L Khi xác định mục đích, mục tiêu của chương trình, khóa học hay bài giảng thì mỗi giảng viên hay tập huấn viên nên có trong đầu của mình những câu hỏi: - Chúng ta mong đợi học viên, sin
Trang 1NHÌN LẠI PHƯƠNG PHÁP VIẾT MỤC ĐÍCH, MỤC TIÊU CỦA
MỘT KHÓA HỌC, BÀI GIẢNG
TS NGUYỄN VĂN BẢY
à một giảng viên, một người huấn
luyện trong công tác đào tạo nguồn
nhân lực có lẽ ai cũng muốn học viên,
sinh viên của mình đạt được sự tiến bộ
tối đa trong học tập dù là lớp bồi dưỡng
hay lớp đào tạo chính quy dài hạn Và
một ai đó thiết kế một chương trình, một
khóa học đều cũng muốn khoá học thành
công mỹ mãn và học viên thu nhận được
kết quả cao nhất và sẽ thực hành tốt
những kiến thức, kỹ năng và thái độ đã
được huấn luyện và chuyển giao Đồng
thời cơ quan đào tạo cũng muốn có cơ sở
dữ liệu đánh giá lại chương trình đào tạo,
tập huấn mà cơ quan đào tạo đã thiết kế
và giảng viên cũng có cơ sở xem xét lại
bài giảng của mình có đạt kết quả như
mục tiêu đã đề ra hay không? Vì thế,
theo tôi, một chương trình, một khóa học
hay một bài giảng được thiết kế cần thiết
phải viết mục đích, mục tiêu rõ ràng và
đúng cách
L
Khi xác định mục đích, mục tiêu
của chương trình, khóa học hay bài giảng
thì mỗi giảng viên hay tập huấn viên nên
có trong đầu của mình những câu hỏi:
- Chúng ta mong đợi học viên,
sinh viên có thể làm được gì sau khi kết
thúc một khóa học hay sau khi học xong
một bài?
- Những kiến thức cơ bản cần phải
đạt được ở học viên trong khoá học là gì?
- Liệu có những kỹ năng và thái
độ mà học viên nên phát triển để đạt
được những mục tiêu này hay không?
- Học viên sẽ thể hiện họ đạt được những mục tiêu của bài giảng hay của cả khoá học như thế nào?
- Những chuẩn bị gì của của giảng vin liên quan đến bài giảng, đến khoá học?
Mục đích khóa tập huấn
Mục đích là những chủ ý sư phạm miêu tả kết quả mong đợi của cơ quan cử người đi học và của tập huấn viên Viết mục đích khoá tập huấn hay của một bài giảng là để định hướng hoạt động giảng dạy của giảng viên hay tập huấn viên
Khi xây dựng chương trình hay khoá huấn luyện hoặc bài giảng, mục đích có thể được viết ở các cấp độ khác nhau như sau:
- Mục đích của khoá tập huấn
- Mục đích của chuyên đề/bài giảng
- Mục đích của một chương/phần trong bài giảng
Mục đích dành để viết cho tổ chức đào tạo hay cho giảng viên.
Mục tiêu là gì?
Mục tiêu nói về việc người học sẽ như thế nào hoặc có khả năng làm được
gì sau khi kết thúc khoá học hay một bài giảng hoặc được trải qua một kinh nghiệm học tập nào đó
Tại sao phải viết mục tiêu?
Giúp đánh dấu cho quá trình từ điểm khởi đầu đến điểm kết thúc
Giúp tập huấn viên lựa chọn phương pháp và kỹ thuật huấn luyện phù hợp
Trang 2Tạo điều kiện cho việc chuẩn bị
giáo án, chương trình tập huấn
Tạo điều kiện cho sự điều hành
và quản lý khoá học thành công
Giúp cơ quan đào tạo đánh giá
được kết quả khóa học hoặc đánh giá lại
mục tiêu của bài giảng
Mục tiêu cụ thể: cần phải có 3
yếu tố cấu thành:
+ Làm gì: Mô tả hành động mà
người học có khả năng làm được gì sau khi
được truyền đạt kiến thức (cuối khóa học)
Để diễn đạt điều này phải dùng
các động từ hành động có thể quan sát
được hoặc đo lường được
+ Điều kiện: Nêu ra các điều kiện
và giới hạn quy định các hành vi sẽ diễn ra
+ Tiêu chuẩn: Sử dụng tiêu chí
hay tiêu chuẩn thực hiện đòi hỏi người
học phải đạt được ở mức độ nào thì
chấp nhận được
Mục tiêu cụ thể dành để viết cho
học viên
Mục tiêu chung
Đó là những chủ ý sư phạm miêu
tả kết quả mong đợi Đó là hiệu quả mong đợi của cơ quan cử người đi học
và của giảng viên Thường được diễn đạt dưới dạng kiến thức cần đạt, thái độ mong đợi, năng lực có được sau mỗi đợt tập huấn
Ví dụ: “Sau khi được tập huấn, học viên cần đạt được những kiến thức, năng lực mới trong lãnh vực…”
Mục tiêu chung viết cho tập huấn viên hay cho cơ sở đào tạo
Quy tắc viết mục tiêu
“SMART”
S Cụ thể
M Đo được
A Đạt được
R Thực tế/ phù hợp
T Giới hạn về thời gian Những từ hành động sau đây thường dùng để viết mục tiêu theo tiêu chuẩn SMART:
• Định nghĩa
• Mô tả
• Liệt kê
• Lưạ chọn
• Tóm tắt
• Phân biệt
• Chỉ ra
• Viết
• Kết hợp
• Phân loại
• Đưa ví dụ
• Minh hoạ
• Giải thích
• Diễn đạt
• Chấp nhận
• Đồng tình
• Ủng hộ
• Chỉ trích
• Phê phán
• Bác bỏ
• Hợp tác
• Phán xử
• Đo
• Lập kế hoạch
• Chẩn đoán
• Thiết kế
• Chế biến
• Ước lượng
• Tập hợp
• Xây dựng
• Tổ chức
• Phân tích
• Xem xét
• Phát hiện
• Áp dụng
• Sử dụng Không nên sử dụng những từ
chung chung để viết mục tiêu, như:
Biết; Suy nghĩ; Hiểu; Có kiến thức;
Thảo luận; Tin tưởng; Đánh giá cao;
Bàn bạc; Nắm…
Các cấp bậc hiệu quả của mục tiêu:
- Mức độ nhận thức:
+ Chúng ta mong đợi học viên xác định và diễn đạt lại những kiến thức sơ đẳng hoặc diễn đạt lại những hành vi cơ bản;
Trang 3+ Mức độ này dành cho các khóa
học ngắn, có ít học viên;
+ Phù hợp với những học viên
không có kiến thức vững chắc trong chủ
đề được tập huấn
- Mức độ làm chủ:
+ Chúng ta mong đợi học viên
huy động những khả năng và kiến thức
để giải quyết một vấn đề;
+ Phù hợp lớp ngắn hạn và vừa;
+ Phù hợp với những học viên đã
có một số kiến thức trong chủ đề được
tập huấn
- Mức độ chuyển giao:
+ Học viên có thể chỉ ra những
năng lực của họ ngoài khoá tập huấn;
+ Họ có thể sử dụng kiến thức và
kỹ năng trong công việc thực tiễn;
+ Phù hợp với các khoá tập huấn
xen kẽ giữa thời gian tập huấn và thời
gian làm việc
Mức độ sáng tạo:
+ Học viên trở thành chuyên gia
trong lãnh vực được tập huấn;
+ Họ có khả năng phát triển
những kiến thức mới (chủ yếu qua kinh
nghiệm), khái niệm và lý thuyết trong
hoạt động, thử nghiệm ngoài lớp học
Đối với các chương trình đào tạo,
bồi dưỡng của Trường chúng ta cần
thực hiện được ba mục tiêu đầu tiên là
phù hợp Còn mục tiêu sáng tạo thì rất ít
học viên có thể thực hiện được nhưng
trong thực tế vẫn có học viên lớn tuổi có
những sáng kiến, giải pháp rất là khả thi
trong nhiều cuộc thảo luận tại lớp học
Sau đây là ví dụ viết mục đích,
mục tiêu về khóa tập huấn và bài giảng
Với khóa tập huấn: Bồi dưỡng
kiến thức quản lý trang trại sẽ được
viết mục đích, mục tiêu như sau:
Mục đích khóa học: Nhằm trang
bị một số kiến thức quản lý trang trại
cho học viên là chủ các trang trại ở các địa phương Qua đó, học viên có thể quản lý trang trại của mình một cách có hiệu quả hơn
Mục tiêu chung: “Sau khi được
tập huấn, học viên cần đạt được một số kiến thức cần thiết trong lĩnh vực quản
lý trang trại tương đối có hệ thống để áp dụng vào thực tiễn làm trang trại của mình”
Mục tiêu cụ thể:
Sau khoá tập huấn, học viên có khả năng:
- Phát hiện được cơ hội kinh doanh;
- Nhận thức được cách xây dựng
kế hoạch kinh doanh phù hợp với điều kiện trang trại tại địa phương;
- Phân biệt được thế nào là phát triển nông nghiệp bền vững và liệt kê được các tiêu chuẩn của GAP trong sản xuất nông nghiệp
Với mục tiêu cụ thể như trên cho
thấy khoá học với tên “Bồi dưỡng kiến
thức quản lý trang trại” sẽ đạt được mức
độ mục tiêu nhận thức như trên đã trình bày chứ chưa đạt mức độ mục tiêu làm chủ hay chuyển giao Mục tiêu mà nhiều người mong đợi là làm sao giúp học viên đạt được cấp độ mục tiêu làm chủ hay cấp
độ mục tiêu chuyển giao.Vì vậy, khi xây dựng một chương trình, một khoá tập huấn có lẽ chúng ta nên hướng tới mục tiêu thứ 2 và thứ 3 thì phù hợp hơn và tất nhiên các chuyên đề hay bài giảng cũng phải hướng đến 2 mục tiêu đó Còn mục tiêu thứ 4 sẽ dành cho những khoá học dài hạn, có đầu tư thích đáng
Sau đây là một ví dụ về viết mục tiêu của một bài giảng (đối với bài
Quản trị sản xuất) Chúng ta có thể
ứng dụng quy tắc trên để viết mục đích, mục tiêu cụ thể của bài này như sau:
Trang 4Mục đích của bài giảng: Nhằm
trang bị cho học viên một số kiến thức
cơ bản về quản trị sản xuất Qua đó, nội
dung bài này có thể gúp học viên tìm
hiểu kỹ hơn về quản trị sản xuất một
cách có hệ thống nhằm nâng cao hiệu
quả quản lý cho một công ty hay một tổ
chức sản xuất kinh doanh
Mục tiêu cụ thể: Sau khi học
xong bài này, học viên có thể:
- Định nghĩa được quản trị sản
xuất là gì;
- Xác định được các chức năng
tác nghiệp;
- Phân biệt được các chiến lược
sản xuất
Với mục tiêu cụ thể này cho thấy
giảng viên chỉ trang bị kiến thức cho
học viên là chính, cho nên ở đây chỉ sử
dụng những động từ dùng cho nhóm
kiến thức, như vậy mục tiêu sẽ đạt được
ở mức độ nhận thức mà thôi
Một ví dụ nữa về bài Phương
pháp khuyến nông & Kỹ năng tập
huấn khuyến nông có sự tham gia
Mục đích bài giảng: Bài giảng
này được thiết kế nhằm cung cấp cho
học viên các phương pháp khuyến
nông cơ bản và kỹ năng cần thiết để
thực hiện các khoá tập huấn khuyến
nông một cách có hiệu quả bằng cách
nâng cao tính tự chủ, độc lập và phát
huy vai trò của người học theo
phương châm “lấy học viên làm trung
tâm” Qua đó, học viên có thể áp dụng
vào công việc khuyến nông tại địa
phương
Mục tiêu cụ thể:
Sau khi học bài này, học viên có
khả năng:
- Áp dụng được các phương pháp
khuyến nông cơ bản;
- Phân biệt được các cách tiếp cận
sư phạm và các mô hình sư phạm khác nhau;
- Phân tích được các nguyên tắc học của người lớn Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của khoá tập huấn;
- Áp dụng được các bước cơ bản trong quá trình xây dựng và thực hiện chương trình tập huấn có sự tham gia;
- Sử dụng ít nhất 4 phương pháp tập huấn phù hợp cho khoá tập huấn thuộc chuyên môn của mình;
- Thiết kế và tổ chức tốt các khoá tập huấn thuộc chuyên môn của mình
Cách viết mục tiêu cụ thể xuất phát từ nội dung của bài này với chủ đích là làm sao cho học viên áp dụng được một số kỹ năng cần thiết để thực hiện một khoá tập huấn khuyến nông thành công Cho nên, trong cách viết mục tiêu cụ thể của bài này, tác giả đã sử dụng những động từ theo nhóm kỹ năng
là chủ yếu Và như vậy, bài này giảng viên huấn luyện cho học viên đạt được cấp độ mục tiêu là mức độ làm chủ và mức độ chuyển giao Đạt được 2 mức mục tiêu này thì học viên sẽ có đủ kỹ năng và trình độ thực hiện tốt công tác khuyến nông trong thực tế công việc
Trên đây là một số suy nghĩ và kinh nghiệm nhỏ của tác giả nhằm giúp độc giả có điều kiện nhìn lại quy tắc SMART trong cách viết mục đích, mục tiêu của một khoá học hay một bài giảng Từ đó, có thể góp phần nào đó vào việc nâng cao hiệu quả của công tác đào tạo, bồi dưỡng trong nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau và đây cũng là một phần tư liệu quan trọng cho việc chuẩn bị thực hiện phương pháp giảng dạy lấy học viên làm trung tâm