Giáo dục môi trường cho học sinh thông qua một số tiết ở môn Hoá học 9

Đặt vấn đề: Trong những thập niên gần đây, con người đã quan tâm đến tác động của ô nhiễm môi trường đối với sức khoẻ cộng đồng, bởi vì những căn bệnh nguy hiểm như ung thư, các dị tật b

ĐỀ TÀI:

Giáo dục môi trường cho học sinh thông qua một số tiết ở môn

Hoá học 9

I Đặt vấn đề:

Trong những thập niên gần đây, con người đã quan tâm đến tác động của ô nhiễm môi trường đối với sức khoẻ cộng đồng, bởi vì những căn bệnh nguy hiểm như ung thư, các dị tật bẩm sinh ở trẻ em do các chất độc hại trong môi trường đã xuất hiện và ngày càng gia tăng ở nhiều nước trên thế giới Việt Nam là một trong những nước mà sự ô nhiễm môi trường gây ra những tác hại ghê gớm như việc xuất hiện một số làng ung thư, những căn bệnh hiểm nghèo… Vấn đề ô nhiễm môi trưòng còn

có thể gây ra những tác hại và hiểm hoạ to lớn không lường trước được

Hiện nay, trong chương trình THCS không có môn học riêng về “môi trường” nên Bộ GD&ĐT đã tích hợp việc bảo vệ môi trường cho học sinh ở một số môn học Trong đó có môn Hoá học 9 với nhiều nội dung liên quan đến môi trường Đồng thời nhằm hưởng ứng cuộc vận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”

của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT năm học 2008-2009 Vì vậy tôi chọn đề tài “Giáo dục

môi trường cho học sinh thông qua một số tiết ở môn Hoá học 9” nhằm giáo dục

cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường sống cũng như cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản về mối quan hệ về mối quan hệ giữa con người và môi trường sống

II Cơ sở thực tiễn:

Cũng như các môn học khác, ngoài việc lồng ghép vào chương trình để nhằm mục đích giáo dục cho học sinh thông qua môn học Tuy nhiên vấn đề đó chỉ mang tính thời sự, cập nhật chưa đi sâu do tính đặc thù của bộ môn, lĩnh vực nghiên cứu

Thông qua môn học, tôi muốn từng bước định hướng dạy học mang tính thực tiễn cao, làm thế nào để bộ môn ngày càng gắn với thực tế

Trong quá trình lĩnh hội tiếp thu kiến thức trên lớp, học sinh có thể vận dụng một cách khoa học, hợp lý những kiến thức đã học, biết xử lý và bảo vệ môi trường

tự nhiên một cách tốt nhất

III Nội dung nghiên cứu:

1 Nội dung cần đưa vào chương trình:

- Môi trường sống hiện nay đang bị ô nhiễm trầm trọng

- Những việc cần làm để bảo vệ môi trường

- Những biện pháp cần thiết để ngăn ngừa sự ô nhiễm môi trường, phục hồi và cải thiện môi trường nơi mình ở hay những vùng đã bị suy thoái

- Bảo vệ môi trường, chống các chất độc hại do các chất thải công nghiệp

- Sử dụng hợp lý các nguồn nước ngọt trong đời sống và sản xuất

- Sử dụng hợp lý các loại phân bón hoá học và thuốc trừ sâu.

2 Biện pháp giải quyết:

Tiết

PPCT,

tên bài

dạy

Nội dung cần đề cập đến

Mục tiêu giáo dục môi trường

Tiết 3,4:

Một số

oxit quan

trọng

1/ Sau khi học xong phần Canxi oxit, GV hỏi:

a/ Ở Quảng Nam hiện nay các địa phương sử dụng loại

lò nào để sản xuất vôi? Nêu nhược điểm của loại lò đó?

b/ Vôi sống (CaO) là hoá chất rất cần cho công nghiệp luyện kim, công nghiệp hoá chất…nhưng khí thải của quá trình sản xuất vôi lại gây ô nhiễm không khí Theo

em làm như thế nào để vẫn sản xuất vôi mà không làm

ô nhiễm không khí?

HS trả lời:

a/ Đang sử dụng loại lò nung vôi thủ công

Nhược điểm: Không thu được khí CO2 nên gây ô nhiễm môi trường

b/ Nên dùng lò nung vôi công nghiệp để thu khí CO2

dùng làm nguyên liệu sản xuất muối cacbonat, nước đá

- Việc sản xuất vôi rất cần nhưng phải có biện pháp thu hồi khí CO2 để tránh gây ô nhiễm không khí

- Bảo vệ môi trường, thu hồi khí thải để tránh

2/ Sau khi học xong phần Lưu huỳnh đioxit, GV hỏi:

Lưu huỳnh đioxit có những tác hại gì?

HS trả lời: Lưu huỳnh đioxit là khí độc gây ho, viêm

đường hô hấp, là một trong những chất gây ra lỗ thủng tầng ôzôn, gây ô nhiễm không khí

ô nhiễm không khí

Tiết 7:

Một số

axit quan

trọng

Sau khi học xong phần Axit sunfuric, GV hỏi: SO2 là chất gây ô nhiễm không khí, hiện nay trong công nghiệp người ta dùng biện pháp gì để xử lý SO2?

GV giúp HS trả lời được:

- Đối với nhà máy luyện kim có chất thải là SO2 người

ta xây dựng những phân xưởng sản xuất H2SO4

- Trong công nghiệp sản xuất H2SO4 dùng các biện pháp

kỹ thuật oxi hoá hoàn toàn SO2, không để SO2 thoát ra ngoài không khí

Bảo vệ môi trường chống các chất độc hại

do công nghiệp hoá học thải ra

Sau khi học xong bài, GV hỏi:

Hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Nam có nhiều nơi

Sử dụng hợp

lý nguồn nước

Tiết 15:

Tính chất

hoá học

của muối

người ta sử dụng chất xyanua trong việc khai thác vàng

Vì vậy nguồn nước ở những nơi đó bị ô nhiễm nặng, cần phải làm gì để bảo vệ nguồn nước?

HS trả lời: Cấm mua bán xyanua, cấm triệt để việc khai

thác vàng trái phép như hiện nay

ngọt trong đời sống và trong sản xuất Cấm

khai thác các loại khoáng sản, làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt

Tiết 16:

Phân bón

hoá học

Sau khi tìm hiểu về hiểu về những loại phân bón hoá học thường dùng GV đặt vấn đề:

a/ Phân bón hoá học rất cần cho nông nghiệp nhưng nếu

sử dụng bừa bãi sẽ gây ra hậu quả gì?

b/ Làm thế nào để khắc phục điều này?

HS trả lời:

a/ Nếu dùng quá nhiều phân bón, phân đạm so với nhu cầu sử dụng của cây trồng sẽ gây ô nhiễm nguồn nước

b/ Cần sử dụng phân bón một cách hợp lý

Phải sử dụng phân bón một cách hợp lý, tránh ô nhiễm môi trường

Tiết 21:

Tính chất

Trong bài tập 1 “Hãy nêu mhững tính chất vật lý và ứng dụng của kim loại”, GV liên hệ thêm:

- Hiện nay nguồn nước mặt và nước ngầm quanh một số nhà máy có chứa hàm lượng kim loại kim loại nặng rất cao Nếu người dân dùng nguồn nước này để sinh hoạt

- Ý thức về việc

sử dụng đồ dùng và nguồn nước có các chất độc hại

vật lý của

kim loại

thì lâu ngày có thể bị ung thư

- Hơi chì và các hợp chất của nó rất độc, chúng gây bệnh não, để lại di chứng teo vỏ não, tràn dịch não, ngu đần, mất cảm giác Không nên lại gần nơi sản xuất chì

- Hơi thuỷ ngân độc, vì vậy cần cẩn thận không cho trẻ

em chơi nghịch với nhiệt kế thuỷ ngân

- Bảo vệ môi trường chống các chất độc hại

Tiết 26;

Hợp kim

sắt, gang,

thép

Sau khi học xong bài, GV cho HS thảo luận: Những khí

thải (CO2, SO2) trong quá trình sản xuất gang, thép có ảnh hưởng như thế nào đến môi truờng xung quanh?

Em thử nêu biện pháp để tránh ô nhiễm môi trường ở khi dân cư ở gần cơ sở sản xuất gang, thép

HS trả lời: Những khí thải trong quá trình sản xuất

gang, thép ảnh huởng đến môi truờng xung quanh:

- Gây ô nhiễm không khí, độc hại cho con người và động, thực vật

- Làm cho nồng độ axit trong nước mưa cao hơn nước bình thường

* Biện pháp chống ô nghiễm môi trường:

- Xây dựng hệ thống liên hoàn xử lý khí thải độc hại trước khi đưa khí thải ra ngoài không khí

- Trồng vành đai cây xanh để hấp thụ khí CO2

Bảo vệ môi trường chống các chất độc hại

do công nghiệp hoá học thải ra

Tiết 32:

Clo

Ở mục III: Ứng dụng của Clo, GV liên hệ;

Do Clo có tính oxy hoá mạnh khi tác dụng với nước để giải phóng oxy nguyên tử Vì vậy Clo còn dùng để diệt khuẩn ở đầu nguồn nước nhà máy nước Nếu nước chưa được tiệt trùng bằng Clo mà đem làm kem, pha chế các loại nước giải khát… thì rất nguy hiểm

Sử dụng hợp lý các nguồn nước

và có biện pháp hạn chế khí thải độc hại

Tiết 33:

Cacbon

Sau khi học xong bài, GV cho HS thảo luận: Tại sao sử

dụng than để đun nấu, nung gạch ngói, nung vôi lại gây

ô nhiễm môi trường? Hãy nêu biện pháp chống ô nhiễm môi trường và giải thích

HS trả lời: Khi đốt cháy than làm cho lượng oxy giảm

đồng thời sản phẩm sinh ra là khí CO, CO2, SO2, gây độc cho con người, gây mưa axit, hiệu ứng nhà kính nên

có ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ con người Do đó nên xây lò ở xa khu dân cư đồng thời tăng cường trồng cây xanh để hấp thu khí CO2 và giải phóng khí O2

Bảo vệ môi truờng chống các chất độc hại

và biện pháp hạn chế khí thải độc hại

Sau khi học xong bài, GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

a/ Nêu tên các nguồn thải CO và CO2 vào không khí?

b/ Khí CO nguy hiểm như thế nào đối với con người?

Nêu biện pháp phòng tránh?

HS trả lời:

a/ Các nguồn thải CO và CO2 vào không khí:

Tiết 34;

Các oxit

của

cacbon

- Dùng than, củi, gas,…để đun nấu, nung gạch ngói, nung vôi

- Khí thải của xe máy, ôtô, động cơ nổ,…

- Khí thải của các nhà máy, xí nghiệp

b/ Sự nguy hiểm của khí CO đối với con người: CO sinh ra trong lò khí than, đặc biệt như khi ủ bếp than (do bếp không được cung cấp đủ oxy khi than cháy) Đã có một số trường hợp tử vong do ủ than trong nhà đóng kín cửa (vào các đợt rét đậm rét hại) Đó là do nồng độ khí

CO kết hợp với Hemoglobin trong máu ngăn không cho máu nhận oxy và cung cấp oxy cho các tế bào, do đó gây tử vong cho con người

* Biện pháp phòng tránh: Cần đun than ở nơi thoáng,

có gió Tuyệt đối không dùng bếp than để sưởi và ủ bếp trong phòng kín

GV có thể mở rộng: Các hoạt động của con người

đã làm tăng nồng độ khí CO2 và nhiều chất khác thải vào khí quyển, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến bầu khí quyển, đang phá hoại tầng ôzôn - tấm lá chắn bảo vệ cuộc sống khỏi các tia cực tím có hại của Mặt trời

Học sinh biết được các nguồn khí thải gây ô

trường không khí và tác hại của khí CO cũng như cách phòng tránh tác hại do CO gây ra

Tiết 45:

Metan

Sau khi học xong bài, GV cung cấp thêm thông tin:

Từ CH4 người ta điều chế được các chất CF2Cl2, CFCl3, gọi chung là Freon, viết tắt là CFC Trong các chất trên CF2Cl2 là chất làm lạnh trong các máy lạnh, tủ lạnh Tuy là chất làm lạnh rất tốt, không độc, không mùi, nhưng CFC lại phá huỷ tầng ôzôn Vì vậy, ngày nay người ta đã hạn chế sản xuất và sử dụng CFC

Bảo vệ môi trường chống các chất độc hại, chọn và sử dụng các thiết bị thân thiện với môi trường

Tiết 50:

Dầu mỏ

và khí

thiên

nhiên

Sau khi giới thiệu hết thành phần và các sản phẩm chế biến từ dầu mỏ, GV đặt câu hỏi:

a/ Trong quá trình khai thác, chế biến và vận chuyển dầu, tại sao cần chú ý đề phòng hoả hoạn?

b/ Nếu tàu chở dầu bị đắm hoặc bị rò rỉ làm dầu loang trên biển thì có hậu quả tai hại gì?

HS trả lời:

a/ Vì dầu dễ cháy

b/ Dầu sẽ làm ô nhiễm biển và làm hại các sinh vật

biển

-Ý thức đề phòng hoả hoạn

- Bảo vệ môi trường biển, bảo

vệ nguồn nước

để tránh ô nhiễm

Sau đây là một ví dụ cụ thể về giáo dục môi trường ở tiết 51: Nhiên liệu.

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Hoạt động 3: Cách sử dụng nhiên liệu

Sau khi giới thiệu cách sử dụng các loại nhiên

liệu, GV cho HS xem một số hình ảnh.

GV treo bảng phụ với nội dung câu hỏi sau và

yêu cầu HS thảo luận nhóm

1/ Xăng, dầu được sử dụng làm nhiên liệu cho

những động cơ nào?

2/ Hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, số

lượng xe máy, ôtô ngày càng tăng Vậy môi

trường bị ảnh hưởng như thế nào?

3/ Theo em có cách fgì để khắc phục?

- GV gọi đại diện nhóm trả lời, các nhóm khác

bổ sung

- GV bổ sung và hoàn chỉnh kiến thức

- GV có thể mở rộng: Tuyên truyền cho mọi

người biết và tham gia các phong trào bảo vệ

sinh môi trường như:

+ Ngày môi trường thế giới (5/6)

+ Ngày làm cho thế giới sạch hơn (22/9)

+ Tuần lễ quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi

trường (29/4 – 06/5)

+ Phong trào xanh - sạch - đẹp, xây dựng làng

văn hoá, gia đình văn hoá,…

HS theo dõi câu hỏi, thảo luận nhóm, thống nhất câu trả lời, yêu cầu nêu được:

1/ Xăng, dầu được sử dụng làm nhiên liệu cho động cơ xe máy, ôtô,

xe buýt,

2/ Lượng xe máy, ôtô ngày càng tăng, do đó lượng khí thải tăng làm ô nhiễm môi trường trầm trọng

3/ Các biện pháp khắc phục:

- Trồng nhiều cây xanh để cây xanh hấp thụ bớt lượng CO2 thải ra

- Khuyến khích mọi người dùng các phương tiện công cộng để giảm bớt lượng xe máy lưu hành

III Kết quả nghiên cứu:

Sau khi thực hiện đề tài trên lớp 9/1 tôi thu được kết quả như sau:

Học sinh có ý thức tốt về bảo vệ môi trường với số lượng 25/30 chiếm tỉ lệ 83,3%

IV Kết luận:

Chúng ta đang đứng trước những thách thức về các vấn đề môi trường toàn cầu Sự ấm dần lên của Trái đất, ô nhiễm và dịch bệnh gia tăng ngày càng phức tạp ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống con người Vì vậy cần phải tích hợp việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và phong cảnh đẹp, đồng thời trang bị cho học sinh một số phương pháp và kỹ năng bảo vệ môi truờng để các em có ý thức trong bảo vệ môi trường và chống lại những hành vi phá hoại gây ô nhiễm môi trường

V Bài học kinh nghiệm:

Khi lồng ghép việc giáo dục môi trường vào chương trình cần phải lưu ý các vấn đề sau:

- Tránh gượng ép làm tổn hại đến sự lĩnh hội của học sinh về cả kiến thức lẫn nội dung khoa học của bộ môn

- Đảm bảo nguyên tắc vừa sức (biết liên hệ nhẹ nhàng, đơn giản) tránh làm nặng nề thêm về nội dung sẵn có

VI Đề nghị.

- Đối với nhà trường: Cần tổ chức các buổi ngoại khoá, hội thi về tìm hiểu môi trường cho học sinh tham gia rộng rãi

- Đội TNTP Hồ Chí Minh và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức các buổi lao động dọn vệ sinh quanh trường lớp học, tổ chức trồng cây bóng mát làm xanh sạch -đẹp trường học,…