Sáng kiến kinh nghiệm Một cách đọc hiểu văn bản trong bài học Ngữ văn 8

Khám phá văn bản theo hướng ấy thì học sinh không chỉ hứng thú hiểu sâu văn bản mà còn liên hệ một cách sinh động tự nhiên với những vấn đề trong cuộc sống..  Biết nhận ra các câu văn,

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:

Hiện nay việc đổi mới phương pháp giảng dạy đã và đang được các thầy cô thực hiện đồng bộ mặc dù còn có một số ý kiến về việc đổi mới phương pháp giảng dạy, song

từ những trải nghiệm thực tế, chúng ta có thể khẳng định rằng việc đổi mới phương pháp giảng dạy đã giúp các em tiếp xúc được nhiều tác phẩm hay, mới lạ, cập nhật với cuộc sống Không những thế đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn nói riêng giúp các em biết tư duy sáng tạo, biết phát hiện vấn đề, biết nói lên những suy nghĩ, cảm nhận của riêng mình Mỗi giờ học văn là một niềm vui bất ngờ đối với các em, các em chủ động hơn trước nhiều Nhiều hình thức học tập ngoài giờ chính khoá đã được tổ chức, giáo viên đã quen dần với lối dạy theo nguyên tắc tích cực và đã có nhiều sáng kiến trong việc phát huy tính tích cực trong mọi khâu của hoạt động dạy học.

Qua những năm thực hiện việc đổi mới phương pháp giảng dạy nói chung và môn Ngữ văn nói riêng , tôi đã được dự giờ nhiều đồng nghiệp Song điều tôi còn băn khoăn là một số thầy cô còn nặng về thuyết trình nhiều, việc cung cấp kiến thúc đôi khi còn áp đặt Chính vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra ý kiến của phương châm tích hợp trong quá trình ứng

dụng đó là “ Một cách đọc hiểu văn bản trong bài học Ngữ văn 8”.

II/GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

II.1/ CƠ SỞ LÍ LUẬN

Phải nói rằng, lứa tuổi học sinh THCS có đặc điểm tâm lí hết sức đặc biệt Các em dang ở thời kỳ quá độ chuyển từ giai đoạn trẻ em sang ngưới lớn Trong giai đoạn này hứng thú của các em đã phát đã phát triển ở mức độ cao, hứng thú về học tập được phát triển ngày càng đậm nét Đây là một đặc điểm hết sức thuận lợi đối với việc giảng dạy

bộ môn Văn Bên cạnh đó ý thức tự học và khả năng đào sâu , khám phá những nét đẹp trong cuộc sống là một ưu điểm điển hình của hoc sinh THCS Tuy nhiên vẫn còn một số

em vẫn còn rụt rè , e ngại, đôi lúc còn nản chí , nản lòng khi tiếp cận với một văn bản khó Vậy làm thế nào để khắc phục những khó khăn đó ? Làm thế nào để tiết dạy môn Ngữ văn thực sự có hiệu quả và thu hút được học sinh say mê học tập?

Như chúng ta đã biết, văn học xuất phát từ đời sống, chính vì thế văn học rất gẫn gũi với mọi người Những bài thơ hay , những văn bản hấp dẫn đã giúp cho giờ văn không chỉ là giờ học mà còn là giờ giải trí , khám phá biết bao điều kì diệu của cuộc sống con người Để có giờ văn như thế thì khâu “ Đọc – hiểu văn bản” là rất quan trọng đòi hỏi người thầy chủ động sáng tạo và linh hoạt trong việc thiết kế bài giảng.

II.2/ THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

Như chúng ta đã biết “ Văn học là nhân học”,“ Văn học là nghệ thuật của ngôn từ” Chính vì vậy, việc học văn không phải là đơn giản Hơn nữa trong thời đại hiện nay, môn Ngữ văn không còn là “điểm đến” hấp dẫn với các em học sinh như các môn Toán,

Lí, Hoá, Anh…mặc dù đó là một trong hai môn chính chiếm số lượng tiết trong chương trình không nhỏ Có nhiều học sinh rất ngại học môn Văn bởi lí do là Văn viết dài, khó học, khó thuộc Có những tác phẩm tự sự dài học sinh lười không đọc hết dẫn đến tình trạng mơ màng về nội dung, cốt truyện, nhân vật Có những bài thơ khi học xong học sinh không nắm được nghệ thuật tiêu biểu, nội dung của bài thơ Những lí do trên khiến

cho tâm lí học sinh ngại và chán học môn Văn Từ đó, dẫn đến học sinh thụ động không.Phát huy được tính tích cực trong giờ học môn Ngữ văn Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả học tập của học sinh trong việc học Văn.

Mặc khác có giáo viên truyền đạt kiến thức một cách máy móc, áp đặt chưa tạo được hứng thú cho các em trong giờ học Văn, chưa khơi gợi cho các em những cảm hứng cảm thụ văn học một cách tích cực Chính vì vậy mà giờ học Văn ít tạo không khí sôi nổi như các môn học khác.

II.3/ CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Như ta đã biết trong 3 phân môn của môn Ngữ văn thì phân môn Văn học chiếm một vị trí quan trọng Trong sách giáo khoa phần Văn được biểu hiện bằng các văn bản Khi học tập học sinh phải “Đọc - hiểu văn bản” Vậy “ Đọc – hiểu văn bản” là gì ? Khái niệm “Đọc – hiểu văn bản” không diễn tả hành động tách rời đọc và hiểu “ Đọc – hiểu văn bản” là hoạt động đọc văn một cách nghiêm túc có nghiền ngẫm , cảm xúc, tưởng tượng , liên tưởng Bản chất đọc - hiểu là tìm hiểu , phân tích để chiếm lĩnh văn bản bằng nhiều phương pháp và hình thức dạy học Văn Trong đó dạy học văn bằng hệ thống câu hỏi cảm thụ dưới hình thức đối thoại sẽ là hình thức và phương pháp chủ đạo Các tác giả trong Ngữ văn 6 ( Tập 1 / Sách giáo viên) đã lí giải như sau : “ Khả năng đọc - hiểu bao gồm cả cảm thụ một tác phẩm văn chương lệ thuộc không ít vào việc có thể trả lời được hay không những câu hỏi đặt ra ở những cấp độ khác nhau Mức thấp nhất là chỉ cần sử dụng những thông tin có ngay trong văn bản Đó là trường hợp câu trả lời sẵn có trong bài chỉ mới biết đọc trên dòng Mức cao hơn là buộc phải suy nghĩ và sử dụng những thông tin trong bài để trả lời câu hỏi Cao hơn nữa là biết khái quát , liên hệ những cái mà học sinh đã đọc với thế giới bên ngoài Khám phá văn bản theo hướng ấy thì học sinh không chỉ hứng thú hiểu sâu văn bản mà còn liên hệ một cách sinh động tự nhiên với những vấn đề trong cuộc sống Như vậy “ Đọc – hiểu văn bản” đòi hỏi người đọc phải có thái độ chủ động tích cực , sáng tạo trong đọc văn Để từ đó cảm thụ văn bản được tốt hơn

Trong chương trình Ngữ văn 8 có các văn bản thuộc các thể loại :

1 Truyện Việt Nam 1930 – 1945.

2 Truyện nước ngoài.

3 Tác phẩm trữ tình

4 Văn bản nghị luận.

5 Văn bản nhật dụng

6 Đoạn trích kịch.

Với các loại văn bản trên kĩ năng” Đọc – hiểu văn bản” cần đạt tới mức độ sau :

 Biết đọc thầm , đọc thành tiếng có diễn cảm.

 Biết chọn lọc những đoạn văn bản có minh hoạ cho các nhiệm vụ học tập một cách chính xác, tốc độ vừa phải, đúng với nội dung văn bản.

 Biết đọc nhanh các đoạn văn bản, ngữ liệu có những cách dùng từ ngữ và cấu trúc câu phức tạp với năng lực phán đoán nhanh nhạy.

 Biết đặt câu hỏi cho mình hoặc người khác để hiểu mục đích văn bản và các yêu cầu của nội dung học tập.

 Biết tóm tắt, chia đoạn, xác định chủ đề, mối liên hệ giữa các phần trong văn bản và biết dặt tên cho đoạn văn.

 Biết nhận ra các câu văn, đoạn văn hay, có nội dung sâu sắc và hiểu được nghĩa,vai trò và tác dụng của các từ ngữ, câu then chốt , các biện pháp nghệ thuật trong đoạn văn đó.

 Nhớ chính xác một số câu, đoạn và văn bản hay, thơ hay , biết bình giá chi tiết nghệ thuật trong các văn bản.

 Đọc và hiểu được các phương thức biểu đạt khác nhau, đặc điểm thể loại, thái

độ , tình cảm và tư tưởng của tác giả.

 Xác định được các hệ thống luận điểm và lập luận của các văn bản nghị luận.

 Xác định được các phương thức : tự sự, miêu tả , biểu cảm, lập luận, thuyết minh trong các tác phẩm

Như vậy “ Đọc – hiểu văn bản” đã thực hiện phương châm tích hợp Học sinh vận dụng được kĩ năng hiểu biết về phân môn này để học tập phân môn khác Trong thực tế rất hiếm những văn bản chỉ dùng một phương thức biểu đạt mà một trong những trọng tâm của phân môn tập làm văn là dạy cho học sinh biết phân tích , biết thực hiện sự kết hợp các phương thức ấy Chính điều đó đã tạo ra một trường tích hợp vô cùng rộng lớn Phần hướng dẫn “ Đọc – hiểu văn bản” trong SGK đã tạo ra cơ chế cho sự tích hợp ấy Điều quan trọng là giáo viên cần thực hiện cần thực sự năng động, biết vận dụng linh hoạt và khi cần vẫn có thể tạo ra những tình huống tích hợp mới Việc đọc hiểu, phân tích, bình giá các loại văn bản sẽ giúp cho học sinh có điều kiện tốt hơn trong việc làm văn tự sự , thuyết minh và nghị luận Hoạt động “ Đọc – hiểu văn bản” giúp học sinh qua việc đọc đúng sẽ cảm nhận và hiểu đúng những thông tin hiển ngôn và hàm ngôn trong văn bản Nếu quan niệm văn bản là sự tổng hợp của 3 cấu trúc : Cấu trúc ngôn ngữ, cấu trúc hình tượng và cấu trúc ý nghĩa, thì đối với học sinh lớp 8 thực hiện tốt hoạt động

“Đọc – hiểu văn bản” có nghĩa là học sinh phải nắm và lí giải được mối liên hệ của 3 lớp cấu trúc này không chỉ trên phương diện của từ ngữ, câu chữ, nhịp điệu mà còn hiểu được giá trị biểu đạt và biểu cảm của ngôn từ như là phương tiện để thể hiện hình tượng nghệ thuật, hiểu được những quan điểm, tư tưởng về con người, về thời đại, về ý tưởng giáo dục của tác giả gửi gắm trong văn bản.

Đối với một số truyện nước ngoài trong SGK Ngữ văn 8 thì đó là những văn bản

tự sự tiêu biểu có lối kể chuyện hấp dẫn, nội dung giàu tính nhân đạo Các văn bản này đươc học song song với các nội dung làm văn, đoạn văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm cũng là do dụng ý dạy tích hợp của tác giả nhằm giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn về sự biến hoá của tự sự cũng như sự đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm… trong văn tự sự Ở đó có sự độc đáo về cách tạo dựng tình huống truyện, cách sắp xếp tình tiết, trình tự kể, cách khắc hoạ nhân vật, cách chon ngôi kể, lời kể….

Trong giáo án mới hoạt động “ Đọc – hiểu văn bản” có thể được tiến hành tuần tự theo 3 hướng nhằm váo các nội dung của văn bản, đó là:

- Đọc – tìm hiểu chung văn bản.

- Đọc – hiểu nội dung văn bản.

- Đọc - hiểu ý nghĩa văn bản.

1 Hoạt động 1: Đọc – tìm hiểu chung văn bản.

Đây là hoạt động tiếp nhận các dấu hiệu cơ bản của văn bản như:

- Tác giả , tác phẩm.

- Đọc văn bản - Chú thích từ khó.

- Phương thức biểu đạt

- Bố cục.

Mỗi văn bản được tạo ra chủ yếu từ một phương thức biểu đạt nào đó tương ứng với các phương thức phản ánh bằng nghệ thuật như tự sự hoặc trữ tình Đồng thời mỗi văn bản tồn tại trong một thể loại nào đó như : truyện, ký, thơ…

Đọc – tìm hiểu chung văn bản phù hợp với đặc điểm của thể loại văn bản Ở văn bản tự sự đọc để nắm chắc chuỗi các sự việc xung quanh nhân vật để từ đó đánh giá tính chất xã hội của sự việc và nhân vật.Ở văn bản trữ tình (biểu cảm) thì đọc để đồng cảm với nỗi niềm của con người Còn trong văn bản nghị luận thì đọc để nắm bắt các tư tưởng của tác giả qua hệ thống luận điểm, luận cứ.

Chính vì vậy “ Đọc – tìm hiểu chung văn bản” dược coi là khởi điểm của quá trình

“ Đọc – hiểu văn bản”, nó sẽ tạo cơ hội tích hựp rõ rệt giữa văn , tập làm văn, mở luồng mạch cho hoạt động tìm hiểu sâu văn bản , đồng thời rèn luyện kiến thức và kĩ năng nhận biết các kiểu loại văn bản đó.

2 Hoạt động 2 : Đọc – hiểu nội dung văn bản

Đây là hoạt động đi sâu vào văn bản nhằm phát hiện, phân tích, đánh giá văn bản

từ các chi tiết nổi bật Nội dung văn bản bao gồm nội dung đời sống và hình thức thể hiện Nội dung của các tác phẩm văn học kông chỉ đơn thuần là nội dung đời sống mà là nội dung đời sống được tổ chức trong các tác phẩm theo những cách thức của nghệ thuật ngôn từ Cái chết khủng khiếp và đau thương của một lão nông nghèo hiện lên thật sinh động và cảm động trong lời văn miêu tả tỉ mỉ với vô số từ láy , từ tượng hình và từ tượng thanh ở phần kết truyện “ Lão Hạc” Nam Cao.

Không có nội dung nào nằm ngoài hình thức của tác phẩm Như vậy thực chất của việc đọc – hiểu nội dung văn bản là sự phát hiện , phân tích chiếm lĩnh nội dung văn bản qua các dấu hiệu hình thức của nó.

3 Hoạt động 3: Đọc - hiểu ý nghĩa văn bản

Đây là hoạt động cuối cùng của quá trình đọc hiểu văn bản, là quá trình đánh giá các phẩm chất nổi trội của kết cấu nội dung , hình thức văn bản Hiểu văn bản là hiểu được cách làm, cách khám phá đời sống của tác giả Hiểu văn có nghĩa là cảm nhận vẻ đẹp của ngôn từ , hình ảnh, nhịp điệu, thể loại văn bản “ Đọc – hiểu ý nghĩa văn bản” còn mở rộng tới một phương diện ngoài văn bản, đièu mà lí luận gọi là cấp độ đọc vượt

ra khỏi dòng Chẳng hạn có thể đọc trong văn bản “ Trong lòng mẹ” Ngữ văn 8 tập 1,

một tỡnh yờu trong sỏng, bền bĩ của bộ Hồng dành cho mẹ là bài ca thiờng liờng của tỡnh mẫu tử, nhưng cũng là hỡnh ảnh của tuổi thơ cay đắng, tủi cực của một nhà văn yờu thương, vụ hạn những cuộc đời khốn khổ - nhà văn Nguyờn Hồng.

Ở hoạt động này giỏo viờn cú cơ hội tớch hợp cả 3 phõn mụn Văn – Tập làm văn – Tiếng Việt

IV Giáo án minh hoạ

Tuần 8 Bài 8

Tiết 29- 30

Vaờn baỷn Chiếc lá cuối cùng

(Trích )

O Hen -ri

i mục tiêu

1 Kiến thức: Giúp HS cảm nhận đợc từ văn bản:

- Tình yêu thơng cao cả giữa những con ngời lao động nghèo khổ, thấy đợc nghệ thuật chân chính là nghệ thuaọt vì sự sống con ngời

- Cách kết thúc truyện theo kiểu đảo ngợc tình huống hai lần đã gây bất ngờ và hứng thú cho ngời đọc

- Sự kết hợp giữa các yếu tố miêu tả và biểu cảm trên nền tự sự là đặc điểm của ph ơng thức biểu đạt trong văn bản này

2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng đọc, kỹ năng tóm tắt truyện, phân tích nhân vật

3 Thái đ oọ : giáo dục tình yêu thơng con ngời, tình yêu nghệ thuật, có ý thức đa yếu tố biểu cảm, miêu tả

khi làm văn tự sự

ii Chuẩn bị:

1.Chuaồn bũ cuỷa GV : Gớao aựn , tranh minh hoạ "Chiếc lá cuối cùng"

- Bảng phụ

Bảng 1: Câu nào nói về việc mà cụ Bơ-men đã làm cho Giôn - Xi trong đoạn trích ?

a Cụ sợ sệt nhìn thấy daõy thờng xuân đang rụng dần hết lá

b Trong đêm ma tuyết cụ đã vẽ chiếc lá cuối cùng trên tờng

c Cụ đã maộng Giôn - xi không đợc có ý nghĩ vớ vẩn

d Cuù ủaừ coự yự ủũnh veừ chieỏc laự thửụứng xuaõn cuoỏi cuứng

Bảng 2 : Tại sao tác giả không kể lại sự việc cụ Bơ- men vẽ chiếc lá cuối cùng một cách trực tiếp ?

a.Vì Xiu muốn tự mình kể việc đó cho Giôn-xi nghe

b.Vì nhà văn muốn tạo cho nhân vật và ngời đọc sự bất ngờ làm nổi bật đức hi sinh , tấm lòng vị tha của cụ Bơ -men

c.Vì đó là việc không quan trọng

d.Vì đó là việc ngẫu nhiên xảy ra , nhà văn không dự tính trớc

2.Chuaồn bũ cuỷa HS : Đọc kỹ văn bản và trả lời các câu hỏi trong SGK

iii hoạt động D AẽY HOẽC

1 ổ n định tỡnh hỡnh lụựp (1) : Kieồm tra sổ soỏ , taực phong

2 Kiểm tra bài cũ(5 )’) :

H: Phân tích mặt tích cực và mặt hạn chế của nhân vật Đôn-ki-hô-tê trong đoạn

trích” Đánh nhau với cối xay gió”của nhà văn Xéc –van –téc

- Dửù kieỏn phửụng aựn traỷ lụứi cuỷa HS:

+ Maởt tớch cửùc cuỷa ẹoõn – ki – hoõ – teõ : ẹoự laứ loứng duừng caỷm , yự nghú dieọt trửứ caựi aực ủem laùi nhieàu ủieàu toỏt ủeùp cho moùi ngửụứi, xem nheù nhửừng nhu caàu vaọt chaỏt caự nhaõn taàm thửụứng

+ Maởt haùn cheỏ : YÙ nghú cuỷa ẹoõn – ki – hoõ – teõ thỡ toỏt ủeùp nhửng haứnh ủoọng laùi ủieõn roà , quaựi gụỷ, hoang tửụỷng neõn cuoỏi cuứng khoõng ủem laùi keỏt quaỷ toỏt ủeùp maứ chổ ủem laùi nhửừng haọu quaỷ cho baỷn thaõn

3 Bài mới:

* Giụựi thieọu baứi (1’):Trên đời hiếm gì nghịch lý oái oăm ! Có cái thật làm ngời ta đau đớn, héo mòn rồi chết lụi Nhng lại có cái giả an ủi , nâng đỡ tâm hồn nh một liều thuốc thập toàn đại bổ Hình ảnh chiếc lá thờng xuân trong truyện ngắn lừng danh “ Chiếc lá cuối cùng” của nhà văn Mỹ O.Hen-ri là một trong những liều thuốc đó ễÛ đây con ngời đợc hồi sinh nhờ một tình yêu đợc đền đáp , đã thoát đợc ác bệnh bởi một nieàm tin mãnh liệt Chiếc lá đó nh thế nào mà lại có sức mạnh đến nh vậy? Chuựng ta cuứng ủi tỡm hieồu truyeọn ngaộn “ Chieỏc laự cuoỏi cuứng” trong tieỏt hoùc hoõm nay

* Tiến trình bài dạy

TG Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

14’) Hoạt động 1: Hớng dẫn đọc và tìm hieồu chung: I.Đọc ,tỡm hieồu chung

Hớng dẫn cách đọc: Phân biệt lời kể,

tả của nhà văn với lời nhân vật Lời

của Xiu khi kể về cái chết của cụ

Bơ-men đọc giọng rng rng nghẹn ngào

Gọi HS đọc

*Truyện có những nhân vật nào?

Nhân vật nào đợc kể đến nhiều nhất?

Nhân vật nào quan trọng góp phần

tạo nên chủ đề của truyện?

*Xác định các sự việc trong đoạn

trích?

*Dựa và nhân vật và các sự việc, kể

tóm tắt đoạn trích

*Trình bày hiểu biết của em về tác

giả O.Hen -ri?

*Truyện sáng tác khoảng thời gian

nào? Vị trí đoạn trích?

*Truyện đợc kể theo ngôi thứ mấy?

Tác dụng của ngôi kể?

*Văn bản sử dụng phơng thức biểu

đạt nào?

-3 HS đọc tiếp nối – HS khác nhận xét cách đọc

-3 HS đọc tiếp nối – HS khác nhận xét cách đọc

-Gồm 3 nhân vật: Xiu Giôn –

xi và Bơ-men (ngoài ra còn Bác sĩ)

-Giôn-xi đợc nhắc nhiều nhất

-Bơ-men (chiếc lá cuối cùng) góp phần tạo nên chủ đề của truyện

-3 sự việc:

+Giôn-xi đợi cái chết +Giôn-xi vợt qua cái chết +Cái chết của cụ Bơ-men và bí mật của chiếc lá cuối cùng

-1 HS kể tóm tắt -1 HS nhận xét, GV bổ xung

-Tác giả: 1862 – 1910, nhà văn

Mỹ chuyên viết truyện ngắn

-Truyện của ông nhẹ nhàng, toát lên tinh thần nhân đạo, yêu

th-ơng ngời nghèo khổ rất cảm

động

-Truyện sáng tác khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

-Đoạn trích chiếm phần cuối tác phẩm

-Ngôi kể: ngôi thứ 3 –Tạo cho

sự việc mang tính chất khách quan

-Phơng thúc biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm

1.Đọc

2.Kể tóm tắt

3.Chú thích

a Tác giả (1862 – 1910) -Là nhà văn Mỹ chuyên viết truyện ngắn

b.Tác phẩm:

- Vị trí đoạn trích: chiếm hẳn đoạn cuối tác phẩm

4 Ngoõi keồ : Ngoõi thửự ba 5.Phửụng thửực bieồu ủaùt : tự

sự kết hợp miêu tả và biểu cảm

58’) Hoạt động 2: Hớng dẫn ủoùc - hiểu nội dung văn bản: II.ẹoùc - hiểu noọi dung văn

bản:

*Dựa vào phần chữ in nhỏ, giới thiệu

một vài nét cụ thể về cụ Bơ- men

*Em hiểu thế nào là một kiệt tác?

(Kiệt tác là gì?)

* ễÛ đầu đoạn trích ta thấy Xiu và

Bơ-men ngó ra ngoài cửa sổ nhìn dây

Th-ờng Xuân, em thấy cụ Bơ-men có thái

độ gì?

-Đây là bản dịch song ta vẫn cần lu ý

“Thờng xuân” còn có nơi gọi là

“Tr-ờng xuân”

*Em hãy tởng tợng ra lời độc thoại

của cụ Bơ - men lúc này

Bảng phụ 1: Đa ra cho học sinh quan

sát

-Yêu cầu học sinh trả lời

-là một hoạ sĩ nghèo, kiếm tiền bằng cách ngồi làm mẫu vẽ cho các hoạ sĩ trẻ

- Mơ ớc vẽ một kiệt tác nhng 40 năm nay cha thực hiện

-Kiệt tác là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc đã đợc công nhận…

- Sợ sệt khi thấy dây thờng xuân

đang rụng dần hết lá

*H/S thảo luận theo nhóm: Tự bộc lộ: VD “có lẽ thời tiết thế này thì đêm nay chiếc lá sẽ rụng Ta phải làm gì để cứu con

bé tội nghiệp Aỉ ta có cách rồi… nếu nh chiếc lá cuối cùng cha rụng…”

*Hoạt động chung cả lớp

B.Việc cụ bơ-men làm cho

1.Kiệt tác của cụ Bơ-men.

-Chiếc lá cuối cùng đợc vẽ trong đêm ma tuyết phũ

+Theo em cụ đã vẽ trong hoàn cảnh

nào? Cụ có nói việc làm của mình với

ai không? Chi tiết nào nói lên điều

đó?

+Thái độ và vịêc làm của cụ Bơ-men

giúp em hiểu gì về tình cảm của cụ

đối với Giôn-xi?

+Tại sao tác giả không trực tiếp miêu

tả việc cụ Bơ-men vẽ chiếc lá nh thế

nào mà đợi đến dòng cuối của truyện

mới cho bạn đọc biết qua lời của

Xiu?

-Gọi đại diện học sinh làm trên bảng

phụ sau khi thu giấy

+ Em hãy nhận xét nghệ thuật của

cách kể chuyện ấy?

+ Phần cuối truyện tác giả để cho Xiu

nhận xét về bức vẽ nh thế nào? Em có

đồng ý với ý kiến đó không?

Bình:

Bức vẽ là một kiệt tác bởi nó đã cứu

sống một con ngời Để hoàn thành nó

ngời hoạ sĩ không chỉ dùng bút lông,

bột màu mà bằng cả tình yêu thơng,

đức hi sinh cao quý Cụ đã đánh đổi

cả mạng sống của mình để giành lại

sự sống cho Giôn –Xi

+ Theo em khi vẽ chiếc lá cuối cùng,

cụ Bơ-men có nghĩ đến việc mình

đang làm nghệ thuật, đang thực hiện

công trình để có lu danh hậu thế

không? Điều dó có ý nghĩa gì?

Bình:

Cụ Bơ-men trở thành ngời châm ngòi,

ngời khơi nguồn làm rực lên ngọn lửa

tình yêu cuộc sống vĩnh cửu cho

Giôn-xi nhng chính nó đã đầy nhanh

ngời sáng tạo ra nó về cõi h vô Cái

nghĩa cử ấy của cụ Bơ-men chính là

một kiệt tác; không có bố cục, đờng

nét, sắc màu nhng thật kỳ diệu và bất

diệt

+ Theo em qua hình ảnh chiếc lá vẽ

trên tờng và cách sáng tác âm thầm

của cụ Bơ-men, nhà văn muốn nói

điều gì với chúng ta?

GV có thể hớng dẫn học sinh liên hệ

đến các nhà văn Việt Nam qua “Lão

Hạc”, “Trong lòng mẹ”

* Tớch hụùp vụựi Taọp laứm vaờn :Tìm

các yếu tố miêu tả và biểu cảm, trong

văn bản các yếu tố đó đã giúp nhà

văn hoàn thành xuất sắc hình tợng

nghệ thuật “chiếc lá cuối cùng “ nh

thế nào?

Giôn-xi vẽ chiếc lá cuối cùng trong đêm ma tuyết lạnh lẽo

-Cụ vẽ âm thầm, lặng lẽ bằng chứng là: “Ngời ta tìm thấy chiếc thang … trộn lẫn…” -Yêu thơng lo lắng hết lòng cho

số phận của Giôn-xi

+H/S quan sát bảng phụ 2

Thảo luận nhóm, làm bài tập trắc nghiệm trên giấy

-Đại diện lên làm trên bảng phụ

+Tạo cho nhân vật và ngời đọc bất ngờ, làm nổi bật đức hy sinh

và lòng vị tha của Bơ-men

-Nghệ thuật kể chuyện đảo lộn thời gian

-Xiu nhận xét: “đó là một kiệt tác” đó là nhận xét hoàn toàn

đúng

-Vì nó giống nh thật đến nỗi 2 hoạ sĩ thật cũng không nhận ra

- Nó ra đời trong hoàn cảnh khắc nghiệt của một tình yêu

th-ơng mạnh mẽ và sự hy sinh cao thợng

- Nó thổi vào tâm hồn Giôn –xi hơi ấm và nghị lực, giúp cô vợt qua cái chết trở về sự sống

- Cụ không hề nghĩ nh vậy mà chỉ đơn giản là may ra có thể cứu đợc cô bé Giôn-xi đáng

th-ơng

- Điều đó càng làm tăng thêm giá trị nhân văn của tác phẩm

-Nhà văn muốn ca ngợi tình yêu thơng, tấm lòng vị tha của những con ngời nghèo khổ trên

đất Mỹ nói riêng, trên mọi miền trái đất nói chung

-Nghệ thuật chân chính phải h-ớng tới con ngời và vì con ngời

- HS tỡm vaứ phaựt bieồu -VD: “Nhng ô kìa!” “ngà hôm

đó trôi qua … kiểu Hà Lan…”

 giúp ngời ủoùc thấy rõ thiên nhiên khắc nghiệt và chiếc lá

cuối cùng đang héo tàn, theo

phàng

-Thể hiện tình thơng yêu bao la cuỷa cuù Bụ – men ủoỏi vụựi Gioõn - xi

- Đức hy sinh và lòng vị tha cao quý của cụ Bơ-men

- Bức vẽ là một kiệt tác, là một tác phẩm nghệ thuật h-ớng tới con ngời

-Tác phẩm mang giá trị nhân văn lụựn lao

=>Kieọt taực ô Chieỏc laự cuoỏi cuứng ằủửụùc veừ baống caỷ tỡnh thửụng yeõu bao la vaứ ủửực

hy sinh cao thửụùng cuỷa cuù giaứ Bụ - men

*Chuyeồn yự sang muùc 2(Tieỏt 30)

+ Hãy tìm những chi tiết nói lên thái

độ và việc làm của Xiu dành cho

Giôn-xi.?

+Những chi tiết ấy đã nói lên tình

cảm gì của Xiu đối với Giôn –Xi ?

Xiu liệu có biết sự thật về chiếc lá

cuối cùng ngay từ đầu không? Chi

tiết nào giúp em biết điều đó ?

+Câu văn “Nhng ô kìa” đã diễn tả

tâm trạng gì của ai ?

+ Vậy theo em Xiu biết sự thật vào

lúc nào? Tại sao cô lại bình tĩnh khi

lần thứ 2 Giôn-xi bảo kéo mành lên?

-Nếu Xiu biết trớc ý đinh của cụ

Bơ-men thì truyện có bớt sức hấp dẫn

không vì sao?

-GV: Cho đến hai, ba ngày sau khi

chắc chắn Giôn-xi khỏi bệnhXiu mới

khoan thai kể về sự thật của chiếc lá

dũng cảm

+Vậy cách ngắt đoạn, đảo ngợc thời

gian nh thế có tác dụng gì ?

GV:Cùng với nhân vật Bơ-men, Xiu

đã góp những màu sắc nhỏ nhẹ, trong

sáng làm đẹp thêm bức tranh tình

ng-ời bao la, kỳ diệu

+Khi khắc hoạ nhân vật Xiu, nhà văn

đã sử dụng giọng kể nh thế nào? Hiệu

quả nghệ thuật của giọng kể ấy?

* Chuyeồn yự sang muùc 3

+Em hãy nhắc lại hoàn cảnh sống của

Giôn - xi?

+Suy nghĩ của Giôn-xi: “khi chiếc lá

cuối cùng rụng …sẽ chết” giúp em

hiểu gì về tâm trạng của Giôn-xi?

+ Lúc nhìn thấy chiếc lá cuối cùng

cha rụng vào sáng hôm sau, Giôn-xi

có tâm trạng nh thế nào?

quy luật tửù nhiên nó

sẽ rụng – là điều không thể tránh khỏi Thấy đợc sự dũng cảm trờng tồn của chiếc lá

-Sợ sệt ngó ra ngoài cửa sổ nhìn dây thờng xuân đang rụng dần hết lá mà chẳng biết nói năng gì

-Khi nghe Giôn-xi ra lệnh kéo mành lên, Xiu làm theo một cách chán nản gần nh tuyệt vọng

-Cố hết sức chăm sóc Giôn-xi:

nấu cháo, pha sữa, mời bác sĩ…

Thể hiện tình yêu thơng, chăm sóc Giôn-xi nh đối với đứa em ruột thịt

-Lúc đầu Xiu không hề biết sự thật đó vì vậy mà khi Giôn-xi bảo kéo mành lên, cô đã “làm theo một cách chán nản” sau đó còn “cúi khuôn mặt hốc hác”

xuống ngời bệnh nói lời não nuột

-Tâm trạng ngạc nhiên không ngờ chiếc lá cuối cùng còn trên cành trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy

-Đó là tâm trạng của Giôn-xi và Xiu

HS thảo luận:

Có thể ngay khi kéo mành lên lần thứ hai, cô đã đến đó xem thực h ra sao và cô đã dấu sự thật đó với Giôn-xi

-Truyện sẽ bớt hấp dẫn vì Xiu không bị bất ngờ và không làm nổi bật đợc tâm trạng lo lắng thấm đợm tình yêu của xiu

- Làm cho nhân vật trở nên tinh

tế, vai trò ngời chị của Xiu càng thêm nổi bật

- Giọng kể thủ thỉ, tâm tình nh một làn hơi ấm, dịu dàng giữa

đêm đông giá buốt

- Bị bệnh nặng, nghèo, mang tâm trạng yếu đối gần nh bất lực trớc bệnh tật Cô chỉ trông đợi chiếc lá cuối cùng của cái dây leo già cỗi kia rụng xuống thì cô

lìa đời

- Chán nản, mệt mỏi và tuyệt vọng buông xuôi

-Ngạc nhiên nhng rồi lại trở lại tâm trạng ban đầu

2.Tình yêu th ơng của Xiu

- Lo sụù khi nhỡn vaứi chieỏc laự ớt oỷi treõn tửụứng

- Lo laộng cho beọnh taọt cuỷa Gioõn – xi

Heỏt loứng chaờm soực Gioõn -xi

*Cách kể chuyện, ngắt

đoạn, đảo ngợc thời gian làm nổi bật vai trò ngời chị của Xiu với Giôn-xi: Giàu lòng yêu thơng, có tấm lòng

vị tha cao cả

3.Diễn biến tâm trạng của Giôn-xi

-Chán nản, mệt mỏi, tuyệt vọng, buông xuôi

+Lần thứ hai, khi trời vừa hửng sáng

Giôn-xi lại kéo mành lên hành động

đó thể hiện tâm trạng gì?

+Khi thấy chiếc lá cuối cùng vẫn dai

dẳng kiên cờng chống chọi lại khắc

nghiệt của thiên nhiên,Giôn-xi đã

quyết định ra sao?

+Nguyên nhân nào dẫn đến tâm trạng

hồi sinh ở Giôn –xi?

GV bình: Chiếc lá cuối cùng ấy đã

đem lại nhiệt tình tuổi trẻ của

Giôn-xi, trở lại cho cô, là phơng thuốc màu

nhiệm kỳ diệu Nó nh một tia lửa,

một động lực làm phát sinh, nội lực

giúp Giôn-xi thay đổi tâm trạng, có

đ-ợc tình yêu cộng sống và đấu trang

để chiến thắng bệnh tật.

+Tại sao nhà văn kết thúc truyeọn

bằng lời kể của Xiu mà không để cho

Giôn-xi phản ứng gì thêm ?

+ Truyeọn đợc kết thúc trên cơ sở 2 sự

kiện bất ngờ đối lập nhau tạo nên

hiện tợng đảo ngợc tình huống 2

lần,em hãy chỉ rõ điều đó

-Tàn nhẫn, lạnh lùng thờ ơ với chính bản thân mình

-Nhìn chiếc lá hồi lâu, cô gọi Xiu để tâm sự “ có cái gì đấy…

muốn chết là một tội.”

-Thèm ăn cháo, uống sữa, ớc mơ

vẽ vịnh…

-Thuốc men, sự chăm sóc nhiệt tình của bạn, khâm phục sự gan góc kiên cờng của chiếc lá

-Đó còn là quá trình đấu tranh của bản thân Giôn-Xi để chiến thắng cái chết

-Kết thúc nh vậy sẽ tạo cho truyện một d âm nh còn vơng vấn để lại trong lòng ngời đọc nhiều suy nghĩ và dự đoán +Tình huống 1:Giôn-xi đang tiến dần đến cái chết cuối cùng

đã chiến thắng bệnh tật trở lại yêu đời

-Tình huống 2: Cụ Bơ-men đang khoẻ mạnh đến cuối truyện thì

lại qua đời

-Khoõng coứn nieàm tin vaứo sửù soỏng

-Khát khao đợc sống, đợc làm nghệ thuật

4.Đảo ng ợc tình huống 2 lần

-Một cụ già đi từ sự sống

đến cái chết để dẫn dắt một cô gái từ cái chết trở về sự sống

5’) *Hoạt động 3: Đọc - tìm hiểu ý nghĩa văn bản : III.Tổng kết

+Từ sự phân tích trên, hãy khái quá

lại nghệ thuật của văn bản

+Những nghệ thuật đó có tác dụng gì

trong việc thể hiện nội dung văn bản?

Nghệ thuật: Cách kể chuyện độc

đáo nhiều tình tiết hấp dẫn, Sắp xếp chặt chẽ, khéo léo, kết cấu

đảo ngợc tình huống 2 lần, khắc hoạ rõ nét tâm lí hành động của nhân vật

-Nội dung: Làm nổi bật chiếc lá

dũng cảm và chân dung những con ngời nghèo khổ nhng tình yeõu thơng thì bao la vô tận

- HS ủoùc ghi nhụự SGK/90

1 Ng heọ thuaọt :

- Tỡnh tieỏt haỏp daón baỏt ngụứ

- ẹaỷo ngửụùc tỡnh huoỏng hai laàn gaõy hửựng thuự cho ngửụứi ủoùc

2 Noọi dung:

- Tỡnh yeõu thửụng cao caỷ giửừa nhửừng con ngửụứi ngheứo khoồ

- Ngheọ thuaọt chaõn chớnh laứ ngheọ thuaọt cuỷatỡnh yeõu thửụng vaứ haùnh phuực cuỷa con ngửụứi

5’) Hoạt đoọng 4: Hớng dẫn củng cố luyện tập IV Luyện tập

+Nếu đợc phép đặt tên cho tác phẩm,

em sẽ choùn nhan đề nào? Vì sao ?

+Vì sao OHen-ri lại đặt tên cho tác

phẩm của mình là “ Chiếc lá cuối

cùng “?

- HS thảo luận nhóm, cử đại diện trình bày

- HS tuỳ chọn miễn các em lí giải phù hợp

-Hoạt động cá nhân -Vì” chiếc lá cuối cùng” có một

vị trí quan trọng xuyên suoỏt toàn bộ cốt truyện gây xúc động

1.Choùn nhan đề khác cho văn bản

+Hãy tởng tợng ra sự phản ứng của

Giôn-xi khi nghe Xiu kể về sự thật

của chiếc lá cuối cùng và cái chết của

cụ Bơ -men

Từ sự tởng tợng đó, em hãy viết lại

phần kết truyện

+Bức tranh trong SGK minh hoạ cho

cảnh nào của truyện? Nếu đợc vẽ

tranh minh hoạ em sẽ choùn cảnh nào?

Hãy nêu ý tởng ?

và nhen lên tình yêu sự sống đó

là hình ảnh cảm động tận đáy lòng ngời và trở thành một biểu tợng nghệ thuật bất ngờ độc đáo mang ý nghĩa nhân văn, nhân bản sâu sắc

-Hoạt động nhóm

- ẹaùi dieọn nhoựm trỡnh baứy

- Caực nhoựm khaực nhaọn xeựt goựp

yự

- HS trỡnh baứy yự tửụỷng 2 Viết lại phần kết của

truyện 3.Trình baứy ý tởng vẽ tranh

4 Daởn doứ HS chuaồn bũ cho tieỏt hoùc tieỏp theo(1’)

- Yêu cầu HS về nhà học để nắm chắc nội dung nghệ thuật của tác phẩm- chủ đề

- Viết một đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm về một nhân vật yêu thích trong văn bản

- Chuaồn bũ tieỏt sau : Chửụng trỡnh ủũa phửụng phaàn Tieỏng Vieọt

IV RUÙT KINH NGHIEÄM, BOÅ SUNG:

Sỏng kiến kinh nghiệm này tụi ỏp dụng cho lớp 8 A3 năm học 2010 – 2011

Sau khi ỏp dụng tụi thu được kết quả như sau

Lớp

8A3

Sĩ số Trước khi chưa ỏp dụng sỏng

kiến kinh nghiệm Sau khi ỏp dụng sỏng kiến kinh nghiệm

36 G K TB Y G K TB Y

5 10 16 5 7 11 15 3

III KẾT LUẬN

1/ Kết luận:

Treõn ủaõy laứ moọt kinh nghieọm nhoỷ maứ toõi maùnh daùn neõu trong vieọc giaỷng daùy moõn Ngửừ vaờn 8 Tửứ kinh nghieọm naứy toõi ủaừ giaỷng daùy cho HS trong naờm hoùc qua vaứ ủaùt ủửụùc moọt soỏ keỏt quaỷ thaọt ủaựng khớch leọ.

Qua vieọc hửụựng daón HS ủoùc hieồu vaờn baỷn theo hửụựng tớch cửùc, caực em ủaừ coự nhửừng hửựng thuự hụn trong hoùc taọp , tửứ choó lửụứi chuaồn bũ baứi , khoõng naộm vửừng noọi dung , ngheọ thuaọt cuỷa moọt vaờn baỷn HS ủaừ thửụứng xuyeõn chuaồn bũ baứi trửụực khi ủeỏn lụựp , ủoùc trửụực vaờn baỷn ụỷ nhaứ

Baứi thi hoùc kyứ veà nhửừng caõu hoỷi lieõn quan ủeỏn phaàn ẹoùc – hieồu vaờn baỷn HS