xong, sau đây tôi sẽ trình bày đề tài: “ Làm thế nào để giúp các em họcsinh lớp 3 giải tốt bài toán liên quan đến rút về đơn vị ?” nhằm nâng cao chất lượng dạy học cho học sinh.. Dựa trê
Trang 1PHỊNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO TP.PLEIKU
TÊN ĐỀ TÀI :
LÀM THẾ NÀO ĐỀ GIÚP CÁC EM HỌC SINH LỚP 3 GIẢI TỐT BÀI TỐN LIÊN QUAN
ĐẾN RÚT VỀ ĐƠN Vị ?
NĂM HỌC : 2012- 2013
Trang 2ôn tập, củng cố, phát triển, vận dụng trong học tập và trong đời sống.
Như chúng ta đã biết, căn cứ vào sự phát triển tâm, sinh lí của họcsinh Tiểu học mà cấu trúc nội dung môn Toán rất phù hợp với từng giaiđoạn phát triển của học sinh Ở lớp 3, các em được học các kiến thức, kĩnăng ở thời điểm kết thúc của giai đoạn 1, chuẩn bị học tiếp giai đoạn sau,cho nên các em phải nắm được chắc tất cả các cơ sở ban đầu về giải toánnói riêng, tất cả các kĩ năng khác nói chung Đặc biệt, ở lớp 3 sang học kì
II, các em bắt đầu được làm quen với các dạng toán hợp cơ bản, trong đó
có dạng toán liên quan rút về đơn vị Dạng toán này có rất nhiều ứng dụngtrong thực tế, nó đòi hỏi các em phải có kĩ năng giải toán tốt, kĩ năng ứngdụng thực tế trong hàng ngày Sau khi dạy giải toán ở lớp 3 nhiều năm liền,tôi thấy các em nắm được kĩ năng giải toán của giáo viên truyền đạt tới như
là một văn bản của lí thuyết, còn nó có ứng dụng vào thực tế như thế nào
đó thì chưa cần biết Đó là điều băn khoăn, suy nghĩ cho chúng ta Cónhững bài toán các em làm xong, không cần thử lại, không cần xem thực tế
áp dụng trong thực tế như thế nào, cứ để kết quả như vậy mặc dù có thể sai
Đó là những tác hại lớn khi học toán Với lý do trên, là một giáo viên dạylớp 3 tôi mong muốn có những sáng kiến về phương pháp giúp các em giảitoán dạng toán có liên quan đến rút về đơn vị ở lớp 3 Và tôi đã nghiên cứu
Trang 3xong, sau đây tôi sẽ trình bày đề tài: “ Làm thế nào để giúp các em học
sinh lớp 3 giải tốt bài toán liên quan đến rút về đơn vị ?” nhằm nâng cao
chất lượng dạy học cho học sinh.
II/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Đầu năm học 2012-2013, được sự phân công của Ban giámhiệu nhà trường, tôi lại được tiếp tục giao nhiệm vụ chủ nhiệm lớp 3
Dựa trên thực trạng dạy và học môn Toán ở lớp 3 nói chung, dạy học sinhgiải bài toán liên quan đến rút về đơn vị nói riêng, tôi muốn đưa ra một số
ý kiến đổi mới để giúp các em nắm chắc được cách giải dạng toán này mộtcách sâu sắc, tránh không còn bị nhầm lẫn, giúp các em nắm vững bài vàyêu thích môn Toán hơn Từ đó các em có vốn kĩ năng tính toán chính xác
ở những lúc cần thiết trong cuộc sống, tránh được những sai sót có thể xảy
ra Tạo cho các em có tác phong học tập và làm việc có suy nghĩ, có kếhoạch, có kiểm tra, có tinh thần hợp tác, độc lập và sáng tạo, có ý chí vượtkhó khăn, cẩn thận, kiên trì, tự tin
III/ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Để làm rõ được mục đích tôi đã nói ở trên, tôi đã thấy đối tượngnghiên cứu là học sinh ở lớp 3.Trong nhiều năm liền tôi đã thực nghiêncứu trên tất cả các đối tượng học sinh lớp 3, lấy kết quả đối chứng trongtừng giai đoạn của các năm sau khi dạy dạng toán này
IV/ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
Xuất phát từ tình hình thực tế, để các em nắm vững được phươngpháp giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị, tôi lần lượt nghiên cứuphương pháp dạy giải dạng toán này theo các kiểu bài với từng bước sau:
Bước 1: Giúp các em nắm chắc phương pháp chung để giải các bài
toán
Bước 2: Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp giải bài toán liên
quan đến rút về đơn vị bằng phép tính chia, nhân
Trang 4Bước 3: Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp giải bài toán liên
quan đến rút về đơn vị bằng hai phép chia
Bước 4: Luyện tập, so sánh cách giải và củng cố kiến thức cho học sinh.
Để giải quyết được nhiệm vụ trên, tôi càn bám sát vào các phươngpháp, hình thức tổ chức dạy học toán ở Tiểu học nói chung, của lớp 3 nóiriêng sao cho phù hợp và nhận thức của học sinh, các em có hứng thú tốtkhi học tốt, tạo không khí lớp học sôi nổi, chất lượng cao
V/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TIẾN HÀNH:
Khi tiến hành nghiên cứu, tôi thường sử dụng các phương phápsau:
1 Phương pháp nghiên cứu, lí luận:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc các tài liệu giáo trình cóliên quan đến vấn đề nghiên cứu.Tham khảo sáng kiến, kinh nghiệm củađồng nghiệp.Đọc các tài liệu cần thiết.Tìm hiểu sách giáo khoa, sách giáoviên, chương trình tài liệu bồi dưỡng giáo viên , sách tham khảo
2 Phương pháp quan sát: Thông qua dự giờ.
3.Phương pháp điều tra quan sát.
- Truyền đạt , phỏng vấn giáo viên
- Điều tra học sinh, các loại vở bài tập
4 Phương pháp kiểm tra, thống kê kết quả:
- Kiểm tra chất lượng qua mỗi giai đoạn
- Thống kê kết quả ở từng giai đoạn
5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Giáo viên rút kinh nghiệm cho mình, tổng kết thành các bài học cơbản
6 Phương pháp thiết kế bài dạy:
- Tiết 122: Bài toán có liên quan đến rút về đơn vị ( trang 128 )
Trang 5- Tiết 157: Bài toán có liên quan đến rút về đơn vị(tiếp theo) trang166.
VI/ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Tôi đã nghiên cứu rất nhiều phương pháp dạy học nhưng tôi đặc
biệt đã chú trọng đến phương pháp dạy dạng toán: “Bài toán có liên quan
đến rút về đơn vị” ở lớp 3 Mục đích chính là giúp các em có một kĩ năng
giải toán và phân loại dạng toán tốt, tạo cơ sở tốt cho các em học tốt dạngtoán về đại lượng tỉ lệ thuận và đại lượng tỉ lệ nghịch sau này Thực chất ởdạng bài toán này, chúng ta đã phân loại cho các em thành hai kiểu bài theochương trình học Cho nên cái chính là tôi muốn giúp các em không những
có phương pháp tốt giải hai kiểu bài này mà còn giúp các em có kĩ năngnhận biết, so sánh, đối chiếu sự giống nhau và khác nhau ở hai kiểu bài, từ
đó các em tránh được nhầm lẫn đáng tiếc xảy ra Vậy nên, chúng ta phải cóphương pháp khéo léo phù hợp với quá trình nhận thức của các em, giúpcác em nhẹ nhàng tiếp thu, không gò bó, nhớ được sâu sắc kĩ năng giải
VII/ DỰ KIẾN KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU
Để thực hiện được mục tiêu của mình đề ra, tôi đã lập kế hoạch về
thời gian và nội dung thực hiện theo từng bước sau:
Bước 1: Tập hợp lại kết quả chất lượng sau khi học ở mỗi kiểu bài
của năm học 2010-2011 để lấy kết quả thực nghiệm đối chiếu của nămhọc 2011-2012
Bước 2: Tổ chức chuyên đề phương pháp dạy học kiểu bài 1, để giáo
viên khối 3 nắm và truyền thụ cho tất cả học sinh khối 3
Bước 3: Khảo sát chất lượng lấy kết quả ở kiểu bài 1.
Bước 4: Tổ chức chuyên đề phương pháp dạy – học kiểu bài 2, để
giáo viên khối 3 nắm và truyền thụ cho tất cả học sinh khối 3
Bước 5: Khảo sát chất lượng lấy kết quả ở kiểu bài 1 rồi đối chiếu.
Trang 6Bước 6: Cựng giỏo viờn khối 3 thảo luận phõn tớch, so sỏnh sự giống
nhau và khỏc nhau ở 2 kiểu bài đú, thống nhất phương phỏp rốn luyệncho học sinh, trỏnh khi giải cỏc em lại nhầm kiểu bài 1 với kiểu bài 2
Bước 7: Lập kế hoạch luyện tập cho tất cả học sinh lớp 3 luyện tập 2
kiểu bài song song
Bước 8: Khảo sỏt chất lượng sau một thời gian luyện tập, lấy kết quả
đối chiếu
Bước 9: Phõn tớch, đỏnh giỏ, rỳt ra những kinh nghiệm cho bản khi
dạy học dạng toỏn này
PHẦN II: NỘI DUNG
I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Trong chơng trình Toán ở lớp 3 theo chơng trình Tiểu học mới,việc giải Toán có lời văn chiếm một vai trò quan trọng vì các khái NI?M,quy tắc về gii Toán có lời văn ũu đợc ging dạy thông qua việc giải toán,việc giải Toán giúp học sinh củng cố, vận dụng các kiến thức, rèn kỹ năngtính toán nhuần nhuyễn với các dạng toán mà học sinh đợc tìm hiểu.Quỏtrỡnh dạy học Toỏn 3 phải gúp phần thiết thực vào việc hỡnh thành phươngphỏp suy nghĩ, phương phỏp học tập và làm việc tớch cực, chủ động, khoahọc, sỏng tạo cho học sinh Cho nờn, giỏo viờn cần tổ chức hoạt động họctập thường xuyờn tạo ra cỏc tỡnh huống cú vấn đề, tỡm cỏc biện phỏp lụicuốn học sinh tự phỏt hiện và giải quyết vấn đề bằng cỏch hướng dẫn họcsinh tỡm hiểu kĩ năng vấn đề đú, huy động cỏc kiến thức và cỏc cụng cụ đó
cú để tỡm ra con đường hợp lớ nhất giải đỏp từng cõu hỏi đặt ra trong quatrỡnh giải quyết vấn đề, diễn đạt cỏc bước đi trong cỏch giải, tự mỡnh kiểmtra lại cỏc kết quả đó đạt được, cựng cỏc bạn rỳt kinh nghiệm về phươngphỏp giải Tuy nhiờn, để tổ chức được cỏc hoạt động học tập, giỏo viờn cầnxỏc định được: Nội dung toỏn cần cho học sinh lĩnh hội là gỡ? Cần tổ chứccỏc hoạt động như thế nào? Mặt khỏc, nội dung dạy giải toỏn ở lớp 3 đượcsắp xếp hợp lớ, đan xen và tương hợp với mạch kiến thức khỏc, phự hợp với
sự phỏt triển nhận thức của học sinh lớp 3
Trang 7Tuy nhiên, giáo viên phải chủ động tổ chức, hướng dẫn học sinhhoạt động theo chủ đích nhất định với sự trợ giúp đúng mức của giáo viên,của sách giáo khoa và đồ dùng dạy học, để mỗi cá nhân học sinh tự pháthiện và tự giải quyết bài toán thông qua việc biết thiết lập mối quan hệ giữakiến thức mới, với các kiến thức liên quan đã học, với kinh nghiệm của bảnthân Đó là các cơ sở để các em học giải tốt dạng toán rút về đơn vị nóiriêng, học giải dạng toán hợp nói chung.
II/ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:
Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học là sự vận dụng các phươngpháp dạy học Toán nói chung cho phù hợp với mục tiêu, nội dung, các điềukiện dạy học Do đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, trong quátrình dạy học Toán, giáo viên thường phải vận dụng linh hoạt các phươngpháp trực quan, thực hành, gợi mở, vấn đáp, giảng giải,… tùy theo mức độ
ở từng lớp Sau nhiều năm nghiên cứu, tích lũy , viết sáng kiến kinhnghiệm dạy học của mình, tôi đã có một ít vốn kinh nghiệm giảng dạy ở tất
cả các môn Song, giờ đây, tôi muốn nghiên cứu tiếp với vấn đề: “Làm thế
nào để giúp các em học sinh lớp 3 giải tốt các bài toán liên quan đến rút về đơn vị ?” Nhìn lại về quá trình dạy dạng toán này, về cơ bản thì ai
cũng thể cho rằng các em dễ tiếp thu, dễ làm bài, dễ nhớ, ít sai Nhưng đisâu hơn nữa, theo cái nhìn chủ quan của tôi, với dạng toán này các em cũng
có những nhầm lẫn đáng tiếc nếu như các em không nắm chắc đặc điểm cơbản, phương pháp giải cơ bản của hai kiểu bài trong dạng toán này Nếuhướng dẫn học sinh từng kiểu bài một trong một tiết thì các em làm bài gầnnhư theo khuôn mẫu, ít sai sót Nếu hướng dẫn học sinh luyện tập songsong cả hai kiểu bài hoặc học xong cả hai kiểu bài rồi, các em mà khôngnắm vững sẽ sai nhầm dễ dàng Điều này sẽ xảy ra với các em lực họctrung bình, trung bình yếu Cho nên, việc nghiên cứu phương pháp giúp các
em giải tốt dạng toán này ở lớp 3 sẽ phải dần từng bước được khắc phục,
Trang 8đổi mới, kích thích học theo nhận thức chủ đạo của học sinh thì chất lượngmới cao, phát huy tính tư duy, độc lập, sáng tạo ở tất cả học sinh.
III/ THỰC TRẠNG CỦA DẠY VÀ HỌC:
Trong nhiều năm theo dõi học sinh học Toán, tôi trực tiếp theo dõicác em học sinh lớp 3 giải toán nói riêng, tôi thấy các em có một thói quenkhông tốt cho lắm đó là: đọc đầu bài qua loa, sau đó giải bài toán ngay, làmxong không cần kiểm tra lại kết quả, cho nên, khi trả bài các em mới biết làmình sai đối với dạng toán này, khi giáo viên hướng dẫn xong kiểu bài 1,các em làm bài khá tốt, ít nhầm lẫn, nhưng còn sai nhiều trong tính toán,đến khi dạy xong kiểu bài 2, các em làm bài có phần nhầm lẫn nhiều hơn,nhiều em thực hiện ở các bước 2 đáng lẽ là phép chia thì các em lại làmphép nhân ( giống ở kiểu bài 1) Ở năm học 2010-2011, tôi chưa triển khaiphương pháp dạy của mình tới giáo viên dạy khối 3, song tôi đã để ý, quansát các em làm bài ở lớp mỗi khi dự giờ, thăm lớp, các em đã có sự nhầmlẫn đáng tiếc xảy ra Để nắm được thực trạng học sinh lớp 3 giải dạng toánnày cụ thể như thế nào, tôi đã tiến hành ra hai bài toán, thuộc hai kiểu bàicủa dạng toán này (vào tuần 32) rồi nhờ giáo viên khối 3 cho các em làmbài trong thời gian là 15 phút để nắm được kết quả
Trang 9- Còn một vài em sai cả 2 bài.
* Nguyên nhân có kết quả như vậy là do phần lớn các em còn chủ
quan khi làm bài, chưa nhớ kĩ các phương pháp giải dạng toán này Mặtkhác, cũng có thể là các em chưa được củng cố rõ nét về 2 kiểu bàitrong dạng toán này nên sự sai đó không tránh khỏi Còn nữa, đây làcác bài toán áp dụng rất thực tế mà các em quên mất phương pháp thửlại nên kết quả đưa ra không chính xác
* Xuất phát từ tình hình thực tế của năm 2010-2011, tôi đã mạnh
dạn đổi mới phương pháp dạy dạng toán này, triển khai tới từng giáo viêndạy ở khối 3 Mục đích chính giúp các em có phương pháp giải toán nóichung, phương pháp giải dạng toán có liên quan đến rút về đơn vị nóiriêng Làm cho các em biết chủ động thực hiện giải toán không giập theokhuôn máy móc mà phải dựa vào tư duy, phân tích tổng hợp từ bản thân
IV/ NHỮNG KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO:
Muốn cho học sinh giải tốt bài toán liên quan đến rút về đơn vị,
trước tiên chúng ta phải hướng dẫn các em nắm chắc được những bước cầnthực hiện khi giải toán nói chung đã
1/Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp chung để giải các bài toán:
Mỗi bài toán các em có làm tốt được hay không đều phụ thuộc vàocác phương pháp giải toán được vận dụng ở mỗi bước giải bài toán đó.Cho nên, chúng ta cần hướng dẫn học sinh nắm được các bước giải bàitoán như sau:
+ Bước 1: Đọc kĩ đề toán.
+ Bước 2: Tóm tắt đề toán.
Trang 10+ Bước 3: Phân tích bài toán.
+ Bước 4: Viết bài giải.
+ Bước 5: Kiểm tra lời giải và đánh giá cách giải.
Cụ thể yêu cầu đối với học sinh như sau:
a/ Đọc kĩ đề toán: Học sinh đọc ít nhất 3 lần, mục đích để giúp các em
nắm được ba yếu tố cơ bản Những “ dữ kiện” là những cái đã cho, đã biếttrong đầu bài, “những ẩn số” là những cái chưa biết và cần tìm và những
“điều kiện” là quan hệ giữa các dữ kiện với ẩn số
Cần tập cho học sinh có thói quen và từng bước có kĩ năng suy nghĩtrên các yếu tố cơ bản của bài toán, phân biệt và xác định được các dữ kiện
và điều kiện cần thiết liên qua đến cái cần tìm, gạt bỏ các tình tiết khôngliên quan đến câu hỏi, phát hiện được các dữ kiện và điều kiện không tườngminh để diễn đạt một cách rõ ràng hơn Tránh thói quen xấu là vừa đọcxong đề đã làm ngay
b/ Tóm tắt đề toán: Sau khi đọc kĩ đề toán, các em biết lược bớt một số
câu chữ, làm cho bài toán gọn lại, nhờ đó mối quan hệ giữa cái đã cho vàmột số phải tìm hiện rõ hơn Mỗi em cần cố gắng tóm tắt được các đề toán
và biết cách nhìn vào tắt ấy mà nhắc lại được đề toán
Thực tế có rất nhiều cách tóm tắt bài toán, nếu các em càng nắmđược nhiều cách tóm tắt thì các em sẽ càng giải toán giỏi Cho nên, khi dạytôi đã truyền đạt các cách sau tới học sinh:
Tuy nhiên tôi luôn luôn hướng các em chọn cách nào cho hiểu nhất,
rõ nhất, điều đó còn phụ thuộc vào nội dung từng bài.Nhưng chủ yếu tôi
Trang 11luôn hướng dẫn học sinh vận dụng cách tóm tắt bằng chữ và bằng sơ đồđoạn thẳng là nhiều nhất.
c/ Phân tích bài toán: Sau khi tóm tắt đề bài xong, các em tập viết phân
tích đề bài để tìm ra cách giải bài toán Cho nên, ở bước này, giáo viên cần
sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, thiết lập cách tìm hiểu, phântích bài toán theo sơ đồ dưới dạng các câu hỏi thông thường:
- Bài toán cho biết gì?
- Bài toán hỏi gì?
- Muốn tìm cái đó ta cần biết gì?
- Cái này biết chưa?
- Còn cái này thì sao?
- Muốn tìm cái chưa biết ta cần dựa vào đâu? Làm như thế nào? Hướng dẫn học sinh phân tích xuôi rồi tổng hợp ngược lên, từ đócác em nắm bài kĩ hơn, tự các em giải được bài toán
d/ Viết bài giải: Dựa vào sơ đồ phân tích, quá trình tìm hiểu bài, các
em sẽ dễ dàng viết được bài giải một cách đầy đủ, chính xác Giáo viênchỉ việc yêu cầu học sinh trình bày đúng, đẹp, cân đối ở vở là được, chú ýcâu trả lời ở các bước phải đầy đủ, không viết tắt, chữ và số phải đẹp
e/ Kiểm tra lời giải và đánh giá cách giải:
Qua quá trình quan sát học sinh giải toán, chúng ta dễ dàng thấyrằng học sinh thường coi bài toán đã giải xong khi tính ra đáp số hay tìmđược câu trả lời Khi giáo viên hỏi: “ Em có tin chắc kết quả là đúngkhông?” thì nhiều em lúng túng Vì vậy việc kiểm tra , đánh giá kết quả làkhông thể thiếu khi giải toán va phải trở thành thói quen đối với học sinh.Cho nên khi dạy giải toán, chúng ta cần hướng dẫn các em thông qua cácbước:
- Đọc lại lời giải