Sáng kiến kinh nghiệm Một cách đọc hiểu trong chương trình Ngữ văn 8

Chính vì vậy việc học văn không phải là đơn giản, hơn nữa trong thời đại hiện nay, môn Ngữ văn không còn là “điểm đến” hấp dẫn với các em học sinh nh các môn Toán, Lý, Hoá, Anh … mặc dù

Phòng giáo dục đào tạo THAỉNH PHOÁ QUY NHễN

Trờng thcs NHễN HAÛI

**********

SAÙNG KIEÁN KINH NGHIEÄM

ẹeà taứi : Moọt caựch ủoùc hieồu trong chửụng trỡnh

Ngửừ vaờn 8

Ngửụứi thửùc hieọn : ẹinh Thũ Kim Nguyeõn Giaựo vieõn giaỷng daùy moõn : Ngửừ vaờn 8

Naờm hoùc 2010 - 2011

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ Trang 1

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Trang 1

II.1 CỞ SỞ LÍ LUẬN Trang 1

II.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ Trang 1

II.3.CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUíấT VẤN ĐỀ Trang 2

II.4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 11

I/LYÙ DO CHOẽN ẹEÀ TAỉI

Hiện nay việc thay sách và đổi mới phơng pháp giảng dạy đã và đang đợc các thầy cô thực hiện đồng

bộ Mặc dù còn có rất nhiều ý kiến về việc thay sách và đổi mới phơng pháp giảng dạy, song từ những trải

nghiệm thực tế, chúng ta có thể khẳng định rằng việc thay sách và đổi mới ph ơng pháp giảng dạy đã giúp các

em tiếp xúc đợc nhiều tác phẩm hay, mới lạ, cập nhật vơí cuộc sống Không những thế, đổi mới phơng pháp dạy học nói chung và đổi mới phơng pháp dạy học môn Ngữ văn nói riêng giúp các em biết t duy sáng tạo, biết phát hiện vấn đề, biết nói lên những suy nghĩ, cảm nhận của riêng mình Mỗi giờ học văn là một niềm vui bất ngờ đối với các em, các em chủ động học tập hơn trớc nhiều Nhiều hình thức học tập ngoài giờ chính khoá đã

đợc tổ chức, giáo viên đã quen dần với lối dạy theo nguyên tắc tích cực, đã có nhiều sáng kiến trong việc phát huy tính tích cực trong mọi khâu của hoạt động dạy học

Qua những năm thực hiện chơng trình thay sách và đổi mới phơng pháp daỵ học nói chung và môn Ngữ Văn nói riêng, tôi đã đợc dự nhiều giờ, song điều tôi còn băn khoăn là một số thầy cô vẫn thuyết trình nhiều, việc cung cấp kiến thức đôi khi còn mang tính chất áp đặt, đặc biệt ở khâu “ẹọc – hiểu văn bản” Tôi thiết nghĩ có nhiều cách để phát huy tính tích cực của học sinh nh thực hiện thật tốt, thật sáng tạo nguyên tắc tích hợp

Chính vì vậy, tôi mạnh dạn đa ra ý kiến của phơng châm tích hợp trong quá trình ứng dụng đó là:

“Một cách đọc – hiểu văn bản trong bài học ngữ văn 8 ” ”

II/ NHIEÄM VUẽ CUÛA ẹEÀ TAỉI

Qua ủeà taứi naứy toõi muoỏn goựp moọt phaàn nhoỷ cuỷa mỡnh vaứo vieọc naõng cao chaỏt lửụùng daùy hoùc Giuựp

giaựo vieõn coự nhửừng phửụng phaựp phaựt huy tớnh tớch cửùc cuỷa HS trong giụứ hoùc moõn Ngửừ vaờn 8, taùo ủieàu kieọn cho HS coự hửựng thuự trong giụứ hoùc moõn Ngửừ vaờn

III/ PHệễNG PHAÙP TIEÁN HAỉNH

ẹeồ thửùc hieọn ủeà taứi naứy toõi ủaừ dửù giụứ moọt soỏ tieỏt daùy cuỷa caực giaựo vieõn giaỷng daùy moõn Ngửừ vaờn keỏt hụùp vụựi vieọc giaỷng daùy cuỷa baỷn thaõn Treõn cụ sụỷ ủoự toõi ruựt ra ủửụùc nhửừng haùn cheỏ cuỷa giụứ daùy vaứ ruựt ra vaứi kinh nghieọm nhụ cuỷa mỡnh trong vieọc hửụựng daón HS ủoùc hieồu vaờn baỷn moọt caựch tớch cửùc

IV/ THễỉI GIAN VAỉ ẹOÁI TệễẽNG THệẽC HIEÄN ẹEÀ TAỉI

- Thụứi gian thửùc hieọn : Naờm hoùc 2010 – 2011

- ẹoỏi tửụùng nghieõn cửựu : HS khoỏi 8 Trửụứng THCS Nhụn Haỷi

PHAÀN II : NOÄI DUNG I/ Cơ sở lý luận.

Phải nói rằng, lứa tuổi học sinh THCS đặc điểm tâm sinh lý hết sức điển hình Đây là thời kỳ quá độ chuyển từ giai đoạn trẻ em sang ngời lớn Trong giai đoạn này hứng thú của các em đã phát triển ở mức độ cao, hứng thú về học tập đã phát triển và ngày càng đậm nét Đây là một đặc điểm hết sức thuận lợi đối với việc giảng dạy bộ môn Văn Việc tò mò thích thú hoùc môn văn không phải là khoảng cách xa đối với các em Bên cạnh đó ý thức tửù lập và khả năng đào sâu khám phá những nét đẹp trong cuộc sống là một u điểm điển hình của học sinh bậc THCS Song song với những u điểm trên, một số em còn rụt rè e ngại, đôi lúc còn nản chí, nản lòng khi tiếp cận với một văn bản khó Vậy làm thế nào để khắc phục khó khăn đó? Làm thế nào để tiết dạy học môn Ngữ Văn thật sự có hiệu quả để thu hút học sinh say mê học tập?

Nh chúng ta đã biết, văn học xuất phát từ đời sống, chính vì thế văn học rất gần gũi với mọi ngời Những bài thơ hay, những văn bản hấp dẫn đã giúp cho giờ văn không chỉ là giờ học mà còn là những giờ giải trí, khám phá biết bao điều kỳ diệu của cuộc sống con ngời Để có giờ văn nh thế thì khâu “ẹọc – hiểu văn bản” là rất quan trọng đòi hỏi ngời thầy chủ động, sáng tạo và linh hoạt khi thiết kế bài giảng

II/Cơ sở thực tiễn

Nhử chuựng ta ủaừ bieỏt “ Vaờn hoùc laứ nhaõn hoùc” , “ Vaờn hoùc laứ ngheọ thuaọt cuỷa

ngôn từ” Chính vì vậy việc học văn không phải là đơn giản, hơn nữa trong thời đại hiện nay, môn Ngữ văn không còn là “điểm đến” hấp dẫn với các em học sinh nh các môn Toán, Lý, Hoá, Anh … mặc dù đó là một mặc dù đó là một trong hai môn chính chiếm số lợng tiết không nhỏ Có nhiều học sinh rất ngại học môn Văn bởi lý do là Văn viết dài, khó học, khó thuộc Có những tác phẩm tự sự dài học sinh lời không đọc hết dẫn tụựi tình trạng mơ màng về nội dung, cốt truyện, nhân vật Có những bài thơ khi học xong học sinh không nắm đợc những nghệ thuật tiêu biểu, nội dung của bài thơ Những lý do trên khiến tâm lý học sinh ngại và chán học môn Văn Tửứ ủoự, daón ủeỏn HS thuù ủoọng khoõng phaựt huy ủửụùc tớnh tớch cửùc trong giụứ hoùc moõn Ngửừ vaờn ẹieàu naứy ủaừ aỷnh hửụỷng khoõng nhoỷ tụựi keỏt quaỷ hoùc taọp cuỷa HS trong vieọc hoùc Vaờn

Iii/ giảI pháp

Nh chúng ta đã biết, trong ba phân môn của Ngữ văn thì tác phẩm văn học chiếm vị trí quan trọng Trong sách giáo khoa phần Văn học đợc biểu hiện bằng các văn bản Khi học tập học sinh phải “ẹọc – hiểu văn bản” Vậy “ ẹọc - hiểu văn bản” là gì? Khái niệm “ẹọc - hiểu văn bản” không dieón tả hành động tách rời

đọc và hiểu “Đọc - hiểu văn bản” là hoạt động đọc văn một cách nghiêm túc có nghiền ngẫm, cảm xúc, t ởng tụùng và liên tởng Bản chất đọc – hiểu là tìm hiểu phân tích để chiếm lĩnh văn bản bằng nhiều phơng pháp và hình thức dạy học văn, trong đó phơng pháp dạy học văn bằng hệ thống câu hỏi cảm thụ văn bản đợc thực hiện dới hình thức đối thoại sẽ là hình thức và phơng pháp chủ đạo Các tác giả trong Ngữ Văn 6 tập một sách giáo

viên đã lý giải nh sau “ Khả năng đọc – hiểu (bao gồm cả cảm thụ) một tác phẩm văn ch ơng lệ thuộc không ít vào việc có thể trả lời đợc hay không những câu hỏi đặt ra ở những cấp độ khác nhau Mức thấp nhất là chỉ cần

sử dụng những thông tin có ngay trong văn bản Đó là trờng hợp câu trả lời sẵn có trong bài chỉ mới biết đọc trên dòng Mức cao hơn là buộc phải suy nghĩ và sử dụng những thông tin trong bài Đó là tr ờng hợp phải suy nghĩ ra câu trả lời, là trình độ đã biết đọc giữa dòng Cao hơn là yêu cầu khái quát, liên hệ giữa những cái mà học sinh đã đọc với thế giới bên

ngoài đó là trình độ vợt ra khỏi dòng để đọc văn bản Khám phá văn bản theo hớng ấy thì học sinh không chỉ hứng thú hiểu sâu văn bản mà còn liên hệ đợc một cách sinh động tự nhiên với những vấn đề trong cuộc sống

Nh vậy “ẹọc - hiểu văn bản” đòi hỏi ngời phải có thái độ chủ động tích cực và sáng tạo trong đọc văn Các văn bản đợc học trong chơng trình Ngữ Văn 8 bao gồm:

1.Một số truyện Việt Nam 1930 – 1945

- Tôi đi học (Thanh Tịnh)

- Trong lòng mẹ (Trích “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng)

- Tửực nửụực vụừ bụứ ( Trớch “ Taột ủeứn” – Ngoõ Taỏt Toỏ)

- Laừo Haùc (Nam Cao )

2 Một số truyện nớc ngoài

- Cô bé bán diêm (An - đéc – xen)

- Đánh nhau với cối xay gió (Trích “Đôn-ki-hô tê” – Xéc-van-téc)

- Chiếc lá cuối cùng (OHen-ri)

- Hai cây phong (Ai-ma-tốp)

3.Một số văn bản thơ trữ tình giàu yếu tố biểu cảm.

- Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông (Phan Bội Châu)

- Đập đá ở Côn Lôn (Phan Châu trinh)

- Muốn làm thằng Cuội (Tản Đà)

- Ông Đồ (Vũ Đình Liên)

- Hai chữ nớc nhà (AÙ Nam Trần Tuấn Khải)

- Nhớ rừng (Thế Lữ)

- Quê hơng (Tế Hanh)

- Khi con tú hú (Tố Hữu)

- Tức cảnh Pác Bó, Ngắm trăng (Hồ Chí Minh)

4 Một số tác phẩm nghị luận

- Chiếu dời đô (Lý Công Uẩn)

- Hịch tớng sĩ (Trần Quốc Tuấn)

- Nớc Đại Việt ta (Nguyễn Trãi)

- Bàn luận về phép học (Nguyễn Thiếp)

- Thuế máu (Nguyeón AÙi Quoỏc)

- Đi bộ ngao du ( Ru – xoõ)

5.ẹoạn trích kịch:

- Ông Guốc-ủanh mặc lễ phục ( Moõ – li –e)

6.Một số văn bản nhật dụng:

- Thông tin về trái đất năm 2000

- Ôn dịch, thuốc lá

- Baứi toaựn daõn soỏ

Với các loại văn bản trên, kỹ năng “ẹọc - hiểu văn bản” cần đạt tới mức độ sau:

1.Biết đọc thầm, đọc thành tiếng có diễn cảm

2.Biết chọn đọc những đoạn văn bản có minh họa cho các nhiệm vụ học tập một cách chính xác, tốc độ vừa phải, đúng với nội dung văn bản

3 Biết đọc nhanh các đoạn văn bản, ngữ liệu có những cách dùng từ ngữ và cấu trúc câu phức tạp với năng lực phán đoán ngôn ngữ nhanh nhạy

4 Biết đặt câu hỏi cho mình hoặc cho ngời khác để hiểu mục đích văn bản và các yêu cầu của nội dung học tập

5 Biết tóm tắt, chia đoạn, xác định chủ đề, mối liên hệ giữa các phần trong văn bản và biết đặt tên cho đoạn văn

6 Biết nhận ra các câu văn, đoạn văn hay, có nội dung sâu sắc và hiểu đ ợc nghĩa, vai trò và tác dụng của cac

từ ngữ, câu then chốt, các biện pháp nghệ thuaọt trong đoạn văn đó

7 Nhớ chính xác một số câu, đoạn và văn bản hay, thơ hay biết bình giá chi tiết nghệ thuật trong các văn bản

8 Đọc và hiểu đợc các phơng thức biểu đạt khác nhau và đặc điểm thể loại, thái độ, tình cảm và t tởng của tác giả

9 Xác định đợc các hệ thống luận điểm và tuyến lập luận trong các văn bản qua việc

tổng kết các tác phẩm tự sự, trữ tình, nghị luận, nhật dụng và sự kết hợp các ph ơng thức tự sự, miêu tả, biểu cảm, lập luận, thuyết minh trong một số tác phẩm qua việc hệ thống hoá các khái niệm: Thể loại, đặc điểm của truyện ngắn, tiểu thuyết và thể hiện đại

Nh vậy "Đọc - hiểu văn bản" đã thực hiện phơng châm tích hợp HS vận dụng đợc kỹ năng, hiểu bíêt về một phân môn này vào việc học tập phân môn khác Trong thực tế, rất hiếm những văn bản chỉ dùng một ph ơng thức biểu đạt mà một trong những trọng tâm của phần tập làm văn là dạy cho học sinh biết phân tích, biết thực hiện sự kết hợp các phơng thức ấy Chính điều đó đã tạo ra một trờng tích hợp vô cùng rộng lớn Phaàn hớng dẫn "Đọc - hiểu văn bản" trong SGK đã tạo ra cơ chế cho sự tích hợp ấy Điều quan trọng là giáo viên cần thực

sự năng động, biết vận dụng linh hoạt và khi cần vẫn có thể tạo ra những tình huống tích hợp mới Việc đọc hiểu, phân tích, bình giá các loại văn bản sẽ giúp HS có điều kiện tốt hơn các nội dung làm văn tự sự, thuyết minh và nghị luận Hoạt động "Đọc - hiểu văn bản" giúp HS qua việc đọc đúng sẽ cảm nhận và hiểu đúng những thông tin, hiển ngôn và hàm ngôn trong văn bản Nếu quan niệm văn bản là sự tổng hợp của 3 cấu trúc: Cấu trúc ngôn ngữ, cấu trúc hình tợng và cấu trúc ý nghĩa thì đối với HS lớp 8 thực hiện tốt hoạt động "Đọc -hiểu văn bản" có nghĩa là HS phải nắm và lý giải đợc mối liên hệ của ba lớp cấu trúc này không chỉ trên phơng diện của từ ngữ, câu chữ, nhịp điệu mà còn hiểu đợc giá trị biểu đạt và biểu cảm của ngôn từ nh là phơng tiên

để thể hiện hình tợng nghệ thuật, hiểu đợc những quan điểm, t tởng về con ngời, về thời đại, về ý tởng giáo dục của tác giả gửi gắm trong văn bản

Đối với một số truyện nớc ngoài trong SGK ngữ văn 8 thì đó là những văn bản tự sự tiêu biểu có lối kể chuyện hấp dẫn, nội dung giàu tính nhân đạo Các văn bản này đợc học song song với các nội dung làm văn,

đoạn văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm cũng là do dụng ý dạy tích hơp của các tác giả nhằm giúp HS

có cái nhìn toàn diện hơn về sự biến hoá của tự sự cũng nh sự đan xen các yếu tố miêu tả, biểu

cảm trong văn tự sự ễÛ đó có sự độc đáo về cách tạo dựng tình huống truyện, cách

sắp xếp tình tiết, trình tự kể, cách khắc hoạ nhân vật, cách chọn ngôi kể, lời kể

Trong giáo án mới, hoạt động "Đọc - hiểu văn bản" có thể đợc tiến hành tuần tự theo 3 hớng nhằm vào các nội dung của văn bản, đó là

- Đọc – tỡm hieồu chung văn bản

- Đọc - hiểu nội dung văn bản

- Đọc-hiểu ý nghúa văn bản

1 Hoaùt ủoọng 1: ẹoùc - Tỡm hieồu chung vaờn baỷn

Đây là hoạt động tiếp nhận các dấu hiệu cơ bản của văn bản nhử tỡm hieồu veà :

- Taực giaỷ, taực phaồm

- Chuự thớch tửứ khoự

- Phửụng thửực bieồu ủaùt

- Boỏ cuùc

Mỗi văn bản đợc tạo ra chủ yếu từ một phơng thức biểu đạt nào đó tơng ứng với các phơng thức phản ánh bằng nghệ thuật nh tự sự hoặc trữ tình Đồng thời mỗi văn bản tồn tại trong một kiểu dáng thể nào đó nh truyện, ký , thơ

Đọc – tỡm hieồu chung văn bản phù hợp với đặc điểm của thể loại văn bản ễÛ văn bản tự sự, đọc để nắm chắc chuỗi các sự việc sung quanh nhân vật để từ đó đánh giá tính chất xã hội của sự việc và nhân vật ở văn bản trữ tình- biểu cảm thì đọc để đồng cảm với nỗi niềm của con ngời Còn trong văn bản nghị luận thì đọc để nắm bắt các t tởng của tác giả qua hệ thống luận điểm, luận cứ

Chính vì vậy "Đọc – tỡm hieồu chung văn bản" đợc coi là khởi điểm của quá trình "Đọc - hiểu văn bản", nó sẽ tạo cơ hội tích hợp rõ rệt giữa văn, tập làm văn, mở luồng mạch cho hoạt động, tìm hiểu sâu văn bản đồng thời rèn luyện kiến thức và kỹ năng nhận biết các kiểu loại văn bản

2 Hoạt động 2: Đọc - Hiểu nội dung văn bản

Đây là hoạt động đi sau vào văn bản nhằm phát hiện, phân tích, đánh giá văn bản từ các chi tiết nổi bật Nội dung văn bản bao gồm nội dung đời sống và hình thức thể hiện nội dung của các tác phẩm văn học không chỉ

đơn thuần là nội dung đời sống mà là đời sống đợc tổ chức trong các tác phẩm theo những cách thức của nghệ thuật ngôn từ Cái chết khủng khiếp và đau thơng của một lão nông nghèo hiện lên thật sinh động và cảm động trong lời văn miêu tả tỉ mỉ với vô số từ láy, từ tợng hình và từ tợng thanh ở phần kết truyện "Lão Hạc" của Nam Cao

Không có nội dung nào nằm ngoài hình thức của tác phẩm Nh vậy thực chất của việc đọc hiểu nội dung văn bản là sự phát hiện phân tích chiếm lĩnh các thành phần nội dung văn bản trong các dấu hiệu hình thức của nó

3 Hoạt động 3 : ẹ ọc - hiểu ý nghĩa văn bản :là hoạt động cuối cùng của một quá trình đọc hiểu văn bản ,là

quá trình đánh giá các phảm chất nổi trội của kết cấu nội dung hình thức của văn bản Hiểu văn là hiểu đ ợc cách làm, cách khám phá đời sống của tác giả Hiểu văn còn có nghĩa là cảm nhận vẻ đẹp của ngôn từ, hình

ảnh, nhịp điệu thể loại của văn bản "Đọc - hiểu ý nghĩa văn bản" còn mở rộng tới một ph ơng diện ngoài văn bản, điều mà lý luận gọi là caỏp độ đọc vợt ra khỏi dòng Chẳng hạn có thể đọc trong văn bản "Trong lòng mẹ" Ngữ văn lớp 8 tập 1, một tình yêu đau đớn, trong sáng ,bền bỉ của bé Hồng dành cho mẹ là bài ca thiêng liêng của tình mẫu tử, nhng cũng là hình ảnh của tuổi thơ cay đắng, tủi cực của một nhà văn yêu thơng vô hạn những cuộc đời khốn khổ- nhà văn Nguyên Hồng

ễÛ hoạt động này GV có cơ hội tích hợp cả 3 phân môn Văn - Tập làm văn - Tiếng việt

IV Giáo án minh hoạ

Tuần 8 Bài 8

Tiết 29- 30

Vaờn baỷn Chiếc lá cuối cùng

(Trích )

O Hen -ri

i mục tiêu

1 Kiến thức: Giúp HS cảm nhận đợc từ văn bản:

- Tình yêu thơng cao cả giữa những con ngời lao động nghèo khổ, thấy đợc nghệ thuật chân chính là nghệ thuaọt vì sự sống con ngời

- Cách kết thúc truyện theo kiểu đảo ngợc tình huống hai lần đã gây bất ngờ và hứng thú cho ngời đọc

- Sự kết hợp giữa các yếu tố miêu tả và biểu cảm trên nền tự sự là đặc điểm của phơng thức biểu đạt trong văn bản này

2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng đọc, kỹ năng tóm tắt truyện, phân tích nhân vật

3 Thái đ oọ : giáo dục tình yêu thơng con ngời, tình yêu nghệ thuật, có ý thức đa yếu tố biểu cảm, miêu tả khi

làm văn tự sự

ii Chuẩn bị:

1.Chuaồn bũ cuỷa GV : Gớao aựn , tranh minh hoạ "Chiếc lá cuối cùng"

- Bảng phụ

Bảng 1: Câu nào nói về việc mà cụ Bơ-men đã làm cho Giôn - Xi trong đoạn trích ?

a Cụ sợ sệt nhìn thấy daõy thờng xuân đang rụng dần hết lá

b Trong đêm ma tuyết cụ đã vẽ chiếc lá cuối cùng trên tờng

c Cụ đã maộng Giôn - xi không đợc có ý nghĩ vớ vẩn

d Cuù ủaừ coự yự ủũnh veừ chieỏc laự thửụứng xuaõn cuoỏi cuứng

Bảng 2 : Tại sao tác giả không kể lại sự việc cụ Bơ- men vẽ chiếc lá cuối cùng một cách trực tiếp ?

a.Vì Xiu muốn tự mình kể việc đó cho Giôn-xi nghe

b.Vì nhà văn muốn tạo cho nhân vật và ngời đọc sự bất ngờ làm nổi bật đức hi sinh , tấm lòng vị tha của cụ Bơ -men

c.Vì đó là việc không quan trọng

d.Vì đó là việc ngẫu nhiên xảy ra , nhà văn không dự tính trớc

2.Chuaồn bũ cuỷa HS : Đọc kỹ văn bản và trả lời các câu hỏi trong SGK

iii hoạt động D AẽY HOẽC

1 ổ n định tỡnh hỡnh lụựp (1) : Kieồm tra sổ soỏ , taực phong

2 Kiểm tra bài cũ(5 )’) :

H: Phân tích mặt tích cực và mặt hạn chế của nhân vật Đôn-ki-hô-tê trong đoạn

trích” Đánh nhau với cối xay gió”của nhà văn Xéc –van –téc

- Dửù kieỏn phửụng aựn traỷ lụứi cuỷa HS:

+ Maởt tớch cửùc cuỷa ẹoõn – ki – hoõ – teõ : ẹoự laứ loứng duừng caỷm , yự nghú dieọt trửứ caựi aực ủem laùi nhieàu ủieàu toỏt ủeùp cho moùi ngửụứi, xem nheù nhửừng nhu caàu vaọt chaỏt caự nhaõn taàm thửụứng

+ Maởt haùn cheỏ : YÙ nghú cuỷa ẹoõn – ki – hoõ – teõ thỡ toỏt ủeùp nhửng haứnh ủoọng laùi ủieõn roà , quaựi gụỷ, hoang tửụỷng neõn cuoỏi cuứng khoõng ủem laùi keỏt quaỷ toỏt ủeùp maứ chổ ủem laùi nhửừng haọu quaỷ cho baỷn thaõn

3 Bài mới:

* Giụựi thieọu baứi (1’):Trên đời hiếm gì nghịch lý oái oăm ! Có cái thật làm ngời ta đau đớn, héo mòn rồi chết lụi Nhng lại có cái giả an ủi , nâng đỡ tâm hồn nh một liều thuốc thập toàn đại bổ Hình ảnh chiếc lá th-ờng xuân trong truyện ngắn lừng danh “ Chiếc lá cuối cùng” của nhà văn Mỹ O.Hen-ri là một trong những liều thuốc đó ễÛ đây con ngời đợc hồi sinh nhờ một tình yêu đợc đền đáp , đã thoát đợc ác bệnh bởi một nieàm tin mãnh liệt Chiếc lá đó nh thế nào mà lại có sức mạnh đến nh vậy? Chuựng ta cuứng ủi tỡm hieồu truyeọn ngaộn “ Chieỏc laự cuoỏi cuứng” trong tieỏt hoùc hoõm nay

* Tiến trình bài dạy

14’) Hoạt động 1: Hớng dẫn đọc và tìm hieồu chung: I.Đọc ,tỡm hieồu chung

Hớng dẫn cách đọc: Phân biệt lời kể,

tả của nhà văn với lời nhân vật Lời

của Xiu khi kể về cái chết của cụ

Bơ-men đọc giọng rng rng nghẹn ngào

Gọi HS đọc

-3 HS đọc tiếp nối – HS khác nhận xét cách đọc

-3 HS đọc tiếp nối – HS khác

1.Đọc

*Truyện có những nhân vật nào?

Nhân vật nào đợc kể đến nhiều nhất?

Nhân vật nào quan trọng góp phần

tạo nên chủ đề của truyện?

*Xác định các sự việc trong đoạn

trích?

*Dựa và nhân vật và các sự việc, kể

tóm tắt đoạn trích

*Trình bày hiểu biết của em về tác

giả O.Hen -ri?

*Truyện sáng tác khoảng thời gian

nào? Vị trí đoạn trích?

*Truyện đợc kể theo ngôi thứ mấy?

Tác dụng của ngôi kể?

*Văn bản sử dụng phơng thức biểu

đạt nào?

nhận xét cách đọc

-Gồm 3 nhân vật: Xiu Giôn –

xi và Bơ-men (ngoài ra còn Bác sĩ)

-Giôn-xi đợc nhắc nhiều nhất

-Bơ-men (chiếc lá cuối cùng) góp phần tạo nên chủ đề của truyện

-3 sự việc:

+Giôn-xi đợi cái chết +Giôn-xi vợt qua cái chết +Cái chết của cụ Bơ-men và bí mật của chiếc lá cuối cùng

-1 HS kể tóm tắt -1 HS nhận xét, GV bổ xung

-Tác giả: 1862 – 1910, nhà văn

Mỹ chuyên viết truyện ngắn

-Truyện của ông nhẹ nhàng, toát lên tinh thần nhân đạo, yêu

th-ơng ngời nghèo khổ rất cảm

động

-Truyện sáng tác khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

-Đoạn trích chiếm phần cuối tác phẩm

-Ngôi kể: ngôi thứ 3 –Tạo cho

sự việc mang tính chất khách quan

-Phơng thúc biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm

2.Kể tóm tắt

3.Chú thích

a Tác giả (1862 – 1910) -Là nhà văn Mỹ chuyên viết truyện ngắn

b.Tác phẩm:

- Vị trí đoạn trích: chiếm hẳn đoạn cuối tác phẩm

4 Ngoõi keồ : Ngoõi thửự ba 5.Phửụng thửực bieồu ủaùt : tự

sự kết hợp miêu tả và biểu cảm

58’) Hoạt động 2: Hớng dẫn ủoùc - hiểu nội dung văn bản: II.ẹoùc - hiểu noọi dung văn

bản:

*Dựa vào phần chữ in nhỏ, giới thiệu

một vài nét cụ thể về cụ Bơ- men

*Em hiểu thế nào là một kiệt tác?

(Kiệt tác là gì?)

* ễÛ đầu đoạn trích ta thấy Xiu và

Bơ-men ngó ra ngoài cửa sổ nhìn dây

Th-ờng Xuân, em thấy cụ Bơ-men có thái

độ gì?

-Đây là bản dịch song ta vẫn cần lu ý

“Thờng xuân” còn có nơi gọi là

“Tr-ờng xuân”

*Em hãy tởng tợng ra lời độc thoại

của cụ Bơ - men lúc này

Bảng phụ 1: Đa ra cho học sinh quan

sát

-Yêu cầu học sinh trả lời

+Theo em cụ đã vẽ trong hoàn cảnh

nào? Cụ có nói việc làm của mình với

-là một hoạ sĩ nghèo, kiếm tiền bằng cách ngồi làm mẫu vẽ cho các hoạ sĩ trẻ

- Mơ ớc vẽ một kiệt tác nhng 40 năm nay cha thực hiện

-Kiệt tác là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc đã đợc công nhận… mặc dù đó là một

- Sợ sệt khi thấy dây thờng xuân

đang rụng dần hết lá

*H/S thảo luận theo nhóm: Tự bộc lộ: VD “có lẽ thời tiết thế này thì đêm nay chiếc lá sẽ rụng Ta phải làm gì để cứu con

bé tội nghiệp Aỉ ta có cách rồi… mặc dù đó là một nếu nh chiếc lá cuối cùng cha rụng… mặc dù đó là một ”

*Hoạt động chung cả lớp

B.Việc cụ bơ-men làm cho Giôn-xi vẽ chiếc lá cuối cùng trong đêm ma tuyết lạnh lẽo

-Cụ vẽ âm thầm, lặng lẽ bằng chứng là: “Ngời ta tìm thấy chiếc thang … mặc dù đó là một trộn lẫn… mặc dù đó là một ” -Yêu thơng lo lắng hết lòng cho

1.Kiệt tác của cụ Bơ-men.

-Chiếc lá cuối cùng đợc vẽ trong đêm ma tuyết phũ phàng

ai không? Chi tiết nào nói lên điều

đó?

+Thái độ và vịêc làm của cụ Bơ-men

giúp em hiểu gì về tình cảm của cụ

đối với Giôn-xi?

+Tại sao tác giả không trực tiếp miêu

tả việc cụ Bơ-men vẽ chiếc lá nh thế

nào mà đợi đến dòng cuối của truyện

mới cho bạn đọc biết qua lời của

Xiu?

-Gọi đại diện học sinh làm trên bảng

phụ sau khi thu giấy

+ Em hãy nhận xét nghệ thuật của

cách kể chuyện ấy?

+ Phần cuối truyện tác giả để cho Xiu

nhận xét về bức vẽ nh thế nào? Em có

đồng ý với ý kiến đó không?

Bình:

Bức vẽ là một kiệt tác bởi nó đã cứu

sống một con ngời Để hoàn thành nó

ngời hoạ sĩ không chỉ dùng bút lông,

bột màu mà bằng cả tình yêu thơng,

đức hi sinh cao quý Cụ đã đánh đổi

cả mạng sống của mình để giành lại

sự sống cho Giôn –Xi

+ Theo em khi vẽ chiếc lá cuối cùng,

cụ Bơ-men có nghĩ đến việc mình

đang làm nghệ thuật, đang thực hiện

công trình để có lu danh hậu thế

không? Điều dó có ý nghĩa gì?

Bình:

Cụ Bơ-men trở thành ngời châm ngòi,

ngời khơi nguồn làm rực lên ngọn lửa

tình yêu cuộc sống vĩnh cửu cho

Giôn-xi nhng chính nó đã đầy nhanh

ngời sáng tạo ra nó về cõi h vô Cái

nghĩa cử ấy của cụ Bơ-men chính là

một kiệt tác; không có bố cục, đờng

nét, sắc màu nhng thật kỳ diệu và bất

diệt

+ Theo em qua hình ảnh chiếc lá vẽ

trên tờng và cách sáng tác âm thầm

của cụ Bơ-men, nhà văn muốn nói

điều gì với chúng ta?

GV có thể hớng dẫn học sinh liên hệ

đến các nhà văn Việt Nam qua “Lão

Hạc”, “Trong lòng mẹ”

* Tớch hụùp vụựi Taọp laứm vaờn :Tìm

các yếu tố miêu tả và biểu cảm, trong

văn bản các yếu tố đó đã giúp nhà

văn hoàn thành xuất sắc hình tợng

nghệ thuật “chiếc lá cuối cùng “ nh

thế nào?

số phận của Giôn-xi

+H/S quan sát bảng phụ 2

Thảo luận nhóm, làm bài tập trắc nghiệm trên giấy

-Đại diện lên làm trên bảng phụ

+Tạo cho nhân vật và ngời đọc bất ngờ, làm nổi bật đức hy sinh

và lòng vị tha của Bơ-men

-Nghệ thuật kể chuyện đảo lộn thời gian

-Xiu nhận xét: “đó là một kiệt tác” đó là nhận xét hoàn toàn

đúng

-Vì nó giống nh thật đến nỗi 2 hoạ sĩ thật cũng không nhận ra

- Nó ra đời trong hoàn cảnh khắc nghiệt của một tình yêu

th-ơng mạnh mẽ và sự hy sinh cao thợng

- Nó thổi vào tâm hồn Giôn –xi hơi ấm và nghị lực, giúp cô vợt qua cái chết trở về sự sống

- Cụ không hề nghĩ nh vậy mà chỉ đơn giản là may ra có thể cứu đợc cô bé Giôn-xi đáng

th-ơng

- Điều đó càng làm tăng thêm giá trị nhân văn của tác phẩm

-Nhà văn muốn ca ngợi tình yêu thơng, tấm lòng vị tha của những con ngời nghèo khổ trên

đất Mỹ nói riêng, trên mọi miền trái đất nói chung

-Nghệ thuật chân chính phải h-ớng tới con ngời và vì con ngời

- HS tỡm vaứ phaựt bieồu -VD: “Nhng ô kìa!” “ngà hôm

đó trôi qua … mặc dù đó là một kiểu Hà Lan… mặc dù đó là một ”

 giúp ngời ủoùc thấy rõ thiên nhiên khắc nghiệt và chiếc lá

cuối cùng đang héo tàn, theo quy luật tửù nhiên nó

sẽ rụng – là điều không thể tránh khỏi Thấy đợc sự dũng cảm trờng tồn của chiếc lá

-Thể hiện tình thơng yêu bao la cuỷa cuù Bụ – men ủoỏi vụựi Gioõn - xi

- Đức hy sinh và lòng vị tha cao quý của cụ Bơ-men

- Bức vẽ là một kiệt tác, là một tác phẩm nghệ thuật h-ớng tới con ngời

-Tác phẩm mang giá trị nhân văn lụựn lao

=>Kieọt taực ô Chieỏc laự cuoỏi cuứng ằủửụùc veừ baống caỷ tỡnh thửụng yeõu bao la vaứ ủửực

hy sinh cao thửụùng cuỷa cuù giaứ Bụ - men

*Chuyeồn yự sang muùc 2(Tieỏt 30)

+ Hãy tìm những chi tiết nói lên thái

độ và việc làm của Xiu dành cho

Giôn-xi.?

+Những chi tiết ấy đã nói lên tình

cảm gì của Xiu đối với Giôn –Xi ?

Xiu liệu có biết sự thật về chiếc lá

cuối cùng ngay từ đầu không? Chi

tiết nào giúp em biết điều đó ?

+Câu văn “Nhng ô kìa” đã diễn tả

tâm trạng gì của ai ?

+ Vậy theo em Xiu biết sự thật vào

lúc nào? Tại sao cô lại bình tĩnh khi

lần thứ 2 Giôn-xi bảo kéo mành lên?

-Nếu Xiu biết trớc ý đinh của cụ

Bơ-men thì truyện có bớt sức hấp dẫn

không vì sao?

-GV: Cho đến hai, ba ngày sau khi

chắc chắn Giôn-xi khỏi bệnhXiu mới

khoan thai kể về sự thật của chiếc lá

dũng cảm

+Vậy cách ngắt đoạn, đảo ngợc thời

gian nh thế có tác dụng gì ?

GV:Cùng với nhân vật Bơ-men, Xiu

đã góp những màu sắc nhỏ nhẹ, trong

sáng làm đẹp thêm bức tranh tình

ng-ời bao la, kỳ diệu

+Khi khắc hoạ nhân vật Xiu, nhà văn

đã sử dụng giọng kể nh thế nào? Hiệu

quả nghệ thuật của giọng kể ấy?

* Chuyeồn yự sang muùc 3

+Em hãy nhắc lại hoàn cảnh sống của

Giôn - xi?

-Sợ sệt ngó ra ngoài cửa sổ nhìn dây thờng xuân đang rụng dần hết lá mà chẳng biết nói năng gì

-Khi nghe Giôn-xi ra lệnh kéo mành lên, Xiu làm theo một cách chán nản gần nh tuyệt vọng

-Cố hết sức chăm sóc Giôn-xi:

nấu cháo, pha sữa, mời bác sĩ… mặc dù đó là một Thể hiện tình yêu thơng, chăm sóc Giôn-xi nh đối với đứa em ruột thịt

-Lúc đầu Xiu không hề biết sự thật đó vì vậy mà khi Giôn-xi bảo kéo mành lên, cô đã “làm theo một cách chán nản” sau đó còn “cúi khuôn mặt hốc hác”

xuống ngời bệnh nói lời não nuột

-Tâm trạng ngạc nhiên không ngờ chiếc lá cuối cùng còn trên cành trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy

-Đó là tâm trạng của Giôn-xi và Xiu

HS thảo luận:

Có thể ngay khi kéo mành lên lần thứ hai, cô đã đến đó xem thực h ra sao và cô đã dấu sự thật đó với Giôn-xi

-Truyện sẽ bớt hấp dẫn vì Xiu không bị bất ngờ và không làm nổi bật đợc tâm trạng lo lắng thấm đợm tình yêu của xiu

- Làm cho nhân vật trở nên tinh

tế, vai trò ngời chị của Xiu càng thêm nổi bật

- Giọng kể thủ thỉ, tâm tình nh một làn hơi ấm, dịu dàng giữa

đêm đông giá buốt

- Bị bệnh nặng, nghèo, mang tâm trạng yếu đối gần nh bất lực trớc bệnh tật Cô chỉ trông đợi chiếc lá cuối cùng của cái dây leo già cỗi kia rụng xuống thì cô

lìa đời

- Chán nản, mệt mỏi và tuyệt vọng buông xuôi

2.Tình yêu th ơng của Xiu

- Lo sụù khi nhỡn vaứi chieỏc laự ớt oỷi treõn tửụứng

- Lo laộng cho beọnh taọt cuỷa Gioõn – xi

Heỏt loứng chaờm soực Gioõn -xi

+Suy nghĩ của Giôn-xi: “khi chiếc lá

cuối cùng rụng … mặc dù đó là một sẽ chết” giúp em

hiểu gì về tâm trạng của Giôn-xi?

+ Lúc nhìn thấy chiếc lá cuối cùng

cha rụng vào sáng hôm sau, Giôn-xi

có tâm trạng nh thế nào?

+Lần thứ hai, khi trời vừa hửng sáng

Giôn-xi lại kéo mành lên hành động

đó thể hiện tâm trạng gì?

+Khi thấy chiếc lá cuối cùng vẫn dai

dẳng kiên cờng chống chọi lại khắc

nghiệt của thiên nhiên,Giôn-xi đã

quyết định ra sao?

+Nguyên nhân nào dẫn đến tâm trạng

hồi sinh ở Giôn –xi?

GV bình: Chiếc lá cuối cùng ấy đã

đem lại nhiệt tình tuổi trẻ của

Giôn-xi, trở lại cho cô, là phơng thuốc màu

nhiệm kỳ diệu Nó nh một tia lửa,

một động lực làm phát sinh, nội lực

giúp Giôn-xi thay đổi tâm trạng, có

đ-ợc tình yêu cộng sống và đấu trang

để chiến thắng bệnh tật.

+Tại sao nhà văn kết thúc truyeọn

bằng lời kể của Xiu mà không để cho

Giôn-xi phản ứng gì thêm ?

+ Truyeọn đợc kết thúc trên cơ sở 2 sự

kiện bất ngờ đối lập nhau tạo nên

hiện tợng đảo ngợc tình huống 2

lần,em hãy chỉ rõ điều đó

-Ngạc nhiên nhng rồi lại trở lại tâm trạng ban đầu

-Tàn nhẫn, lạnh lùng thờ ơ với chính bản thân mình

-Nhìn chiếc lá hồi lâu, cô gọi Xiu để tâm sự “ có cái gì đấy… mặc dù đó là một muốn chết là một tội.”

-Thèm ăn cháo, uống sữa, ớc mơ

vẽ vịnh… mặc dù đó là một -Thuốc men, sự chăm sóc nhiệt tình của bạn, khâm phục sự gan góc kiên cờng của chiếc lá

-Đó còn là quá trình đấu tranh của bản thân Giôn-Xi để chiến thắng cái chết

-Kết thúc nh vậy sẽ tạo cho truyện một d âm nh còn vơng vấn để lại trong lòng ngời đọc nhiều suy nghĩ và dự đoán +Tình huống 1:Giôn-xi đang tiến dần đến cái chết cuối cùng

đã chiến thắng bệnh tật trở lại yêu đời

-Tình huống 2: Cụ Bơ-men đang khoẻ mạnh đến cuối truyện thì

lại qua đời

*Cách kể chuyện, ngắt

đoạn, đảo ngợc thời gian làm nổi bật vai trò ngời chị của Xiu với Giôn-xi: Giàu lòng yêu thơng, có tấm lòng

vị tha cao cả

3.Diễn biến tâm trạng của Giôn-xi

-Chán nản, mệt mỏi, tuyệt vọng, buông xuôi

-Khoõng coứn nieàm tin vaứo sửù soỏng

-Khát khao đợc sống, đợc làm nghệ thuật

4.Đảo ng ợc tình huống 2 lần

-Một cụ già đi từ sự sống

đến cái chết để dẫn dắt một cô gái từ cái chết trở về sự sống

5’) *Hoạt động 3: Hớng dẫn tìm hiểu ý nghĩa văn bản : III.Tổng kết