Rủi ro khi áp dụng phương thức thanh toán quốc tế trong thực tế, trường hợp thương vụ Việt Nam tại Pakistan
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Việc sử dụng phương thức thanh toán quốc tế này hay một phương thức thanh toán khác phụ thuộc vào nhiều yếu tố Thứ nhất, cần xác định mức độ thường xuyên hay không thường xuyên của các mối quan hệ thương mại Thứ hai, cần xác định sự tín nhiệm lẫn nhau cao hay thấp Thứ ba, quy mô của hợp đồng thương mại hoặc dịch vụ lớn hay nhỏ Thứ tư, khả năng hàng hóa của người bán và khả năng tài chính của người mua như thế nào Thứ năm, cần xem xét thận trọng tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của mỗi nước tham gia trong hợp đồng, bởi điều này sẽ ảnh hưởng đến mức độ an toàn trong thanh toán Các bên đối tác cần cân nhắc để chọn phương thức thanh toán cho thích hợp trong mỗi hợp đồng thương mại
Phương thức thanh toán là điều kiện quan trọng nhất trong các điều kiện thanh toán quốc tế Phương thức thanh toán chỉ rõ người bán dùng cách nào để thu tiền về, người mua dùng cách nào để trả tiền Người ta có thể có nhiều phương thức thanh toán khác nhau, nhưng việc lựa chọn phương thức nào phải xuất phát từ yêu cầu của người bán là thu tiền nhanh, đầy đủ, đúng và từ yêu cầu của người mua là nhập hàng đủ số lượng, chất lượng và đúng hạn
Theo đề tài được phân công, nhóm 10 xin được trình bày về phương thức thanh toán giao chứng từ trả tiền ngay – Cash Against Document – viết tắt là CAD Nhóm chúng tôi sẽ làm rõ về các vấn đề sau đây:
1 Khái niệm về phương thức
2 Quy trình thực hiện
3 Bộ chứng từ của phương thức CAD
4 Các bên tham gia cùng với quyền và nghĩa vụ của mình
5 Ưu nhược điểm của phương thức
6 Điều kiện áp dụng phương thức
7 So sánh với các phương thức khác
8 Vị trí của CAD
9 Rủi ro khi áp dụng phương thức này trong thực tế, trường hợp thương vụ Việt Nam tại Pakistan
Trang 2I KHÁI NIỆM:
Phương thức giao chứng từ trả tiền ngay là phương thức thanh toán trong đó nhà nhập khẩu yêu cầu ngân hàng phục vụ mình mở tài khoản tín thác để thanh toán tiền cho nhà xuất khẩu với điều kiện nhà xuất khẩu xuất trình những chứng từ theo yêu cầu đã được thỏa thuận cho ngân hàng để được thanh toán tiền
Tài khoản tín thác là tài khoản ký quỹ do ngân hàng mở cho người nhập khẩu, dựa trên mối quan hệ ủy thác của người nhập khẩu cho ngân hàng
II QUY TRÌNH TIẾN HÀNH NGHIỆP VỤ:
1 Khi các bên tham gia có cùng quan hệ với một ngân hàng (thường là ngân hàng phục vụ người xuất khẩu):
Sơ đồ nghiệp vụ thanh toán của phương thức CAD:
(1) Nhà nhập khẩu đến ngân hàng ở người xuất khẩu ký một bản ghi nhớ, đồng thời thực hiện việc ký quỹ 100% trị giá của thương vụ để lập tài khoản ký thác
Bản ghi nhớ sẽ là cơ sở để ngân hàng dịch vụ trả tiền theo chỉ thị của người nhập khẩu, khi thực hiện thanh toán theo phương thức CAD Nội dung chính của bản ghi nhớ là:
- Nhà nhập khẩu cam kết ký quỹ đầy đủ 100% trị giá của thương vụ
- Các chứng từ mà nhà xuất khẩu phải xuất trình khi lãnh tiền ở ngân hàng
- Thời hạn thanh toán
- Mức phí dịch vụ mà ngân hàng được hưởng và ai phải trả phí này (thường là nhà xuất khẩu phải trả)
(2) Ngân hàng thông báo cho nhà xuất khẩu rằng: Nhà nhập khẩu đã ký quỹ, tài khoản ký thác đã bắt đầu hoạt động
(3) Nhà xuất khẩu giao hàng cho nhà nhập khẩu dưới sự kiểm soát của đại diện nhà nhập khẩu
Ngân hàng
Trang 3(4) Nhà xuất khẩu xuất trình cho ngân hàng bộ chứng từ mà nhà nhập khẩu yêu cầu để rút tiền
(5) Ngân hàng kiểm tra tính hợp lệ của bộ chứng từ và trả tiền cho nhà xuất khẩu (6) Ngân hàng giao bộ chứng từ cho người đại diện nhà nhập khẩu
2 Khi việc thanh toán diễn ra có sự tham gia của 2 ngân hàng trung gian:
Quá trình thực hiện phương thức này diễn biến như sau:
(1) Sau khi hợp đồng mua bán ngoại thương được ký kết, nhà nhập khẩu đến ngân hàng phục vụ mình xin thực hiện dịch vụ CAD Ngân hàng và nhà nhập khẩu sẽ thoả thuận ký với nhau qua bảng ghi nhớ (memorandum), bao gồm những nội dung như sau:
+ Nhà NK, NM cam kết đặt cọc 100% giá trị lô hàng
+ NH mở TK tín thác cho NM
+ NH cam kết chỉ thanh toán tiền hàng cho NB khi họ xuất trình Bộ chứng từ đầy đủ, hợp lệ & trong thời hạn thanh toán
+ Bên phải trả phí hoa hồng dịch vụ cho NH
Phương thức thanh toán: CAD.
Tên, địa chỉ của các đối tượng có liên quan.
Số tiền ký quỹ: 100% giá trị hợp đồng.
Những chứng từ yêu cầu.
Chi phí dịch vụ thực hiện phương thức CAD.
(2) Ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu sẽ chuyển tiền vào tài khoản ký thác đồng thời thông báo cho nhà xuất khẩu biết về tài khoản ký thác đã bắt đầu hoạt động thông qua ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu
(3) Nhà xuất khẩu sẽ tiến hành giao hàng dưới sự kiểm soát của người đại diện của nhà nhập khẩu tại nước nhà xuất khẩu
(5) Ghi có
Nhà nhập khẩu
Nhà xuất khẩu
Exporter
Ngân hàng phục vụ
nhà nhập khẩu
Exporter
Ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu Exporter (6) bộ chứng từ
(3)hàng hóa, dịch vụ
(6) bộ
Quy trình thực hiện giao chứng từ trả tiền ngay
(2)
Trang 4(4) Nhà xuất khẩu xuất trình chứng từ cho ngân hàng phục vụ mình yêu cầu xin thanh toán
(5) Ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu tiến hành kiểm tra chứng từ theo yêu cầu của bản ghi nhớ, nếu thấy phù hợp thì thanh toán ghi có tài khoản của nhà xuất khẩu và ghi nợ vào tài khoản ký quỹ của nhà nhập khẩu
(6) Ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu sẽ chuyển chứng từ cho nhà nhập khẩu thông qua ngân hàng phục vụ cho nhà nhập khẩu để nhà nhập khẩu đi nhận hàng
III BỘ CHỨNG TỪ CẦN XUẤT TRÌNH CHO NGÂN HÀNG ĐỂ THANH TOÁN:
1 Bộ chứng từ sử dụng trong phương thức thanh toán CAD, khi hàng hóa được giao trực tiếp cho người nhập khẩu:
- Thư xác nhận đã giao hàng cho người mua có đại diện ở nước xuất khẩu cấp
- Bản sao vận đơn và hóa đơn thương mại có xác nhận của đại diện người mua tại nước xuất khẩu
- 3 bản vận đơn gốc
- Hóa đơn thương mại
- Giấy chứng nhận chất lượng hàng hóa
- Giấy chứng nhận số lượng, trọng lượng hàng hóa
2 Bộ chứng từ sử dụng trong phương thức trả ngay sau khi giao hàng cho ngoại quan
Kho ngoại quan là khu vực kho, bãi được thành lập trên lãnh thổ Việt Nam, ngăn cách với khu vực xung quanh để tạm lưu giữ, bảo quản hoặc thực hiện một số dịch vụ đối với hàng hoá từ nước ngoài, hoặc từ trong nước đưa vào kho theo hợp đồng thuê kho ngoại quan được ký giữa chủ kho ngoại quan và chủ hàng
Kho ngoại quan được phép thành lập ở các khu vực sau:
+ Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là đầu mối giao lưu hàng hoá giữa Việt Nam với nước ngoài, có điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu.
+ Các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu chế xuất, các khu kinh tế đặc biệt khác.
+ Kho ngoại quan, hàng hoá, phương tiện vận tải ra, vào hoặc lưu giữ, bảo quản trong kho ngoại quan phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan.
- Thư xác nhận đã giao hàng cho người mua có đại diện tại nước xuất khẩu cấp
Trang 5- Bản sao của hóa đơn giao nhận hàng hóa có xác nhận của người đại diện nhà nhập khẩu
- Hóa đơn thương mại gồm 3 bản sao được xác nhận bởi đại diện của nhà nhập khẩu
- Biên bản nhận hàng của kho ngoại quan trên đó có xác nhận và chữ ký của người đại diện bên nhà nhập khẩu
- Thư yêu cầu chuyển tiền của nhà nhập khẩu từ tài khoản tín thác
IV CÁC BÊN THAM GIA VÀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CÁC BÊN:
Trang 6Bên
tham gia
Ngườ
i mua (nhà
nhập
khẩu)
Là người có nhu cầu hàng hóa nên họ sẽ liên hệ với bên bán để đặt đơn mua những hàng hóa theo yêu cầu của họ
Yêu cầu ngân hàng mở cho mình một tài khoản tín thác, số dư tài khoản bằng 100% giá trị hợp đồng để thanh toán cho nhà xuất khẩu
Phải hoàn thành nghĩa vụ thanh toán đầy
đủ bên bán (nhà xuất khẩu)
Bên mua sẽ trả tiền trước cho bên bán một số tiền từ 10% - 30% giá trị hơp đồng Sau khi ngân hàng thông báo là đã nhận
bộ chứng từ từ bên bán thi bên mua có nghĩa
vụ là trả nốt hết số tiền còn lại cho ngân hàng
để nhận được bộ chứng từ giao hàng
Ngườ
i bán (nhà
xuất khẩu)
Là người có hàng hóa sẽ liên hệ với bên người mua để thỏa thuận các điều khoản về hợp đồng mua bán và chuyển hàng hóa ra nước ngoài
- Được nhận tiền hàng
- Trong trường hợp bên mua không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán thì bên bán có quyền yêu cầu ngân hàng của bên mua trả lại bộ chứng
từ giao hàng để tìm cách bán lô hàng cho đơn vị khác hoặc yêu cầu hãng tầu tái xuất lô hàng đi nước khác hoặc đưa trả lại bên nước xuất khẩu
Bên bán (nhà xuất khẩu) sau khi được
ngân hàng thông báo là giữa họ và bên nhà nhập khẩu đã thỏa thuận ký kết một hợp đồng thì bên bán có nghĩa vụ là giao hàng cho người mua theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng, lập chứng từ xuất trình cho ngân hàng
Ngân
hàng bên
nhà xuất
Là ngân hàng phục
vụ nhà xuất khẩu
Nhận phí khi làm trung gian thanh toán - Tài trợ cho nhà xuất khẩu thực hiện
thương mại quốc tế
- Tiến hành kiểm tra bộ chứng từ thanh
Trang 7khẩu toán hàng xuất theo yêu cầu trong bản ghi nhớ
nếu thấy phù hợp thì thanh toán ghi có tài khoản của nhà xuất khẩu và ghi nợ vào tài khoản ký quỹ của nhà nhập khẩu
- Ngân hàng sẽ chuyển chứng từ cho nhà nhập khẩu thông qua ngân hàng phục vụ nhà nhập khẩu để nhà nhập khẩu đi nhận hàng
Ngân
hàng bên
nhà nhập
khẩu
Là ngân hàng phục
vụ nhà nhập khẩu
Nhận phí khi làm trung gian thanh toán - Tài trợ cho nhà nhập khẩu thực hiện
thương mại quốc tế
- Kiểm tra bộ chứng từ thanh toán hàng nhập
Thực hiện chuyển tiền vào tài khoản ký thác đồng thời thông báo cho nhà xuất khẩu biết về tài khoản ký thác đã bắt đầu hoạt động thông qua ngân hàng nhà phục vụ xuất khẩu
Trang 8V ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA PHƯƠNG THỨC CAD
1 Ưu điểm:
1.1 Đối với chuyển tiền CAD nhập khẩu:
- Phương thức thanh toán này rất được ưa chuộng và khá phổ biến trên thế giới vì thủ tục ít phức tạp và ít rủi ro cho nhà nhập khẩu
- Các doanh nghiệp nhập khẩu không chọn phương thức thanh toán nhờ thu hoặc chuyển tiền bằng điện mà thanh toán theo CAD sẽ giúp các doanh nghiệp có cơ hội nhận được chứng từ nhanh chóng và tăng cường mối quan hệ tốt đẹp với các đối tác xuất khẩu do việc thanh toán diễn ra tức thì
- Thủ tục thanh toán đơn giản (chỉ cần chuyển đủ tiền vào tài khoản ký thác)
- Rút ngắn thời gian thanh toán do việc xử lý chứng từ đơn giản và trực tiếp
1.2 Đối với chuyển tiền CAD xuất khẩu:
- Phương thức này được ưa chuộng vì người bán nhận được tiền nhanh (vì chỉ khi nhà nhập khẩu chuyển đủ tiền kí quỹ, thì ngân hàng mới thông báo cho nhà xuất khẩu để giao hàng) và thủ tục ít phức tạp
- Các doanh nghiệp xuất khẩu sử dụng phương thức này sẽ giúp rút ngắn thời gian nhận tiền do việc xử lý chứng từ đơn giản và trực tiếp bởi một ngân hàng phục vụ nhà xuất khẩu
- Thủ tục thanh toán đơn giản (vì ngân hàng thanh toán cho nhà xuất khẩu chủ yếu căn cứ vào loại chứng từ phải xuất trình chứ không kiểm tra nội dung của từng chứng từ như phương thức LC)
- Chi phí thấp (do thủ tục thanh toán nhanh)
- Rút ngắn thời gian thanh toán do việc xử lý chứng từ đơn giản và trực tiếp
2 Nhược điểm:
- Chỉ có lợi cho nhà xuất khẩu, còn nhà nhập khẩu thì hầu như không có lợi Nhà nhập khẩu phải có đại diện hay chi nhánh ở nước nhà xuất khẩu vì phải xác nhận hàng hoá trước khi gửi nhằm tránh những trường hợp người bán xuất trình chứng từ không phù hợp với hàng hóa thực giao (điều này rất khó khăn cho nhà nhập khẩu vì mỗi lần nhập khẩu một loại hàng hóa nào đó phải cử đại diện, làm tăng chi phí)
- Nhà nhập khẩu phải kí quỹ để thực hiện phương thức này nên sẽ dẫn đến việc ứ đọng vốn ở ngân hàng Nếu nhà xuất khẩu không giao hàng thì tiền kí quỹ sẽ không được hưởng lãi suất
- Chỉ áp dụng khi hai bên phải tin tưởng lẫn nhau và hàng hóa thuộc lại khan hiếm (đối với thanh toán quốc tế việc hai bên phải tin tưởng lẫn nhau rất khó, bởi không
có một cam kết nào để chứng minh được điều này)
Trang 9- Một số đối tượng xấu giả danh làm bên nhập khẩu đã tìm cách vô hiệu hóa phương thức CAD (Cash Against Documents) bằng cách khi bên nhập khẩu không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán, bên xuất khẩu không thể bán lô hàng cho đơn vị nhập khẩu khác và cũng không thể tái xuất lô hàng ra khỏi nước nhập khẩu Kết cục thường là bên xuất khẩu mất trắng lô hàng
VI ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG CAD:
- Người mua và người bán có quan hệ mua bán tốt, tin tưởng lẫn nhau
- Áp dụng trong mua bán những mặt hàng khan hiếm
- Áp dụng phương thức trả tiền ngay
- Áp dụng trong trường hợp người mua có đại diện ở nước xuất khẩu để giám sát quá trình giao hàng
VII SO SÁNH PHƯƠNG THỨC CAD VỚI MỘT SỐ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN QUỐC TẾ KHÁC:
1 Các phương thức thanh toán quốc tế - thuận lợi và bất lợi:
Trang 10Phương thức Định nghĩa Điều kiện áp dụng Thuận lợi Bất lợi
Mở tài khoản Là phương thức thanh
toán mà qua đó tổ chức xuất khẩu khi xuất khẩu hàng hóa, cung ứng dịch vụ, thì ghi nợ cho bên nhập khẩu, vào một cuốn sổ riêng của mình và việc thanh toán các khoản nợ này được thực hiện trong từng thời kỳ nhất định
- Nhà xuất khẩu có xếp hạng tín dụng tốt
- Nhà xuất khẩu là một khách hàng có quan hệ lâu dài, tin tưởng, quen biết
- Bên nhập khẩu là công ty phụ thuộc (công ty con) của bên xuất khẩu hoặc ngược lại
- Áp dụng đối với những hàng hóa nhỏ
- Ở những quốc gia
có rủi ro thấp
- Việc ghi sổ là đơn giản cho nhà xuất khẩu
- Đơn giản hóa chứng từ
- Tính cạnh tranh (do nhà xuất khẩu giảm bớt các chi phí giao dịch từ sự đơn giản hóa chứng từ)
- Chi phí giao dịch thấp
- Toàn bộ gánh nặng tài chính rơi vào nhà xuất khẩu
- Có thể gặp rủi ro do sự thay đổi tỷ giá hối đoái
Giao chứng
từ khi chấp
nhận thanh
toán
Nhà xuất khẩu giao hàng và xuất trình hối phiếu
và bộ chứng từ cho ngân hàng với yêu cầu bộ chứng
từ chỉ được giao cho nhà nhập khẩu khi nhà nhập khẩu chấp nhận hối phiếu
- Nhà nhập khẩu được xếp hạng tín dụng tốt
- Quốc gia có rủi ro thấp
- Hối phiếu là bằng chứng cho số tiền mắc nợ
- Các khoản phải thu có thể được chiết khấu bởi ngân hàng xuất khẩu có hoặc không có quyền truy đòi
- Cho người nhập khẩu thời
- Nhà xuất khẩu chỉ nhận được tiền cho tới khi đến hạn hối phiếu
- Rủi ro do sự thay đổi tỷ giá hối đoái
- Người xuất khẩu có thể gặp phải rủi ro tín dụng từ nhà
Trang 11gian để bán hàng hóa trước khi phải thanh toán (được cấp tín dụng thương mại)
- Chi phí giao dịch thấp
nhập khẩu hay rủi ro do các điều kiện chính trị từ nước nhập khẩu
- Nhà xuất khẩu có thể gặp rủi ro bị từ chối nhận hàng
Nhờ thu kèm
chứng từ với
hối phiếu trả
ngay (D/P) và
CAD
D/P: Nhà xuất khẩu
giao hàng và xuất trình hối phiếu và bộ chứng từ cho ngân hàng với yêu cầu bộ chứng từ chỉ được giao cho nhà nhập khẩu khi nhà nhập khẩu thanh toán hối phiếu ngay khi nhìn thấy
CAD: Nhà nhập khẩu
yêu cầu ngân hàng mở tài khoản ký thác để thanh toán tiền cho nhà xuất khẩu, khi nhà xuất khẩu trình bày đầy
đủ những chứng từ theo yêu cầu Nhà xuất khẩu sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao hàng sẽ xuất trình bộ chứng
từ cho ngân hàng để nhận
- Người nhập khẩu
có xếp hạng tín dụng tốt
- Hàng hóa được giao
có khối lượng nhỏ hoặc trung bình
- Quốc gia có rủi ro thấp
- Có thể sử dụng ở những quốc gia có sự hạn chế ngoại hối
- Hối phiếu là bằng chứng cho số tiền mắc nợ
- Bộ chứng từ sẽ không được giao cho nhà nhập khẩu trước khi được thanh toán
- Chi phí giao dịch thấp
- Nhà xuất khẩu phải đợi cho đến khi hối phiếu được thanh toán
- Người xuất khẩu có thể gặp phải rủi ro tín dụng từ nhà nhập khẩu hay rủi ro do các điều kiện chính trị từ nước nhập khẩu
- Nhà xuất khẩu có thể gặp rủi ro bị từ chối nhận hàng
