Sáng kiến kinh nghiệm Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học văn học sử

có thể giúp cho giáo viên chuyển tải hết nội dung kiến thức trong một tiết dạy đồng thờithông qua công nghệ giáo viên có thể sưu tầm được nhiều hình ảnh minh họa cho bàigiảng được phong

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU Trang 2 I.ĐẶT VẤN ĐỀ Trang 2

1 Thực trạng Trang 2

2 Ý nghĩa và tác dụng Trang 2

3 Phạm vi nghiên cứu Trang 3

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH Trang 3

1 Cơ sở lí luận và thực tiễn Trang 3

B NỘI DUNG Trang 6

I MỤC TIÊU Trang 6

1 Tính mới của đề tài Trang 6

2 Khả năng áp dụng Trang 6

3 Lợi ích kinh tế xã hội Trang 18

C KẾT LUẬN Trang 19

* Tài liệu tham khảo Trang 21

* Nhận xét, đánh giá của HĐ nhà trường Trang 22

có thể giúp cho giáo viên chuyển tải hết nội dung kiến thức trong một tiết dạy đồng thờithông qua công nghệ giáo viên có thể sưu tầm được nhiều hình ảnh minh họa cho bàigiảng được phong phú góp phần tạo hứng thú cho học sinh Thế nhưng việc ứng dụngcông nghệ thông tin trong môn văn đặt biệt là trong phần văn học sử vẫn còn nhiều hạnchế.

Dạy học môn Ngữ văn hiện nay trong yêu cầu đổi mới theo chuẩn kiến thức kĩnăng và đổi mới về phương pháp học tập lấy học sinh làm trung tâm đã phần nào làm cho

bộ môn Ngữ văn có phần xơ cứng đối với người học Điều đó, khiến cho một bộ phậnkhông nhỏ học sinh dường như ít mặn mà khi học hay khi được nhắc đến môn Ngữ văn

Đối với phần văn học sử thì mỗi tiết dạy thường khô khan với những đơn vị kiếnthức đã định sẵn trong chương trình sách giáo khoa Chính vì vậy đòi hỏi người giáo viênphải vận dụng nhiều phương pháp một cách nhuần nhuyễn mới mang đến một tiết họchứng thú đối với người học Vậy làm thế nào để đạt hiểu quả cao trong việc dạy học vănhọc sử ? Đó là một nỗi trăn trở đối với nhiều giáo viên chứ không phải riêng bản thân tôi

Qua những năm giảng dạy, tôi không có tham vọng nói hết những vấn đề về vănhọc sử trong toàn bộ chương trình Ngữ Văn mà chỉ xin đề cập đến một vấn đề về việc

“Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học văn học sử” qua văn bản “ Chị em Thúy

Kiều ” trích trong “ Truyện Kiều “ của tác giả Nguyễn Du

Hiện nay máy tính không còn là một thiết bị xa lạ với chúng ta mà hầu như giáoviên nào cũng trang bị cho mình một máy tính được nối mạng Internet để phụ vụ cho việctìm hiểu các thông tin tài liệu phụ vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy cho mình Chính

vì vậy mà cùng với sự phát triển của xã hội việc đưa công nghệ thông tin vào trường học

là một việc làm hết sức cần thiết góp phần nâng cao chất lương giáo dục

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giờ Văn học sử góp phần chuyển tải đượcnhiều nội dung cũng như giúp cho học sinh nắm bắt nhanh kiến thức , vừa học văn lạivừa ôn lại sử dựa trên những hình ảnh minh họa Đồng thời nó tạo cho học sinh cảm thấyhứng thú trong giờ học đặt biệt là trong những trò chơi củng cố kiến thức ở cuối bàithông qua phần mềm Violet

Bên cạnh đó việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giờ dạy học văn cũng gópphần làm cho giáo viên nâng cao tay nghề giảng dạy, nâng cao trình độ chuyên môn vànâng cao hiểu biết của mình trong công nghệ thông tin.

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Năm học 2010 - 2011 là năm học mà Bộ giáo dục Đào tạo đẩy mạnh việc áp dụngcông nghệ thông tin trong trường học Từ đó đến nay tôi đã áp dụng nó trong suốt quátrình giảng dạy từ năm 2011 đến nay đối với những khối lớp được phân công : khối 7 ,khối 8 và khối 9 ở Trường THCS Nhơn Hải – TP Quy Nhơn – Bình Định

- Thời gian nghiên cứu : năm học 2011- 2012 ; 2012 – 2013; 2013 - 2014

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

1 Cơ sở lí luận và thực tiễn

* Cơ sở lí luận

Trong nhà trường, tất cả các môn học đều có tầm quan trọng nhằm giáo dục toàndiện cho học sinh, nhưng môn Ngữ văn là môn giáo dục nhân bản khá quan trọng, bởi lẽ

“Văn học là nhân học”, nó tác động mạnh trong việc hình thành nhân cách thế giới quan

khoa học và giúp phát triển tư duy cho học sinh Không chỉ ở nước ta mà hầu hết cácnước trên thế giới, vấn đề chất lượng dạy và học Văn ngày càng trở thành mối quan tâmcủa các nhà sư phạm

Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau, mà đặc biệt là do phương pháp giảngdạy truyền thống (thầy đọc, thuyết giảng - học sinh nghe, ghi và học thuộc lòng), cho nênviệc giảng dạy văn nói riêng và các bộ môn khoa học xã hội khác nói chung chưa khơigợi được hứng thú và vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động của học sinh, dẫn đến hậuquả khá nghiêm trọng là hiện nay hầu hết các em rất ngại học môn Ngữ Văn mà chỉ họcchiếu lệ, miễn sao có đủ cột điểm là được

Như đã nói ở trên việc dạy Văn học sử lại là một điều khó khăn trong việc truyềnđạt để tránh sự nhàm chán khô khan, gây sự hứng thú ở người học Điều đó, đòi hỏingười thầy cần ứng dụng công nghệ thông tin sao cho đạt hiệu quả cao trong việc truyềnđạt kiến thức, giúp học sinh phát huy được tính tích cực chủ động, sáng tạo trong học tậplàm cho bài học trở nên hứng thú hơn

* Cơ sở thực tiễn

- Những trở ngại khi sử dụng giáo án điện tử

Việc áp dụng công nghệ thông tin vào trường học đặt biệt là môn Ngữ văn cũng

đã thực hiện được vài năm gần đây nhưng nó chỉ được sử dụng trong những tiết thaogiảng , dự giờ mà chưa được sử dụng một cách thường xuyên.Vì phần lớn các giáo viênngại sử dụng giáo án điện tử, cho rằng tốn thời gian để chuẩn bị một bài giảng Việc thựchiện một bài giảng một cách công phu , đầu tư nhiều thời gian và công sức cho một tiếthọc là điều mà các giáo viên không thể thực hiện một cách thường xuyên được Việc sửdụng phương pháp mới đòi hỏi phải có giáo án mới Thực ra muốn clik chuột để tiết dạythực sự hiệu quả thì giáo vên phải vất vả nhiều lần so với cách dạy truyền thống Ngoàikiến thức căn bản về vi tính, sử dụng thành thạo phần mềm Powerpoint, Violet,Iminmap…giáo viên cần phải có niềm đam mê thực sự vứi công việc thiết kế và đòi hỏi

sự sáng tạo, nhạy bén, tính thẩm mỹ để săn tìm tư liệu từ nhiều nguồn

Mặt khác người giáo viên còn phải biết sử dụng thành thạo các thiết bị hỗ trợ nhưmáy chiếu, màn hình ….nhưng những thiết bị này nhiều khi hư hỏng xuống cấp, trìnhchiếu mờ không nhìn rõ chữ.

- Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong Văn học sử trong nhà trường hiện nay.

Hiện nay việc thiết kế bài giảng bằng giáo án điện tử trong môn Ngữ văn cũng đã được

thực hiện phổ biến rộng rãi nhưng kết quả mang lại không như mong muốn Nhiều giáoviên chưa sử dụng thành thạo kiến thức tin học cho chuyên môn của mình, hoặc chưa cậpnhật các phần mềm phục vụ cho bài giảng như chưa biết cách đưa các clip , cài đặt âmthanh vào bài học hoặc Một số giáo viên lớn tuổi lại rất ngại cập nhật những kiến thứcmới về công nghệ, nên việc soạn bài bằng giáo án điện tử là một việc làm khó khăn Córất ít tiết dạy văn được sử dụng giáo án điện tử Hoặc nếu có thì chỉ làm cho có lệ qua loa

mà chưa có sự đầu tư về kỉ thuật cũng như về nội dung trình chiếu Có một số bài thiết kếrối rắm, học sinh rất khó trong việc ghi bài, hoặc một số giáo viên quá sa đà vào việctrình chiếu hình ảnh mà quên đi phần trọng tâm của tiết học đó là nội dung kiến thức cầnkhai thác

Xuất phát từ thực trạng trên, nên tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài này, đây là một

đề tài không mới nhưng với những kinh nghiệm nhỏ nhoi của mình trong việc ứng dụngcông nghệ thông tin trong một tiết dạy văn học sử để các đồng nghiệp cùng đưa ra ý kiếnnhận xét và góp ý nhằm tạo được một bài giảng sinh động và hiệu quả

2/ Các biện pháp tiến hành , thời gian tạo ra giải pháp.

Với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học đòi hỏi mỗi giáo viên cầnnắm vững các quy trình về soạn bài giáo án điện tử Qua quá trình soạn giảng và giảngdạy, bản thân tôi rút ra một số kinh nghiệm khi thiết kế bài giảng điện tử, giáo viên cầnđạt được những yêu cầu cơ bản sau :

*Yêu cầu về nội dung:

Bài giảng điện tử khi trình bày nội dung lí thuyết cần cô đọng và được minh hoạsinh động có tính tương tác cao mà các phương pháp giảng bằng lời khó diễn tả

*Yêu cầu về phần câu hỏi giải đáp:

Câu hỏi nêu ra nhằm để cho học sinh có thể vừa nghe, (hoặc nhìn); giáo viên có thểđưa hệ thống câu hỏi trên màn trình chiếu Các câu hỏi nêu ra theo nhiều cấp độ (câu hỏi

từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp có tác dụng gợi mở, dẫn dắt học sinh nhằm hìnhthành kiến thức mới Có thể dùng nhiều câu hỏi: tái hiện, gợi mở, nêu vấn đề, thảo luậnnhóm, dùng phiếu học tập …) nhằm phân loại được đối tượng Có như vậy mới kíchthích sự học tập của học sinh (Lưu ý tránh những câu hỏi quá dễ hay quá khó) Hệ thốngcâu hỏi thể hiện rõ tính chất đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề

Với câu trả lời trắc nghiệm khách quan: Trong thiết kế, giáo viên cần kết hợp hiệuứng của màu chữ, âm thanh, hình ảnh để thể hiện sự tán thưởng, cổ vũ nồng nhiệt đối vớihọc sinh cho câu trả lời đúng Với những câu trả lời chưa chính xác thì thông báo lỗi vàgợi ý tìm chỗ sai bằng cách nhắc nhở, đưa ra một gợi ý hoặc chỉ ra chỗ sai để học sinhsuy nghĩ tìm câu trả lời

*Yêu cầu về phần trình bày khi thiết kế bài giảng điện tử :

Mỗi bài giảng điện tử phần thiết kế phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Đầy đủ: Giáo viên phải chuyển tải đủ yêu cầu về nội dung của bài học (Đối vớimột bài đọc hiểu, tiếng Việt hay Làm văn thì phần trình chiếu có thể chỉ giới thiệu hìnhảnh, xem như đó là bảng phụ còn phần trình bày nội dung chính ở bảng đen)

- Chính xác: Khi giáo viên chuyển tải hình ảnh, âm thanh, video hay một số ví dụ vàcác phần nội dung của bài học phải đảm bảo không có thông tin sai sót

- Trực quan: Màu chữ, cỡ chữ, hình ảnh, âm thanh, bảng biểu, video clip phải sinhđộng hấp dẫn, phù hợp với nội dung bài học

- Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong môn Văn học tôi đã bắt đầu thực hiện từ nămhọc 2011- 2012 cho đến nay

B NỘI DUNGI/ MỤC TIÊU

Đề tài này nhằm mục đích trao đổi cùng đồng nghiệp về vai trò ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học

Hình thành những kĩ năng cơ bản khi thực hành trên máy tính và vận dụng phươngpháp dạy học mới trong giảng dạy

Thực hiện đề tài này nhằm rút ra được những bài học kinh nghiệm qua thực tế giảngdạy của bản thân và cũng để trao đổi cùng đồng nghiệp để việc đưa ứng dụng công nghệthông tin vào môn học của mình được tốt hơn

Đồng thời tôi cũng mạnh dạn nêu lên những điều mình biết để các đồng nghiệp cùngtham khảo, góp ý nhằm làm cho việc ứng dụng công nghệ thông tin trong môn Ngữ vănđược hay và hiệu quả

II/ MÔ TẢ GIẢI PHÁP

1/ Thuyết minh tính mới

Nếu như ở một tiết giảng dạy truyền thống bình thường thì việc chuẩn bị cho một tiết

lên lớp của môn Ngữ văn đòi hỏi người giáo viên phải chuẩn bị đồ dùng dạy học rườm rà( tranh ảnh, bảng phụ…), thì ở tiết dạy ứng dụng giáo án điện tử, việc chuẩn bị đồ dùngrất dễ dàng và phong phú thông qua việc tìm tư liệu, tranh ảnh trên mạng Internet Ngườigiáo viên chỉ cần biết cách soạn bài bằng giáo án điện tử thì việc lên lớp cho một tiết dạyrất dễ dàng và hiệu quả Chính vì vậy việc soạn giảng bằng giáo án điện tử qua phầnmềm Powerpoint đem lại sự nhẹ nhàng cho giáo viên khi lên lớp và tạo được sự hứngkhởi cho học sinh trong tiết học Thông qua giáo án này người giáo viên cũng có thể tómtắt nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy qua phần mềm Iminmap

Muốn ứng dụng được công nghệ thông tin trong môn học đòi hỏi người GV cầnphải nắm vững các kiến thức về cách soạn giáo án Powerpoint, cách chọn màu chữ, màumàn hình nền cho phù hợp với thị giác học sinh, cách chèn các hình ảnh,âm thanh, clip,cách tạo hiệu ứng cho phông chữ…

2/ Khả năng áp dụng

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong tin trong dạy học có thể áp dụng ở tất cảcác môn học trong nhà trường Tuy nhiên riêng ở môn Ngữ văn , nó có thể áp dụng đượccho tất cả các phân môn ( Văn, Tập làm văn , Tiếng Việt) và cho tất cả các tiết học Tuynhiên ở các phân môn còn lại như Tập làm văn, Tiếng Việt GV có thể vừa áp dụng việcghi bảng vừa áp dụng trình chiếu Phần trình chiếu trên màn hình là phần bảng phụ Tuynhiên , GV cũng không nên quá lạm dụng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cảcác tiết học để tránh làm mất đi chất văn trong giờ học văn

VD : Thiết kế bài: " Chị em Thúy Kiều " bằng phần mềm Powerpoint và Iminmap

Slie 1

Ngữ văn 9 - TIẾT 28 VĂN BẢN : CHỊ EM thúy kiều

Sile1 bao giờ cùng là slie giới thiệu mở đầu để tạo tâm thế cho tiết học Slie này khơngcần phải tạo hiệu ứng nhiều sẽ gây rối và mất tập trung cho HS

Slie 2

Em hãy nêu giá trị nội dung của tác phẩm

“Truyện Kiều”?

*Giá trị hiện thực của Truyện Kiều:

- Phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội đương thời với bộ mặt tàn bạo của tầng lớp thống trị và số phận của những con người bị áp bức đau khổ, đặc biệt là số phận bi kịch của người phụ nữ

*Giá trị nhân đạo của Truyện Kiều:

-Thể hiện niềm thương cảm sâu sắc trước những đau khổ của con người.

- Sự lên án tố cáo những thế lực tàn bạo

- Sự trân trọng, đề cao con người từ vẻ đẹp hình thức,

phẩm chất đến những ước mơ, những khát vọng chân

chính của con người./.

Slie 2 là slie kiểm tra bài cũ GV cĩ thể chèn thêm các biểu tượng như dấu hỏi trênmàn hình để tạo sự sinh động

Slie 3

Đến phần giới thiệu bài GV có thể trình chiếu một số hình ảnh về Nguyễn Du vàTruyện Kiều và dẫn dắt HS đến đoạn trích “ Chị em Thúy Kiều” Giới thiệu đến đâu GVtrình chiếu hình ảnh đến đó.

Tiếp đến là Slie 4 vào giảng bài mới , GV nên cài thêm các biểu tượng như biểutượng cây viết để HS biết được phần mình cần ghi bài , chúng ta có thể chia màn hình ra

2 phần : phần giảng và phần nội ghi bài

ứng để làm đậm hoặc gạch chân các chú thích cần tìm hiểu , thơng qua câu hỏi hiện trênmàn hình.

Một slie cĩ thể cài nhiều hiệu ứng xuất hiện hoặc biến mất để tạo sự liên tục cho trongtiết học và HS cĩ thể ghi được bài

Slie 5

Nguyễn Du

Đầu lòng hai ả tố nga,

Thúy Kiều là chị em là Thúy vân.

Mai cốt cách tuyết tinh thần,

Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn:

Làn thu thủy nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thua thắm liễu hờn kém xanh.

Một hai nghiêng nước nghiêng thành,

Sắc đành đòi một tài đành họa hai

Thông minh vốn sẵn tính trời,

Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm.

Cung thương làu bậc ngũ âm,

Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương.

Khúc nhà tay lựa nên chương,

Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân.

Phong lưu rất mực hồng quần, Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê Êm đềm trướng rũ màn che, Tường đông ong bướm đi về mặc ai.

CHỊ EM THÚY KIỀU

Những nội dung cần hỏi GV cĩ thể tạo hiệu ứng và cho trình chiếu ở phần bên phải của màn hình , rồi sau đĩ chốt lại ở phần bên trái để HS biết mà ghi vào vở của mình.Sau khi chốt kiến thức GV nên cài hiệu ứng làm biến mất những nội dung giảng ở phầnbên phải màn hình để làm cho HS khỏi phân tán mà tập trung vào phần đã chốt lại ở bêntrái màn hình

“Truyện Kiều”

Từ câu 15 đến câu 38

Em hãy cho biết đoạn trích “Chị em Thuý Kiều” có bao nhiêu câu và nằm ở vị trí nào trong tác phẩm

- Bố cục :

Cịn những slie khơng cĩ phân chia màn hình ra làm hai phần thì GV khơng nêncài biểu tượng ghi bài để HS biết slie này là phần giảng , nên tập trung nghe và phát biểuchứ khơng cần phải ghi nội dung ở slie này

Trong slie 7 GV hướng dẫn HS tìm hiểu bố cục của đoạn trích , có thể cài xuất hiện

và tiêu biến nhiều hiệu ứng cho nhiều nội dung khác nhau trên cùng một slie

Slie 7

hai chị em Thúy Kiều.

 Mười hai câu thơ tiếp theo 

Gợi tả vẻ đẹp Thúy Kiều.

Gợi tả vẻ đẹp Thúy Vân.

xét chung về cuộc sống của

hai chị em Thúy Kiều.

Đoạn trích Chị

em Thúy Kiều có

thể chia làm mấy đoạn? Nội dung chính của từng

đoạn?

Bố cục ấy cóliên quan nhưthế nào vớitrình tự miêu tảnhân vật củatác giả ?

Sau đó GV có thể khái quát lại bằng slie tiếp theo để có sự liên tục và HS cũng dễ theodõi

- Bố cục : 4 phần

II Tìm hiểu văn bản

1 Giới thiệu chung chị em Thúy Kiều:

phân tích thêm sinh động và hấp dẫn

Slie 9

Tác giả giới thiệu điều gì

về chị em Thúy Kiều?

Cảm nhận của

em về vẻ đẹp của chị em Thúy Kiều?

Vẻ đẹp đó được miêu tả bằng nghệ

thuật gì?

Đầu lòng hai ả tố nga Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân Mai cốt cách, tuyết tinh thần Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười

Sau khi phân tích xong chốt ý chính vào slie ghi bài để HS theo dõi nắm bắt và ghi đượcnội dung đã phân tích

- Bố cục : 4 phần

II Tìm hiểu văn bản

1 Giới thiệu chung chị em Thúy Kiều:

Mai cốt cách, tuyết tinh thần

Mỗi người mỗi vẻ mười phân vẹn mười

=> So sánh, ước lệ tượng trưng => vẻ đẹp

duyên dáng, thanh cao, trong sáng của hai

chị em Thúy Kiều

2 Vẻ đẹp của Thúy Vân:

Slie 11