Bài giảng Bệnh sốt rét , TS.Nguyễn Ngọc San bộ môn sốt rét kí sinh trùng và côn trùng học viện quân y

 Nguyên tắc và mục tiêu điều trị, các nhóm thuốc SR và các thuốc SR được sử dụng trong chương trình PCSR hiện nay... Tiến triển của bệnh sốt rét Khỏi hoàn toàn: không có tái phát gần,

Häc viÖn qu©n y

Bé m«n Sèt rÐt - KÝ sinh trïng vµ C«n trïng

BÖnh sèt rÐt

TS NguyÔn Ngäc San

Mục tiêu bài học

 Nắm được đặc điểm lâm sàng của bệnh SR.

 Phân biệt các thể bệnh SR và chẩn đoán SR.

 Nguyên tắc và mục tiêu điều trị, các nhóm thuốc

SR và các thuốc SR được sử dụng trong chương trình PCSR hiện nay.

Quyết định của Bộtrửơng Bộ Y tế

số.1153/BYT-Qđ6/2003

1 đặc điểm lâm sàng

bệnh sốt rét

1.1 Đặc điểm cơn sốt rét điển hình

 Giai đoạn sốt rét (rét run).

 Giai đoạn sốt nóng.

 Giai đoạn vã mồ hôi.

Bệnh sốt rét thường trải qua 2 thời kì:

- Thời kì ủ bệnh: thường mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn

- Thời kì phát bệnh: tuỳ theo BN mà có biểu hiện LS.

- Mỗi loại KSTSR thường có biểu hiện LS khác nhau.

1.2 Tiến triển của bệnh sốt rét

 Khỏi hoàn toàn: không có tái phát

gần, tái phát xa sau khi đã điều trị ổn

Bệnh nhân sốt rét thường

Bệnh nhânsốt rét thường

BÖnh nh©n Sèt rÐt ¸c tÝnh thÓ n·o

BÖnh nh©n SRAT thÓ n· o

BÖnh nh©n

SRAT thÓ n·o+ suy thËn

BÖnh nh©n SRAT thÓ ®a phñ t¹ng

1.3 Những thay đổi các cơ quan trong bệnh sốt rét

 Thayđổi của lách.

 Thay đổi của gan.

 Thay đổi của

 Thay đổi nội tiết.

 Thay đổi về thần kinh.

2 C¸c thÓ bÖnh

vµ chÈn ®o¸n sèt rÐt

2.2 Chẩn đoán bệnh sốt rét

Dựa vào 3 yếu tố:

(theo hướng dẫn của Bộ Y tế ngày 27/6/03).

 Dịch tễ học sốt rét

Bệnh nhân sống trong vùng sốt rét hoặc vào vùng sốt rét hoặc có tiền sử sốt rét trong 6 tháng gần đây, đôi khi lâu hơn như trường hợp tái phát do

P.vivax.

 Lâm sàng bệnh sốt rét

 Có cơn sốt điển hình: Rét run-sốt nóng-ra mồ hôi.

 Có cơn sốt không điển hình như:

 Sốt không thành cơn: ớn lạnh, gai rét (hay gặp ở trẻ nhỏ

và người sống lâu trong vùng SRLH).

 Sốt liên tục hoặc dao động trong 5 - 7 ngày đầu, rồi thành cơn (ở BNSR lần đầu).

 Những dấu hiệu khác: thiếu máu, lách to.

 Xét nghiệm KSTSR

 XN máu tìm KSTSR, nếu kết quả lần đầu

âm tính phải xét nghiệm 2 - 3 lần/ngày vào lúc sốt.

 Sử dụng que thử chẩn đoán nhanh KSTSR để hỗ trợ chẩn đoán khi lam âm tính.

 Nơi không có kính hiển vi thì lấy lam máu gửi đến điểm kính gần nhất.

Giới thiệu các phương pháp chẩn đoán kí sinh trùngsốt rét

 Chẩn đoán hình thể:

 Nhuộm giemsa (Romanovski)

 AO (Acridin Orange) (Kawamoto).

 QBC (Quantative Buffy Coat)

(Wardlaw & Levine).

Giới thiệu các phương pháp chẩn đoán kí sinh trùng sốtrét

 Dựa vào phát hiện kháng thể, kháng nguyên KSTSR.

 Phát hiện kháng thể:

IHA (Indirect haemagglutination), IFA (Indirect Fluorescente Antibody), ELISA (Enzym Linked Immuno Sorbent Assay).

 Phát hiện kháng nguyên:

KN là Protein giàu Histidine-2 (PfHRP-2): Para-sight F,

Paracheck P.f , ICT, ASSURE  , KAT.

KN là men lactate dehydrogenase (LDH): OptiMAL.

Rdts: nguyªn t¾c chung

P.falciparum all malaria control

pLD H Specifi

c

antibod

y

Mét sè bé kÝt chÈn ®o¸n nhanh sèt rÐt hiÖn cã

Tªn bé kƯt N¬i s¶n xuÊt Lo¹i KN ®Ưch

Orchid, India Becton Dickinson, USA Quorum Diagnostics, Canada TCS Biosciences Ltd, UK

Omega Diagnostics, Ltd, UK

PfHRP-II PfHRP-II PfHRP-II/panmalarial

PfHRP-II PfHRP-II pLDH PfHRP-II PfHRP-II PfHRP-II PfHRP-II PfHRP-II

Giới thiệu các phương pháp chẩn đoán kí sinh trùng sốtrét

 Dựa vào kĩ thuật sinh học phân tử

( Molecular Biology Detection Test)

3 ®iÒu trÞbÖnh sèt rÐt

3.1 Nguyên tắc điều trị

 Toàn diện, diệt KSTSR kết hợp với nâng cao sức đề

kháng người bệnh.

 Điều trị sớm, đủ liều, đủ ngày và đúng phác đồ.

 Kết hợp điều trị cắt cơn với điều trị tận gốc chống tái

phát, với điều trị diệt giao bào chống lây lan.

 Nếu KSTSR kháng thuốc, phải tuân theo nguyên tắc

điều trị KSTSR kháng thuốc.

3.2 Mục tiêu điều trị

 Cắt sốt, cắt KSTSR nhanh và triệt để nhằm ngăn ngừa SR chuyển nặng, gây biến chứng, tử vong.

 Nhằm hạn chế sự lây lan của bệnh.

 Tránh tăng áp lực thuốc SR gây ra chủng KSTSR

kháng thuốc.

 Khống chế sự lan tràn KSTSR kháng thuốc.

3.3 C¸c nhãm thuèc

®iÒu trÞ sèt rÐt

Nhãm thuèc cã nguån gèc thùc vËt

 Alcaloides cña c©y quinquina: quinine (1630),

quinidin, cichonin …

 ChÊt t¸ch chiÕt vµ dÉn xuÊt cña c©y Thanh hao

hoa vµng (Artemisia annua L.) hoÆc Qinghaosu:

artemisinine (1973), artesunate, artemether, DHA

 Amino 4 quinoleine: Chloroquine (1945), Amodiaquine (1947).

 Fansidar: pyrimethamine + sulfadoxine.

 Fansimef: mefloquine + pyrimethamine +

sulfadoxine.

 Maloprime: pyrimethamine + dapsone.

 Malarone: atovaquone + proguanil.

 Quinin sulfat 250 mg (viªn),

ARTESUNAT(tablet).

CV8 PRIMAQUINE).

(DHA-PIPERAQUINE-PRIMAQUINE-Product in Vietnam.

DHA - PIPERAQUIN (CV ARTECAN, aRTERAKIN).

Product in Vietnam

Artesunate 60 mg (lä)

Quinine dihydrochloride 600 mg/ 2 ml

 Tất cả các cơ sở điều trị (nhà nước hay tư nhân)

chỉ được sử dụng các loại thuốc được quy định của CTQGPCSR để điều trị bệnh sốt rét.

 Cần phải có chiến lược sử dụng thuốc sốt rét hợp lí.

Sử dụng thuốc sốt rét

trong CTQGPCSR