2/ Th ực trạng của vấn đề : Thực trạng hiện nay không ít học sinh không biết cách làm bài văn nghị luận : không biết đặt vấn đề , giải quyết vấn đề và kết thúc vấn đề một cách rõ ràng mà
Trang 1Phòng giáo dục đào tạo THAỉNH PHOÁ QUY NHễN
Trờng thcs NHễN HAÛI
**********
SAÙNG KIEÁN KINH NGHIEÄM
ẹeà taứi :
HệễÙNG DAÃN HOẽC SINH BIEÁT CAÙCH LAỉM VAấN NGHề LUAÄN CHệÙNG MINH
TRONG CHệễNG TRèNH NGệế VAấN 7
Ngửụứi thửùc hieọn : ẹinh Thũ Kim Nguyeõn Giaựo vieõn giaỷng daùy moõn : Ngửừ vaờn 7
Naờm hoùc 2011 - 2012
MỤC LỤC
Trang 21 ĐẶT VẤN ĐỀ Trang 3
2.3.CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Trang 6 2.4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 11
1/ ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong chương trình Ngữ văn cấp Trung học cơ sở , HS sẽ được học các văn bản với những phương thức biểu đạt khác nhau như : tự sự ,miêu tả , biểu cảm , nghị luận Đặc biệt
Trang 3trong phân môn Tập làm văn các em sẽ học cách tạo lập các kiểu văn bản này Đối với kiểu van bản tự sự , miêu tả , biểu cảm các em đã được làm quen ở lớp dưới , nhưng đối với kiểu văn bản nghị luận thì lại là kiểu văn bản hoàn toàn mới các em chưa được học ở lớp dưới ( tiểu học) Lớp 7 (học kì II) là lớp các em bắt đầu làm quen với kiểu văn bản nghị luận đồng thời kiểu văn bản này lại là tiền đề, là cở sở cho các em làm văn nghị luận tốt ở các lớp trên nữa Văn nghị luận đòi hỏi các em phải có kiến thức rộng về văn học cũng như trong cuộc sống thì mới làm bài đạt hiệu quả được Nếu các em bị hỏng kiến thức về văn nghị luận ở lớp 7 thì lên lớp trên các em không thể tạo lập được một văn bản nghị luận đạt hiệu quả giao tiếp
Bước vào học kỳ II của lớp 7, các em bắt đầu làm quen văn nghị luận với hai kiểu bài tiêu biểu là chứng minh và giải thích Đây là hai kiểu bài hoàn toàn mới mẻ và khó đối với các em Các em phải tập làm quen từ từ với kiểu bài mới này và rút ra những điều khác biệt với các kiểu bài khác Tuy nhiên qua việc giảng dạy và kết quả kiểm tra trong năm học trước tôi thấy học sinh còn mơ hồ , thiếu kiến thức hiểu biết trong việc viết văn nghị luận chứng minh và giải thích hoặc chứng minh kết hợp với giải thích Từ thực trạng trên nên tôi chọn đề tài “ Hướng dẫn học sinh cách làm văn nghị luận chứng minh” cho sáng kiến kinh nghiệm của mình
2/ GI ẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :
2.1/ Cơ sở lý luận của vấn đề:
Trang 4Khái niệm “Chứng minh” có nghĩa là dùng sự thật để chứng tỏ một sự vật, sự việc, một ý kiến , một nhận định …là đúng hay sai, là thật hay giả Trong lĩnh vực toà án người ta dùng bằng chứng, vật chứng , nhân chứng để chứng minh ai đó có tội hay không có tội Ví
dụ phát hiện vân tay để chứng minh ai đó đã mở chìa khoá vào ăn trộm…
Trong tư duy suy luận khái niệm “ Chứng minh” có một nội dung khác Đó là những chân lí, lí lẽ, căn cứ đã biết để suy ra cái chưa biết và xác nhận cái đó có tính chân thực
Ví dụ : Mọi kim loại đều dẫn nhiệt Sắt là kim loại , vậy sắt dẫn nhiệt
Trong văn nghị luận ,chứng minh là cách sử dụng lí lẽ , dẫn chứng để chứng tỏ một nhận định, một ý kiến, một luận điểm nào đó là đúng đắn Vậy việc làm sáng tỏ vấn đề trong văn nghị luận bằng dẫn chứng , lí lẽ và lập luận là yêu cầu cần thiết cho việc làm văn chứng minh
2 2/ Th ực trạng của vấn đề :
Thực trạng hiện nay không ít học sinh không biết cách làm bài văn nghị luận : không biết đặt vấn đề , giải quyết vấn đề và kết thúc vấn đề một cách rõ ràng mà các em thường nghĩ sao viết vậy, không có sự sắp xếp chọn lọc ý nào nên viết , ý nào không nên viết Vì vậy các em làm bài không sáng tỏ vấn đề nên kết quả thường không đạt yêu cầu
Ví dụ : Để chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ “ Có công mài sắt, có ngày nên kim”
Có học sinh đã viết phần “Đặt vấn đề” như sau :
“ Dân gian từ xưa đến nay đã để lại một câu tục ngữ : Có công mài sắt, có ngày nên
kim”.
Như vậy việc giới thiệu vấn đề cần chứng minh chưa rõ ràng, câu văn chưa chưa thông báo được điều gì về ý nghĩa của câu tục ngữ
Trang 5Hoặc có một học sinh khác viết : Trong cuộc sống của nhân dân ta luôn đề cao câu
tục ngữ “ Có công mài sắt, có ngày nên kim” Đó là một truyền thống quý báu của dân tộc
ta từ xưa đến nay.
Như vậy việc xác định nội dung ý nghĩa của vấn đề chứng minh nhiều học sinh còn
mơ hồ chưa hiểu được ý của nó , nên dẫn đến việc giới thiệu vấn đề chưa phù hợp, nếu không nói là sai
Cũng với đề bài trên có học sinh viết đoạn văn chứng minh như sau : “ Đúng vậy,
con đường đi đến đích không bằng phẳng mà lắm chông gai có khi là một trở lực rất lớn, một khó khăn rất nhỏ nếu thiếu lòng kiên nhẫn thì sẽ không vượt qua được Con người nếu
có kiên trì vượt khó thì chắc chắn sẽ dẫn đến thành công Điều đó được nhân dân ta đúc kết trong câu tục ngữ “ Có công mài sắt , có ngày nên kim”
Câu tục ngữ : “ Có công mài sắt , có ngày nên kim” đã từ lâu đi vào cuộc sống và trở thành phương châm hành động của con người Cuộc đời mới đang hé mở một tương lai sáng rỡ, tương lai thuộc về thế hệ trẻ Những người chủ tương lai của đất nước ngay từ những ngày hôm nay còn trên ghế nhà trường, có trách nhiệm ra sức rèn luyện , tu dưỡng
và học tập để chuẩn bị đi vào cuộc sống mới”
Hai đoạn văn trên chỉ mới là phần mở bài và kết bài chưa phải là phần chứng minh Điều đó cho thấy học sinh chưa nhận nhận thức được việc chứng minh là phải dùng dẫn chứng để minh hoạ
Cũng có học sinh viết phần thân bài như sau :
Trước tiên tôi xin giải nghĩa câu này, nó không đơn thuần là nghĩa đem” mài sắt thành kim” mà ý nghĩa của nó nằm ở nghĩa bóng hãy cố gắng kiên trì vượt qua mọi khó khăn thì mới dẫn đến thành công Phía trước sẽ không cho ta con đường thành công một cách dễ dàng mà chúng ta phải cố gắng vượt qua những khó khăn trở ngại trong cuộc sống thì tương lai mới mang lại nhiều điều tốt đẹp Trong hoàn cảnh nước ta đang còn gặp nhiều khó khăn, gian khổ, nhân dân ta cố gắng kiên trì vượt qua khó khăn ấy, mới có được đất nước như ngày hôm nay.
Trang 6Qua các đoạn văn trên tôi thấy học sinh chưa biết cách đưa dẫn chứng vào bài văn của mình để tăng thêm sức thuyết phục, khả năng diễn đạt của các em còn lủng củng, nghèo
ý, chỉ mới nói chung chung mà chưa có dẫn chứng cụ thể
Như vậy để học sinh có được bài văn chứng minh mang tính thuyết phục cao thì giáo viên nên hướng học sinh vào việc đưa dẫn chứng và phân tích dẫn chứng để tập trung làm sáng tỏ vấn đề chứng minh
2 3/ Các biện pháp tiến hành
Để thực hiện đề tài này tôi đã dự giờ một số tiết dạy của các giáo viện bộ môn và qua việc giảng dạy của bản thân, đồng thời thông qua bài viết tập làm văn và qua việc trao đổi với học sinh về việc làm văn chứng minh Trên cơ sở đó tôi đúc kết kinh nghiệm về việc hướng dẫn học sinh cách làm văn nghị luận chứng minh sao cho có hiệu quả
a)
Yêu cầu : Để viết được bài văn chứng minh có sức thuyết phục thì người giáo viên
cần hướng cho học sinh nắm được các yêu cầu sau :
- Tuỳ theo từng đề bài mà học sinh xác định vấn đề chứngminh, xác lập hệ thống luận điểm , luận cứ rõ ràng
- Thực hiện đầy đủ các bước làm văn nghị luận : Tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn bài, viết bài, đọc lại và sửa chữa
-Biết cách sắp xếp dẫn chứng theo trình tự trước sau - trên dưới - xưa nay - thời gian , không gian …
- Học sinh phải hiểu biết nhiều , đọc nhiều nhớ nhiều để dẫn chứng thêm phong phú , toàn diện
b) Thực trạng và giải pháp :
Ví dụ : Cho đề bài :Dựa vào các bài ca dao đã học và đọc thêm, hãy chứng minh : “ Ca dao Việt Nam đã biểu hiện đa dạng tình yêu quê hương đất nước”
Trang 7* B ước 1 : Trước hết chúng ta hướng cho học sinh tìm hiểu đề bài
- Kiểu bài : nghị luận chứng minh
- Vấn đề chứng minh : Ca dao Việt Nam đã biểu hiện đa dạng tình yêu quê hương đất nước
- Phạm vi dẫn chứng : Các bài ca dao đã học và đọc thêm
* B ước 2 : Lập dàn bài
- Mở bài : Giới thiệu vấn đề cần chứng minh gồm các ý sau :
+ Dẫn dắt vào vấn đề chứng minh
+ Chép lại câu trích dẫn ( câu nêu vấn đề ở đề bài)
Ví d ụ : Có thể mở bài gián tiếp như sau:
Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
………
Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người
Đó là những vần thơ mà nhà thơ Đỗ Trung Quân đã viết để nói về tình yêu quê hương của con người Tình yêu quê hương của con người Việt Nam không chỉ có trong thơ văn của những nhà thơ, nhà văn nổi tiếng mà ngay từ xa xưa tình yêu quê hương đất nước đó đã được thể hiện đầy đủ, sâu sắc và đằm thắm trong từng câu ca dao của dân tộc Chính vì vậy
mà có ý kiến cho rằng : Ca dao Việt Nam đã biểu hiện đa dạng tình yêu quê hương đất nước
- Thân bài : Dùng lí lẽ và dẫn chứng để chứng minh
Phần này giáo viên nên cho học sinh xác định những luận điểm và những luận cứ cần thiết để làm sáng tỏ vấn đề Phần thân bài của bài văn chứng minh bao giờ cũng gồm nhiều
Trang 8đoạn văn, mỗi đoạn văn là một luận điểm của đề bài Vậy ở phần thân bài trong đề văn này cần xác định và sắp xếp những luận điểm , luận cứ theo trình tự sau :
+ Luận điểm 1 : Ca dao ca ngợi những danh lam thắng cảnh của quê hương trên mọi miền đất nước
> Ca dao nhắc đến những cảnh đẹp gắn liền với di tích lịch sử ở Hà Nội như Hồ Gươm ,Tháp Rùa
Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ Xem cầu Thê Húc , xem đền Ngọc Sơn
Đài Nghiên , Tháp Bút chưa sờn Hỏi ai gây dựng nên non nước này ?
>Ca dao nói về xứ Huế mộng mơ với sông Hương , núi Ngự
Đường vô xứ Huế quanh quanh Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
Sông Hương nước chảy trong luôn Núi Ngự danh tiếng cả muôn dặm ngoài.
> Ca dao nhắc đến thành tiên xây ở Lạng Sơn và đền Sòng ở Thanh Hoá ( nơi thờ bà chúa Liễu Hạnh)
Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh
Ở trên tỉnh Lạng có thành tiên xây.
> Ca dao nói về Bình Định gắn với di tích hòn Vọng Phu với những đặc sản nổi tiếng của vùng đất này
Ai về Tuy Phước ăn nem Ghé qua Hưng Thạnh mà xem Tháp Chàm
Bình Định có núi Vọng Phu
Có đầm Thị Nại, có Cù Lao Xanh
Em về Bình Định cùng anh Được ăn bí đỏ nấu canh nước dừa
> Ca dao nói về đồng Tháp Muời
Đồng Tháp Mười cò bay thẳng cánh Nước Tháp Mười lóng lánh cá tôm.
Trang 9> Ca dao nói về Cần Thơ
Cần Thơ gạo trắng nước trong
Ai đi đến đó thì không muốn về
> Ca dao nói về Đồng Nai – Gia Định
Nhà Bè nước chảy chia hai
Ai về Gia Định – Đồng Nai thì về.
+ Luận điểm 2 : Ca dao nhắc đến những di tích lịch sử của dân tộc
> Ca dao nói về sông Lục Đầu gợi chiến thắng Vạn Kiếp chống quân Nguyên xâm lược :
Thành Hà Nội năm cửa chàng ơi
Sông Lục Đầu sáu khúc nước chảy xuôi một dòng
>Ca dao nhắc đến sông Thương và núi Tản Viên – gợi truyền thuyết Sơn Tinh , Thuỷ Tinh
Nước sông Thương bên đục , bên trong Núi Đức Thánh Tản thắt cổ bồng lại có thánh sinh
+ Luận điểm 2 : Ca dao chống kẻ thù thể hiện lòng yêu nước
> Ca dao nói về người anh hùng Trương Định
Gò Công anh dũng tuyệt vời
Ông Trương “ Đám là tối trời” đánh Tây
>Không chỉ người anh hùng Trương Định mà còn nhiều anh hùng nữa cũng đã đứng
lên chống xâm lược , tất cả vì lòng yêu quê hương đất nước
> Ô Loan nước lặng như tờ
Thương người chiến sĩ dựng cờ Cần Vương.
> Ngày xưa đi lính cho Tây
Ngày nay đi lính phanh thây quân thù.
- Kết bài : Khái quát vấn đề vừa chứng minh
Liên hệ bản thân
Từ việc lập dàn bài trên ta có thể viết thành bài văn hoàn chỉnh mà không sợ sai lạc vấn đề, bám chắc vào dàn bài đã lập sẵn thì bài viết sẽ đạt hiệu quả cao
Trang 10Như vậy yêu cầu của việc làm văn chứng minh là giáo viên phải hướng dẫn kỹ cho học sinh cách lập dàn bài ( đây là khâu quan trọng nhất) khi tạo lập văn bản Dàn bài của bài văn chứng minh phải đảm bảo các ý cơ bản sau :
- Mở bài : + Giới thiệu vấn đề cần chứng minh
+ Dẫn câu văn trích
- Thân bài : Xác lập luận điểm , luận cứ cần thiết
+ Luận điểm 1 :
> Luận cứ 1 : Lý lẽ + dẫn chứng
> Luận cứ 2 : Lý lẽ + dẫn chứng
…………
+ Luận điểm 2 :
> Luận cứ 1 : Lý lẽ + dẫn chứng
> Luận cứ 2 : Lý lẽ + dẫn chứng
………
- Kết bài: Khẳng định lại vấn đề chứng minh
Liên hệ bản thân
Đối với các đề bài chứng minh khác giáo viên nên hướng các em vào cách tìm dẫn chứng để chứng minh
Ví dụ : Chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ “ Có công mài sắt , có ngày nên kim”
Sau khi tìm hiểu đề thì giáo viên sẽ định hướng cho các em lập dàn bài , tìm luận điểm , luận cứ
Điều quan trọng là học sinh phải hiểu được ý nghĩa sâu xa của câu tục ngữ “ Có công mài sắt , có ngày nên kim” là gì ( lòng kiên trì, chịu khó sẽ giúp con người đi đến thành công)
Để chứng minh cho vấn đề trên cần xác lập luận điểm, luận cứ ( các luận điểm phải được sắp xếp theo trình tự thời gian, truớc sau hặc theo từng lĩnh vực , sau đó là các luận cứ chứng minh cụ thể Các luận điểm và
luận cứ của đề bài trên được sắp xếp như sau :
- Luận điểm 1 : Lòng kiên trì trong lịch sử ngày xưa
+ Luận cứ : Nguyễn Trãi trong “ Bình Ngô đại cáo” đã nêu bật lòng kiên trì của anh hùng Lê Lợi
Đau lòng nhức óc chốc đà mười mấy năm trời
Nếm mật nằm gai há phải một hai sớm tối.
- Luận điểm 2 : Lòng kiên trì trong sự nghiệp giữ nước
Trang 11+ Luận cứ : Bác Hồ là tấm gương kiên trì vượt khó khi bị Tưởng Giới Thạch bắt giam
Kiên trì và nhẫn nại
Không chịu lùi một phân
Vật chất tuy gian khổ
Không nao núng tinh thần
Sống ở trên đời người cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công
- Luận điểm 3 : Lòng kiên trì trong sự nghiệp xây dựng đất nước
+ Luận cứ 1 : Trong lĩnh vực học tập có tấm gương sáng của thầy Nguyễn
Ngọc Ký bị liệt hai tay nhưng vẫn kiên trì học tập và đã tốt nghiệp Đại học trở thành một người thầy được rất nhiều học sinh yêu mến
+ Luận cứ 2 : Trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật có nhiều nhà bác học cặm cụi trong phòng thí nghiệm, làm đi làm lại hàng trăm lần mới đưa ra được một sáng chế, một phát minh giúp ích cho đất nước như Lương Đình Của – nhà bác học nghiên cứu về lĩnh vực nông nghiệp Giáo sự bác sĩ Tôn Thất Tùng nghiên cứu ra cách ghép gan cho bệnh nhân để cứu người…
+ Luận cứ 3 : Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật có nhạc sĩ dương cầm Đặng Thái Sơn trải qua biết bao công phu khổ luyện mới trở thành nhạc sĩ Sô – panh quốc tế
Như vậy trong bài văn chứng minh lý lẽ bao giờ cũng đi kèm với dẫn chứng mới đủ sức thuyết phục Bài văn chứng minh nêu thiếu dẫn chứng thì sẽ thiếu tính thuyết phục
2.4 / Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm :
Sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã áp dụng ở khối lớp 7 cho đối tượng HS trung bình ,yếu Sau khi đã áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này thì kết quả đạt được như sau :
Năm học 2010 - 2011 Năm học 2011- 2012
Trang 12Số HS:81
Giỏi : 1 ( 1,23%)
Số HS :87
Giỏi : 2 (2,3%) Khá : 26 (32,1%) Khá: 28(32,2%) TBình : 41(50,6%) TBình :44(50,6%) Yếu : 13 (16,0%) Yếu : 13(14,9%)
Từ chỗ học sinh không biết tìm dẫn chứng và cách sắp xếp dẫn chứng , sau khi truyền đạt những điều quan trọng trong cách làm văn , cách đưa dẫn chứng để minh hoạ ( dẫn chứng phải chon lọc tiêu biểu , có tính chân thực và đúng đắn) , thì học sinh đã bước đầu thực hiện được bài viết có dẫn chứng tuy chưa toàn diện lắm Nhưng làm được bài văn chứng minh là một điều đáng khích lệ
Ví dụ : Với đề bài : Hãy chứng minh rằng “ Đời sống của chúng ta sẽ bị tổn hại rất lớn nếu mỗi người không có ý thức bảo vệ môi trường”
Học sinh đã viết được bài văn chứng minh như sau:
“ Có bao giờ bạn nghĩ rằng vật chất mà chúng ta đang có được lấy từ đâu không ? Tất
cả đều lấy được từ môi trường Môi trường đã ban tặng cho chúng ta một nguồn tài nguyên
vô tận : khoáng sản , khí đốt , dầu mỏ, gỗ quý, nứoc , không khí … Nhưng con người không lấy đó làm quý mến trân trọng mà còn hành động ngược lại Chính những hành động thiếu
ý thức của con người trong việc bảo vệ môi trường đã làm cho đời sống con người bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi những câu “trả lời” của môi trường về hành động đó của con người.
Mọi người vẫn hay trách môi trường tại sao lại tạo ra những đợt lũ lụt, hạn hán ? Nhưng
mọi người thử nghĩ lại xem những hiện tượng đó là nguyên nhân do đâu, có phải là do chính con người gây ra ? Đó là hậu quả của việc chặt phá rừng bừa bãi làm cho diện tích đồi trọc tăng lên , khi mưa xuống rừng không còn cây để giữ nước nên đã gây ra lũ lụt, xói mòn , lở đất…
Hiện tượng En – ni – nô gây hiệu ứng nhà kính là do đâu ? Các nhà máy công nghiệp , các phương tiện giao thông thải hàng trăm tấn khói bụi vào không khí , làm thủng tầng ô – zôn Năm 2009 các nhà khoa học dự đoán là năm nóng nhất trong lịch sử.