SKKN Vận dụng phương pháp nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học tác phẩm tự sự ở Trường THPT

Lí do chọn đề tài: Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006- BGDĐT ngày 5/6/2006 của bộ trưởng bộ GD&ĐT đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, chủ động, sán

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

"VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NÊU VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM TỰ SỰ Ở TRƯỜNG THPT"

Phần I: ĐẶT VẤN ĐỀ:

1 Lí do chọn đề tài:

Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006- BGDĐT

ngày 5/6/2006 của bộ trưởng bộ GD&ĐT đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh” Thực hiện mục tiêu này, đổi

mới phương pháp dạy học được đẩy mạnh ở tất cả các môn học trong nhà trường THPT.Đổi mới phương pháp dạy học văn cũng không nằm ngoài mục tiêu ấy

Là một giáo viên ngữ văn cấp trung học phổ thông tôi cũng trăn trở rất nhiều, gắng tìmtòi và thử nghiệm để lựa chọn những phương pháp dạy học phù hợp với lớp học và mônhọc của mình Trong quá trình đó, tôi nhận thấy phương pháp dạy học nêu vấn đề rất phùhợp với bộ môn Ngữ văn Tôi đã áp dụng phương pháp dạy học tích cực này vào dạy họccác tác phẩm văn học và nhận thấy rất hiệu quả Thực sự phương pháp dạy học này đãđáp ứng được yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học văn, phát huy được tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, và tạo ra nhiều hứng thú cho người dạy Tuynhiên, việc vận dụng phương pháp nên ở mức độ nào, cách vận dụng sao cho đạt hiệuquả cao nhất… là vấn đề mà bản thân tôi còn không ít trăn trở

2 Mục đích nghiên cứu:

Tôi chọn đề tài này vừa để trao đổi kinh nghiệm, vừa để có điều kiện nghiên cứu kĩlưỡng, sâu sắc hơn về phương pháp dạy học mà mình tâm đắc Đồng thời, qua quá trìnhnghiên cứu và thực nghiệm phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,

tạo thêm hứng thú, niềm say mê cho các em khi học các tác phẩm văn học trong chươngtrình ngữ văn ở trường THPT.

3 Đối tượng nghiên cứu:

Trong phạm vi của một đề tài nhỏ này tôi chỉ tập trung vào một số tác phẩm vănhọc Việt Nam( gồm cả văn học dân gian và văn học viết) ở chương trình ngữ văn cấptrung học phổ thông

4 Phương pháp nghiên cứu:

Dựa trên cơ sở đọc, tìm hiểu các tài liệu tin cậy, thực dạy, kiểm tra đánh giá học sinh và

- Góp phần khẳng định ưu điểm của phương pháp dạy học nêu vấn đề - một phương pháp

có phả năng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong giờ học nói chung, giờhọc tác phẩm văn học nói riêng

- Giúp giáo viên có cơ sở khoa học để vận dụng tình huống có vấn đề vào giảng dạy tácphẩm văn học, thực hiện yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Phần II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Chương 1: Cơ sở lí luận

Trong một xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, cạnh tranh

gay gắt thì phát hiện sớm và giải quyết hợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn làmột năng lực đảm bảo sự thành đạt trong cuộc sống Vì vậy, tập dượt cho học sinh biếtphát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, cuộc sống cá nhân,gia đình và cộng đồng là rất có ý nghĩa Và việc tập dượt đó sẽ thực sự hiệu quả khingười thầy thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề

1.1.Khái niệm dạy học nêu vấn đề:

Thuật ngữ “dạy học nêu vấn đề” xuất phát từ thuật ngữ “Orixtic” hay còn gọi là phươngpháp phát kiến hay tìm tòi

Theo V Ôkôn: “Dạy học nêu vấn đề là tập hợp những hoạt động như tổ

chức các tình huống có vấn đề, phát biểu vấn đề, giúp đỡ cần thiết cho học sinh trongviệc giải quyết vấn đề, kiểm tra phép giải đó và cuối cùng điều khiển quá trình hệ thốnghóa, củng cố kiến thức tiếp thu được”

V Ôkôn cho rằng: “Nét bản chất nhất của dạy học nêu vấn đề không phải là sự đặt ranhững câu hỏi mà là tạo ra những tình huống có vấn đề”

T.V Kudriaxep cũng phát biểu ý tương tự: “Khái niệm về tình huống có vấn đề và cácbiện pháp giải quyết nó tạo nên cơ sở của dạy học nêu vấn đề”

Như vậy, hạt nhân của phương pháp dạy học nêu vấn đề là tạo ra các tình huống có vấn

đề.

Vậy thế nào là “tình huống có vấn đề”?

1.2 Khái niệm tình huống có vấn đề

Hiện nay chưa có một định nghĩa hoàn toàn thống nhất, sau đay là một số định nghĩađáng chú ý:

Theo M.I Mackmutov: Tình huống có vấn đề là trở ngại về trí tuệ của con người xuất

hiện khi người đó chưa biết cách giải quyết hiện tượng, sự kiện, quá trình của thực tế, khi chưa thể đạt tới mục đích bằng cách thức hành động quen thuộc Tình huống này kích thích con người tìm tòi cách giải thích hay hành động mới Tình huống có vấn đề là quy luật của hoạt động nhận thức sáng tạo có hiệu quả Nó qui định sự khởi đầu của tu duy, hành động tư duy tích cực sẽ diễn ra trong quá trình nêu ra và giải quyết các vấn đề.

Một tác giả khác lại viết: Tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lí độc đáo của người

gặp chướng ngại nhận thức, xuất hiện mâu thuẫn nội tâm, có nhu cầu giải quyết mâu thuẫn đó, không phải bằng tái hiện hay bắt chước mà, bằng tìm tòi, sáng tạo tích cực đầy hưng phấn, và khi tới đích thì lĩnh hội được kiến thức, phương pháp giành kiến thức và

cả niềm vui sướng của phát hiện.

Như vậy, có thể coi tình huống có vấn đề trong dạy học là trạng thái tâm lí đặc biệt củahọc sinh khi họ gặp mâu thuẫn khách quan của bài toán nhận thức giữa cái đã biết và cáiphải tìm, tự họ chấp nhận và có nhu cầu, có khả năng giải quyết mâu thuẫn đó bằng tìmtòi tích cực, sáng tạo, kết quả là họ nắm được cả kiến thức và phương pháp giành kiếnthức

Một tình huống được coi là có vấn đề khi thỏa mãn ba điều kiện sau:

- Tồn tại một vấn đề

- Gợi nhu cầu nhận thức

- Gợi niềm tin vào khả năng của bản thân

Vấn đề trong tác phẩm văn chương là mâu thuẫn giữa tri thức văn học, phương thức phântích, cắt nghĩa, bình giá tác phẩm ở học sinh với các giá trị nội dung tư tưởng và giá trị

thẩm mĩ cần tìm của tác phẩm Mâu thuẫn này chỉ được giải quyết bằng những nỗ lựchoạt động sáng tạo và cảm xúc thẩm mĩ của học sinh Nhưng điều quan trọng là làm thế

nào để vấn đề trong tác phẩm trở thành tình huống có vấn đề với học sinh Giáo sư Phan

Trọng Luận trong cuốn giáo trình “Phương pháp dạy học văn” xuất bản năm 1998 cónêu: “Tác phẩm nào cũng có vấn đề cả nhưng không phải bất cứ vấn đề nào trong tácphẩm cũng tự nhiên trở thành tình huống có vấn đề đối với chủ thể người học”

Chương 2: Cơ sở thực tiễn( thực trạng của vấn đề)

2.1 Về phía học sinh:

Trong quá trình công tác nhiều năm qua, tôi nhận thấy học sinh trung học phổ thông BáThước nói riêng và các trường trung học phổ thông khác nói chung ngày càng ít đam mê,hứng thú với môn ngữ văn mặc dù nó vẫn được coi là môn học chính Biểu hiện rõ nhấtcủa thực trạng này là rất nhiều học sinh không đọc tác phẩm ở nhà không soạn bài theoyêu cầu và rất ít khi làm bài tập môn văn Trong giờ học các em hầu như chỉ quen nghe

và ghi chép Vì vậy, các em hoàn toàn thụ động trong việc chiếm lĩnh tri thức Có nhữngtác phẩm dài không có thời gian đọc trên lớp, giáo viên chỉ yêu cầu tóm tắt chi tiết thìnhững học sinh này không đáp ứng được yêu cầu và cũng không có cơ sở vững chắc đểđánh giá đúng tác phẩm Lâu dần thành thói quen, các em sẽ mất đi kiến thức cơ bảncũng nhu niềm say mê, hứng thú với môn học Thực trạng này đặt ra nhiều vấn đề phảisuy nghĩ trong đó có vấn đề đổi mới phương pháp dạy học văn Vì vậy, sử dụng phươngpháp nêu vấn đề cũng là một trong những lựa chọn của nhiều giáo viên để kích thích tưduy độc lập, sáng tạo của học sinh, để học sinh chủ động tiếp thu tri thức từ đó tăng thêmcảm hứng say mê với tác phẩm

2 2 Về phía giáo viên:

Đối với bộ môn ngữ văn ở trường THPT Bá Thước, phương pháp dạy học nêu vấn đềmới chỉ được sử dụng thường xuyên trong các giờ thao giảng Trong các giờ dạy ấy, nócũng chỉ phát huy được tính chủ động, tích cực của một bộ phận học sinh có ý thức xâydựng bài tốt Nguyên nhân là do trong giáo viên còn có những cách nhìn nhận chưa thỏađáng về dạy học nêu vấn đề Một số người cho rằng phương pháp này hay nhưng khó, nó

đòi hỏi người giáo viên phải có khả năng phát hiện tình huống có vấn đề và nghệ thuật nêu tình huống có vấn đề nên còn ngại Có người lại băn khoăn rằng phương pháp này

không phù hợp với đối tượng học sinh miền núi (năng lực rất hạn chế, phần lớn các emrất yếu về kỹ năng nói trước tập thể)… Bên cạnh đó, một tồn tại lớn nữa là nhiều giáo

viên còn lúng túng trong việc tạo ra các tình huống có vấn đề và nhiều khi vấn đề được

đưa ra chưa được giải quyết thỏa đáng nên không gây được hứng thú với học sinh Chonên: Làm thế nào để sử dụng hiệu quả phương phap dạy học này? Vận dụng nó ra saocho phù hợp với bài học, đối tượng học? là những câu hỏi đặt ra với tất cả các giáo viênvăn ở nhà trường chúng tôi Bản thân tôi đã mạnh dạn sử dụng phương pháp này mộtcách thường xuyên Và với các giải pháp của mình bước đầu tôi thu được kết quả khảquan

Chương 3: Các giải pháp thực hiện

Từ ý thức về tầm quan trọng của dạy học nêu vấn đề, từ thực trạng của việc dạy và họcmôn ngữ văn ở THPT Bá Thước, những năm qua tôi đã cố gắng tìm tòi, vận dụngphương pháp này vào việc dạy học các tác phẩm văn học và bước đầu đã thấy hiệu quả

Khi dạy mỗi tác phẩm văn học, tôi chú ý phát hiện ra tình huống có vấn đề và tổ chức,

hướng dẫn cho học sinh giải quyết tình huống được nêu ra

Theo kinh nghiệm của mình, tôi đã tạo ra các tình huống có vấn đề và tổ chức cho học

sinh giải quyết tình huống theo các cách thức sau đây:

3.1 Xây dựng tình huống lựa chọn:

Tình huống lựa chọn là tình huống giáo viên đặt học sinh trước một sự lựa

chọn rất khó khăn Học sinh được chọn một giải pháp trước hai hay nhiều phương án giảiquyết mà cái nào cũng có vẻ như có lí, có sức hấp dẫn Tình huống này đòi hỏi học sinhphải bộc lộ quan điểm, thái độ của bản thân với mỗi vấn đề được nêu ra Qua đây, pháthuy được tính tích cực chủ động của mỗi học sinh và tăng hứng thú của các em trong mỗigiờ học

Với tình huống này, tôi để học sinh phát biểu ý kiến cá nhân sau đó nhận xét và nêuđịnh hướng chung cho việc giải quyết tình huống

Sau đây là một số ví dụ cụ thể mà tôi đã tiến hành trong các giờ dạy và kết quả thuđược khi giải quyết xong một tình huống có vấn đề( kết quả về kiến thức, kĩ năng và tháiđộ)

Ví dụ 1: Bài “Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”

Tình huống: Một truyền thuyết ở vùng Cổ Loa kể lại: Trọng Thủy không tự vẫn,

khi ngó xuống giếng bị oan hồn Mị Châu kéo xuống giếng và dìm chết Theo anh(chị), kết cục này có hợp lí không? Anh (chị) thích kết thúc Trọng Thủy tự vẫn hay là bị dìm chết?.

Định hướng giải quyết tình huống

của giáo viên

Kết quả đạt được sau khi giải quyết tình huống

- Cả hai cách kết thúc đều có cái hay

riêng Để Trọng Thủy bị dìm chết,

tác giả dân gian đã chứng tỏ nỗi căm

hận của Mị Châu nói riêng và của

nhân dân ta nói chung với Trọng

Thủy Để Trọng Thủy tự vẫn thì kẻ

thù của dân tộc bị trừng phạt nhưng

lại cho thấy tình cảm bao dung, độ

lượng và sự cảm thông của nhân dân

ta đối với Trọng Thủy và đó cũng là

cơ sở cho sự sáng tạo hình ảnh hoàn

mĩ “ ngọc trai – giếng nước”

khí giờ học sôi nổi hơn

- Học sinh nắm được ý tưởng nghệthuật cũng như tình cảm nhân đạocủa tác giả dân gian

- Một số học sinh rút ra được bài họcứng xử trong cuộc sống: cần phải cómột tấm lòng độ lượng, bao dung vàtha thứ cho những lỗi lầm của conngười

Ví dụ 2: Bài “Tràng giang” (Huy Cận)

Tình huống: Có người cho rằng “Tràng giang” là một bài thơ nói về những rung cảmcủa con người trước vẻ đẹp của thiên nhiên Người khác lại cho rằng bài thơ hàm chứa tình yêuđất nước Anh (chị) đồng ý với ý kiến nào? Vì sao?

Định hướng giải quyết tình huống

của giáo viên

Kết quả đạt được sau khi giải quyết tình huống

Chấp nhận cả hai cách hiểu: bài thơ

là cảm xúc của con người trước

thiên nhiên đồng thời tâm trạng

trong bài thơ cũng “dọn đường cho

lòng yêu giang san đất nước” (Xuân

- Học sinh được rèn luyện khả năng

nhận xét, đánh giá và bộc lộ quanđiểm riêng

- Qua việc trả lời câu hỏi học sinh rút

Diệu) ra được chủ đề tư tưởng của tác

phẩm: Bài thơ là nỗi sầu của một cáitôi cô đơn trước thiên nhiên rộnglớn, trong đó thấm đượm tình người,tình đời, lòng yêu nước thầm kín màthiết tha

3 2 Xây dựng tình huống nghịch lí:

Tình huống nghịch lí là những tình huống trái khoáy, ngược đời, trái với lẽ thườngđược mọi người công nhận Tình huống này đòi hỏi học sinh phải huy động những kiếnthức tổng hợp để lí giải những vấn đề khó khăn mà tác phẩm đặt ra Giải quyết được vấn

đề có nghĩa là học sinh đã tự nhiên chiếm lĩnh được tri thức Bởi vậy, trong khi dạy họctác phẩm văn học giáo viên cần chú ý phát hiện tình huống nghịch lí từ những điều tráivới tự nhiên, trái với lẽ thường trong cuộc sống và nêu ra để học sinh tham gia giải quyết.Tình huống này sẽ giúp các em ngộ ra được nhiều điều bổ ích, mới mẻ trong bài học vàtrong cuộc sống

Với tình huống này, tôi thường tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm nhỏ (5học sinh/nhóm), các em trong nhóm sẽ trình bày ý kiến và nhóm trưởng tổng hợp, đạidiện trình bày trước lớp Giáo viên tổ chức, chỉ đạo chung và hỗ trợ các nhóm khi cầnthiết bằng câu hỏi gợi dẫn Kết thúc hoạt động này, giáo viên đánh giá, nhận xét và nêuđịnh hướng chung cho việc trả lời câu hỏi

Ví dụ 1: Bài “Tấm Cám”

Tình huống: Về hành động trả thù của Tấm, có bạn học sinh cho rằng: Cô Tấm thực ra

không hiền như lâu nay chúng ta vẫn nghĩ( Quả thị thơm cô Tấm rất hiền) mà trái lại rất ghê gớm, thậm chí có phần độc ác vì hành động giết người trả thù của Tấm cũng độc ác không kém hành động giết hại Tấm của mẹ con Cám Suy nghĩ của anh (chị ) thế nào?

Định hướng giải quyết tình huống

của giáo viên

Kết quả đạt được sau khi giải quyết tình huống

- Tấm là nhân vật văn học đại diện

cho cái thiện mà nhân dân lao động

sáng tạo ra để thể hiện quan niệm,

thái độ của mình về cuộc sống Cái

tư tưởng cốt lõi mà dân gian muốn

gửi gắm đến người đọc, người nghe

là: “thiện luôn thắng ác”, “ở hiền

- Hiền không đồng nghĩa với nhút

nhát, sợ hãi, nhường nhịn hay là

chịu khuất phục trước cái ác, cái

xấu Trong quan niệm của dân gian

là “ đi với bụt mặc áo cà sa, đi với

- Học sinh có cơ hội củng cố và tích

hợp kiến thức vì cần phải huy động

những kiến thức về tác phẩm, về thểloại truyện cổ tích, về tư tưởng củadân gian mới có thể lí giải được vấnđề

- Các em được tự bộc lộ suy nghĩriêng của bản thân, được đặt mìnhvào vị trí của Tấm, của tác giả dângian để lí giải hành động của Tấm

Từ đó, hiểu được nội dung tư tưởngcủa tác phẩm mà tác giả dân gianmuốn gửi gắm qua nhân vật

- Học sinh hiểu sâu hơn những triết

lí sống của dân gian và rút ra chomình những bài học bổ ích về cáchứng xử trong cuộc sống “gieo gió gặt

ma mặc áo giấy” bão”, “nhân nào quả ấy”, “ác giả ác

báo”, “đi với bụt mặc áo cà sa, đi với

ma mặc áo giấy”

Ví dụ 2: Bài “Câu cá mùa thu” (Nguyễn Khuyến)

Tình huống: Nguyễn Khuyến là nhà thơ yêu nước Thế nhưng trong hoàn cảnh đất nước

bị thực dân Pháp xâm lược, ông quan to nhà Nguyễn này đã không đứng ra giúp dân giúp nước mà lại về ở ẩn và tìm thú vui với cảnh “ tựa gối ôm cần” nơi thôn dã Điều này có gì mâu thuẫn? Anh (chị ) thử lí giải?

Định hướng giải quyết tình huống

của giáo viên

Kết quả đạt được sau khi giải quyết tình huống

Nguyễn Khuyến là một vị quan to

triều Nguyễn, yêu nước thương dân

nhưng bất lực trước thời cuộc,

không cam tâm làm tay sai cho thực

dân Pháp nên đã cáo bệnh từ quan

“Tựa gối ôm cần” là tư thế của một

người câu cá, cũng là một tâm thế

nhàn thoát vòng danh lợi tầm thường

của bậc ẩn sĩ

- Học sinh huy động được kiến thứctổng hợp về hoàn cảnh lịch sử triềuđình nhà Nguyễn, cùng cảm nhận,miêu tả của tác giả về bức tranh mùathu để hiểu tình cảnh, tâm sự của nhàthơ Từ đó, các em thấy được tâmtrạng rất đáng cảm thông, rất đángtrân trọng ở nhà thơ NguyễnKhuyến

- Không chỉ hiểu tâm sự của NguyễnKhuyến trong bài thơ, học sinh còn

có cơ sở để hiểu rộng hơn về tâmtrạng và quan điểm xử thế của nhữngnhà nho yêu nước thời phong kiến:

“lánh đục về trong” để giữ gìn tiếttháo (ví dụ như Nguyễn Trãi,Nguyễn Bỉnh Khiêm…)

3.3 Xây dựng tình huống nhân quả:

Tình huống nhân quả là tình huống giáo viên yêu cầu học sinh đi tìm nguyên nhân củamột kết quả, bản chất của một hiện tượng, nguồn gốc quy luật của một sự kiện, động cơsâu xa của một hành vi nào đó Tình huống này đòi hỏi học sinh phải trả lời câu hỏi “tạisao” và để trả lời thấu đáo các em cần phải thảo luận, tranh luận để đi đến câu trả lờithuyết phục nhất Các em được thể hiện khả năng phán đoán, suy luận của mình trướcnhững tình huống đặt ra Từ đó, mỗi học sinh sẽ nắm được nội dung kiến thức cần đạt Với tình huống này, tôi thường tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm nhỏ (5 họcsinh/nhóm), các em trong nhóm sẽ trình bày ý kiến và nhóm trưởng tổng hợp, đại diệntrình bày trước lớp Giáo viên tổ chức, chỉ đạo chung và hỗ trợ các nhóm khi cần thiếtbằng câu hỏi gợi dẫn Kết thúc hoạt động này, giáo viên đánh giá, nhận xét và nêu địnhhướng chung cho việc trả lời câu hỏi

Ví dụ 1: Bài “Chí Phèo” ( Nam Cao)

Tình huống: Khi bị Thị Nở cự tuyệt, Chí Phèo đã nghĩ “hắn tự phải đến nhà con đĩ Nở

kia Đến để đâm chết cả nhà nó, đâm chết cái con khọm già nhà nó” Nhưng sau đó, Chí Phèo lại đến nhà Bá Kiến và đâm chết lão ta Anh (chị) hãy giải thích tại sao?

Định hướng giải quyết tình huống

của giáo viên

Kết quả đạt được sau khi giải quyết tình huống

Đọc kĩ văn bản ta thấy rằng Chí

Phèo đã uống rất nhiều rượu nhưng

không say mà càng uống càng tỉnh, “

tỉnh ra, chao ôi buồn! Hơi rượu

không sặc sụa, hắn cứ thoang thoảng

thấy hơi cháo hành Hắn ôm mặt

khóc rưng rức” Có lẽ, lúc ấy hắn đã

đủ nhận thức rõ kẻ thù của mình

chính là Bá Kiến chứ không phải bà

cô Thị Nở, kẻ đã đẩy hắn vào mọi bi

kịch không ai khác mà chỉ có Bá

Kiến Lời nói cuối cùng đầy chua

xót của Chí “ai cho tao lương

thiện? Tao không thể là người

lương thiện nữa” đã chứng tỏ Chí

hoàn toàn tỉnh táo Câu nói đó là

biểu hiện cao nhất của sự tuyệt vọng

và của niềm khát vọng trong Chí:

Khát vọng trở lại làm người lương

thiện nhưng không bao giờ thực hiện

được nữa Từ đây bản tính lương

- Học sinh tranh luận rất sôi nổi và điđến thống nhất cách hiểu hành vi củaChí Phèo: Giết Bá Kiến là hành động

“lấy máu rửa thù” của người nôngdân Vì đến phút cuối Chí Phèo đãtỉnh táo nhận ra kẻ thù của đời mìnhchính là Bá Kiến

- Học sinh hiểu được sự đa dạng,phức tạp trong diễn biến tâm lí củanhân vật Qua đó, hiểu sâu một nétphong cách nghệ thuật rất độc đáocủa Nam Cao là khả năng khám phá

“con người bên trong con người”