Khác với trước, thiết bị, phương tiện dạy học khôngchỉ là công cụ hỗ trợ trong quá trình dạy học mà nó còn là nguồn kiến thức, tư liệugiúp giáo viên rất nhiều trong việc tổ chức cho học
Trang 1A, LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- Thực hiện theo tinh thần nghị quyết trung ương khóa VII đã đề ra với nhiệm vụ
“Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học”; “Đổi mới phương phápgi¸o dục, đào tạo, khắc phục lối mòn truyền thụ một chiều; rèn luyện hình thànhnếp tư duy sáng tạo cho người học”…
- Trên cơ sở của tinh thần đó, Bộ Giáo Dục & Đào Tạo đã tiến hành thay đổichương trình sách giáo khoa ở các cấp học Và đặc biệt quan trọng trong lần đổimới này là một đổi mới mang tính đột phá đó là đổi mới phương pháp giảng dạy.Trong quá trình đổi mới giáo dục, đổi mới thiết bị, phương tiện dạy học là mộttrong những yếu tố cơ bản bên cạnh nội dung và phương pháp dạy học nhằm thựchiện cho mục tiêu giáo dục Khác với trước, thiết bị, phương tiện dạy học khôngchỉ là công cụ hỗ trợ trong quá trình dạy học mà nó còn là nguồn kiến thức, tư liệugiúp giáo viên rất nhiều trong việc tổ chức cho học sinh học tập một cách chủđộng, sáng tạo…Từ đó hình thành cho học sinh các kĩ năng cần thiết trong việccảm thụ một tác phẩm văn học nói riêng và các kĩ năng tư duy nói chung
- Với vị trí và tầm quan trọng như thế cho nên việc sử dụng, khai thác các phươngtiện, thiết bị dạy học đã và đang được hầu hết các giáo viên quan tâm Đó là sửdụng phương tiện, thiết bị như thế nào để giúp học sinh nắm vững kiến thức mộtcách chủ động, sáng tạo mà không mất nhiều thời gian của tiết học; sử dụng thếnào để học sinh hiểu rõ và khắc sâu tri thức, để học sinh cảm thấy ham học và yêuthích văn chương,… Để làm được điều này, theo tôi, đòi hỏi phải có sự khai tháctriệt để, đúng mực các đồ dùng, phương tiện, thiết bị dạy học
- Thế nhưng trong thực tế giảng dạy phân môn Văn bản, các giáo viên chúng tachủ yếu là giảng giải, phân tích rồi từ đó định hướng cho học sinh cách hiểu, cáchcảm thụ một tác phẩm văn học Đó là cách cảm thụ theo mô hình Nghe Cảmthụ Hiểu (viết) Việc sử dụng mô hình, phương tiện, đồ dùng và thiết bịdạy_học vào sẽ giúp cho mô hình của chúng ta sinh động hơn rất nhiều Đó sẽ làNghe + Đọc + Nói + Nhìn Cảm thụ Hiểu (viết)
Trang 2- Với ưu điểm đó, cho nên ngay từ đầu năm học, tôi đã mạnh dạn áp dụng việckhai thác triệt để các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học sẵn có của nhà trường.Đồng thời, sưu tầm và sáng tạo thêm một số mô hình, tranh ảnh,… vào tiết dạyvăn bản nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, giúp học sinh cảm thụ một tác phẩmvăn học một cách chủ động hơn, từ đó yêu thích, ham học môn học này hơn.
1/ CƠ SỞ LÍ LUẬN
- Thực hiện qui chế thiết bị giáo dục ban hành theo quyết định số41/2000/QĐ/BGD&ĐT ngày 24 tháng 3 năm 2000 của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo:
“Thiết bị giáo dục phải được sử dụng có hiệu quả cao nhất, đáp ứng các yêu cầu
về nội dung và phương pháp được qui định trong chương trình giáo dục” (Điều102)
- Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học của nghị quyết Trung ương 4khóa VII đã được thể chế hóa trong luật giáo dục: “Phương pháp giáo dục phổthông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phùhợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rènluyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Điều 24 khoản 2) Có thể nói, cốt lõicủa đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thóiquen học tập thụ động, học chai, học tủ của người học
- Thực hiện tinh thần đổi mới đó, bộ môn Ngữ Văn đã không ngừng chú trọng cảitiến phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trongviệc chiếm lĩnh kiến thức Để tránh thói quen dạy học “cũ” không cách nào khác
là phải từng bước thay đổi bằng phương pháp dạy học mới Trong đó, việc sửdụng có hiệu quả, các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học có ảnh hưởng rấtquan trọng đến khả năng tiếp thu, nhận thức, tạo hứng thú học tập của học sinh.
2/ CƠ SỞ THỰC TIỄN
Qua các tiết dạy và dự giờ các đồng nghiệp, tôi nhận thấy:
Trang 3- Tiết dạy văn bản đa phần giáo viên sử dụng các phương pháp dạy học cũ Chủyếu là tìm hiểu các thủ pháp nghệ thuật, phân tích tìm ra giá trị nội dung.
- Phương pháp diễn giảng vẫn được xem là phương pháp chủ đạo được đa sốgiáo viên sử dụng do đó chưa phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh
- Học sinh ít được giao cho những nhiệm vụ và tạo điều kiện thuận lợi để tự mìnhhình thành tri thức về tác phẩm Nếu có vẫn chủ yếu xoay quanh việc trao đổi,thảo luận nhóm, làm bài tập theo tổ, nhóm
- Các phương tiện dạy học chủ yếu vẫn là bảng phụ do đồ dùng trực quan không
có, hoặc nếu sử dụng sẽ mất thời gian, ảnh hưởng đến tiết dạy
Từ thực trạng trên, có thể nói, về phương pháp dạy học, rõ ràng là không đápứng được yêu cầu của phát triển giáo dục Để góp phần biến đổi thực tế trên tôi vàcác đồng nghiệp đã tìm tòi, thảo luận và thống nhất phải tìm ra một giải pháp vừa
cơ bản, giản đơn song lại thiết thực để áp dụng vào giờ dạy học văn bản Trong
đó, việc khai thác các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học sẵn có là vấn đề đượcquan tâm nhiều nhất
3/ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong tiết dạy văn bản 7
- Hiệu quả của việc sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học
- Khả năng cảm thụ tác phẩm văn học của học sinh sau giờ học
4/ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Học sinh ở 2 lớp 7A, 7B, Trường THCS Duy Minh
- Cách sử dụng phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong tiết dạy văn bản 7.
5 / PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu tài liệu:
+Sách giáo khoa Ngữ văn 7 tập 1,2
+Sách giáo viên Ngữ văn 7 tập 1,2
+Thiết kế bài giảng Ngữ văn 7 tập 1,2 NXB Hà Nội (Nguyễn Văn Đườngchủ biên)
Trang 4+Một số vấn đề về đổi mới phương phỏp dạy_học ở trường THCS.
+Bài tập trắc nghiệm Ngữ văn 7
+Tài liệu bồi dưỡng thường xuyờn 6,7,8,9 cỏc chu kỡ
- Điều tra mức độ nhận thức, tiếp thu, cảm thụ tỏc phẩm văn học của học sinh saucỏc tiết dạy
- Rỳt kinh nghiệm qua cỏc giờ dạy từ bản thõn và từ cỏc đồng nghiệp dự giờ
- Thống kờ, đối chiếu kết quả so với khảo sỏt chất lượng đầu năm, giữa học kỡ,cuối học kỡ
- Tham khảo ý kiến với tổ chuyờn mụn, bộ phận chuyờn mụn của trường về nộidung của đề tài
B-NỘI DUNG
1/ NỘI DUNG vấn đề
a/ Vấn đề được đặt ra ở đõy là làm thế nào để sử dụng cỏc phương tiện, thiết bị,
đồ dựng dạy học một cỏch cú hiệu quả vừa tạo hứng thỳ trong học tập cũng nhưkhả năng cảm thụ tỏc phẩm văn học của học sinh lại vừa khụng mất nhiều thờigian, cụng sức và kinh phớ của giỏo viờn
b/ Giải phỏp chứng minh vấn đề được giải quyết:
Để thực hiện phương phỏp khai thỏc cỏc phương tiện, thiết bị, đồ dựng dạyhọc trong một tiết dạy văn bản 7, tụi đó tiến hành cỏc biện phỏp sau:
+ Thứ nhất: Lờn kế hoạch sử dụng cỏc phương tiện, thiết bị, đồ dựng dạy học.+ Thứ hai: Cỏch sử dụng cỏc phương tiện, thiết bị, đồ dựng dạy học
+ Thứ ba: Thời điểm sử dụng cỏc phương tiện, thiết bị, đồ dựng dạy học
+ Thứ tư: Dự kiến thời gian sử dụng cỏc phương tiện, thiết bị, đồ dựng dạy học
2/ NHỮNG GIẢI PHÁP MỚI KHI SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN, THIẾT BỊ,
ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
a/ Lờn kế hoạch chuẩn bị cỏc phương tiện, thiết bị, đồ dựng dạy học.
- Hiện nay, ở bộ mụn Ngữ Văn, hầu như cỏc trường THCS trong tỉnh đều được
Sở GD&ĐT cấp cho bộ tranh, ảnh của cỏc tỏc giả trong chương trỡnh học Do vậy,
Trang 5ngay từ đầu năm học, tôi đã lên kế hoạch sử dụng bộ tranh, ảnh này để phục vụcho việc giảng dạy của mình Việc sử dụng ảnh tác giả sẽ giúp cho học sinh có cáinhìn đúng đắn hơn về tài năng của tác giả, cảm nhận một cách tinh tế hơn giá trịcủa tác phẩm từ đó các em sẽ yêu thích, ham học hơn.
- Thứ nữa, bảng phụ là phương tiện không thể thiếu được của mỗi giáo viên khilên lớp Bảng phụ có tác dụng rất quan trọng Nó có thể giúp cho giáo viên đỡ mấtrất nhiều thời gian khi phải ghi lại những ví dụ, những ngữ liệu từ sách giáo khoahoặc ghi nội dung kiểm tra bài cũ, kiểm tra lượng kiến thức cần nắm sau tiết học(câu hỏi và bài tập củng cố) hay là những việc mà học sinh cần chuẩn bị khi vềnhà (hướng dẫn học sinh tự học),… Có thể nói, bảng phụ là phương tiện khôngthể thiếu của giáo viên mỗi khi lên lớp
- Tranh minh họa:
+ Ngoài lượng tranh có sẵn ở trường thì giáo viên có thể tự lên kế hoạchthực hiện vẽ một số tranh, ảnh có chất lượng phục vụ cho giờ dạy của mình Ngàynay, hầu hết Ban giám hiệu ở các trường đều khuyến khích các giáo viên có kếhoạch vẽ tranh và sử dụng các phương tiện, thiết bị tự tạo và nhà trường sẽ hỗ trợ
về mặt kinh phí cho những phương tiện, thiết bị, tranh ảnh có chất lượng (Ởtrường tôi kinh phí sẽ là 100% nếu tranh ảnh có chất lượng)
+ Tùy vào thực tế từng bài mà giáo viên chuẩn bị loại tranh cho phù hợp.Các loại tranh có thể là tranh phóng to từ sách giáo khoa, tranh minh họa cho cảnhquan trong bài, tranh tưởng tượng,…
- Phiếu học tập: Đây là một loại phương tiện khá phổ biến, dễ làm và dễ sử
dụng Phiếu này có thể sử dụng cho học sinh lúc giáo viên yêu cầu, tổ chức chocác em thảo luận nhóm Phiếu sẽ được giáo viên chuẩn bị trước, in sẵn và phátcho mỗi nhóm, tổ Sau khi các em thảo luận, trình bày, giáo viên có thể thu cácphiếu này lại và làm cơ sở để ghi điểm cho các em
Trang 6- Mô hình văn học: Đây là đồ dùng trực quan tương đối phức tạp; tùy vào từng
tiết học cụ thể (giáo viên phải nghiên cứu trước đó) mà sẽ có những mô hình riêngcho từng bài (Thể loại này sẽ được minh họa cụ thể ở phần sau)
b/ Cách sử dụng phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học.
Do điều kiện và khả năng hạn chế, tôi chỉ xin phép được trình bày cách sử dụngphương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trong tiết dạy văn bản 7
Tuần 14 Tiết 53 TIẾNG GÀ TRƯA (Xuân Quỳnh)
Bước 1: Sử dụng bảng phụ
- Như đã trình bày ở phần trước, bảng phụ là phương tiện không thể thiếu đượccủa mỗi giáo viên khi lên lớp Ở bài dạy này, tôi sử dụng bảng phụ cho phần kiểmtra bài cũ
- Bảng phụ sẽ được sử dụng để ghi sẵn câu hỏi trắc nghiệm và tự luận để học sinhđược kiểm tra có thể đọc rõ và có thời gian chuẩn bị cho câu trả lời được lâu hơn(vì học sinh được đọc ít nhất 2 lần) do đó khả năng tái hiện kiến thức sẽ có hiệuquả hơn
Câu hỏi cụ thể được ghi trong bảng ở bài này sẽ là:
Câu hỏi 1: Hai bài thơ “Cảnh khuya” và “Rằm tháng giêng” được Bác Hồ
sáng tác vào thời điểm nào? (2đ)
A Trước CMT8/1945
B Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
C Trong chiến dịch Điện Biên Phủ
D Sau 1954
Câu hỏi 2: Nêu nhận xét của em về tính cách, tâm hồn và con người của
Bác được thể hiện qua hai bài thơ (8đ)
Trang 7Bước 2: Sử dụng mô hình văn học:
- Trong bài “Tiếng gà trưa”, sau khi hướng dẫn học sinh phân tích thấy được tácdụng của tiếng gà trưa, tôi sẽ trình bày mô hình để giúp học sinh thấy rõ hơn vềvai trò, tác dụng của âm vang tiếng gà trưa, thấy được mạch cảm xúc của tác giảxuất phát từ đâu, đồng thời tích hợp phân môn tiếng Việt giúp học sinh bước đầuhiểu được khái niệm, tác dụng của phép điệp ngữ
- Sử dụng mô hình dạy học ở bước này, ngoài việc kích thích sự tìm tòi của họcsinh (vì các em sẽ tự hoàn thiện mô hình) sẽ còn tạo hứng thú học tập của các em(vì đây là loại hình mới), và hơn nữa, đó là sản phẩm mà chính các em góp phầntạo ra Các em sẽ dễ hiểu, dễ nhớ và nhớ lâu hơn rất nhiều.
Bước 3: Sử dụng tranh minh họa
- Tranh minh họa được sử dụng trong bài “Tiếng gà trưa” sẽ là tranh được phóng
to từ sách giáo khoa Tuy nhiên nó có sự cách điệu đôi nét và được thêm thắt vàichi tiết nho nhỏ (có hình ảnh của đứa cháu) để giúp học sinh có cảm nhận rõ néthơn về tình bà cháu cũng như hình ảnh người bà sẽ luôn ở trong tâm trí cháu
- Tranh minh họa sẽ được dùng để học sinh quan sát, nhận xét, bình phẩm và rút
Trang 8- Sau các thao tác diễn giảng, phân tích để tìm hiểu các giá trị nội dung, nghệthuật của tác phẩm và hình thành tri thức, sự cảm thụ của học sinh về tác phẩm thìkhâu củng cố kiến thức là khâu rất quan trọng trong các bước dạy học trên lớp.Một lần nữa bảng phụ sẽ phát huy vai trò và tác dụng của nó.
- Như đã trình bày ở bước 1, bảng phụ sẽ có tác dụng giúp học sinh đọc kĩ đượcnội dung câu hỏi, có thời gian tái hiện tri thức và đặc biệt sẽ giúp cả lớp nghe,nhìn một cách tốt nhất, đồng thời nó cũng giúp giáo viên giảm đi một lượng thờigian chuẩn bị rất đáng kể (ở phần câu hỏi, bài tập củng cố)
- Ngoài ra bảng phụ còn được sử dụng để giáo viên giao những nhiệm vụ cụ thể
mà học sinh cần phải làm khi về nhà, những nội dung kiến thức trọng tâm cầnphải nắm vững, học thuộc ở bài cũ, kiến thức cần chuẩn bị ở bài mới,…(ở khâuhướng dẫn học sinh tự học ở nhà)
c/ Thiết kế bài học minh họa
Để cụ thể hóa cho việc sử dụng các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học trongtiết dạy văn bản 7, tôi xin trình bày cụ thể một thiết kế bài học cho bài dạy
Tiết 53“TIẾNG GÀ TRƯA” (Xuân Quỳnh)
Trang 9 Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc khángchiến chống Mĩ: những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, sâu nặng nghĩa tình.
Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ.
2/ Kĩ năng:
Đọc- hiểu, phân tích văn bản thơ trữ tình có sử dụng các yếu tố tự sự
Phân tích các yếu tố biểu cảm trong văn bản
Có kĩ năng giao tiếp, trình bày suy nghĩ, ý tưởng,
3/ Thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu quê hương đất nước, yêu quí ông bà…
II/ CHUẨN BỊ
GV: Ảnh tác giả, tranh minh họa, bảng phụ, phiếu học tập, mô hình
HS: Tham khảo SGK và trả lời các câu hỏi ở phần Đọc- hiểu văn bản
III/ TIẾN TRÌNH
*/ Ổn định tổ chức và kiểm diện (2p)
* / Kiểm tra miệng (5p) (GV sử dụng bảng phụ)
@ Hai bài thơ “Cảnh khuya” và “Rằm
tháng giêng” được sáng tác vào thời
cả là tấm lòng yêu nước, thương dân,
Trang 10lo lắng cho vận mệnh của nước nhà
*/ Bài mới: (30p)
- GV giới thiệu và ghi lên bảng
HĐ1: HDHS Tìm hiểu chung về văn bản
- GV chỉ định học sinh đọc chú thích
SGK/150 giới thiệu tác giả, tác phẩm
-GV đính ảnh Xuân Quỳnh lên bảng và
giới thiệu thêm vài nét về bà
- Tháng 2 năm 1955 Xuân Quỳnh được
tuyển vào đoàn văn công nhân dân TW,
đào tạo thành diễn viên múa Bà đã đi
biểu diễn nhiều lần ở nước ngoài và dự
Đại hội Thanh niên sinh viên thế giới
năm 1959 ở Áo Xuân Quỳnh làm thơ từ
thuở tuổi đôi mươi khi còn là diễn viên
múa, giọng thơ tài hoa đằm thắm và chân
tình Xuân Quỳnh là nữ thi sĩ tài năng,
năng lực sáng tác dồi dào, nguồn thi hứng
của bà rộng mở, bền bỉ,… Ngày
29/8/1988 bà mất trong một vụ tai nạn
giao thông thảm khốc cùng chồng là Lưu
Quang Vũ và con là Lưu Quỳnh Thơ ở
Hải Dương lúc trên đường đi công tác
I/ Tìm hiểu văn bản
1/ Tác giả
- Xuân Quỳnh (1942- 1988), tênthật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh,quê ở làng La Khê ven thị xã HàĐông, tỉnh Hà Tây, là nhà thơtrưởng thành trong thời chống Mĩ
- Thơ Xuân Quỳnh giản dị, tinh tế
mà sâu sắc, thường viết về nhữngtình cảm gần gũi, bình dị trong đờisống gia đình, biểu lộ những rungcảm chân thành, những khát vọngcao đẹp
Trang 11HĐ2: HDHS Đọc- phân tích văn bản
-GV hướng dẫn HS cách đọc, đọc mẫu và
gọi 2 HS đọc lại một lượt
- GV nhận xét cách đọc của 2 em HS này
và tuyên dương (nếu đọc tốt)
- Bài thơ có mấy khổ? Theo em bài thơ
có kết cấu như thế nào?
(Kĩ thuật trình bày 1 phút)
- Bài thơ gồm 8 khổ Có thể xem bài thơ
có kết cấu như sau:
Khổ 1: Tiếng gà trưa gọi về kí ức tuổi thơ
của người chiến sĩ trên đường hành quân
Khổ 2,3,4,5,6: Những kỉ niệm tuổi thơ
của người chiến sĩ
Khổ 7,8: Mơ ước tuổi thơ và mơ ước hiện
tại của người cháu người chiến sĩ trẻ
? Cảm hứng của tác giả trong bài thơ
2/ Tác phẩm:
Bài thơ “Tiếng gà trưa” được
sáng tác trong thời kì đầu của cuộckháng chiến chống Mĩ, được introng tập thơ “Hoa dọc chiến hào”(1968) – tập thơ đầu tay của tác giả
II/ Đọc_phân tích văn bản 1/ Đọc
2/ Phân tích văn bản
+Làm xao động nắng trưa +Xoa dịu nỗi mệt nhọc +Đưa người chiến sĩ trở về với