SKKN Dạy học theo dự án trong bộ môn Giáo dục công dân 12

PHẦN MỞ ĐẦU 1/ Lí do chọn đề tài.Năm học 2010 – 2011 với chủ đề “Tiếp tục đổi mới quản lí, nâng cao chất lượng giáo dục”, cùng với các phong trào thực hiện Hai không với bốn nội dung, cu

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

DÂN 12"

1

PHẦN MỞ ĐẦU 1/ Lí do chọn đề tài.

Năm học 2010 – 2011 với chủ đề “Tiếp tục đổi mới quản lí, nâng cao chất lượng giáo dục”, cùng với các phong trào thực hiện Hai không với bốn nội dung, cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo, xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực, năm học diễn ra trong thời điểm đất nước diễn ra nhiều sự kiện chính trị, kinh tế văn hoá xã hội trọng đại của đất nước đã đặt ra cho thầy và trò của nhà trường nói riêng và ngành giáo dục nói chung không ít những thời cơ để phát triển cũng như thách thức Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được chọn là khâu đột phá để giải quyết cơ bản các nhiệm vụ của năm học là đổi mới phương pháp dạy và học, thúc đẩy tính tích cực của người học theo phương châm lấy học sinh làm trung tâm

Nhận thức sâu sắc được điều đó bản thân tôi trong những năm qua đã cố gắng bồi dưỡng chuyên môn, đặc biệt là học hỏi để áp dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống Trong đợt bồi dưỡng chuyên môn hè vừa qua chúng tôi được học tập nhiều kĩ thuật dạy học mới và đã thống nhất áp dụng cụ thể vào một số bài học trong năm nay để thí điểm, từ đó rút kinh nghiệm cho các giai đoạn tiếp theo

Một trong những kĩ thuật mới đó mà bản thân tôi đã áp dụng là kĩ thuật dạy học theo dự

án, đây là một kĩ thuật dạy học tích cực, được đánh giá là hiệu quả, đã áp dụng phổ biến

ở cấp THCS nhưng lại mới mẻ ở cấp THPT Chính vì lẽ đó tôi quyết định chọn đề tài

“ÁP DỤNG KĨ THUẬT DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 12” để làm đề tài kinh nghiệm cho mình, vừa là đánh giá lại kết quả thực tế, vừa muốn qua đây để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp

2/ Tình hình nghiên cứu của đề tài.

Trong các tài liệu nghiên cứu hiện nay về kĩ thuật dạy học theo dự án thì chủ yếu chuyển tải phần lí thuyết đại cương nói chung dưới dạng các công trình nghiên cứu, được giới thiệu qua các lớp tập huấn hoặc trên các trang mạng mà chưa có một tài liệu chính thống mang tính pháp quy Có chăng là một số bài soạn ở những môn tự nhiên được các nhà nghiên cứu dung để minh hoạ cho tài liệu của mình mà chưa có cụ thể về môn Giáo dục công dân cấp THPT

3/ Mục đích, nhiệm vụ của đề tài.

Đề tài nhằm tìm hiểu một cách hệ thống từ các lí thuyết của kĩ thuật dạy học theo dự

án, hình dung cách thực hiện, áp dụng một cách sáng tỏ, thuần thục áp dụng vào dạy học

cụ thể ở môn Giáo dục công dân khối 12, từ đó đánh giá rút ra những bài học kinh nghiệm để tiếp tục thực hiện trong các giai đoạn tiếp theo, cũng như làm tư liệu để trao đổi giữa các đồng nghiệp.

4/ Đối tượng, phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là học sinh 4 lớp 12a3, 12a4, 12a5, 12a6 của trường THPT số 2

TP Lào Cai năm học 2010 – 2011

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng là: logic lịch sử, quy nạp, diễn dịch

5/ Ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

Đề tài sẽ góp phần nhất định trong việc phân tích, đánh giá thuận lợi, khó khăn cũng như hiệu quả vận dụng kĩ thuật dạy học theo dự án trong môn Giáo dục công dân lớp 12 trong thời gian qua Đề xuất một số kinh nghiệm vận dụng

Đề tài có thể xem như là một tư liệu tham khảo cho giáo viên trong việc

đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh

PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Định nghĩa Dạy học theo dự án

Học theo dự án (Project Work) là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập, và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống

Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình Chương trình dạy học theo dự

án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế

Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau, có thể lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh không phụ thuộc vào cách học của họ Thông thường học sinh sẽ được làm việc với các thầy cô giáo và những thành viên trong lớp, trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu sâu nội dung hơn Các phương tiện kỹ thuật cũng được

sử dụng để hỗ trợ việc học Trong quá trình thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều cách đánh giá khác nhau để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm có chất lượng

Những đặc điểm của bài học được thiết kế theo dự án một cách hiệu quả Có rất nhiều kiểu dự án được tiến hành trong lớp học Một dự án được coi là hiệu quả khi nó đạt được sự cân bằng giữa khả năng thực hiện của học sinh với ý đồ thiết kế của giáo viên, chỉ rõ những công việc học sinh cần làm Những đặc điểm dưới đây sẽ giúp nhận diện rõ thế nào là bài học theo dự án hiệu quả

2 Học sinh là trung tâm của quá trình dạy học

Bài học theo dự án được thiết kế cẩn thận, lôi cuốn học sinh vào những nhiệm vụ mở

và có tính thực tiễn cao Các nhiệm vụ của dự án kích thích khả năng ra quyết định, niềm cảm hứng, say mê của học sinh trong quá trình thực hiện và tạo

ra sản phẩm cuối cùng Học sinh lĩnh hội kiến thức bài học thông qua việc tìm hiểu và

tự quyết định mức độ hoàn thành các nhiệm vụ của dự án Giáo viên giữ vai trò người hỗ trợ hay hướng dẫn Học sinh hợp tác làm việc với nhau trong các nhóm, phát huy tối

đa năng lực cá nhân khi đảm nhận những vai trò khác nhau

3 Dự án tập trung vào những mục tiêu học tập quan trọng gắn với các chuẩn kiến thức kĩ năng của môn học.

Những dự án tốt được phát triển dựa trên những nội dung cốt lõi của chương trình đáp ứng các chuẩn quốc gia và địa phương Dự án có các mục tiêu rõ ràng gắn với các chuẩn

và tập trung vào những hiểu biết của học sinh sau quá trình học Từ việc định hướng vào mục tiêu, giáo viên sẽ chọn lựa hình thức dạy học phù hợp, lập kế hoạch đánh giá

và tổ chức các hoạt động dạy và học Kết quả của dự án được thể hiện kết tinh trong sản phẩm của học sinh và quá trình thực hiện nhiệm vụ, ví dụ phần thuyết trình đầy thuyết phục hay ấn phẩm thông tin thể hiện sự lĩnh hội các chuẩn nội dung

và mục tiêu dạy học

4 Dự án được định hướng theo bộ câu hỏi khung.

Câu hỏi khung chương trình sẽ giúp các dự án tập trung vào những hoạt động dạy học trọng tâm Học sinh được giới thiệu về dự án thông qua các câu hỏi gợi mở những ý tưởng lớn, xuyên suốt và có tính liên môn Học sinh sẽ buộc phải tư duy sâu hơn về các vấn đề nội dung của môn học theo các chuẩn và mục tiêu Có ba dạng câu hỏi khung chương trình: Câu hỏi khái quát, Câu hỏi bài học và Câu hỏi nội dung Câu hỏi khái quát

là các câu hỏi rộng, có tính mở, đề cập đến các ý tưởng lớn và các khái niệm xuyên suốt Câu hỏi loại này thường mang tính liên môn, giúp học sinh hiểu được mối quan hệ giữa các môn học Các câu hỏi bài học được gắn trực tiếp với dự án, hỗ trợ việc tìm kiếm lời giải cho Câu hỏi khái quát Các câu hỏi bài học thể hiện mức độ hiểu những khái niệm cốt lõi về dự án của học sinh Các câu hỏi nội dung thường mang tính thực tiễn cao, bám sát các chuẩn và mục tiêu đã đề ra

5 Dự án đòi hỏi các hình thức đánh giá đa dạng và thường xuyên

5

Ngay từ khi triển khai dự án, các kết quả dự kiến cần phải được làm rõ và phải luôn được

rà soát nhiều lần để kiểm chứng mức độ lĩnh hội bằng các phương pháp đánh giá khác nhau Học sinh sẽ được xem mẫu và hướng dẫn trước để thực hiện công việc có chất lượng nhất, và phải biết rõ điều gì đang chờ đợi ngay từ khi bắt đầu dự án Cần phải tạo

cơ hội để rà soát, phản hồi hay điều chỉnh trong suốt quá trình thực hiện dự án

6 Dự án có liên hệ với thực tế

Dự án phải gắn với đời sống thực tế của học sinh, có thể mời các chuyên gia ngoài cùng tham gia để tạo ra những tình huống dạy học Học sinh có thể thể hiện việc học của mình trước những đối tượng thực tế, liên hệ với các nguồn lực cộng đồng, tham khảo các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu, hoặc trao đổi thông qua công nghệ hiện đại.Học sinh thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phẩm hoặc quá trình thực hiện Thông thường các dự án được kết thúc với việc học sinh thể hiện thành quả học tập của mình thông qua các bài thuyết trình, các văn bản tài liệu, các mô hình dàn dựng, các

đề án hoặc thậm chí là các sự kiện mô phỏng như một hội thảo giả Những sản phẩm cuối cùng này giúp học sinh thể hiện khả năng diễn đạt và làm chủ quá trình học tập

7 Công nghệ thông tin hỗ trợ và thúc đẩy việc học của học sinh

Học sinh được tiếp cận với nhiều công nghệ khác nhau giúp hỗ trợ phát triển kỹ năng tư duy, cho ý kiến đánh giá về nội dung và hỗ trợ tạo ra sản phẩm cuối Với sự trợ giúp của công nghệ, học sinh tự chủ hơn với kết quả cuối cùng, có cơ hội “cá nhân hoá sản phẩm” Học sinh có thể vươn ra khỏi 4 bức tường lớp học bằng cách cộng tác với các lớp học từ xa qua email và các trang web tự tạo, hoặc trình bày việc học của mình qua các chương trình đa phương tiện Kỹ năng tư duy là không thể thiếu trong làm việc theo dự án Làm việc theo dự án sẽ hỗ trợ phát triển cả kỹ năng tư duy siêu nhận thức lẫn tư duy nhận thức như hợp tác, tự giám sát, phân tích dữ liệu, và đánh giá thông tin Trong suốt quá trình thực hiện dự án, các câu hỏi khung chương trình sẽ kích thích học sinh tư

duy và liên hệ với các khái niệm mang ý nghĩa thực tiễn cao Chiến lược dạy học đa dạng hỗ trợ phong cách học đa dạng Các chiến lược dạy học sẽ tạo ra một môi trường học tập đa dạng hơn, thúc đẩy tư duy bậc cao hơn Những chiến lược dạy học

sẽ giúp đảm bảo cho học sinh được tiếp cận với tòan bộ học liệu của chương trình, tạo

cơ hội thành công cho mỗi học sinh Trong giảng dạy có thể kết hợp các kỹ thuật dạy học hợp tác, làm việc nhóm, phân nhánh tổ chức, nhận xét phản hồi từ giáo viên hoặc từ bạn học

8 Thiết kế kế hoạch dạy học theo dự án.

* Có nhiều tài liệu nghiên cứu đưa ra các mô hình thiết kế khác nhau về kĩ thuật dạy

học theo dự án, qua nghiên cứu và học hỏi tôi thấy rằng mô hình thiết kế gồm 5 bước sau đây là đầy đủ và dễ dàng thực hiện hơn cả:

II Các bước tiến hành

1 Xác định chủ đề và mục đích dự án (từ dự án lớn có thể chia thành nhiều dự án nhỏ hơn)

hoặc nghiên cứu cả dự án lớn

2 Xây dựng kế hoạch làm việc

- Phác thảo đề cương

- Bảng phân công công việc cho các thành viên trong nhóm

3 Thực hiện

HS làm việc cá nhân và nhóm theo kế hoạch

-Thu thập tài liệu

-Tổng hợp kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của các thành viên trong nhóm

-Viết báo cáo và chuẩn bị các tài liệu liên quan

4 Giới thiệu sản phẩm trước lớp

-Mỗi nhóm cử một đại diện lên trình bày vấn đề đã tìm hiểu

-Cả lớp thảo luận để xây dựng hoàn thiện

5 Đánh giá.

-Tổ chức cho HS tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau

-GV tổng kết đánh giá Rút kinh nghiệm

Cách lập sơ đồ tư duy:

Tôn trọng ý kiến của

người khác (Không phê phán)

Khi không có thêm

ý tưởng mới, bắt đầu lập sơ đồ tý duy

Đặt câu hỏi để

phát triển các ý tưởng

Cử một thành viên

ghi lại tất cả các ý tưởng

Kỹ thuật đặt câu hỏi 5W1H, xây dựng ý tưởng mới như thế nào?

Sau khi lựa chọn đựơc chủ đề nghiên cứu, HS với sự hướng dẫn của GV xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Cần xác định những công việc phải làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm…

Phiếu PV Máy ảnhMáy ghi âm (Nếu có)

1 tuần

Phiếu trả lời PV

Ảnh chụpMột ví dụ về bảng phân công nhiệm vụ trong nhóm

* Tìm kiếm và thu thập dữ liệu: Sau khi có chủ đề dự án và xây dựng các tiểu chủ đề,

bước tiếp theo là thu thập thông tin Có thể bắt đầu thu thập thông tin bằng cách: Đọc báo, tìm trên Internet, tìm trong thư viện, thực nghiệm, quan sát, điều tra, phỏng vấn…Khi tìm thông tin qua báo chí, internet, thư viện, …có thể sử dụng phiếu ghi dữ liệu:

Thế nào … Tại sao … Ở đâu, khi nào, bao

lâu, …

[Nguồn 1] Thông tin Thông tin Thông tin Thông tin

[Nguồn 2] Thông tin Thông tin Thông tin Thông tin

Bên cạnh đó để giúp HS ghi lại quá trình thực hiện các nhiệm vụ đa dạng trong dự án học tập, có thể lập “Sổ theo dõi dự án” để sự dụng HS ghi lại thông tin đã thu thập và các kết quả thảo luận trong sổ theo dõi cho đến khi dự án kết thúc GV có thể rà soát lại sổ theo dõi để kiểm tra tiến độ thực hiện dự án của HS

* Làm thực nghiệm hoặc quan sát:

Khi làm thực nghiệm hoặc quan sát, cần thiết kế trước các hoạt động Thực nghiệm nhằm chứng minh hoặc phủ nhận một giả thuyết Một thực nghiệm bao gồm: Mục tiêu, phương pháp, đo lường hoặc quan sát, kết quả và thảo luận, kết luận

* Điều tra hoặc phỏng vấn: Trước khi điều tra, phỏng vấn, cần thiết kế các câu hỏi.

Ví dụ các câu hỏi điều tra:

1 Môi trường bị ô nhiễm ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ của mọi

người ( Trả lời bằng cách đánh dấu vào ô của một trong câu trả lời sau)

□ hoàn toàn không đồng ý;

* Thiết kế câu hỏi hiệu quả bằng cách nào: Mỗi câu hỏi CHỈ HỎI một nội dung, sử dụng

ngôn ngữ đơn giản, thử nghiệm câu hỏi với bạn bè để điều chỉnh nếu cần

Nếu việc điều tra, phỏng vấn trên đường phố khó thực hiện thì có thể tiến hành với các đối tượng sau: HS trong trường, các GV trong trường, Cha mẹ HS

* Phân tích và giải thích các kết luận: Sau khi thu thập dữ liệu, cần phân tích để thu được

thông tin có giá trị, tin cậy và có ý nghĩa Các kết luận rút ra sau khi phân tích đầy đủ các

dữ liệu là minh chứng cho các phát hiện của dự án Một số cách phân tích dữ liệu tiêu biểu là: Lập bảng, biểu đồ, so sánh và đối chiếu Mục đích của việc lập bảng và biểu đồ:

Mô tả mức độ lớn/ nhỏ của số liệu, biểu thị xu hướng của các số liệu Công cụ phổ biến

để lập bảng và biểu đồ là Microsoft Excel

Sau khi lập bảng và biểu đồ, cần giải thích các bảng biểu bằng cách:

Mô tả các dữ liệu lớn nhất/nhỏ nhất

Mô tả các dữ liệu nổi bật

So sánh dữ liệu

Giải thích các nguyên nhân

* Tổng hợp thông tin: Các dữ liệu thô cần được tổng hợp lại để chỉ đưa vào báo cáo các

kết luận có liên quan và đã được phân tích Chú ý rằng chỉ liệt kê các ý chính, tóm tắt thông tin bằng MỘT hoặc HAI câu

* Xây dựng sản phẩm dự án: Sau khi thu thập được các thông tin qua hoạt động tìm

kiếm, điều tra, phỏng vấn và phân tích, HS có thể tập hợp lại thành một sản phẩm của dự

án Tổng hợp tất cả các kết quả đã phân tích thành sản phẩm cuối cùng Sản phẩm cuối cùng có thể được trình bày dưới nhiều dạng khác nhau: bài thuyết trình, biểu diễn (kịch, hát, múa, thơ, …), trưng bày triển lãm (tranh ảnh, vật thật, báo tường, mô hình,…), powerpoint, …

Báo cáo sản phẩm dự án thường bao gồm:

• Bài học kinh nghiệm sau khi thực hiện dự án

* Đánh giá dự án: GV và HS đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng như kinh

nghiệm đạt được Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo

Có thể sử dụng phiếu đánh giá trong học theo dự án như sau: