skkn TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG TIẾT ÔN TẬP HÌNH

Xuất phát từ tình hình thực tế: đa số học sinh rất yếu môn hìnhhọc, có số học sinh chưa nhận dạng được các khái niệm thông quahình vẽ, một số học sinh không nhận dạng được sự liên hệ giữ

Nâng cao chất lượng dạy và học đang là yêu cầu được đặt rađối với mỗi giáo viên, chất lượng học tập của học sinh không chỉphụ thuộc vào điều kiện bên ngoài như: Nội dung dạy học, phongcách dạy học của thầy mà còn phụ thuộc điều kiện bên trong đó là

sự giác ngộ về mục đích học tập, hứng thú trong học tập của họcsinh

Dạy học môn toán không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ nhữngtri thức đơn lẽ, rèn luyện những kỹ năng riêng biệt cho học sinh màphải thường xuyên chú ý những hệ thống tri thức, kỹ năng tạo thànhmạch xuyên suốt chương trình Ta được biết rằng hình học là nghệthuật chuyển đổi ngôn ngữ, ngôn ngữ hình vẽ, ngôn ngữ thôngthường, ngôn ngữ ký hiệu.

Nói chung muốn nâng cao kết quả học tập cho học sinh phảibiết kết hợp chặt chẽ hai mặt nói trên Chính vì vậy mà trong tất cảtiết học giáo viên phải có những hoạt động nhằm gây hứng thú chohọc sinh và tùy theo từng tiết học cần phải thiết kế những phươngpháp như thế nào cho đạt hiệu quả nhất.Như ta đã biết để phát triểnhứng thú nhận thức của học sinh cần phát triển tối đa tư duy tíchcực của học sinh Do đó trong các tiết học ,đặt biệt là tiết ôn tậpchương giáo viên cần có những “Phiếu học tập” để giao về nhà cho

cá nhân, cho từng tổ nghiên cứu một số chuyên đề rồi báo cáo trướclớp Nhằm giúp học sinh chủ động, tích cực hơn trong việc tìm được

“Sợi chỉ” liên kết giữa các kiến thức đã học với nhau

Do đó, trong chuyên đề này tôi xin trình bày hai tiết ôn tậpchương I hình 6và hình 7 bằng "Phiếu học tập "để đảm bảo thờigian đồng thời tạo được hứng thú cho học sinh trong học tập

III/ CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Mục tiêu của việc dạy học môn toán là: Trang bị tri thức kỹnăng toán học và kỹ năng vận dụng Toán học, phát triển năng lực,trí tuệ,… Để đạt được mục tiêu này cần tạo điều kiện cho học sinhkiến tạo những dạng tri thức khác nhau.

Lý luận dạy học hiện đại xem hứng thú là yếu tố có ý nghĩa tolớn không chỉ trong quá trình mà cả đối với sự phát triển toàn diện,

sự hình thành nhân cách của trẻ Hứng thú là yếu tố dẫn đến sự tựgiác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lý đảm bảo tính tích cực

Để tổ chức các hoạt động của học sinh ta có thể dùng cácphiếu học tập Phiếu học tập là những công cụ cho phép cá thể hóahoạt động học tập của học sinh, tiết kiệm thời gian trong việc tổchức các hoạt động học tập, đồng thời là công cụ hữu hiệu trongviệc thu thập và xử lý thông tin ngược

IV/ CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Xuất phát từ tình hình thực tế: đa số học sinh rất yếu môn hìnhhọc, có số học sinh chưa nhận dạng được các khái niệm thông quahình vẽ, một số học sinh không nhận dạng được sự liên hệ giữa hình

vẽ trong bài mới với các khái niệm đã học, chưa có kỹ năng tái hiệnkiến thức, thậm chí 1 số học sinh không biết vẽ hình Trong thực tếgiảng dạy thường có tình trạng "hiểu" nhưng lơ mơ đại khái.Nhữnghọc sinh yếu kém hình học thường có 3 đặc điểm:

- Nhiều lổ hổng về tri thức, kỹ năng

ý nghĩa thì tri thức không thường trực trong óc,khi cần thiết lại phảimất thời gian tái tạo lại dẫn đến vận dụng chậm không thành thạo

Trước tình hình thực tế, với thời gian ít ỏi, trong một số tiếthọc giáo viên không thể thực hiện một cách đầy đủ các nội dung cầntruyền đạt nên giáo viên còn sử dụng phương pháp thuyết trình hoặcđàm thoại, ít thu hút sự chú ý của học sinh, học sinh ít có hứng thúhọc

Chính vì vậy cần phải có giải pháp khắc phục tình trạng trên.

Đó là sử dụng các phương tiện dạy học: bảng phụ, bảng con, phiếuhọc tập Thực tế thì việc học sinh tự tìm thấy chân lí,hiểu và tiếpthu kiến thức một cách đầy đủ,chính xác là rất khó khăn nếu thiếu tưliệu và sự hướng dẫn Do vậy,trong bài viết này tôi đề cập đếnphương pháp dạy và học tiết ôn tập chương hình học mà trongnhững năm qua tôi đã dạy và rút ra một số kinh nghiệm,và đã đemlại một số kết quả khả quan

V/ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

Ta được biết ở chương 1 hình học 7 học sinh phải nhận biết và

hiểu được nội dung của các kiến thức sau:

- Khái niệm về hai góc đối đỉnh, về hai đường thẳng vuông góc,

về đường trung trực của đoạn thẳng.

- Các góc tạo bởi một đường thẳng cắt hai đường thẳng: goác

- Biết vẽ hai đường thẳng vuông góc ,hai đường thẳng song song,hai góc đối đỉnh

Chúng ta chỉ có một tiết ôn tập (tiết 15) (Theo phân phốichương trình cũ bài ôn tập này có hai tiết )Với thời gian tại lớp ít ỏinhư vậy nên ta cần tận dụng thời gian ở nhà của học sinh Trong tiếtnày tôi chuẩn bị mỗi học sinh hai phiếu học tập:

Phiếu số 1: Gồm có ba cột : cột thứ nhất ghi các khái niệm ,cộtthứ hai các hình vẽ ,cột thứ ba các tính chất tương ứng với các hình

vẽ cột bên giao về nhà trong tiết học trước,học sinh soạn các yêucầu trên phiếu học tập ở nhà,Phiếu này giao về nhà trong tiết họctrước Trong phiếu này thay vì yêu cầu các em đọc hình vẽ và chobiết mỗi hình vẽ cho biết những kiến thức gì? Có thể xem đây là

một “trò chơi” khôi phục tài liệu “bí hiểm”.Giáo viên thông

báo :Đây là mẫu giấy duy nhất còn sót lại trong tài liệu Em hãy khôi phục lại cột thứ ba của tài liệu dựa vào những kiến thức đã học liên quan đến hình vẽ tương ứng ở cột thứ hai.Ai khôi phục đầy

đủ nhất sẽ được thưởng

- Phiếu số 2:Câu hỏi trắc nghiệm nhằm kiểm tra củng cố cáckiến thức ở phiếu học tập 1, rèn luyện kĩ năng vẽ hình,các bàitập tự luận

Tiến trình hoạt động

Hoạt động 1:(3phút ) Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh

- Cho học sinh kiểm tra việc soạn bài trên phiếu học tập số 1 đãphát trong tiết học trước Kiểm tra theo vòng tròn ,trên cùngmột dãy bàn :

HS1 - HS2, HS 2 - HS 3,HS 3 - HS 4,HS4- HS1

- Học sinh báo cáo tình hình soạn bài của các bạn

- Giáo viên nhận xét chung và khiển trách những học sinhkhông soạn bài ở nhà

Hoạt động 2: (15phút )Nhận biết khái niệm thông qua hình vẽ Kiểm tra bài cũ:

(Bảng phụ ghi các hình vẽ ở phiếu học tập số1)

- Thay cho việc kiểm tra truyền thống là khi gọi học sinh lênbảng thầy hỏi trò trả lời, tôi chia lớp thành 8 nhóm đại diệnnhóm lên bốc thăm (1-8 )để chọn câu hỏi cho mình và chọnthăm để đặt câu hỏi cho nhóm khác

- Mỗi nhóm đặt câu hỏi xoay quanh kiến thức về hình vẽ mình

đã bốc thăm, yêu cầu nhóm khác trả lời và ngược lại ( mỗithành viên trong nhóm chỉ được trả lời một lần ) tuỳ theo câuhỏi mà nhóm trưởng phân công thành viên trong nhóm trả lờihoặc nhóm nầy yêu cầu trực tiếp một học sinh trong nhóm kiatrả lời

- Học sinh ở các nhóm khác nhận xét câu trả lời của bạn và giáoviên bổ sung chốt lại các kiến thức cần ghi nhớ Cho điểmnhóm nào có câu hỏi hay nhất và nhiều câu trả lời đúng nhất

- Ví dụ: nhóm học sinh chọn hình 2

y '

x ' y

x

9 0 

O

Câu hỏi :

- Hình 3 cho biết kiến thức gì? ( đường thẳng xx' vuông góc vớiyy' )

- Nếu hai đường thẳng xx' vàyy'cắt nhau tại O và xÔy = 900 thì

số đo các còn lại ? (xÔy' =x'Ôy = x 'Ôy' )

- Làm thế nào để vẽ hai đường thẳng xx' vàyy' vuông góc vớinhau tại O.(vẽ xÔy = 900 ,vẽ tia đối của tia Ox là tia O x' tiađối của tia Oy là tia Oy')

- Để chứng minh hai đường thẳng vuông góc vói nhau ta có thểchứng minh như thế nào ?( Hai đường thẳng đó cắt nhau vàtrong các góc tạo thành có một góc vuông )

Nếu cần giáo viên có thể hỏi thêm câu hỏi bổ sung để chốtkiến thức

Cuối cùng giáo viên chốt lại nội dung các kiến thức ở phiếuhọc tập số 1 sau khi cho học sinh đọc lại các hình vẽ và nêu lại cáctính chất đã học

* Với cách làm nầy tôi thấy học sinh trong lớp trở nên sôi nổihơn, các em hứng thú hơn vì mọi đối tượng trong lớp( giỏi ,khá ,trung bình, yếu ) đều có thể đăt câu hỏi cho bạn Khi họcsinh đặt câu hỏi cho bạn chúng ta có thể nhìn thấy :

- Những điều mà học sinh chưa kịp hiểu ở những tiết học trước

- Những sai lầm cơ bản mà chúng ta chưa kịp sữa chữa

- Có thể tìm thấy những ý tưởng hay ,sáng tạo của các em quacâu hỏi và đáp án của câu hỏi mà các em đặt ra cho bạn

* Phiếu học tập nầy giúp các em có tư liệu để học tập, tư liệunầy do tự các em hoàn chỉnh ,nên nó luôn khắc sâu trong trí nhớcủa các em ,Giúp các em nhận dạng một kiến thức nào đó và dễdàng tìm ra được phương pháp chứng minh một bài toán ,.có thểgiúp các em có thể chuyển đổi thành thạo các ngôn ngữ hìnhhọc :Ngôn ngữ thông thường ,ngôn ngữ hình vẽ và ngôn ngữ kí hiệuĐặc biệt hơn giáo viên có thể truyền tải hết những kiến thức trongmột thời gian nhất định

Hoạt động 3 :(15 )Kiểm tra thông hiểu kiến thức

Học sinh hoạt động cá nhân đọc và trả lời các câu hỏi trắc nghiệm1,2 trong phiếu học tập số 2(học sinh trung bình trở xuống)giải thích

vì sao những câu còn lại sai ?

Câu 1: Khẳng định nào sau đây đúng:

a Hai góc bằng nhau thì đối đỉnh.

b Hai góc đối đỉnh thì bù nhau.

c Hai góc đối đỉnh thì phụ nhau.

d Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau.

Câu 2: Khẳng định nào sau đây là đúng:

a Hai đường thẳng cắt nhau thì vuông góc.

b Hai góc so le trong thì bằng nhau

c Qua điểm A nằm ngoài đường thẳng a ta chỉ vẽ được duy nhất một đường thẳng song song với đường thẳng a

d Hai đường thẳng cùng song song với 1 đường thẳng thì chúng song song với nhau

Câu 3,4 : Cho học sinh hoạt động cá nhân để trả lời câu hỏi 3,4 :

gọi 2 học sinh lên bảng vẽ hình ,nêu thứ tự các bước vẽ

- Giáo viên kiểm tra kỹ năng vẽ hình của cả lớp ,nhận xét

Câu 5 :

a)Để tính số đo một góc ta thường sử dụng những tính chất nào ? b)Các phương pháp để chứng minh hai đường thẳng vuông góc ,hai đường thẳng song song

Học sinh thảo luận nhóm (4nhóm ) nhóm 1,2 câu a nhóm 3,4 câu b Giáo viên tổ chức cho học sinh trả lời câu hỏi của mình giốngnhư trò chơi "đối mặt" lần lượt mỗi đội nêu ra nội dung một tínhchất hay định lý đội nào nêu được nhiều hơn thì thắng Hai đội cònlại có thể bổ sung

Giáo viên chốt lại:

1 Để tính số đo của một góc ta thường sử dụng các tính chất:

- Hai góc kề bù

- Hai góc đối đỉnh ,

- Hai góc so le trong ,hai góc đồng vị tạo bởi một đườngthẳng cắt hai đường thẳng song song

2 Để chứng minh hai đường thẳng song song :

- Có một đường thẳng cắt hai đường thẳng và tạo ra mộtcặp góc so le trong bằng nhau hoặc đồng vị bằng nhau

- Hai đường thẳng phân biệt cùng vuông góc với đườngthẳng thứ ba thì song song với nhau

- Hai đường thẳng phân biệt cùng song song với đườngthẳng thứ ba thì song song với nhau.

- Dùng tiên đề Ơclit để chứng minh phản chứng

3 Để chứng minh hai đường thẳng vuông góc :

- Hai đường thẳng đó cắt nhau và trong các góc tạo thành

Hoạt động 4 : (12phút )Làm bài tập 57, 58 sách giáo khoa

Giáo viên cùng học sinh xây dựng phương pháp giải

Học sinh lên bảng trình bày lời giải

Dựa vào cơ sở nào để tính AÔB

hs : AÔB =AÔy +yÔB

+ Tính AÔy dựa vào cơ sở nào

AÔy =OÂa so le trong

và a song song với Oy

+Tính BÔy dựa vào cơ sở nào

yÔB + OBb' =1800

Trong cùng phía

Và b song song với Oy

Dựa vào cơ sở nào để tính x?

Đồng vị với góc 1150

b ' y

x ?

9 0  9 0 

1 1 5 

Cần phải chứng minh BC song

Tiết 14: ÔN TẬP CHƯƠNG I HÌNH 6

Học xong chương này học sinh cần nhận biết :

- Các khái niệm: Điểm, đường thẳng, tia, đoạn thẳng, độ dài đoạn thẳng, trung điểm của đoạn thẳng.

- Kỹ năng : vẽ đoạn thẳng đi qua hai điểm: Vẽ 3 điểm thẳng hàng, ba điểm không thẳng hàng, biết vẽ đoạn thẳng có độ dài cho trước và vẽ trung điểm của một đoạn thẳng.

Do đó trong tiết ôn tập này GV cần giúp HS hệ thống lại các

kiến thức đã học bằng các “Phiếu học tập” với nội dung điền vào

chỗ trống, chọn câu trả lời đúng, sai hoặc vẽ hình theo yêu cầu

Quan trọng nhất là giáo viên cần tạo tâm lý thoải mái, thuậnlợi cho việc học, tạo sự giao tiếp thuận lợi giữa thầy với trò, giữa tròvới trò GV cần đưa ra những yêu cầu ở mức độ thích hợp nhất vớitrình độ các em.Ta biết rằng nội dung quá dễ hoặc quá khó đều

không gây được hứng thú Như vậy để HS luôn tìm thấy cái mới cầnphát huy tối đa hoạt động tư duy tích cực của học sinh.

Do đó trong tiết học này tôi chuẩn bị các phiếu học tập có nộidung:

- Phiếu số 1: Gồm có ba cột:

+ Cột thứ nhất: Số thứ tự

+ Cột thứ hai: Các hình vẽ liên quan đến các khái niệm đã học

+ Cột thứ ba: (để trống) Ghi các kiến thức đã học liên quan đến cáchình vẽ tương ứng

Phiếu này giao về nhà trong tiết học trước Trong phiếu nàythay vì yêu cầu các em đọc hình vẽ và cho biết mỗi hình vẽ cho biết

những kiến thức gì? Có thể xem đây là một “trò chơi” khôi phục tài

liệu “bí hiểm”.Giáo viên thông báo :Đây là mẫu giấy duy nhất còn

sót lại trong tài liệu Em hãy khôi phục lại cột thứ ba của tài liệu dựa vào những kiến thức đã học liên quan đến hình vẽ tương ứng ở cột thứ hai.Ai khôi phục đầy đủ nhất sẽ được thưởng

- Phiếu số hai: Ghi các câu hỏi điền khuyết và trắc nghiệm để củng

cố các kiến thức đã học trong phiếu số một.Bài tập vận dụng cáckiến thức đã học để vẽ hình theo yêu cầu đề bài và bước đầu tập suyluận

Tiến trình hoạt động:

Hoạt động 1: Nhận biết khái niệm thông qua hình vẽ

a Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS ở nhà.(3 phút )

- Cho HS kiểm tra chéo nhau

- Báo cáo tình hình chuẩn bị bài ở nhà

- GV nhận xét việc chuẩn bị và khiển trách những HS khôngchuẩn bị tốt

b Kiểm tra kiến thức ở phiếu số 1 (khám phá bí mật của tài liệu).

(15phút )

- GV gọi từng HS lên bảng đọc hình vẽ và “khám phá”

những kiến thức liên quan đến hình vẽ

- Cho HS trong lớp bổ sung các kiến thức mà em biết nếu cầngiáo viên

có thể đặt câu hỏi gợi ý để các em ôn lại kiến thức

-Ví dụ: Ở hình 1:

a B

hai chữ cái in hoa)

+ Ở hình 2: GV gợi ý các điểm nằm cùng phía, các điểm nằmkhác phía đối với một điểm

- GV chốt lại kiến thức sau mỗi hình vẽ

- Yêu cầu HS về nhà bổ sung hoặc sữa chữa vào phiếu học họctập

Hoạt động 2:

Kiểm tra việc thông hiểu kiến thức , kĩ năng vẽ hình(12phút)

*Kiểm tra việc thông hiểu kiến thức - Cho các em (sử dụng phiếu

học tập số 2) hoạt động nhóm (8 nhóm) trả lời các câu hỏi từ câu

1-4 trên phiếu học tập của nhóm

- Cho các nhóm khác nhận xét câu trả lời của bạn

- GV chốt kiến thức, HS hoàn thành nội dung các câu hỏi trênphiếu học tập của mình

*Rèn luyện hình vẽ theo yêu cầu để bài.

Bài tập 1:

- Gọi lần lượt 5 HS lên bảng vẽ hình theo yêu cầu, cả lớp vẽ hình

vào vở

- Cho HS nêu sự khác nhau giữa tia, đường thẳng và đoạn thẳng

Hoạt động 3: Rèn luyện khả năng vận dụng (13phút )

-Có bao nhiêu phương pháp để

chứng tỏ I nằm giữa hai điểm A

x x

8 c m

4 c m

A

a)Điểm I có nằm giữa hai

điểm A và B không? Vì sao?

+ I thuộc tia AB và IA<IB

-Như vậy trong bài toán này ta

sử dụng phương pháp nào?

I thuộc tia AB và IA<IB

GV giới thiệu lời giải mẫu câu a

b) So sánh IA và IB.

Ta có I nằm giữa hai điểm A và

B nên AI + IB = AB

Hay 4+IB =8Suy ra IB =4 (cm )

Điểm I là trung điểm của AB

GV giới thiệu bài giải của 4 nhóm và lần lượt cho HS nhậnxét lời giải của nhóm mình so với bài mẫu việc giải bài mẫu trướckhi nhận xét bài làm của HS sẽ giúp các em nhớ lâu hơn những saisót của mình và giúp em làm quen dần với suy luận có căn cứ

Hoạt động 4 ; Hướng đẫn về nhà

Tiếp tục hoàn thành các nội dung trong phiếu học tập ,tiết sau nộpphiếu học tập để giáo viên kiểm tra Em nào hoàn thành sẽ đượcthưởng '

VI KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

- Trước đây phân phối chương trình phần ôn tập chương là 2 tiếtnhưng hiện nay chỉ 1 tiết Với 1 thời gian ít ỏi 45 phút cùng vớilượng kiến thức rất lớn như vậy nên rất khó khăn cho GV trong việcthiết kế nội dung bài giảng và khó khăn cho HS trong việc tiếp thubài Nhưng với sự chuẩn bị phương tiện dạy học như vậy tôi đãhoàn thành tiết dạy đúng thời gian, hệ thống được nhiều kiến thức.-Trong tiết này học sinh học sôi nổi , hơn mọi đối tượng đều có thể tham gia đặt câu hỏi và trả lời

-Việc ghi chép bài rất đầy đủ ,học sinh tự xây dựng được tư liệu để tham khảo

-Cụ thể :

+Việc chuẩn bị bài cũ : 98% học sinh có chuẩn bị bài

cũ ,trong đó năm trước không quá 80% '

+Tham gia xây dựng bài 100 % ,các tiết học khác 50%

VII KẾT LUẬN :

-Trên đây là các biện pháp để nâng cao việc tự học của các em ,tạo được hứng thú cho các em khi học hình học ,tạo cho các em thói quen lập luận có lô gich.Qua đó học sinh đã cố gắng tự học nhiều hơn ,tạo thói quen học tập mới Tự "khám phá " ra những kiến thức