đề tài chi phí đại diện

NGUỒN GỐC PHÁT SINH VÀ KHÁI NIỆM CHI PHÍ ĐẠI DIỆN: 1.1 Nguồn gốc phát sinh Trong một nền kinh tế phát triển ở trình độ cao, quy mô và mức độ phức tạp của các doanh nghiệp khiến cho việc

DANH SÁCH NHÓM 10 LỚP TC12 – K33

Nhóm trưởng

2 NGUYỄN THỊ ANH THƯ 32

3 NGUYỄN THỊ KIM TRÂM 35

4 NGUYỄN THỊ THANH TÚ 39



Tp Hồ Chí Minh

9/2009

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

I NGUỒN GỐC PHÁT SINH VÀ KHÁI NIỆM CHI PHÍ ĐẠI

DIỆN:

1.1 Nguồn gốc phát sinh .………Trang 2

1.2 Khái niệm chi phí đại diện ……… 3

II MÂU THUẪN VỀ LỢI ÍCH VÀ VẤN ĐỀ THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG GIỮA NGƯỜI CHỦ SỞ HỮU - NGƯỜI ĐẠI DIỆN:

2.1 Quan hệ giữa người chủ sở hữu và người quản trị ………4

2.2 Quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới ……….7

2.4 Chi phí đại diện có thể phát sinh trong mối quan hệ giữa

cổ đông và đại lý ……… 8

III LIÊN HỆ THỰC TẾ VẤN ĐỀ CHI PHÍ ĐẠI DIỆN TẠI VIỆT NAM: …… … .………8

IV GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU CHI PHÍ ĐẠI DIỆN

3.1 Giải pháp ban hành các chính sách nhằm tạo lập môi trường giám sát ………11

3.2 Thiết lập một cơ chế thù lao hợp lý cho người làm công tác quản lý

………12

3.3 Giải pháp phi chính trị hóa hoạt động kinh doanh ……… 16

3.4 Hoàn thiện cấu trúc bên ngoài doanh nghiệp .………….17

KẾT LUẬN 18 TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI MỞ ĐẦU

Trong nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, cạnh tranh ngày càng khốc liệt Một người bất kỳ có tiền, tự bỏ vốn để đầu tư và tự quản lý thì không phải lúc nào cũng mang lại kết quả tốt nhất nếu họ không có đủ trình độ quản lý Và để thu được kết quả tốt nhất cũng như hạn chế được rủi ro về công tác quản lý, người đầu tư thường thuê người có đủ trình độ, năng lực để thay họ làm công tác quản lý Chính điều này là nguyên nhân phát sinh ra chi phí đại diện

Để hiểu rõ vấn đề này, nhóm chúng em thực hiện đề tài: “Chi phí đại diện”

nhằm phân tích, đưa ra những giài pháp nhằm góp phần hạn chế chí phí, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Bài tiểu luận gồm những phần sau:

I NGUỒN GỐC PHÁT SINH VÀ KHÁI NIỆM CHI PHÍ ĐẠI DIỆN

II MÂU THUẪN VỀ LỢI ÍCH VÀ VẤN ĐỀ THÔNG TIN BẤT CÂN

XỨNG GIỮA NGƯỜI CHỦ SỞ HỮU - NGƯỜI ĐẠI DIỆN

III.LIÊN HỆ THỰC TẾ VẤN ĐỀ CHI PHÍ ĐẠI DIỆN TẠI VIỆT NAM

IV. GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU CHI PHÍ ĐẠI DIỆN

Trong quá trình thực hiện không tránh khỏi những sai sót nên chúng em rất mong nhận được sự hướng dẫn, góp ý của giáo viên bộ môn Chúng em xin chân thành cảm ơn

CHI PHÍ ĐẠI DIỆN

I NGUỒN GỐC PHÁT SINH VÀ KHÁI NIỆM CHI PHÍ

ĐẠI DIỆN:

1.1 Nguồn gốc phát sinh

Trong một nền kinh tế phát triển ở trình độ cao, quy mô và mức độ phức tạp của các doanh nghiệp khiến cho việc điều hành trực tiếp của các chủ doanh nghiệp trở nên không khả thi và thiếu hiệu quả Việc điều hành những doanh nghiệp quy mô lớn và phức tạp đòi hỏi những kỹ năng và phẩm chất mà không phải nhà đầu tư nào cũng có được Thực tế đó dẫn tới sự tách biệt giữa quyền quản lý và quyền kiểm soát Những người có vốn nhưng không có khả năng quản lý đầu tư vào các doanh nghiệp và trở thành ông chủ Các ông chủ này sẽ thuê những chuyên gia có đủ năng lực điều hành doanh nghiệp của mình, thường gọi là giám đốc Hơn nữa, việc phân định quyền sở hữu và quyền quản lý cho phép chia nhỏ quyền sở hữu theo những

-oOo -phần góp vốn bằng nhau và từ đó sự thay đổi quyền sở hữu sẽ không gây phiền hà đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Sự tách biệt quyền sở hữu và quản lý một mặt giải quyết mâu thuẫn giữa vốn

và năng lực điều hành như đã nói ở trên; mặt khác, nó cũng làm nảy sinh những nguy cơ khiến cho hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp không đạt mức tối ưu, gây thiệt hại cho các nhà đầu tư Trong mối quan hệ giữa nhà đầu tư và nhà quản lý, cả hai bên đều mong muốn tối đa hoá lợi ích của mình, tuy nhiên điều kiện để tối đa hoá lợi ích của hai bên không giống nhau Nhà đầu tư mong muốn tối đa hoá lợi ích của mình thông qua việc tăng giá trị của doanh nghiệp, còn lợi ích của nhà quản lý thường gắn trực tiếp với thu nhập nhận được Do nhà quản lý là người trực tiếp điều hành hoạt động của doanh nghiệp nên họ có thể thực hiện những hành vi hay quyết định nhằm tối đa hoá lơi ích cho cá nhân mình nhưng lại làm tổn hại đến lợi ích của nhà đầu tư Ví dụ, nhà quản lý có thể không nỗ lực với khả năng cao nhất của mình,

do đó làm giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (giám đốc, như bất kỳ một người bình thường nào khác, có xu hướng thích nghỉ ngơi hơn là làm việc); nhà quản

lý có thể quyết định không đầu tư nguồn lực vào một dự án có khả năng sinh lời cao trong tương lai vì làm như vậy sẽ ảnh hưởng tới lợi nhuận trong ngắn hạn (nếu thu nhập của nhà quản lý được xác định dựa trên kết quả hoạt động của doanh nghiệp trong ngắn hạn); thậm chí nhà quản lý có thể báo cáo không trung thực về tình hình hoạt động của doanh nghiệp nhằm đạt mức lợi nhuận kế hoạch (kèm theo đó là tiền thưởng) Những hành vi như vậy của nhà quản lý sẽ làm tổn hại tới lợi ích dài hạn của nhà đầu tư Mặc dù ý thức được vấn đề này nhưng không dễ để nhà đầu tư có thể kiểm soát được, bởi trên thực tế tồn tại tình trạng thông tin không cân xứng giữa nhà đầu tư và nhà quản lý (Scott, 2006) Nhà quản lý có những thông tin mà nhà đầu tư không thể có hoặc không muốn có do chi phí để thu thập các thông tin đó là quá cao

Ví dụ, nhà quản lý có thể biết được mức độ nỗ lực của mình trong khi nhà đầu tư không biết được; nhà quản lý nhờ trực tiếp điều hành nên có được những thông tin nội bộ mà nhà đầu tư hoặc không biết được hoặc biết nhưng không hiểu được đầy

đủ Do tình trạng thông tin không cân xứng này mà nhà quản lý có cơ hội để thực hiện các hành vi gây tổn hại đến lợi ích dài hạn của nhà đầu tư như nêu trên mà không sợ bị trừng phạt Những tổn thất gây ra trong trường hợp này được gọi là tổn thất do phân quyền hay chi phí đại diện (agency costs) (Jensen & Meckling, 1976).

1.2 Khái niệm chi phí đại diện

Chi phí đại diện là loại chi phí phát sinh khi một doanh nghiệp,tổ chức gặp phải khi có sự bất đồng về mục tiêu và sự bất cân xứng về thông tin giữa người chủ

và người đại diện.

Chẳng hạn,chi phí đại diện có thể phát sinh từ các trường hợp sau:

• Những chi phí để giám sát người đại diện để đảm bảo rằng người đại diện gắn với lợi ích của người chủ

• Người đại diện gánh chịu chi phí để cam kết rằng bản thân họ không xâm hại đến lợi ích của người chủ (the “bonding cost”),

• Những chi phí được kết hợp với một kết quả mà kết quả đó không hoàn toàn phục vụ lợi ích của người chủ

Vậy ta có thể định nghĩa chi phí đại diện theo cách của Jensen & Meckling như sau:

Tổng chi phí theo dõi, ràng buộc, và mất mát phụ trội được gọi là chi phí đại diện vì chúng xuất phát từ các mối quan hệ giữa người chủ và người quản lý

• (M) : chi phí theo dõi bởi người chủ.

• (B) : chi phí ràng buộc bởi người đại diện.

• (R) : sự mất mát.

Khi đó, chi phí đại diện sẽ là : (M) + (B) + (R)

II MÂU THUẪN VỀ LỢI ÍCH VÀ VẤN ĐỀ THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG GIỮA NGƯỜI CHỦ SỞ HỮU - NGƯỜI ĐẠI DIỆN:

Chi phí đại diện có thể phát sinh từ những quan hệ sau:

2.1 Thứ nhất ,quan hệ giữa người chủ sở hữu và người quản trị:

Cả hai bên đều mong muốn tối đa hoá lợi ích của mình, tuy nhiên điều kiện để tối đa hoá lợi ích của hai bên không giống nhau Nhà đầu tư mong muốn tối đa hoá lợi ích của mình thông qua việc tăng giá trị của doanh nghiệp, còn lợi ích của nhà quản lý thường gắn trực tiếp với thu nhập nhận được Do nhà quản lý là người trực tiếp điều hành hoạt động của doanh nghiệp nên họ có thể thực hiện những hành vi hay quyết định nhằm tối đa hoá lợi ích cho cá nhân mình nhưng lại làm tổn hại đến lợi ích của nhà đầu tư

Chủ sở hữu, nhà đầu tư lo ngại về việc thất thoát và sử dụng kém hiệu quả nguồn tài chính đã cung cấp cho doanh nghiệp Do vậy, khi đã bỏ vốn vào doanh nghiệp, nhóm này có xu hướng giành quyền kiểm soát (control) mọi hoạt động Ban giám đốc, các vị trí điều hành chủ chốt bị hạn chế và khó linh hoạt với các quyết định điều hành khi chịu quá nhiều kiểm soát từ các nhà cung cấp tài chính

Xung đột cũng nằm trong việc phân chia phần lợi nhuận mà doanh nghiệp tạo

ra Chủ sở hữu và nhà đầu tư, một cách hợp lý, hưởng phần lớn lợi nhuận Đội ngũ điều hành, hưởng một mức lương nhất định, phụ cấp, tiền thưởng và họ có thể không hài lòng với điều này khi lý luận rằng ngoài lượng tư bản ban đầu bỏ ra, nhóm cung cấp tài chính không còn đóng góp gì thêm cho doanh nghiệp Trong khi đó, chính họ, nhưng người quản lý với năng lực và danh tiếng của mình, đang ngày đêm gắn bó với hoạt động vận hành và làm nên thành công cho doanh nghiệp Từ đó, ban quản lý doanh nghiệp không nổ lực hết mình, gian lận, nghỉ việc tạo ra những thất thoát lớn trong doanh nghiệp, lợi dụng nhiệm vụ được các cổ đông giao phó để hành động vì mục đích tư lợi cá nhân, gây hậu quả nghiêm trọng đến lợi ích của doanh nghiệp

Ví dụ: Pjico là một công ty cổ phần, tuy nhiên, sở hữu nhà nước chiếm đa số.Với cơ cấu sở hữu nhà nước chiếm tuyệt đối như vậy, có thể thấy Pjico mang tính chất sở hữu nhà nước Tại hội đồng quản trị của Pjico, các thành viên chủ chốt đa số

là đại diện của các công ty vốn nhà nước như Petrolimex, VCB, VSC…Cơ chế quản

lý nội bộ của chủ sở hữu đối với người điều hành chưa cao Vì thế, người điều hành Pjico qua mặt HĐQT một vụ bồi thường có nhiều khúc mắc trị giá tới 3,8 tỷ đồng Người bị ảnh hưởng trực tiếp từ vụ bê bối này của người điều hành là các cổ đông Tại Pjico, cổ đông chủ yếu là nhà nước và các cổ đông tư nhân Do vậy, có thể nhận thấy sự thất thoát rất lớn từ nguồn vốn nhà nước mà căn bản là đi từ nguồn đóng góp, thuế của nhân dân, vào tay một số người, làm mất tính hiệu quả của đồng vốn

Vấn đề thông tin bất cân xứng tồn tại giữa người sở hữu và CEO là một dạng điển hình của dạng chi phí này Người đại diện (nhà quản trị doanh nghiệp) chính là người làm việc thay mặt cho người sở hữu, nói cách khác là các cổ đông của doanh nghiệp Thông thường cổ đông của doanh nghiệp không hoặc rất ít có điều kiện giám sát thường xuyên từng hành động của người quản trị Đây là một điểm dễ làm phát sinh tình trạng thông tin bất cân xứng và tiếp tục gây ra các vấn đề rủi ro đạo đức và lựa chọn đối nghịch Trong kinh tế học nói chung, tình trạng thông tin bất cân xứng phát sinh khi trong một giao dịch, một trong các bên tham gia có nhiều thông tin hơn hoặc có thông tin tốt hơn (các) bên còn lại

Mô hình thông tin bất cân xứng trong kinh tế học giả định rằng có ít nhất một bên tham gia giao dịch phải có thông tin ở mức độ tốt hơn (các) bên còn lại Hoặc cũng có thể là trường hợp một bên tham gia có khả năng áp đặt, tác động hoặc phả ứng lại một hay một số điều khoản bị phá vỡ trong thỏa thuận mà (các) bên còn lại

có liên quan Chẳng hạn như trong hợp đồng lao động - rủi ro được san sẻ từ người sở hữu (các cổ đông) sang người đại diện (nhà quản trị), khi kết quả hoạt động kinh doanh của công ty trong ngắn hạn (ví dụ: 1 năm) quyết định đến thu nhập của nhà quản lý, các nhà quản lý có xu hướng làm tăng hoặc thổi phồng lợi nhuận và giá trị cổ phiếu hằng năm bất chấp điều này có ảnh hưởng đến lợi ích dài hạn của những cổ đông.

Vấn đề này liên quan đến cơ chế thông tin bất đối xứng ở điểm có một bên không thể hoặc có rất ít khả năng giám sát, thu nhận những thông tin có tính chất quyết định tới giao dịch Ở ví dụ về công ty cổ phần, hiện tượng này thể hiện qua khả năng hạn chế trong việc giám sát và thu nhận thông tin của cổ đông về hành vi

và hoạt động của người quản trị

Nhà quản lý thì biết nhiều về tiềm năng, rủi ro và các giá trị của công ty hơn các cổ đông Chúng ta có thể chứng minh điều này bằng cách quan sát các thay đổi giá cổ phần do các công bố của các giám đốc Khi một công ty công bố một sự gia tăng cổ tức thường xuyên, giá cổ phiếu thường tăng, vì các nhà đầu tư diễn dịch việc gia tăng này như một dấu hiệu về sự tin tưởng của ban giám đốc công ty về thu nhập tương lai

Với rủi ro lựa chọn đối nghịch, có một phía thiếu thông tin và kiến thức phục

vụ cho quá trình đàm phán thỏa thuận chung hay hợp đồng giao dịch Nó khác với rủi ro đạo đức ở chỗ rủi ro lựa chọn đối nghịch phát sinh khi đàm phán để đạt được thỏa thuân công bằng, còn rủi ro đạo đức phát sinh khi một bên không đảm bảo thực hiện thỏa thuận từ trước hoặc có năng lực tác động, điều chỉnh hoặc phản ứng với một hoặc một số điều khoản bị sai lệch khỏi thỏa thuận ban đầu trong khi (các) bên còn lại ko thể làm được hay nói theo cách khác là rủi ro đạo đức phát sinh sau khi đã ký kết thoả thuận

Rủi ro lựa chọn đối nghịch phát sinh khi có tình trạng thông tin bất đối xứng giữa các bên khi bắt đầu tham gia vào một giao dịch Lấy ví dụ thị trường chứng khoán Đó là sự thao túng giá cổ phiếu của một số cổ đông Bằng cách này, họ sẽ

làm cho giá cổ phiếu của công ty tăng cao Các nhà đầu tư họ sẽ không có đầy đủ thông tin để nhận biết điều này Nhưng sự tăng giá này chỉ do một số cổ đông liên kết với nhà đầu cơ tạo ra Khi mà các nhà đầu tư nhận biết, thì lúc ấy giá cổ phiếu đã giảm mạnh Vì vậy mà cổ phiếu được mua với giá cao hơn nhiều so với giá trị thực

của nó gây ra tổn thất cho nhà đầu tư

Hiện tượng này được Giáo sư George Akerlof mô tả trong nghiên cứu năm

1970 của mình "The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism" Akerlof, Michael Spence, và Joseph Stiglitz cùng nhận giải Nobel Kinh tế năm 2001 cho nghiên cứu của mình liên quan đến vấn đề thông tin bất cân xứng

2.2 Thứ hai, giữa cấp trên và cấp dưới:

Để khuyến khích, tạo động lực cho nhân viên làm tốt hơn thì nhà quản trị sẽ đưa ra những mức tiền thưởng để cho nhân viên làm việc tốt hơn Trong trường hợp này, nhà quản trị trở thành người chủ và các nhân viên dưới quyền trở thành người đại diện

2.3 Thứ ba ,giữa cổ đông và trái chủ:

Cổ đông có thể chiếm hữu tài sản của chủ nợ bằng cách gia tăng rủi ro đầu tư (Jensen và Meckling 1976)

Myers (1977) gợi ý xa hơn là sự hiện diện của nợ có thể khiến những dự án có NPV dương bị từ chối Do nếu chấp nhận dự án này thì rủi ro tài chính sẽ tăng (rủi ro phá sản) và giá trị sẽ chuyển từ trái chủ sang cổ đông

2.4 Cuối cùng, chi phí đại diện có thể phát sinh trong mối quan

hệ giữa cổ đông và đại lý.

Chẳng hạn như: một là khi công ty trả cho đại lý một khoản tiền nhất định cho người đại lý Điều này khiến nhà đại lý có suy nghĩ không cần phải nỗ lực trong việc

bán hàng và làm cho hàng hóa lưu thông bị trì trệ, dẫn đến sự phát sinh chi phí đại diện Hai là khi công ty chiết khấu giá hàng hóa để trả cho đại lý, nảy sinh việc nhà đại lý đẩy giá lên cao để hưởng mức chênh lệch Điều này cản trở người tiêu thụ tiếp cận đến khách hàng Chi phí đại diện phát sinh từ đây.

III LIÊN HỆ THỰC TẾ VẤN ĐỀ CHI PHÍ ĐẠI DIỆN TẠI

VIỆT NAM:

Ở nước ta hiện nay, nhất là trong các doanh nghiệp nhà nước, chi phí đại diện

là khá lớn Chi phí đại diện xuất hiện trong doanh nghiệp nhà nước không chỉ là việc chi trả tiền lương, thưởng, các tổn thất có thể nhìn thấy trước mắt, mà còn những chi phí ẩn đằng sau mà do sức ỳ tâm lý, sự lề mề, thụ động gây ra Với mức đóng góp 50% cho ngân sách, các doanh nghiệp Nhà nước được coi là chủ lực, nhưng là chủ lực trên mảnh đất màu mỡ Trước hết phải kể đến nhóm khai thác tài nguyên gồm hai ngành quan trọng là dầu khí và than đá Riêng hai tập đoàn này, trong năm qua

đã chiếm hơn 20% thu ngân sách Tuy nhiên số thu này không nói lên tài năng kinh doanh mà là do giá cả tài nguyên, họ là người thay mặt nhà nước khai thác tài nguyên để bán Trong lĩnh vực này chưa chứng tỏ được sự vượt trội nào về áp dụng KHCN hay cải tiến quản lý, làm ra giá trị gia tăng

Đối với sở hữu tư nhân, các cổ đông cá nhân có quyền lợi và trách nhiệm liên quan trực tiếp đến tài sản cá nhân Do vậy, họ có động lực mạnh mẽ trong theo dõi, kiểm soát việc sử dụng, sinh lời đồng tiền của mình khi giao cho người quản lý

Đối với chủ sở hữu là nhà nước, sở hữu nhà nước của nước ta là sở hữu toàn dân Có thể xem chính phủ là đại diện của sở hữu toàn dân trong công ty nhà nước Tuy nhiên, chính phủ có những thể chế mà có những cá nhân, tập thể được chính phủ giao nhiệm vụ thực hiện việc quản lý vốn nhà nước trong công ty.Những cá nhân, tập thể đó thực chất cũng là người đại diện, được ủy quyền quản lý vốn chứ không phải là những người sở hữu cá nhân đối với tài sản mà mình quản lý Như vậy, sở hữu trong doanh nghiệp nhà nước ta rất phân tán và nhìn chung những người sở hữu