skkn Một số phương pháp dạy hội thoại trong phân môn tiếng Anh cấp Trung học cơ sở

Với những tiêu chí đó, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài " Một số phương pháp dạy hội thoại trong phân môn tiếng Anh cấp Trung học cơ sở" tại trường TrungNghị quyết Trung ương 2- khoá VII,

PHẦN THỨ NHẤT

MỞ ĐẦU

Tiếng Anh là ngôn ngữ được nhiều quốc gia sử dụng nhất, nó trở thành tiếngbản ngữ của nhiều nước, là ngôn ngữ giao tiếp giữa con người với con người trêntoàn thế giới

Với xu thế hội nhập quốc tế, Việt Nam đang ngày càng phát huy hết khảnăng sẵn có trong mọi lĩnh vực Ngôn ngữ giao tiếp trở thành công cụ đắc lực và cósức mạnh tiên quyết Ngoài tiếng mẹ đẻ, người Việt Nam đã coi tiếng Anh nhưngôn ngữ giao tiếp thứ hai, hết sức coi trọng và đưa chương trình tiếng Anh nhưmột môn chính khoá vào các trường học, thậm chí ngay từ bậc Tiểu học

Chúng ta cũng xác định thấy rõ vị trí của môn học đối với sự phát triểnchung của toàn xã hội: là một công cụ tạo điều kiện hoà nhập với cộng đồng quốc

tế và khu vực; tiếp cận thông tin quốc tế và khoa học kĩ thuật; tiếp cận những nềnvăn hoá khác cũng như những sự kiện quốc tế quan trọng Bộ Giáo dục - Đào tạođưa ra mục tiêu cho bộ môn: Chương trình môn tiếng Anh cấp THCS nhằm hìnhthành và phát triển ở học sinh những kiến thức và kĩ năng cơ bản về tiếng Anh vànhững phẩm chất trí tuệ cần thiết để tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống laođộng

Riêng cá nhân tôi, với cương vị là giáo viên phụ trách bộ môn tiếng Anh ởtrường THCS, tôi nắm rõ đặc trưng phương pháp của bộ môn mình phụ trách Cùngvới thực tế giảng dạy và kinh nghiệm giảng dạy tôi luôn nghiên cứu, tìm tòi nângcao chất lượng dạy và học bộ môn tiếng Anh, đặc biệt với những vùng miền xa xôi

và có nhiều khó khăn như trường tôi

Với những tiêu chí đó, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài " Một số phương pháp dạy hội thoại trong phân môn tiếng Anh cấp Trung học cơ sở" tại trường Trung

Nghị quyết Trung ương 2- khoá VII, đã quy định phương pháp dạy học thayđổi theo hướng "khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duysáng tạo của người học, từng bước áp dụng những phương pháp tiên tiến vàphương tiện hiện đại vào quá trình dạy học" Định hướng này đã được pháp chếhoá trong luật giáo dục điều 24, 25:" Phương pháp giáo dục phổ thông phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểmtừng lớp học, môn học Bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn, tác động tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú cho họcsinh"

Xuất phát từ quan điểm “ lấy người học làm trung tâm”, phương pháp dạy

và học đã có những thay đổi căn bản Người dạy không phải là người duy nhấtnắm giữ kiến thức và truyền đạt kiến thức mà chỉ là người hướng dẫn, người hỗtrợ,người cố vấn, người kiểm tra Người học không còn là người thụ động tiếp thukiến thức mà là trung tâm của quá trình dạy học, chủ động sáng tạo trong quá trìnhhọc tập nhằm đạt được mục tiêu dạy học của mình Dạy Ngoại ngữ nói chung, tiếngAnh nói riêng, việc đổi mới phương pháp dạy học là rất rõ ràng và quan trọng đặcbiệt trong giao tiếp bằng ngôn ngữ Từ những luận điểm trên việc các em học sinh

trực tiếp tham gia vào quá trình học tập, cụ thể đóng vai và sử dụng hội thoại mộtcách tự nhiên và linh hoạt sẽ tạo được niềm vui hứng khởi trong phân môn tiếngAnh.

2 Cơ sở thực tiễn:

Ở những vùng đô thị, thành phố, tiếng Anh trở thành nhu cầu cấp thiết của nhiềungười Nhiều trung tâm, câu lạc bộ mở ra khắp nơi đáp ứng nguyện vọng học tiếngcủa mọi tầng lớp người dân Xong ngược lại, ở những vùng xa xôi như miền núi,hải đảo tiếng Anh đến với người học còn mới mẻ, lạ lẫm, nhận thức của nhiềungười còn hạn chế Do đó, tạo ra được niềm ham thích cho đối tượng học cũngkhông phải là dễ dàng

Tiếng Anh là bộ môn khá thú vị nhưng đòi hỏi sự cần cù, chịu khó cao từphía người học nếu không kiến thức sẽ dễ dàng đứt quãng và dễ quên Tạo đượcdấu ấn cho học sinh ngay từ việc tiếp thu cái mới giúp các em nhớ ngay và khắcsâu là niềm băn khoăn trăn trở của các giáo viên Trên con đường tìm tòi sự thểnghiệm, tích luỹ tư liệu và học hỏi kinh nghiệm đồng nghiệp, dự các lớp tập huấnchuyên môn của sở Giáo dục- Đào tạo Quảng Ngãi và phòng Giáo dục- Đào tạohuyện Ba Tơ chúng tôi đã áp dụng kết hợp các phương pháp dạy học hiện đại, học

và chơi, chơi mà học vào các tiết dạy gây hứng thú cao nhất cho đối tượng học vàtrong quá trình thực nghiệm của các lớp chúng tôi đã đạt kết quả tương đối khích

lệ Các em đã thích học môn tiếng Anh hơn, hứng khởi và mạnh dạn hơn Nhiều emđạt điểm giỏi, khá hơn Cảm giác nặng nề với một tiết học không còn và điều đóchứng tỏ hướng đi của chúng tôi là đúng đắn

II Mục đích và phạm vi nghiên cứu:

1 Mục đích nghiên cứu:

Tạo được dấu ấn cho học sinh trong việc tiếp thu cái mới, rèn kĩ năng nghenói Giúp học sinh có điều kiện thu nhận và trao đổi thông tin, nâng cao trình độ

tiếng Anh, có hiểu biết thêm về xã hội tạo được cho các em thói quen có phản ứngtức thì trong ngôn ngữ giao tiếp.

Chúng ta đã biết mỗi môn học đều góp phần vào việc hình thành và pháttriển nhân cách con người Các kiến thức kĩ năng trong phân môn tiếng Anh cónhiều ứng dụng trong đời sống, chúng rất cần thiết để học các môn học khác và họctiếp môn tiếng Anh ở bậc học trên

2 Về mặt thực tiễn:

Đối với học sinh: Học sinh vùng nông thôn miền núi, đặc biệt học sinh dântộc rất khó khăn trong hoạt động giao tiếp ngôn ngữ, hơn nữa lại là tiếng nướcngoài Việc khuyến khích các em đóng vai trò là nhân vật trong hội thoại giúp tiếpcận với kiến thức tốt hơn, phát triển kĩ năng nghe nói Đóng vai và sử dụng hộithoại thường xuyên tạo cho các em tính mạnh dạn, bộc lộ được cảm xúc như cửchỉ, nét mặt, điệu bộ, trọng âm, ngữ điệu

Đối với giáo viên: Giúp giáo viên năng động sáng tạo linh hoạt trong côngtác giảng dạy, đưa kiến thức đến với các em một cách giản dị, gần gũi, dễ thấykhông máy móc Tạo cho giáo viên thói quen tự học hỏi, tìm tòi và suy ngẫm, đúc

rút kinh nghiệm đưa ra các giải pháp tối ưu và hiệu quả nhất vận dụng vào giảng ạy

để đảm bảo chất lượng và nâng cao hơn nữa

Điều trăn trở của những giáo viên dạy ngoại ngữ tại những vùng miền núi xaxôi còn nhiều khó khăn đó chính là làm sao tạo được sự yêu thích với bộ môn mìnhphụ trách, mà trong khi đó hội thoại tiếng Anh là một phần quan trọng trong giaotiếp ngôn ngữ Bởi lẽ đó tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài này nhằm tìm ra được mộtgiải pháp giúp các em học tập tốt hơn

II Cơ sở lí luận

" Một số phương pháp dạy kiểu bài hội thoại trong phân môn tiếng Anh cấpTHCS "

Phương pháp dạy : áp dụng các phương pháp giảng dạy tiên tiến như phươngpháp nêu vấn đề và hướng học sinh vào việc tìm kiếm phát hiện và giải quyết vấn

đề , đồng thời kết hợp việc ứng dụng hiệu quả các thành tựu khoa học và công nghệhiện đại nhất là ứng dụng công nghệ thông tin , vào quá trình dạy học, bảo đảm

điều kiện thời gian tự học , tự nghiên cứu cho học sinh Định hướng phương pháp

bộ môn :

+ Thúc đẩy động cơ học tập : Trong quá trình tiếp thu ngôn ngữ, học sinh sẽđạt được kết quả học tập cao nếu các em có động cơ học tập Động cơ học tập có được khi các em cảm thấy được sự hứng thú với môn học và thấy được sự tiến bộcủa chính mình Do vậy, giáo viên nên sử dụng các tình huống thách đố, hấp dẫn ,lôi cuốn các em vào các hoạt động trên lớp vừa mang tính chất yêu cầu cao, vừaphù hợp trình độ để các em có thể cảm nhận được sự tiến bộ của mình trong họctập Để giúp các em cảm nhận được sự tiến bộ trong học tập, giáo viên cần đề ranhững mục tiêu học tập vừa sức, không quá cac Ngoài ra cần khuyến khích họcsinh học theo phương châm thử nghiệm và chấp nhận mắc lỗi (trial and error )trong quá trình thực hành tiếng - không nên tạo cho các em tâm lí sợ mắc lỗi trongthực hành

+ Phát huy phương pháp học tập cá nhân và tính sáng tạo của học sinh: Điềuquan trọng nữa góp phần vào việc tiếp thu ngôn ngữ có hiệu quả là phương pháphọc tập cá nhân của chính các em Giáo viên cần giúp các em ý thức được về bảnchất quá trình tiếp thu ngôn ngữ và khuyến khích các em tìm ra phương pháp họctập thích hợp nhất cho chính mình; hướng dẫn các em phương pháp tự học và cácthủ thuật học tập và thực hành giao tiếp

Ngoài ra giáo viên cần luôn luôn tạo điều kiện cho học sinh được tham giađóng góp kinh nghiệm và hiểu biết cá nhân vào quá trình học, tạo cho các em tựchủ và phát huy được tính sáng tạo và tiềm năng của các em hơn

+ Tạo cơ hội tối đa cho việc luyện tập sử dụng ngôn ngữ: Nhằm tạo cho họcsinh một môi trường học tiếng thuận lợi nhất, giáo viên cần quan tâm sử dụng tối

đa thời gian trên lớp, tạo mọi cơ hội để học sinh có thể sử dụng ngữ liệu đã học mộtcách có nghĩa và hiệu quả Để làm tốt việc này, cần phát huy các hoạt động cặp và

nhóm và các thủ thuật lôi cuốn các em tham gia vào các hoạt động trên lớp mộtcách tích cực.

Cần sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp trên lớp học đến mức độ tối đa có thể:giữa học sinh và giáo viên, giữa học sinh với nhau, nhằm tạo điều kiện cho các emlàm quen việc sử dụng tiếng Anh vào giao tiếp thật Tuy nhiên không nên loại trừtiếng mẹ đẻ (tiếng Việt) một cách máy móc Nên sử dụng tiếng Việt khi cần thiếtnhư: để giải thích những từ chỉ khái niệm phức tạp, các cấu trúc ngữ pháp khóhoặc để giải thích những yêu cầu của giáo viên về bài tập

+ Phối hợp các kỹ năng: Như đã trình bày, chương trình môn tiếng Anh mớichú trọng kết hợp cả 4 kỹ năng lời nói ngay từ đầu và được phát triển có hệ thốngtrong suốt chương trình từ lớp 6 đến lớp 9 Mọi bài tập trong các đơn vị bài học, dù

ở dạng hoạt động cá nhân hay nhóm ở mọi trình độ từ lớp 6 đến lớp 9 đều có kếthợp tất cả các kỹ năng ở mức độ có thể, tuỳ theo đặc điểm của nội dung từng bài Một đơn vị bài học có thể bắt đầu bằng một hoạt động nghe hiểu, giới thiệu chủ

đề mới mà cũng có thể bắt đầu bằng mọt bài đọc hiểu hoặc một hoạt động vào đềtrên lớp Các hoạt động tiếp theo có thể là: luyện nói theo cặp, cá nhân đọc thầm đểthu lượm thông tin, nghe băng lấy thông tin cần thiết hoặc điền vào bảng trống Cácbài học không nên có một trật tự cố định về việc sử dụng các kỹ năng trong mộtđơn vị bài học (unit) Thứ tự sắp xếp và việc phối hợp các kỹ năng được xuất phát

từ việc xem xét các mối quan tâm, nhu cầu, sở thích của học sinh cũng như đặcđiểm và tiến trình phát triển của chủ điểm và chủ đề

+ Sử dụng sách giáo khoa một cách sáng tạo: giáo viên cần hiểu rõ ý đồ, yêucầu, mục tiêu của từng bài, từng mục dạy trong sách giáo khoa để một mặt có thểdạy đúng trọng tâm bài học, mặt khác có thể sử dụng sách giáo khoa một cách sángtạo phù hợp với đối tượng học sinh

Trong trường hợp cụ thể, cần tìm cách bổ xung hoặc cập nhật nội dung trongbài làm cho giáo trình luôn mới, phù hợp với đối tượng học sinh và với cuộc sốngtiến triển và thay đổi

* Hội thoại là hoạt động giao tiếp gồm ít nhất 2 người :người nói và ngườinghe với vai trò thay đổi nhằm phát triển kĩ năng nghe nói cho học sinh

Hội thoại tiếng Anh ở THCS được phân bố đều ở 4 khối từ khối 6 tới khối 9

Ở khối 6 các em mới chỉ được làm quen với những dạng hội thoại ngắn , câu nóiđơn giản dễ hiểu Hội thoại được giới thiệu tập trung nhiều ở chương trình Anh 7

có mặt ở các phần chứa đựng nhiều nội dung khác nhau Ở tiếng Anh 8 và tiếngAnh 9 hội thoại được giới thiệu ở phần " listen and read "cũng theo các chủ đềnhưng các mẫu câu phức tạp hơn

Kết luận

Bản thân mỗi giáo viên có sự sáng tạo khác nhau trong từng tiết dạy, trong

từng đề tài nghiên cứu sao cho phù hợp với học sinh tại địa bàn mình công tác Phương pháp dạy hội thoại ở cấp trung học cơ sở chính là tạo ra được những thủ thuật, kĩ năng thích hợp cho từng đối tượng học sinh.

Chương 2

NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

I Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nhiệm vụ về lý luận: Hệ thống hoá một số vấn đề lí luận về thủ thuật và hoạt

động cho các bước dạy bài hội thoại trong phân môn tiếng Anh cấp THCS

II Các nội dung cụ thể trong đề tài

- Nội dung một: Đặc điểm của bài hội thoại

- Nội dung hai: Cách tiếp cận bài hội thoại

- Nội dung ba: Nêu vai trò của đóng vai trong luyện bài hội thoại

- Nội dung bốn: Mô tả cách tiến hành dạy một bài hội thoại theo ba bước: giớithiệu, luyện tập và sản sinh lời nói

- Nội dung năm: Trình bày các thủ thuật và hoạt động cho các bước và cách xử lícác từ mới, cấu trúc mới trong bài hội thoại

* Kết luận:

Mỗi một bài hội thoại có phương pháp dạy khác nhau Điều cốt lõi là làm

sao tạo được sự hứng thú cao cho HS trong việc tiếp thu kiến thức mới và quan trọng hơn nữa là giúp khắc sâu được cho các em ngay khi học trên lớp

và tự phát triển khả năng ngôn ngữ tiếng Anh của mình một cách linh hoạt và hiệu quả.

Chương 3

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU – KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

I Phương pháp nghiên cứu:

1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Nghiên cứu đọc tài liệu, giáo trình có liên quan đến vấn đề nghiên cứu bằngphương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, mô hình hoá để rút ra những vấn đề lýluận có tính chất định hướng làm cơ sở để giải quyết vấn đề, nhiệm vụ nghiên cứu

2 Phương pháp điều tra:

Tìm hiểu thực trạng giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh cụ thể trongviệc lĩnh hội kiến thức mới nhằm phát hiện các vấn đề cần giải quyết, xác định tínhphổ biến nguyên nhân , chuẩn bị cho các bước nghiên cứu tiếp theo

3 Phương pháp đàm thoại:

Trao đổi với dồng nghiệp về những thuận lợi và những khó khăn trong việc soạngiảng dạy học và cách sử dụng phương pháp mới hiện nay

4 Phương pháp quan sát:

Thông qua các tiết dự giờ, thao giảng có thể quan sát trực tiếp tình hình học sinh.Qua đó biết được khả năng tiếp thu bài , nắm bắt kiến thức qua bài giảng Bên cạnh

đó tiếp thu học hỏi đồng nghiệp và phát hiện ra những hạn chế trong giảng dạy

5 Phương pháp kiểm tra đánh giá:

Thông qua những tiết dạy của bản thân, đồng nghiệp và kiểm tra khảo sát họcsinh

Ngoài ra trong quá trình nghiên cứu đề tài này tôi còn sử dụng phối hợp nhiềuphương pháp khác như: tạo ra các trò chơi, các thủ thuật dạy tiếng

II Kết quả nghiên cứu thực tiễn:

1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu:

Trường THCS Ba Động cách xa trung tâm huyện 10 km, là nơi tập trung học sinhcủa 2 xã Ba Động- Ba Thành Trình độ dân cư còn thấp, kinh tế còn nghèo do đóhọc sinh phải thường xuyên làm thêm, thời gian cho việc học ít, đặc biệt là các em

tư trong giảng dạy còn hạn chế

Số lượng học sinh có ý thức cao còn ít, coi nhiệm vụ học tập là phụ

Thói quen của học sinh khi gặp bài hội thoại chỉ đọc lướt qua sau đó giải quyếtcác bài tập ở phía dưới Nếu giáo viên không thực sự sáng tạo và đầu tư giáo án thìđối với học sinh bài hội thoại đó rất dễ bị lãng quên ngay Thực trạng trong học tập

bộ môn, học sinh hay có thói quen thụ động, quen nghe, ghi chép giống như một

bản sao Phần đông học sinh chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bàihọc nếu không được giao nhiệm vụ hoặc nếu có được giao nhiệm vụ thì cũng cònlúng túng trong khi giải quyết vấn đề Các em chưa có nhu cầu tự thân bộc lộnhững suy nghĩ, tình cảm, sở thích, năng khiếu của cá nhân trước tập thể Ý thứcchuẩn bị trước bài hầu như không có, tồn tại thói quen đợi chờ tiếp nhận kiến thức

từ phía giáo viên Nếu có khó khăn thì đợi giải thích từ phía giáo viên

Từ những nguyên nhân và thực trạng nêu trên, nên tôi xin đưa ra một số

phương pháp dạy hội thoại trong phân môn tiếng anh cấp trung học cơ sở Cụ thể như sau:

3 Đề xuất biện pháp:

3.1 Nhận thức chung về dạy bài hội thoại cho học sinh THCS:

Mục đích của việc dạy hội thoại là giúp cho học sinh phát triển kỹ năng nghenói (đặc biệt là kỹ năng nói), phù hợp với trình độ và lứa tuổi của học sinh, giúphọc sinh có điều kiện thu nhận và trao đổi thông tin, nâng cao trình độ tiếng Anh,

có hiểu biết thêm về xã hội

Hội thoại là lời nói ít nhất giữa hai người với nhau, với vai trò thay đổi( có ngườinói và người nghe)

Các cuộc hội thoại thông thường đòi hỏi sự phản ứng tức thì của thói quen ngônngữ, chính vì vậy bài hội thoại không yêu cầu có sự chuẩn bị trước

Ngôn ngữ trong bài đối thoại là lời nói đã được rút gọn Các từ chêm, từ đệmđược sử dụng như phương tiện ngôn ngữ hỗ trợ

Các yếu tố biểu cảm như cử chỉ, nét mặt, điệu bộ, trọng âm, ngữ điệu có tác dụng

hỗ trợ rất nhiều đến chất lượng và hiệu quả của lời đối thoại

Cấu trúc của bài hội thoại hoàn toàn khác với cấu trúc một bài đọc Lời nói củabài hội thoại phải đảm bảo tính ngắn gọn súc tích

Các hoạt động chính của bài hội thoại là hoạt động theo cặp đôi, theo nhóm

và đóng vai

3.2 Cách tiếp cận bài hội thoại:

Các

bước

Bước 1 Giới thiệu

sẽ học

Giới thiệu chủ điểm của bàihội thoại, giới thiệu ngữ cảnhnhân vật

Đưa ra câu hỏi gợi ý

Giới thiệu từ mới

Bước 2 Luyện tập

thực hành

(Practice)

Giúp cho học sinh

- Hiểu nội dung bài hộithoại

- Thuộc lòng các lời đốithoại của các nhân vật

- Biết vận dụng cấu trúctrong bài hội thoại mẫu

để xây dựng những bàihội thoại tương tự theo

sự hướng dẫn của GV

Thực hiện các bài tập luyệnnói thông qua:

- Luyện tập có sự hướng dẫn của GV

3.3 Các thủ thuật và hoạt động cho các bước dạy bài hội thoại:

Chúng ta có thể sử dụng nhiều thủ thuật khác nhau để giới thiệu bài hội thoạimột cách phù hợp và hấp dẫn với từng đối tượng học sinh cụ thể của bạn Sau đây

là một số hoạt động gợi ý để giới thiệu bài hội thoại:

b) Bạn có thể dùng trực quan (Using visuals): dùng tranh hoặc đồ vật thật để

giới thiệu:

Dùng tranh vẽ, giới thiệu các nhân vật và ngữ cảnh của bài hội thoại

Dùng tranh vẽ các nhân vật, giới thiệu các nhân vật và ngữ cảnh bằng cách đặt câuhỏi cho HS dựa vào tranh để trả lời

Dùng đồ dùng trực quan như tranh vẽ hoặc đồ vật thật, cùng HS xây dựng bài hộithoại

Ví dụ: Tiếng Anh 6 (bài 11- trang 116) “What do you eat?”

Có thể sử dụng một trong các hoạt động sau:

Dùng tranh vẽ hai nhân vật: Ba- một HS phổ thông và cô bán thực phẩm Giớithiệu ngữ cảnh và nhân vật: Ba đang ở cửa hàng bán thực phẩm, bạn ấy muốn muathịt bò, bơ và trứng gà Chúng ta hãy lắng nghe cuộc nói chuyện giữa Ba và cô bánhàng

Dùng tranh vẽ hai nhân vật: Ba và cô bán hàng Ba đang đứng ở quầy bán thựcphẩm Đặt câu hỏi cho HS dựa vào tranh trả lời Có thể lựa chọn một số câu hỏi gợi

ý sau:

Who is this? (Chỉ vào Ba)

Who is this? (Chỉ vào cô bán hàng)

Hoặc: What can you see in the picture?

What is Ba doing?

What is the salesgirl doing?

Dùng đồ vật thật; 2 lạng thịt bò, 12 quả trứng Giới thiệu nhân vật và ngữ cảnhcủa bài hội thoại bằng cách đưa ra từ gợi ý và câu hỏi

Mapped dialogue