặc đăng tải thông tin trên các phương tiện thông tin tuyên truyền, cán bộ, côngchức, viên chức Ngân hàng Nhà nước không được tiết lộ bí mật nhà nước, bí mật điều tra, bímật công vụ, thông tin sai sự thật, thông tin không trung thực, thông tin trái với đường lối, chủtrương của Đảng, Nhà nước và của Ngành

Hình thức công bố thông tin

1 Đăng tải trên Trang thông tin điện tử (Website) của Ngân hàng Nhà nước

2 Tổ chức họp báo

3 Công bố thông tin tại các buổi giao ban báo chí, họp báo do các cơ quan của Đảng, cơquan của Chính phủ tổ chức

4 Trả lời phỏng vấn báo chí

5 Công bố thông tin trên báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước

6 Công bố thông tin trên các ấn phẩm khác của Ngân hàng Nhà nước và các phương tiệnthông tin tuyên truyền khác

Công bố thông tin trên Website Ngân hàng Nhà nước

1 Website Ngân hàng Nhà nước là phương tiện công bố thường xuyên các thông tin vềtiền tệ và ngân hàng

2 Nội dung cụ thể về các thông tin công bố, định kỳ, thời hạn và thẩm quyền công bốthông tin trên Website Ngân hàng Nhà nước được quy định tại Phụ lục đính kèm Thông tưnày

3 Quy trình cập nhật, đăng tải, quản lý thông tin công bố trên Website Ngân hàng Nhànước thực hiện theo quy định tại quy chế tổ chức, quản lý và vận hành Trang thông tin điện tửNgân hàng Nhà nước

Tổ chức họp báo

1 Định kỳ 6 tháng một lần hoặc đột xuất, Ngân hàng Nhà nước tổ chức họp báo để cungcấp thông tin cho báo chí về các chủ trương, chính sách, văn bản quan trọng mới ban hành củaNgân hàng Nhà nước; các sự kiện đáng chú ý về tiền tệ và ngân hàng Thống đốc quyết địnhthời gian, cách thức, địa điểm, nội dung và người chủ trì họp báo

2 Người chủ trì họp báo trả lời các câu hỏi của phóng viên báo chí trong phạm vi thôngtin quy định tại Điều 4 Thông tư này và có quyền từ chối trả lời những vấn đề:

a) Vượt quá thẩm quyền được giao.

b) Đang trong quá trình thanh tra, kiểm tra, xác minh, chưa có kết luận chính thức

c) Thuộc danh mục bí mật nhà nước

3 Văn phòng Ngân hàng Nhà nước (sau đây gọi là Văn phòng) là đơn vị đầu mối chuẩn

bị tài liệu và tổ chức họp báo theo chỉ đạo của Thống đốc Các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhànước có trách nhiệm cung cấp cho Văn phòng các thông tin liên quan để phục vụ họp báo

4 Thủ trưởng đơn vị tham dự họp báo khi được Thống đốc yêu cầu

Công bố thông tin trong trường hợp đột xuất, bất thường

a) Khi thấy cần thiết phải thông tin trên báo chí về các sự kiện, vấn đề quan trọng thuộclĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có thể gây tác động lớn trong xã hội cần định hướng hoặc cảnhbáo kịp thời

b) Khi cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí hoặc cơ quan Đảng, Chính phủ yêu cầu công

bố thông tin về các sự kiện, vấn đề thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàng Nhà nước

c) Khi có căn cứ xác định báo chí đăng tải thông tin chưa chính xác, sai sự thật về lĩnhvực tiền tệ và ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước quản lý

2.2.2 Các quy định áp dụng cho các ngân hàng thương mại cổ phần

 Về thông tin rủi ro của các tổ chức

Thông tư 35 của NHNN có khá nhiều đổi mới, trong đó có điểm quan trọng là sẽ công bố5/12 chỉ số cốt lõi trong bộ chỉ số lành mạnh tài chính của mỗi quốc gia theo tiêu chuẩn, gồm:

Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ, dư nợ của từng lĩnh vực trong tổng dư

nợ, chỉ số ROA (lợi nhuận trên tài sản) và ROE (lợi nhuận trên vốn đầu tư) của hệ thống ngânhàng Việt Nam

Ngoài ra, những thông tin về mua, bán, hợp nhất, sáp nhập, phá sản, giải thể, thu hồi giấyphép của tổ chức tín dụng hay các xử phạt hành chính cũng sẽ được công bố; lãi suất điềuhành, các loại tỷ giá, kết quả hoạt động thị trường liên ngân hàng, kết quả đấu thầu nghiệp vụthị trường mở, diễn biến thị trường vàng và ngoại tệ; các chủ trương, định hướng điều hànhcủa NHNN, các quyết định điều hành của Thống đốc cũng sẽ được công bố kịp thời

 Về vốn của các tổ chức

Công bố rõ ràng về nguồn vốn tự có và nguồn vốn đi vay của các tổ chức và tuân thủtheo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) là 9%, cao hơn 1% so với Basel.

Nguyên Thống đốc NHNN Cao Sỹ Kiêm cho rằng, đây là một bước tiến quan trọng trong quátrình minh bạch hoá thông tin về hoạt động ngân hàng Trong đó, vấn đề công khai tỷ lệ nợxấu là rất cần thiết và có lợi cho người gửi tiền bởi họ sẽ biết rõ ngân hàng nào tốt, xấu để cóthể đặt niềm tin Các ngân hàng cũng sẽ có lợi, vì yêu cầu này buộc họ phải bằng cách này haycách khác nâng cao hiệu quả hoạt động, cố gắng lấy lòng tin của người gửi tiền Theo NHNN,đây là một bước tiến quan trọng của cơ quan này trong quá trình minh bạch hóa thông tin vềhoạt động ngân hàng Các thông tin này cũng sẽ góp phần định hướng dư luận, hạn chế nhữngthông tin thiếu chính xác, sai lệch gây ảnh hưởng lên tâm lý thị trường

Chương 3: Mức độ đáp ứng kỷ luật thị trường và minh bạch thông tin tại Việt

3.1 Mức độ đáp ứng về Kỷ luật thị trường

Về vấn đề vốn pháp định

Ở Việt Nam, tình trạng vô kỷ luật ngân hàng vẫn đang diễn ra dưới nhiều hình thức.Chính sách quản lý và phát triển cào bằng về vốn pháp định và một vài yếu tố điều hành khácđối với ngành ngân hàng những tưởng sẽ tăng thêm sức cho toàn hệ thống ngân hàng ViệtNam để cạnh tranh với hệ thống ngân hàng nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam Nhưngthay vì tạo ra những tích cực dài hạn thì đã tạo ra những điểm yếu mới chồng chất lên nhữngđiểm yếu sẵn có của hệ thống và đặc biệt đối với những ngân hàng nhỏ và yếu Áp lực phảichạy theo tiến độ quản lý và phát triển cào bằng đã làm bóp méo hoặc phá vỡ các quy tắc thịtrường

Vốn điều lệ thì phải kinh doanh đúng ngành nghề, còn mang bớt đi kinh doanh ngànhnghề khác thì quy mô kinh doanh ngành nghề đã đăng ký phải thu hẹp lại Những tưởng chân

lí đó sẽ được các ngân hàng thấu rõ nhưng tình trạng sử dụng vốn sai mục đích, đầu tư tràn lansang các lĩnh vực khác không có trong điều lệ vẫn sảy ra Một số ngân hàng nhỏ để tồn tại thì

cố chạy vạy để có được mức vốn pháp định theo quy định Tất cả làm nên sự yếu kém cả vềhình thức lẫn nội dung của ngân hàng, có ảnh hưởng xấu tới cả hệt thống

Về vấn đề trần lãi suất huy động

Thông tư số 30/2011/TT-NHNN nhiều lần được sửa đổi để thay đổi mức lãi suất trầnhuy động nhưng các ngân hàng bằng hình thức này hay hình thức khác vẫn tìm cách lách luật

để huy động được vốn Tuy nhiên các ngân hàng huy động vốn không phải để cho vay lấy lời

mà mục đích để thanh khoản Bởi lẽ việc đầu tư sai, cấp tín dụng sai đối tượng làm cho ngânhàng luôn đối mặt với nợ xấu Nợ xấu làm cho ngân hàng không thu hồi được vốn, thanhkhoản luôn trong tình trạng báo động buộc ngân hàng phải tìm cách xoay sở sao cho cân đối

Có muôn vàn chiêu thức mà các ngân hàng đã sử dụng để lách luật trần lãi suất huy động như:

này, nhiều người có số tiền gửi từ 300 triệu đồng trở lên, có thể được tính lãi suất tới 19%,thậm chí 20% nếu số tiền gửi lên đến nhiều tỉ đồng.

Do NH Nhà nước quy định lãi suất phải trả cho người rút tiền trước hạn chỉ bằng lãisuất không kỳ hạn nên một số NH thương mại tung ra thị trường sản phẩm tiền gửi được phéprút tiền trước hạn, đồng thời tăng lãi suất tiền gửi không kỳ hạn từ 3%/năm lên 12%/năm Từ

đó, NH kích thích khách gửi tiền theo kỳ hạn tháng để có điều kiện thỏa thuận lãi suất trên14%/năm, hạn chế được tình trạng chuyển dịch tiền giữa các NH Tuy nhiên, NH phải đối mặtvới chi phí đầu vào tăng lên, làm tăng lãi suất đầu ra mà hệ quả là người vay tiền gánh chịu

Một “chiêu” khác là NH mở dịch vụ nhận tiền ủy thác của tổ chức, cá nhân Tức là các

cá nhân, tổ chức giao tiền cho NH và thông qua NH để trực tiếp cho vay, thu hồi nợ rồi trả phícho NH Thế nhưng, trên thực tế, NH đứng ra kinh doanh số tiền được ủy thác, chi trả lãi suấtthỏa thuận trên 14%/năm cho bên ủy thác vốn Vì thế, dịch vụ nhận tiền ủy thác thực chất làlách luật huy động vốn

Về vấn đề huy động vàng

Sau thời điểm ngày 25/11/2012, các ngân hàng thương mại (NHTM) phải chấm dứthoàn toàn việc huy động, cho vay vàng, thị trường kỳ vọng nguồn cung vàng sẽ tăng khi ngườidân rút vàng gửi ở ngân hàng rồi bán ra lấy tiền đồng Tuy nhiên một số ngân hàng nhưTechcombank, Eximbank lại có hình thức lách luật khác là nhận giữ hộ vàng cho khách hàng,không có lãi suất nhưng cũng không mất phí Một số ngân hàng triển khai việc thu phí giữ hộvàng, mức thấp nhất khoảng 0,05% và cao nhất khoảng 2%

Mặc dù các NHTM huy động vàng chỉ được trả một mức lãi suất rất ít, thậm chí là chỉ giữ hộ

và thu phí dịch vụ thì người dân vẫn đang nắm giữ và gửi vàng cho ngân hàng.Việc huy độnggiá rẻ, bán ra lấy đồng nội tệ cho vay với lãi suất cao, một dạng kinh doanh siêu lợi, nên rấtnhiều đơn vị tìm cách lách luật để huy động Ngân hàng vừa không phải trả lãi suất nhưng cóthể thu phí và vẫn sử dụng được số tài sản này khi đã thỏa thuận với người gửi vàng muốn rút

ra thì phải báo trước

Về vấn đề đạo đức nghề nghiệp

Trong những năm vừa qua tại Việt Nam có rất nhiều vụ bê bối liên quan tới các cán bộ cấp caocủa ngân hàng Điều này cho thấy đạo đức nghề nghiệp ngành ngân hàng đang xuống cấp trầmtrọng Đó là những hành vi trục lợi bất trấp các kỷ luật về thị trường Trong các vụ bê bối sảy

ra đó thì phần lớn sảy ra tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn Nhà nước và các ngân hàng lớn tại Việt Nam tiêu biểu như :

Tại Vietinbank Phú Yên: Ngày 18-3/2011, Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Phú Yên cho biếtBan Thường vụ Tỉnh ủy đã ra quyết định kỷ luật cách chức Ủy viên Ban Cán sự Đảng ngânhàng tỉnh, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng ủy khối doanh nghiệp tỉnh, Đảng ủy viên Đảng ủyNgân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) Chi nhánh Phú Yên đối với ông LêTấn Vân, nguyên giám đốc VietinBank Chi nhánh Phú Yên Do từ năm 2007 đến tháng 3-

2011, trên cương vị giám đốc VietinBank Phú Yên, ông Vân đã có nhiều sai phạm trong quản

lý tín dụng như phát hành và gia hạn 13 thư bảo lãnh khống; ký duyệt cho vay sai quy chế làmphát sinh nợ xấu, gây nguy cơ mất vốn lớn Liên quan đến vụ việc, hàng loạt cán bộ ởVietinBank Chi nhánh Phú Yên cũng bị kỷ luật

Tại BIDV Phú Yên, ông Nguyễn Công, nguyên giám đốc Ngân hàng Đầu tư và Pháttriển (BIDV) Chi nhánh Phú Yên và ông Đào Tấn Nguyên, giám đốc Ngân hàng Chính sách

xã hội Chi nhánh Phú Yên, cũng bị đề nghị cách chức các chức vụ trong Đảng Lý do, ôngCông có nhiều sai phạm trong quản lý tín dụng, gây phát sinh nợ xấu, nguy cơ mất vốn ởBIDV Phú Yên; ông Nguyên có nhiều sai phạm, bất chính trong quan hệ cá nhân

Tại Vietcombank Kiên Giang, đã kỷ luật 3 cán bộ liên quan đến việc cho Cty TNHH

Mai Sao vay tiền Theo đó, khiển trách ông Ngô Ngọc Tuấn – Phó giám đốc và Trần Văn

Thuận - Trưởng phòng chuyên quản; cảnh cáo ông Lâm Văn Súng, cán bộ chuyên quản

Tại BIDV Kiên Giang, Giám đốc Nguyễn Thanh Tùng, PGĐ Cao Minh Đạt và cán bộtín dụng Võ Minh Phong cũng bị kỷ luật Trước đó, ông Cao Hương Thiên, Giám đốc CtyTNHH Mai Sao bị bắt giam về hành vi lừa đảo Theo CQĐT, ông này đã dùng 2 hệ thống sổsách; dùng hàng thủy sản tồn kho thế chấp vay gần 70 tỷ đồng tại Vietcombank, BIDV vàSHB Kiên Giang Dư luận có nhiều ý kiến phản ứng, cho rằng quan hệ giữa ông Thiên và cácngân hàng là quan hệ dân sự; Cty Mai Sao chết vì lãi suất chứ không phải lừa đảo Trước khi

bị bắt, ông Thiên đề nghị ngân hàng mở cửa cho Cty Mai Sao hoạt động trở lại vì đang có đốitác Nhật Bản hợp tác nhưng không được chấp nhận UBND tỉnh Kiên Giang cũng đã có nhiềucuộc họp với ngân hàng nhằm tìm giải pháp cứu Cty Mai Sao, song không ngân hàng nào bơmvốn cho Cty