Hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phù hợp với nguyên tắc ở đâu có hoạt động quản lý hành chính nhà nước thì ở đó

có thanh tra Thanh tra luôn gắn liền với hoạt động quản lý hành chính nhà nước Nên sựxuất hiện của hoạt động quản lý hành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vực đã tất yếudẫn đến sự ra đời của một loại hình thanh tra đó là thanh tra chuyên ngành

Nhằm tạo cơ sở pháp lý cho thanh tra chuyên ngành, Nhà nước cần ban hànhnhững quy định về tổ chức cũng như hoạt động của thanh tra chuyên ngành Hiện nay,văn bản quy định về tổ chức và hoạt động của thanh tra chuyên ngành ở nước ta là LuậtThanh tra năm 2004 và các văn bản hướng dẫn thi hành luật này Tuy nhiên, nhìn nhậnmột cách khách quan, những quy định pháp luật về thanh tra chuyên ngành đã bộc lộnhững bất cập, không phù hợp với thực tiễn làm ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt độngthanh tra chuyên ngành Làm cho thanh tra chuyên ngành không phát huy được vai tròtích cực của mình trong quản lý hành chính nhà nước Vì vậy vấn đề đặt ra hiện nay làcần phải có những giải pháp hữu hiệu để hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên

ngành Chính vì lý do trên mà chúng tôi chọn đề tài “Hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài

cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Pháp luật về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước tuy làmột vấn đề mới mẻ nhưng nó đóng vai trò rất quan trọng trong quản lý hành chính nhànước theo ngành, lĩnh vực Cần phải có nhiều công trình nghiên cứu mới có thể giảiquyết được một cách toàn diện nội dung của nó Vì vậy, khi nghiên cứu đề tài này chúngtôi chỉ nhằm giải quyết một cách tổng thể, toàn diện, có hệ thống những vấn đề lý luận

về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước Phân tích, đánh giá thựctrạng tổ chức và hoạt động của thanh tra chuyên ngành, từ đó đưa ra các một số ý kiến

nhằm hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhànước hiện nay.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của khóa luận chúng tôi tập trung nghiên cứu các vấn đề: Kháiniệm thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước; Thanh tra chuyên ngành trong quản

lý hành chính nhà nước, đặc điểm, vai trò của thanh tra chuyên ngành trong quản lýhành chính nhà nước; Quy định của pháp luật hiện hành về thanh tra chuyên ngành trongquản lý hành chính nhà nước ; thực trạng về tổ chức và hoạt động của thanh tra chuyênngành hiện nay và những biện pháp hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngànhtrong quản lý hành chính nhà nước Trong những nội dung nêu trên thì thực trạng về tổchức và hoạt động của thanh tra chuyên ngành theo quy định của pháp luật hiện hành lànội dung chúng tôi tập trung nghiên cứu sâu nhằm tìm hiểu nguyên nhân của những tồntại, hạn chế về mặt tổ chức cũng như hoạt động của thanh tra chuyên ngành từ đó đưa ranhững đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngành trong quản lý hànhchính nhà nước giai đoạn hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được hoàn thành trên cơ sở vận dụng các phương pháp luận duy vậtbiện chứng, duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác Lênin và quan điểm của Đảng Cộng SảnViệt Nam Với nhiệm vụ nghiên cứu đã được xác định rõ ràng chúng tôi đã sử dụngriêng lẻ cũng như kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như phươngpháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp lịch sử,phương pháp quy nạp, diễn dịch, tư duy logic… nhằm làm sáng tỏ nội dung và phạm vinghiên cứu đề tài

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của khóa luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn là: góp phần đưa ra

về khái niệm, đặc điểm, vai trò của thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhànước Khẳng định thanh tra chuyên ngành là nội dung, là chức năng thiết yếu trong việc

quản lý hành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vực Đồng thời đưa ra giải pháp cụ thể đổimới pháp luật về thanh tra chuyên ngành đáp ứng nhu cầu hiện nay.

6 Kết cấu của luận văn

Luận văn được bố cục như sau: Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn có kết cấu

NỘI DUNG:

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THANH TRA CHUYÊN NGÀNH TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.1 Khái niệm chung về thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước

Quá trình lao động xã hội đòi hỏi sự quản lý nhà nước như một hiện tượng tất yếu.Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước (hoạtđộng của cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp) Theo nghĩa hẹp,quản lý nhà nước là khái niệm chỉ hoạt động của hệ thống cơ quan hành pháp – cơ quanhành chính nhà nước Hoạt động quản lý hành chính nhà nước về tổng quan là một chutrình bao gồm các nội dung là đề ra các chủ trương, cơ chế chính sách, pháp luật, quyếtđịnh quản lý để tạo ra công cụ pháp lý cho hoạt động và khuôn khổ cho hành vi của cácđối tượng chịu sự quản lý Để xem xét, đánh giá kết quả những tác động này trong hoạtđộng quản lý hành chính nhà nước cần có hoạt động thanh tra, kiểm tra để từ đó pháthiện và xử lý kịp thời những sai phạm của đối tượng bị quản lý đảm bảo mọi cá nhân, cơquan, tổ chức chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương, chính sách của Đảng; nhiệm vụ, kếhoạch và pháp luật của Nhà nước Hoạt động thanh tra, kiểm tra còn giúp phát hiệnnhững sai sót, bất hợp lý của những kế hoạch, chính sách, pháp luật đang được triển khai

để từ đó kiến nghị với các chủ thể quản lý hành chính nhà nước các biện pháp, cơ chế,chính sách quản lý phù hợp Bên cạnh đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra cũng giúp pháthiện những đối tượng quản lý có thành tích tiêu biểu, thông qua đó biểu dương nhằmkhích lệ tinh thần làm việc của những đối tượng quản lý này Như vậy, Thanh tra giúpcho hoạt động quản lý hành chính nhà nước luôn luôn được đổi mới, chất lượng hoạtđộng quản lý ngày được nâng cao Từ những lý do trên đây có thể thấy, thanh tra là công

cụ quan trọng và thiết yếu cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước Sự ra đời củathanh tra trong quản lý hành chính nhà nước là một nhu cầu tất yếu khách quan

Xuất phát từ nhu cầu khách quan đó, pháp luật cần có những quy định cụ thể vềhoạt động thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước như chủ thể, nội dung, hình thức,thủ tục…

Chủ thể tiến hành hoạt động thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước theo quyđịnh của Luật Thanh tra là cơ quan quản lý hành chính nhà nước (Chính phủ, Bộ, cơquan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, huyện và các cơ quan chuyên môn thuộc Ủyban nhân dân cấp tỉnh) Để giúp cho các cơ quan quản lý hành chính nhà nước cùng cấpnày thực hiện hoạt động thanh tra nhà nước, các cơ quan thanh tra nhà nước đã đượcthành lập theo cấp hành chính và thành lập ở cơ quan quản lý nhà nước theo ngành, lĩnhvực (Điều 10 Luật Thanh tra năm 2004) Các cơ quan này tiến hành hoạt động thanh tranhà nước với nội dung là kiểm tra các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc thực hiệnchính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước, trên cơ sở đó đưa ra kết luận chínhthức về vụ việc thanh tra cũng như những kiến nghị, biện pháp xử lý phù hợp với quyềnhạn của bộ máy thanhh tra theo quy định của pháp luật [7, tr36] Hoạt động thanh traphải được tiến hành dựa trên những quy định của pháp luật về thủ tục để tiến hành mộtcuộc thanh tra: căn cứ ra quyết định thanh tra, hình thức thực hiện cuộc thanh tra, cácbước tiến hành hoạt động thanh tra, quyền và nghĩa vụ của chủ thể thực hiện hoạt độngthanh tra, quyền và nghĩa vụ của đối tượng thanh tra, biện pháp bảo đảm thực hiện quyếtđịnh thanh tra, những quy định này của pháp luật là cơ sở pháp lý cho việc thực hiệnhoạt động thanh tra đối với bất kỳ cá nhân, cơ quan, tổ chức nào nhằm đảm bảo cho hoạtđộng thanh tra được tiến hành một cách hiệu quả, bảo vệ quyền cũng như lợi ích chínhđáng của đối tượng thanh tra tránh sự lạm quyền, lộng quyền hay không thực hiện đúngthẩm quyền của chủ thể thực hiện hoạt động thanh tra

Từ những quy định hiện hành về hoạt động này chúng ta có thể thấy hoạt động

thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước là hoạt động mang tính chuyên trách:

Mặc dù theo quy định của pháp luật chủ thể tiến hành hoạt động thanh tra trongquản lý hành chính nhà nước theo quy định của Luật Thanh tra là cơ quan quản lý hànhchính nhà nước (Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, huyện vàcác cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) nhưng các hoạt động thanh tranày không thể được tiến hành nếu không có sự tham gia của các cơ quan thanh tra nhànước Các cơ quan thanh tra nhà nước này được thành lập với chức năng tham mưu,giúp cho cơ quan quản lý hành chính nhà nước thực hiện công tác thanh tra, kiểm tratrong phạm vi quản lý của cơ quan đó đảm bảo việc thi hành pháp luật, việc thực hiệnnhiệm vụ của cơ quan, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổchức, cá nhân trong lĩnh vực của quản lý hành chính nhà nước Các cơ quan thanh tranhà nước thực hiện chức năng của mình thông qua đội ngũ thanh tra viên có trình độ vànăng lực quy định của pháp luật Những thanh tra viên này là những công chức chuyênmôn nghiệp vụ của các cơ quan Thanh tra nhà nước thực hiện quyết định thanh tra vàcác nhiệm vụ khác của cơ quan Thanh tra nhà nước Khi tiến hành thanh tra họ phải tuânthủ pháp luật, chịu trách nhiệm trước pháp luật và Thủ trưởng cơ quan quản lý trực tiếp

về nhiệm vụ thanh tra Như vậy, có thể thấy hoạt động thanh tra trong quản lý hànhchính nhà nước là hoạt động mang tính chuyên trách

Thứ hai, thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, luôn gắn liền với quá trình quản lý hành chính nhà nước:

Điều này được giải thích bằng việc thanh tra ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự

ra đời, tồn tại và phát triển của bản thân nhà nước và sự quản lý hành chính nhà nước.Khi xã hội phát triển đến một giai đoạn nhất định nhà nước tự tiêu vong và kéo theo đó

là thanh tra cũng sẽ không còn [6, tr51]

Là một chức năng, một công cụ của quản lý hành chính nhà nước, nên hoạt độngThanh tra nhà nước cũng mang tính quyền uy và mệnh lệnh Quan hệ giữa chủ thể tiếnhành thanh tra và đối tượng bị thanh tra là quan hệ quyền lực - phục tùng Thể hiện quaviệc được tiến hành nhân danh nhà nước, bởi nhà nước và bằng quyền lực Nhà nước.Hoạt động thanh tra Nhà nước chỉ do những cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành;

các yêu cầu, kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra có tính bắt buộc phải thựchiện và được nhà nước bảo đảm thực hiện Tính quyền lực nhà nước là bảo đảm và làđặc điểm nổi bật của hoạt động thanh tra nhà nước so với hoạt động thanh tra khác làhoạt động thanh tra nhân dân Bởi không giống như thanh tra Nhà nước, hoạt động thanhtra do các Ban thanh tra nhân dân ở xã, phường, thị trấn hoặc các Ban thanh tra nhân dân

ở các cơ quan nhà nước, đơn vị hành chính sự nghiệp, đơn vị sản xuất kinh doanh củanhà nước tiến hành Đây là các tổ chức tự quản, khi thực hiện hoạt động thanh tra nếuphát hiện những việc làm trái pháp luật của đối tượng thanh tra, Ban thanh tra nhân dânchỉ có quyền kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà không có quyền ápdụng các biện pháp cưỡng chế nhà nướcđể xử lý Như vậy, có thể thấy hoạt động thanhtra của Ban thanh tra nhân dân không mang tính quyền lực

Thứ ba, Thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước là hoạt động được tiến hành một cách độc lập:

Mục đích chính là nhằm xác minh những sai phạm của đối tượng quản lý, chonên hoạt động thanh tra nhà nước cuối cùng phải kết luận rõ đúng sai của các đối tượngnày trong việc chấp hành pháp luật Do đó, để hoạt động này thực sự có hiệu lực, hiệuquả, đòi hỏi hoạt động thanh tra phải được tiến hành một cách độc lập theo đúng thủ tục

do pháp luật quy định, bao gồm các quy định về việc xây dựng chương trình, kế hoạchthanh tra, ra quyết định thanh tra, ra kết luận thanh tra; quy định về nhiệm vụ, quyền hạncủa các chủ thể thanh tra (người có thẩm quyền quyết định việc thanh tra, Trưởng đoànthanh tra, Thanh tra viên) cũng như quyền và trách nhiệm của đối tượng thanh tra Tuynhiên, do nhiệm vụ của thanh tra là tham mưu cho chủ thể quản lý hành chính nhà nướcnên hoạt động của thanh tra phải gắn chặt với chủ thể quản lý hành chính nhà nước.Chính vì vậy mà thanh tra nhà nước tuy có tính độc lập nhưng tính độc lập này là tươngđối với quản lý hành chính nhà nước thể hiện như: Thủ trưởng cơ quan thanh tra dongười đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức; khi kếtthúc thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra, thanh tra viên chỉ có quyền kiến nghị các biệnpháp xử lý còn kết luận chính thức và quyết định xử lý vụ việc thuộc về Thủ trưởng cơquan quản lý…

Thứ tư, Thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước được tiến hành theo thủ tục hành chính

Các hoạt động quản lý diễn ra trong lĩnh vực nào được thực hiện theo thủ tục phápluật quy định trong lĩnh vực đó Thanh tra nhà nước là một chức năng cơ bản của quản

lý hành chính nhà nước vì vậy nó được thực hiện theo thủ tục hành chính Hoạt độngthanh tra nhà nước được thực hiện bởi các chủ thể quản lý hành chính nhà nước Để tạo

cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tiến hành hoạt động này tránh sự lạm quyền, lộngquyền hay không thực hiện hết thẩm quyền của chủ thể quản lý Cũng như nhằm bảo vệquyền, lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức là đối tượng của hoạt động thanh tra, Nhànước buộc phải đưa ra các quy phạm pháp luật hành chính trong đó quy định về trình tự,nội dung, mục đích cũng như cách thức tiến hành hoạt động thanh tra Chủ thể thực hiệnhoạt động thanh tra sẽ tiến hành các hoạt động căn cứ vào các quy phạm hành chính quyđịnh về vấn đề này

Qua việc tìm hiểu lý do ra đời cũng như những đặc điểm của thanh tra trong quản

lý chúng tôi xin đưa ra định nghĩa về thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước như

sau: Thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước là hoạt động chuyên trách chủ yếu do các cơ quan thanh tra nhà nước trong bộ máy hành chính nhà nước thực hiện theo thủ tục hành chính, có nội dung là kiểm tra, xem xét, đánh giá và kết luận chính thức về việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý hành chính nhà nước.

Hoạt động thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước được Luật Thanh tra quyđịnh bằng thuật ngữ Thanh tra nhà nước, vì vậy để tiện trong quá trình nghiên cứu vàlàm Khoá luận, hoạt động thanh tra trong quản lý hành chính nhà nước sẽ được chúngtôi sử dụng với nghĩa là hoạt động thanh tra nhà nước

1.2 Thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước

Như đã trình bày ở trên thì có thể thấy rằng hoạt động thanh tra nhà nước xuất hiệnnhư một tất yếu khách quan, nhằm phục vụ cho quản lý hành chính nhà nước.

Xã hội luôn luôn vận động và phát triển không ngừng, kết quả của sự phát triển đó là

sự chuyên môn hóa các hoạt động của con người Những đơn vị, tổ chức sản xuất – kinhdoanh có cùng cơ cấu kinh tế - kỹ thuật hay các tổ chức, đơn vị hoạt động với mục đíchgiống nhau (như cũng sản xuất ra một loại sản phẩm, cùng thực hiện một loại dịch vụ,hay cùng thực hiện một hoạt động sự nghiệp nào đó…) xuất hiện Hay nói cách khácđây là chính là sự xuất hiện các loại ngành trong đời sống xã hội Có sự phân chia cáclĩnh vực hoạt động của xã hội thành các ngành dẫn đến việc thực hiện hoạt động quản lýnhà nước theo ngành Khi thực hiện hoạt động quản lý ngành đòi hỏi các chủ thể quản lýphải thực hiện rất nhiều công việc chuyên môn khác nhau như: lập quy hoạch và kếhoạch phát triển ngành, quản lý thực hiện các khoản thu, chi, giám sát, kiểm tra việcthực hiện pháp luật… Trong điều kiện khối lượng công việc quản lý ngày càng nhiều vàmang tính phức tạp thì đòi hỏi của việc chuyên môn hóa các công việc nêu trên luônđược đặt ra Chính điều này đã là nảy sinh ra nhu cầu quản lý theo chức năng hay còngọi là quản lý theo lĩnh vực [18, tr101]

Để quản lý theo ngành và theo chức năng, đòi hỏi phải có một tổ chức đứng ra thựchiện công việc này Các bộ, cơ quan ngang bộ được thành lập để thực hiện việc thốngnhất quản lý một ngành, lĩnh vực chuyên môn hoặc một vài ngành, lĩnh vực chuyên mônliên quan trong phạm vị toàn quốc [18, tr102]

Cùng với việc xuất hiện hoạt động quản lý theo ngành, lĩnh vực tất yếu sẽ dẫn đếnxuất hiện thanh tra theo hoạt động quản lý này Điều này là hoàn toàn phù hợp vớinguyên tắc ở đâu có hoạt động quản lý hành chính nhà nước ở đó có hoạt động thanh tranhà nước

Mặt khác, phải nhận thấy rằng việc chuyển đổi cơ chế quản lý từ tập trung quan liêusang cơ chế thị trường đã kéo theo một loạt những thay đổi Đối tượng chịu sự thanh tra,kiểm tra đa dạng hơn, phức tạp hơn với sự gia tăng về số lượng các doanh nghiệp thuộcmọi thành phần kinh tế cũng như quá trình xã hội hoá nhiều lĩnh vực trong đó Nhà nước

không can thiệp trực tiếp, chỉ quản lý thông qua các mệnh lệnh hành chính mà cần cócác biện pháp quản lý khác, mềm dẻo, linh hoạt để phù hợp với điều kiện hiện nay.Trong cơ chế quản lý mới này, nội dung, phương thức, mục đích thanh tra đối với cácdoanh nghiệp không thể mang tính mệnh lệnh giống như thanh tra các cơ quan, đơn vị,

cá nhân trong bộ máy nhà nước mà cần phải có sự thay đổi Hoạt động quản lý hànhchính nhà nước có phạm vi rộng lớn, bao trùm tất cả các mặt hoạt động của đời sống xãhội và được thiết kế theo nhiều ngành, cấp Hoạt động ở mỗi ngành có mỗi đặc thù riêng

do đặc điểm, tính chất của từng ngành, lĩnh vực quy định Vì thế, việc thanh tra, kiểm tracác đơn vị, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật về từng ngành, lĩnh vực phải đượctiến hành chuyên sâu, do các cơ quan quản lý hành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vựcthực hiện dựa trên cơ sở các quy định phạm pháp luật do Nhà nước ban hành Đây lànhững lý do của việc xuất hiện hoạt động thanh tra chuyên ngành trong quản lý hànhchính nhà nước

Về đặc điểm, vì thanh tra chuyên ngành là một bộ phận của hoạt động thanh tra nhànước Nên hoạt động thanh tra chuyên ngành ngoài mang những đặc điểm của hoạt độngthanh tra nhà nước nói chung Bên cạnh đó hoạt động thanh tra chuyên ngành còn mangnhững đặc điểm thể hiện tính chất đặc trưng của nó như sau:

Thứ nhất, Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra nhà nước mang tính chuyên sâu về nghiệp vụ của ngành, lĩnh vực chuyên môn:

Như đã trình bày ở trên, sự chuyên môn hóa các hoạt động của con người đã làmxuất hiện các ngành trong đời sống xã hội Tất yếu cũng dẫn đến việc thực hiện hoạtđộng quản lý theo ngành và quản lý theo chức năng (hay còn gọi là quản lý theo lĩnh vựcchuyên môn)

Quản lý theo ngành chính là hoạt động quản lý các đơn vị, tổ chức kinh tế, văn hóa, xã hội có cũng cơ cấu kinh tế - kỹ thuật hoặc hoạt động với mục đích giống nhau nhằm làm cho hoạt động của các tổ chức , đơn vị này phát triển một cách đồng bộ, nhịp nhàng, đáp ứng được với yêu cầu của Nhà nước và xã hội [18, tr101].

Quản lý theo chức năng là quản lý theo từng lĩnh vực chuyên môn nhất định của quản lý hành chính nhà nước như kế hoạch, tài chính, giá cả, khoa học công nghệ, lao động, nội vụ, quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế, tổ chức và công vụ [18, tr101].

Sự xuất hiện của hoạt động quản lý theo ngành và lĩnh vực chuyên môn này kéotheo đó là sự hình thành nên hoạt động thanh tra theo ngành và theo lĩnh vực chuyênmôn trong quản lý hành chính nhà nước

Hoạt động thanh tra của mỗi ngành và lĩnh vực đều thể hiện rất rõ tính chuyên sâucủa ngành, lĩnh vực đó Tính chất này chi phối toàn bộ hoạt động thanh tra của mỗingành, lĩnh vực biểu hiện:

- Hoạt động quản lý điều hành của Thủ trưởng các cơ quan thanh tra thực hiệnchức năng thanh tra chuyên ngành phải căn cứ vào tính chất của ngành, lĩnh vực chuyênmôn đó Thanh tra chuyên ngành chính là hoạt động xem xét, đánh giá việc chấp hànhpháp luật, những quy định liên quan chặt chẽ đến chuyên môn, kỹ thuật, quy tắc nóiriêng Vì vậy người tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành khi thực hiện hoạt độngthanh tra của mình phải có kiến thức chuyên môn về ngành, lĩnh vực đó, vận dụng

những kiến thức để đưa ra những kết luận chính xác Ví dụ: Để thực hiện hoạt động thanh tra về môi trường trong lĩnh vực xử lý nước thải, ngoài kiến thức chung về quản

lý nhà nước và pháp luật, đòi hỏi Thanh tra viên phải là người có hiểu biết nhất định về lĩnh vực xử lý nước thải, để đưa ra được những báo cáo kết quả đúng đắn và những kiến nghị xử lý phù hợp đối với vụ việc thanh tra đó.

- Tiến hành thanh tra đối với các đối tượng thuộc phạm vi quản lý nhà nước chuyênngành chính là nhằm hướng tới mục tiêu thực hiện các nội dung quản lý hành chính nhànước theo ngành, lĩnh vực chuyên môn

Những kiến nghị của thanh tra chuyên ngành bao giờ cũng thể hiện tính chất tínhchất chuyên môn - kỹ thuật, từ việc đánh giá đặc điểm, tình hình, những sự kiện đến việcđánh giá ưu điểm, khuyết điểm, nguyên nhân

Quyết định xử lý và hậu quả pháp lý luôn gắn với tính chất chuyên môn – kỹ thuật

Ví dụ: Sau khi tiến hành thanh tra vệ sinh an toàn thực phẩm tại một doanh nghiệp sản

xuất bánh kẹo nếu phát hiện doanh nghiệp đó có vi phạm, Thanh tra viên sẽ báo cáo kết quả lại với Thủ trưởng cơ quan thanh tra và kiến nghị biện pháp xử lý Những kiến nghị

về biện pháp xử lý đối với doanh nghiệp đó phải dựa trên quy định pháp luật về ngành, lĩnh vực đó.

Như vậy, có thể thấy tính chất chuyên môn – kỹ thuật đã chi phối toàn bộ hoạtđộng của thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước

Thứ hai, đối tượng của thanh tra chuyên ngành là bất kỳ cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân nào thực hiện các công việc liên quan và trong phạm vi của cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực đó:

Những đối tượng của thanh tra chuyên ngành có thể không phụ thuộc về mặt tổchức đối với chủ thể thực hiện thanh tra chuyên ngành tuy nhiên vì họ thực hiện nhữnghoạt động liên quan đến ngành, lĩnh vực mà các cơ quan này quản lý nên theo quy địnhcủa pháp luật họ vẫn là đối tượng thanh tra của các cơ quan thanh tra chuyên ngành Bởihoạt động thanh tra chuyên ngành được thực hiện không dựa trên cơ sở của mối liên hệphụ thuộc về tổ chức mà xuất phát từ thẩm quyền quản lý theo ngành, lĩnh vực theo quyđịnh của pháp luật Vì vậy, đối tượng của thanh tra chuyên ngành chủ yếu là các đơn vị

kinh tế, tổ chức và cá nhân trong xã hội Ví dụ: Khi thực hiện hoạt động thanh tra chuyên ngành xây dựng, Bộ xây dựng sẽ được thực hiện đối với tất cả các đơn vị, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này mà không kể những đối tượng này có phụ thuộc về mặt tổ chức với Bộ hay không.

Đặc điểm này của thanh tra chuyên ngành chính là một điểm khác biệt so với thanhtra hành chính (một loại hình hoạt động thanh tra khác của Thanh tra Nhà nước) Đốitượng của thanh tra hành chính phải là những cơ quan, tổ chức, cá nhân có mối liên hệphụ thuộc về mặt tổ chức với cơ quan thực hiện hoạt động thanh tra Sự khác biệt nàysuy cho cùng xuất phát từ tính chất của hai hoạt động thanh tra này Thanh tra hànhchính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý hành chính nhà nước theo cấp hànhchính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cánhân thuộc quyền quản lý trực tiếp Trong khi thanh tra chuyên ngành lại là hoạt động

thanh tra của cơ quan quản lý hành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vực đối với các cơquan, tố chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật, những quy định về chuyên môn –

kỹ thuật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý Như vậy, có thểthấy phạm vi đối tượng của thanh tra chuyên ngành là rộng hơn so với đối tượng củathanh tra hành chính

Qua việc tìm hiểu sự ra đời của Thanh tra chuyên ngành cũng như đặc điểm của

nó, chúng ta có thể đưa ra định nghĩa Thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá của các cơ quan quản lý hành chính theo ngành, lĩnh vực đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật, những quy định về chuyên môn, kỹ thuật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý của mình.

1.2.2 Vai trò thanh tra chuyên ngành trong quản lý hành chính nhà nước

Trong quản lý hành chính nhà nước, vai trò của thanh tra chuyên ngành được thểhiện như sau:

 Thanh tra chuyên ngành là công cụ không thể thiếu trong quản lý hành chính nhà nước:

Để quản lý mọi mặt của đời sống xã hội, Nhà nước phải ban hành những kế hoạch,chính sách, pháp luật Mỗi lĩnh vực quản lý bao gồm hai nội dung là quản lý việc thựchiện cơ chế, chính sách, pháp luật nói chung và quản lý việc thực hiện các quy địnhpháp luật về quy trình, quy phạm liên quan chặt chẽ đến chuyên môn, kỹ thuật nói riêng.Tuy nhiên, sự phân định này cũng ở một chừng mực nhất định trong nhiều trường hợpkhó xác định ranh giới rõ ràng Chính sách, kế hoạch có đúng đắn và phù hợp với thựctiễn đến mấy cũng có thể nó không được thực hiện một cách nghiêm chỉnh nếu không cóhoạt động thanh tra, kiểm tra Các nhà quản lý và các đối tượng quản lý đều có thể mắcsai lầm và do đó, công tác thanh tra chuyên ngành cho phép phát hiện và xử phạt viphạm hành chính - các vi phạm trước khi nó trở thành nghiêm trọng

Mặt khác, không phải tất cả những kế hoạch, chính sách, pháp luật Nhà nước banhành đều đúng đắn và hợp lý Thông qua hoạt động thanh tra chuyên ngành sẽ giúp pháthiện những sai sót, bất hợp lý của những kế hoạch, chính sách, đưa ra những đề xuất,kiến nghị các biện pháp nhằm hoàn thiện chủ trương, chính sách, nâng cao hiệu quả củaquản lý hành chính nhà nước.

Cùng với sự phát triển của xã hội thì các lĩnh vực của đời sống cũng ngày càng trởnên đa dạng hơn và phức tạp hơn Chúng luôn luôn vận động không ngừng Để các biệnpháp quản lý, chính sách quản lý phát huy được hiệu quả thì chính nó phải phù hợp vớiđiều kiện kinh tế, xã hội trong từng thời kỳ Hoạt động thanh tra chuyên ngành của mỗingành, lĩnh vực góp phần phát hiện những thay đổi và dự báo về những vấn đề sẽ phátsinh để có biện pháp phòng ngừa kịp thời Do đó, thanh tra chuyên ngành giúp các cơquan quản lý theo sát và đối phó một cách kịp thời với sự thay đổi của môi trường chínhtrị, kinh tế, văn hóa và xã hội

Phải nói thêm rằng, so với thanh tra hành chính, vai trò của thanh tra chuyên ngànhthể hiện rất rõ mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội Vì thanh tra hành chính, theo quiđịnh của Luật Thanh tra, là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý hành chính nhànước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơquan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp Như vậy, thanh tra hành chính làhoạt động thanh tra trong nội bộ bộ máy nhà nước; là thanh tra của cơ quan cấp trên đốivới cơ quan, đơn vị, cá nhân cấp dưới (thuộc quyền quản lý trực tiếp); là thanh tra củachủ thể quản lý này với chủ thể quản lý khác Thanh tra hành chính vì vậy mà nó mangtính giám sát nội bộ (được hiểu theo nghĩa rộng là nội bộ của bộ máy nhà nước hay bộmáy các cơ quan hành chính nhà nước) Mục đích cụ thể của hoạt động thanh tra hànhchính là làm trong sạch bộ máy, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật trong quản lý, điều hành.Còn đối với Thanh tra chuyên ngành, theo Luật Thanh tra là hoạt động thanh tra của cơquan quản lý hành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cánhân trong việc chấp hành pháp luật, những quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắccủa ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý Như vậy, mục đích của Thanh tra chuyênngành là bảo đảm sự chấp hành pháp luật của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân, bảo đảm

trật tự, kỷ cương trong hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như trong mọi lĩnh vực kháccủa đời sống kinh tế - xã hội Đối tượng của nó gồm tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhânhoạt động trong ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi thẩm quyền cơ quan quản lý hành chính

đó

Tóm lại, có thể thấy hoạt động thanh tra chuyên ngành thể hiện rất rõ mối quan hệgiữa Nhà nước và xã hội, nó góp phần rất lớn trong việc thực hiện nhiệm vụ của quản lýhành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vực

 Thanh tra chuyên ngành góp phần thực hiện chủ trương đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước:

Nền kinh tế hàng hóa theo định hướng Xã hội chủ nghĩa mà nước ta đang xây dựng

đã thể hiện được những ưu thế rất lớn như: thúc đẩy quá trình xã hội hóa sản xuất nhanhchóng làm cho sự phân công lao động, chuyên môn hóa sản xuất ngày càng sâu sắc, hìnhthành nên các mối liên hệ kinh tế và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các doanh nghiệp vàngười sản xuất, tạo tiền đề cho sự hợp tác lao động ngày càng chặt chẽ Kéo theo đó thìlực lượng sản xuất cũng phát triển, người sản xuất năng động hơn, họ luôn tìm cách cảitiến kỹ thuật, tiết kiệm nâng cao năng suất lao động, luôn cải tiến chất lượng và hìnhthức mẫu mã… Nền kinh tế hàng hóa ở nước ta cũng góp phần làm thúc đẩy quá trìnhtích tụ và tập trung sản xuất Các mối quan hệ được giải phóng khỏi sự trói buộc của nềnkinh tế khép kín đã từng kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất, tạo điều kiện cầnthiết cho việc tổ chức và quản lý kinh tế ở trình độ cao

Tuy nhiên, nền kinh tế hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường này cũng cónhững khuyết tật như tình trạng vì lợi nhuận bất chấp pháp luật, hiện tượng bất bìnhđẳng gia tăng, môi trường bị hủy hoại… Trong khi Việt Nam đang trong quá trìnhchuyển đổi từ cơ chế quản lý kinh tế cũ sang cơ chế quản lý kinh tế mới đã xuất hiệnhiện tượng chạy theo đồng tiền, coi nhẹ giá trị đạo đức, coi thường pháp luật, chỉ muốnkhai thác lợi ích từ Nhà nước, từ nền kinh tế bằng mọi cách và không muốn làm trònnghĩa vụ, trách nhiệm của mình Điều này đã gây ra cản trở cho sự phát triển kinh tế - xãhội Các lực lượng thanh tra chuyên ngành trong các lĩnh vực của nền kinh tế đã góp

phần to lớn trong việc phát hiện và xử lý vi phạm, làm hạn chế những mặt tiêu cực của

cơ chế thị trường, bảo vệ môi trường kinh tế - xã hội phát triển lành mạnh

Nền kinh tế thị trường nước ta đang trong giai đoạn phát triển bước đầu, nhiều quan

hệ kinh tế được hình thành, tính chất phức tạp của các quan hệ kinh tế ngày càng tăng,

do đó đòi hỏi thái độ quản lý hành chính nhà nước về kinh tế - xã hội phải được nâng lênmột bước Thanh tra chuyên ngành vừa là biểu hiện, vừa thúc đẩy sự phân công vàchuyên môn hóa công tác quản lý hành chính nhà nước, đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi bứcxúc của nền kinh tế

Một trong những giải pháp để phát triển nền kinh tế hàng hóa ở nước ta hiện nay đãđẩy mạnh quá trình đa dạng hóa các hình thức sở hữu, hình thành và phát triển đồng bộcác loại thị trường Hiện nay, hệ thống pháp luật nước ta chưa thực sự hoàn chỉnh, đồng

bộ, có những quan hệ kinh tế chưa được pháp luật điều chỉnh, do vậy đã xuất hiện nhiềusai phạm và những cách làm tùy tiện ảnh hưởng quyền lợi của chủ thể khác trong nềnkinh tế Để động viên thu hút các nguồn nhân lực phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh

tế, xã hội của đất nước đòi hỏi phải có môi trường kinh doanh bình đẳng, cạnh tranhlành mạnh trong đó bình đẳng về mặt pháp lý được đặt lên hàng đầu Những vi phạmpháp luật, vi phạm quy trình, quy phạm của nhiều lĩnh vực, ngành nghề chuyên mônphải được phát hiện và xử lý nghiêm minh theo pháp luật, có như vậy mới bảo vệ lợi íchcủa Nhà nước, quyền lợi chính đáng, hợp pháp của nhà kinh doanh và người tiêu dùng,đảm bảo trật tự kinh doanh Do đó đòi hỏi lực lượng thanh tra phải có chuyên môn,nghiệp vụ, không ngoài ai khác đó chính là thanh tra chuyên ngành [9; tr2]

Thông qua việc làm lành mạnh môi trường kinh doanh, Thanh tra chuyên ngànhcòn góp phần mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài, thu hút vốn đầu tư nước ngoàivào nước ta

 Thanh tra chuyên ngành góp phần củng cố nguyên tắc quản lý theo ngành, chức năng kết hợp với quản lý theo địa phương:

Đây là nguyên tắc đặc thù trong quản lý hành chính nhà nước, đảm bảo cho tínhtoàn diện của hoạt động quản lý quản lý hành chính nhà nước Nguyên tắc này thể hiện

mối quan hệ giữa hai loại cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan hành chính nhà nước

có thẩm quyền chung ở địa phương và cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyềnchuyên môn

- Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung là cơ quan có chức năng quản

lý đối với tất cả các ngành, lĩnh vực phát sinh trong đời sống kinh tế - xã hội trên phạm

vi lãnh thổ nhất định theo sự phân vạch địa giới hành chính của Nhà nước.

- Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn là cơ quan có chức năng quản lý hành chính nhà nước theo ngành, lĩnh vực Các cơ quan này được thành lập để giúp cho cơ quan hành chính có thẩm quyền chung thực hiện tốt hoạt động quản lý hành chính nhà nước của mình.

Sự hình thành cơ quan quản lý có thẩm quyền chuyên môn là kết quả của quá trìnhchuyên môn hoá các công việc quản lý hành chính nhà nước Trong mối quan hệ với cơquan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung ở mỗi cấp nhất định thì cơ quan hànhchính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn là cơ quan trực thuộc, có nhiệm vụ giúp cơquan quản lý có thẩm quyền chung thực hiện nhiệm vụ quản lý của mình trong lĩnh vựcquản lý phân công Thanh tra chuyên ngành là công cụ quản lý hành chính nhà nướctrong ngành, lĩnh vực chuyên môn Hoạt động thanh tra chuyên ngành được tiến hànhthường xuyên có vai trò hết sức quan trọng giúp các cơ quan quản lý hành chính nhànước có thẩm quyền chuyên môn kiểm soát một cách chặt chẽ đối tượng quản lý, pháthiện kịp thời những sai phạm trong lĩnh vực được phân công quản lý, có biện pháp xử lýkịp thời Ngoài ra thanh tra chuyên ngành còn giúp phát hiện những chồng chéo trongcông tác quản lý giữa các ngành, lĩnh vực với nhau để từng bước xác định ranh giớiquản lý của các cơ quan quản lý có thẩm quyền chuyên môn Các cơ quan quản lý hànhchính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn làm tròn nhiệm vụ của mình như vậy hoạtđộng quản lý theo lãnh thổ sẽ được thực hiện tốt

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA CHUYÊN NGÀNH TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC.

2.1 Các cơ quan thanh tra được thành lập theo ngành, lĩnh vực

Ngày 23 tháng 11 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 64/SL, thànhlập Ban thanh tra đặc biệt Đánh dấu sự ra đời của Thanh tra Việt Nam

Từ khi ra đời cho đến khi có pháp lệnh thanh tra năm 1990, khái niệm thanh trachuyên ngành chưa hề được đề cập đến trong hoạt động thanh tra Nhà nước Tuy nhiên,xuất phát từ nhu cầu thực tế khách quan, hoạt động thanh tra chuyên ngành đã xuất hiệnkéo theo đó đòi hỏi pháp luật cũng cần có những quy định tạo cơ sở pháp lý cho hoạtđộng này Chính vì vậy, Luật Thanh tra năm 2004 đã ra đời thay thế cho Pháp lệnhThanh tra 1990, lần đầu tiên khái niệm thanh tra nhà nước đã được định nghĩa một cách

cụ thể, và hoạt động thanh tra nhà nước cũng đã được phân thành hai mảng hoạt động

chính là: thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành Sự phân chia này là hoàn

toàn phù hợp với yêu cầu của thực tiễn hoạt động thanh tra, đáp ứng công tác quản lýhành chính nhà nước Cùng với sự ra đời của thanh tra chuyên ngành trong Luật thanhtra thì những quy định về tổ chức đối với các cơ quan thanh tra thực hiện hoạt độngthanh tra chuyên ngành cũng đã được Luật Thanh tra và các văn bản hướng dẫn thi hành

đề cập đến Cụ thể hiện nay các cơ quan thực hiện hoạt động thanh tra chuyên ngànhđược thành lập ở cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực

Có thể thấy xét về vị trí trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước thì thanh tra

bộ là cơ quan của Bộ, thực hiện công tác thanh tra bao gồm cả thanh tra hành chính vàthanh tra chuyên ngành

Để thực hiện công tác thanh tra của mình trong đó có hoạt động thanh tra chuyênngành, theo quy định tại Điều 25 Luật Thanh tra và Điều 13 Nghị định 41/2005/NĐ-CPThanh tra bộ có những nhiệm vụ, quyền hạn sau:

- Thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành của cơ quan, tổ chức, cá nhântrong phạm vi quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực do bộ phụ trách

- Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hànhchính

- Thanh tra vụ việc khác do Bộ trưởng giao

- Hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra chuyên ngành đối với Thanh tra sở; hướng dẫnkiểm tra các đơn vị thuộc bộ thực hiện quy định của pháp luật về công tác thanh tra

- Thông báo, báo cáo kết quả về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo,chống tham nhũng thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ

- Kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đình chỉ việc thi hành hoặc huỷ

bỏ những quy định trái với pháp luật được phát hiện qua công tác thanh tra

- Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị, quyết định xử

lý về thanh tra của Thanh tra bộ

- Tổng kết, rút kinh nghiệm, xây dựng nghiệp vụ thanh tra trong phạm vi quản lýnhà nước của Thanh tra bộ

- Trưng tập cán bộ, công chức của cơ quan, đơn vị có liên quan tham gia Đoànthanh tra

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

Thanh tra bộ có Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra và Thanh tra viên Chánhthanh tra bộ do Bộ trưởng bổ nhiệm, miễn nhiệm và cách chức sau khi thống nhất vớiTổng thanh tra (khoản 2 Điều 24 Luật Thanh tra).

Theo quy định tại khoản 2 Điều 12 Nghị định 41/2005 Bộ trưởng sẽ quyết định cơcấu tổ chức của bộ mình Quy định này của pháp luật là hoàn toàn hợp lý, bởi tính chấtcủa mỗi ngành, lĩnh vực trong quản lý hành chính nhà nước là không giống nhau vì vậycần quy định cho mỗi Bộ quyền quyết định trong việc đưa ra một cơ cấu tổ chức phùhợp với ngành, lĩnh vực quản lý đảm bảo thực hiện hiệu quả hoạt động thanh tra nhànước

2.1.2 Thanh tra sở:

Theo khoản 1 Điều 27 Luật Thanh tra năm 2004 và khoản 1 Điều 16 Nghị định

41/2006/NĐ-CP thì: “Thanh tra sở là cơ quan của sở, có trách nhiệm giúp Giám đốc sở thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của Giám đốc sở”.

Trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước thì thanh tra sở được pháp luật xácđịnh cụ thể là cơ quan của Sở, thực hiện công tác thanh tra bao gồm cả thanh tra hànhchính và thanh tra chuyên ngành

Để thực hiện công tác thanh tra của mình trong đó có hoạt động thanh tra chuyênngành, theo quy định tại Điều 28 Luật Thanh tra và Điều 17 Nghị định 41/2005/NĐ-CPThanh tra sở có những nhiệm vụ, quyền hạn sau:

- Thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành của cơ quan, tổ chức, cá nhântrong lĩnh vực quản lý do sở phụ trách

- Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hànhchính

- Thanh tra vụ việc khác do Giám đốc sở giao

- Hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị thuộc sở thực hiện các quy định của pháp luật vềcông tác thanh tra.

- Tổng hợp, báo cáo kết quả về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo,chống tham nhũng thuộc phạm vi quản lý của sở

- Kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đình chỉ việc thi hành hoặc huỷ

bỏ những quy định trái với văn bản pháp luật của Nhà nước được phát hiện qua công tácthanh tra

- Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị, quyết định xử

lý về thanh tra của Thanh tra sở

- Hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị thuộc Sở thực hiện các quy định của pháp luật vềthanh tra; phối hợp với Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị thuộc Sở chỉ đạo, hướng dẫn về

tổ chức, hoạt động thanh tra nội bộ trong các cơ quan, đơn vị đó

- Yêu cầu cơ quan, đơn vị có liên quan cử cán bộ, công chức tham gia các Đoànthanh tra

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

Thanh tra sở có Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra và Thanh tra viên

Chánh thanh tra sở do Giám đốc sở bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức sau khi thốngnhất với Chánh thanh tra tỉnh

Theo khoản 3 Điều 16 Nghi định 41/2005/NĐ-CP thì việc thành lập Thanh tra sở doGiám đốc sở thống nhất với Chánh thanh tra tỉnh trình Chủ tịch ủy ban nhân dân cấptỉnh quyết định

2.2 Những nội dung cơ bản của hoạt động thanh tra chuyên ngành

2.2.1 Chuẩn bị tiến hành thanh tra:

a) Ra quyết định thanh tra:

Đây là công việc bắt đầu mở đầu cho bất kỳ một hoạt động thanh tra Hoạt độngthanh tra chuyên ngành cũng chỉ được tiến hành trên cơ sở có quyết định thanh tra củangười có thẩm quyền theo quy định của pháp luật Theo quy định tại khoản 1 Điều 47Luật Thanh tra thì Chánh thanh tra bộ, Chánh thanh tra sở hoặc trong trường hợp xétthấy cần thiết Bộ trưởng, Giám đốc sở là người có thẩm quyền ra quyết định thanh trachuyên ngành Ngoài những người có thẩm quyền ra quyết định thanh tra ở trên thìChính phủ sẽ quy định người có thẩm quyền ra quyết định thanh tra trong một số ngành,lĩnh vực (khoản 2 Điều 47 Luật Thanh tra) Khi ra quyết định thanh tra, người có thẩmquyền phải dựa vào một trong những căn cứ tại dưới đây:

- Chương trình, kế hoạch thanh tra đã được phê duyệt;

- Yêu cầu của Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước;

- Khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật

Trên cơ sở của những căn cứ này, người có thẩm quyền sẽ ban hành quyết địnhthanh tra Quyết định thanh tra là văn bản pháp lý, phải có các nội dung theo quy địnhtại Điều 37 của Luật Thanh tra Quyết định thanh tra chuyên ngành sẽ do Đoàn thanh trahoặc do Thanh tra viên chuyên ngành tiến hành hoạt động thanh tra độc lập thực hiện.Khi ban hành quyết định thanh tra, điểm cần lưu ý là việc xác định thời hạn thựchiện thanh tra chuyên ngành Thời hạn này được tính từ ngày công bố quyết định thanhtra đến khi kết thúc vụ việc thanh tra tại nơi được thanh tra và phải được ghi rõ trongquyết định thanh tra Phù hợp với nguyên tắc kịp thời của hoạt động thanh tra, tránhnhững biểu hiện của sự tùy tiện có thể xảy ra, đảm bảo quyền lợi của đối tượng thanhtra, hạn chế những ảnh hưởng đối với sản xuất, công tác của cơ sở nơi tiến hành thanhtra, pháp luật về thanh tra có quy định cụ thể thời hạn một cuộc thanh tra chuyên ngành

tổ chức theo Đoàn thanh tra không kéo dài quá 30 ngày và trong trường hợp cần thiết cóthể gia hạn một lần không quá 30 ngày Đối với cuộc thanh tra chuyên ngành do Thanh

tra viên chuyên ngành tiến hành thanh tra độc lập thì thời hạn tiến hành thanh tra dongười có thẩm quyền ra quyết định thanh tra xác định.

b) Lập kế hoạch thanh tra chuyên ngành và chuẩn bị một số nội dung khác cho hoạt động thanh tra chuyên ngành:

Kế hoạch thanh tra là cơ sở trực tiếp đế tiến hành hoạt động thanh tra Đồng thời nó

là cơ căn cứ để người ra quyết định thanh tra kiểm tra, theo dõi tiến độ thực hiện hoạtđộng thanh tra nói chung Trưởng Đoàn thanh tra tổ chức cho Đoàn thanh tra họp để xâydựng kế hoạch Nếu hoạt động thanh tra chuyên ngành do Thanh tra viên độc lập thựchiện thì Thanh tra viên đó phải xây dựng đề cương thanh tra làm cơ sở tổ chức thực hiệnhoạt động thanh tra Kế hoạch thanh tra phải có những nội dung sau đây:

- Nội dung chủ yếu cần thanh tra;

- Nhiệm vụ cụ thể của từng cán bộ thanh tra;

- Phân bổ thời gian chuẩn bị, thời gian tiến hành và thời gian kết thúc đúng thời hạnđược quy định trong quyết định thanh tra

Nhằm đảm bảo cho hoạt động thanh tra chuyên ngành đạt được hiệu quả thực tế,Đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên chuyên ngành cần phải tổ chức tốt công việc chuẩn bịcho hoạt động thanh tra chuyên ngành Công việc chuẩn bị càng cụ thể, chu đáo thì hiệuquả thực hiện hoạt động thanh tra càng cao Công việc này bao gồm một số nội dung cụthể sau:

- Kiểm tra việc hoàn tất các thủ tục hành chính để chuẩn bị tiến hành hoạt độngthanh tra chuyên ngành;

- Chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, phương tiện đảm bảo cho hoạt động thanh tra;

- Chuẩn bị các văn bản, tài liệu cần thiết khác cho hoạt động thanh tra;

- Tập huấn nghiệp vụ thanh tra cho các cán bộ tham gia thanh tra trong trường hợpcần thiết

2.2.2 Tiến hành hoạt động thanh tra

Trên cơ sở quyết định thanh tra, Đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên chuyên ngànhchịu trách nhiệm tổ chức hoạt động thanh tra chuyên ngành Căn cứ vào kế hoạch hoặc

đề cương thanh tra, Đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên chuyên ngành lần lượt tiến hànhcác công việc của mình Các bước tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành bao gồm:

Người công bố quyết định thanh tra là người đã ký quyết định thanh tra Người đó

có thể ủy quyền bằng văn bản cho Trường đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên chuyênngành công bố quyết định Việc công bố quyết định thanh tra phải được lập thành vănbản

Sau khi công bố quyết định thanh tra, Trưởng Đoàn Thanh tra hoặc Thanh tra viênchuyên ngành làm việc cụ thể với đối tượng thanh tra để thống nhất về nội dung và thờigian thanh tra để họ có điều kiện sắp xếp và bố trí thời gian và người có trách nhiệm làmviệc với Đoàn Thanh tra hoặc Thanh tra viên chuyên ngành Công việc thanh tra thôngthường được tiến hành trong giờ hành chính tại nơi được thanh tra Trường hợp khácphải được sự đồng ý của người có thẩm quyền Trong quá trình thanh tra, một trongnhững công việc quan trọng mà Đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên chuyên ngành phảithực hiện là thu thập, xem xét, kiểm tra đánh giá chứng cứ làm cơ sở cho các kết luận,kiến nghị và quyết định thanh tra Tiến hành hoạt động này đòi hỏi các cán bộ thanh traphải sử dụng các biện pháp nghiệp vụ như: kiểm tra các văn bản và quyết định quản lýtrong quá trình tổ chức thực hiện công tác của đơn vị, kiểm tra bảng, biểu và sổ sách,kiểm tra chứng từ, công tác kiểm kê, thực hiện trưng cầu giám định lấy lời khai nhânchứng

Kết quả làm việc trong quá trình thanh tra bao giờ cũng phải được thể hiện bằngbiên bản Biên bản được đọc lại cho đối tượng thanh tra nghe và họ được yêu cầu ký tênvào biên bản

2.2.3 Báo cáo kết quả thanh tra, kết luận thanh tra và quyết định xử lý vụ việc thanh tra.

 Báo cáo kết quả thanh tra:

Sau khi kết thúc hoạt động thanh tra, Đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên chuyênngành tiến hành thanh tra độc lập có trách nhiệm ra văn bản báo cáo về kết quả thanhtra Theo quy định của pháp luật hiện hành thì trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày kếtthúc việc thanh tra Trưởng Đoàn thanh tra phải có báo cáo kết quả thanh tra; trongtrường hợp Thanh tra viên chuyên ngành thực hiện thanh tra độc lập, kết quả việc nhiệm

vụ phân công phải được báo cáo với Chánh thanh tra Báo cáo kết quả thanh tra là căn

cứ giúp người có thẩm quyền xem xét để đưa ra các kết luận chính thức về vụ việc thanhtra Vì vậy, theo Điều 41 Luật Thanh tra, báo cáo kết quả thanh tra cần phản ánh nhữngnội dung sau đây:

- Kết luận cụ thể về từng nội dung đã tiến hành thanh tra;

- Xác định rõ tính chất, mức độ vi phạm, nguyên nhân, trách nhiệm của cơ quan, tổchức, cá nhân có hành vi vi phạm (nếu có);

- Ý kiến khác nhau giữa thành viên Đoàn thanh tra với Trưởng Đoàn thanh tra vềnội dung báo cáo kết quả thanh tra (nếu có);

- Các biện pháp xử lý theo thẩm quyền đã đực áp dụng; kiến nghị các biện pháp xửlý

Kết luận thanh tra là một văn bản mang tính pháp lý do người ra quyết định thanh traban hành Đây là cơ sở pháp lý để các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định xử lý

vụ việc Kết luận thanh tra phải khách quan, trung thực, phản ánh chính xác hoạt độngcủa đối tượng thanh tra, chỉ những ưu, khuyết điểm của đối tượng thanh tra Trên cơ sở

đó, đưa ra các đề xuất, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc xử lý đốitượng thanh tra, hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật

- Việc soạn thảo kết luận thanh tra phải tuân theo thủ tục sau đây:

+ Trên cơ sở báo cáo thanh tra của Trưởng Đoàn Thanh tra hoặc Thanh tra viênchuyên ngành tiến hành hoạt động thanh tra độc lập, người ra quyết định thanh tra phải

ra văn bản kết luận thanh tra trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được báo cáo thanhtra

+ Trong quá trình ra văn bản kết luận thanh tra, người ra quyết định thanh tra cóquyền yêu cầu Trưởng Đoàn thanh tra, thành viên Đoàn thanh tra báo cáo, yêu cầu đốitượng thanh tra giải trình để làm rõ thêm những vấn đề cần thiết phục vụ cho việc ra kếtluận thanh tra Nếu có ý kiến giải trình của đối tượng thanh tra thì phải xem xét, cânnhắc ý kiến một cách thận trọng trước khi ra kết luận

- Nội dung một kết luận thanh tra thường được chia làm ba phần như sau:

+ Phần mở đầu: nêu tóm tắt nội dung quyết định thanh tra và đặc điểm cơ bản củađối tượng thanh tra có liên quan đến hoạt động thanh tra;

+ Phần nôi dung: trình bày tóm tắt nội dung của vụ việc thanh tra căn cứ vào kết quảthanh tra, các tài liệu và biên bản làm việc; đánh giá việc thực hiện chính sách, nhiệm

vụ, pháp luật của đối tượng thanh tra

+ Phần kết luận: kết luận tóm tắt sự việc, xác định mức độ sai phạm, nguyên nhândẫn đến sai phạm (nếu có); nêu rõ các biện pháp xử lý theo thẩm quyền đã được áp dụng

và kiến nghị xử lý theo quy định của pháp luật

Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp là người có thẩm quyền xem xét và

xử lý kết luận thanh tra trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có kết luận thanh tra, Thủtrưởng cơ quan quản lý nhà nước sẽ quyết định các biện pháp xử lý cụ thể Khi xử lý kếtluận thanh tra, tùy trường hợp cụ thể, Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước sẽ:

+ Quyết định áp dụng các biện pháp xử lý đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân vi phạmtheo thẩm quyền được pháp luật quy định;

+ Quyết định áp dụng các biện pháp thuộc thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan nhànước có thầm quyền áp dụng các biện pháp cần thiết để khắc phục, hoàn thiện cơ chế,chính sách, pháp luật