nghiên cứu cơ sở khoa học và đề xuất giải pháp tiêu úng, thoát lũ sông phan cà lồ

Tác gi lu n án Hoàng Th Nguy t Minh... DANHăM CăCỄCăT ăVÀăKụăHI UăVI TăT T BNNPTNT B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn BTNMT B TƠi nguyên vƠ Môi tr ng... CH NGăI:ăT NGăQUANăV ăNGHIểNă

VI N KHOA H CăKHệăT NG TH YăV NăVÀăBI Nă I KHÍ H U

HOÀNG TH NGUY T MINH

LU NăỄNăTI NăS ă AăLụ

Hµ néi - 2014

VI N KHOA H CăKHệăT NG TH YăV NăVÀăBI Nă I KHÍ H U

HOÀNG TH NGUY T MINH

ChuyênăngƠnh:ăTh yăv năh c

LU NăỄNăTI NăS ă AăLụ

1 PGS TS Lã Thanh Hà

2 PGS TS Hoàng Minh Tuy n

Hµ néi - 2014

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan đơy lƠ công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t

qu trình bày trong lu n án là trung th c vƠ ch a t ng đ c ai công b trong b t k công trình nào khác

Tác gi lu n án

Hoàng Th Nguy t Minh

L IăC Mă Nă

Lu n án đ c hoàn thành t i Vi n Khoa h c Khí t ng Th y v n và Bi n đ i khí h u d i s h ng d n khoa h c c a PGS.TS Lã Thanh Hà và PGS.TS Hoàng Minh Tuy n Tác gi xin bày t lòng bi t n sơu s c t i hai Th y đư t n tình giúp đ

vƠ h ng d n t ng b c trong nghiên c u và hoàn thi n lu n án

Tác gi lu n án xin c m n Vi n Khoa h c Khí t ng Th y v n vƠ Bi n đ i khí h u vƠ các đ n v tr c thu c Vi n đ c bi t là Phòng Khoa h c Ơo t o và H p tác qu c t , Trung tâm nghiên c u Thu v n vƠ TƠi nguyên n c đư t n tình giúp

đ , t o m i đi u ki n thu n l i nh t cho tác gi h c t p và nghiên c u hoàn thành

Tác gi lu n án

Hoàng Th Nguy t Minh

CH NG II: C I M C A SÔNG PHAN ậ CÀ L TRONG BÀI

2.1.4 c đi m sông ngòi 36 2.1.5 Tình hình thu th p s li u khí t ng thu v n 39

CH NG III: XỄC L P C S KHOA H C VÀ TH C TI N CHO VI C

XU T GI I PHỄP TIểU ÚNG, THOỄT L L U V C SÔNG

3.1 C s đ xu t gi i pháp tiêu úng, thoát l trên l u v c sông Phan ậ Cà L 71

3.2 Phơn vùng tiêu thoát l cho l u v c sông Phan- Cà L 74

3.4 Tính toán thu l c tiêu thoát n c 83

3.4.2 Ph ng án 1 - C t dòng sông Cà L đo n h l u 90 3.4.3 Ph ng án 2 ậ C i t o lòng d n m t s đo n sông vùng trung l u 98

4.4.2 Th i đi m b t đ u ti n hƠnh b m (v n hành h th ng công trình) 141 4.4.3 Gi i h n b m t i các v trí b o đ m kinh t k thu t 146 4.4.4 C ch ph i h p đ ng b toàn h th ng tiêu thoát 146

DANHăM CăCỄCăT ăVÀăKụăHI UăVI TăT T

BNNPTNT B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn BTNMT B TƠi nguyên vƠ Môi tr ng

DANHăM CăCỄCăB NG

1.2 Các bi n pháp phi công trình và công trình 12 1.3 Di n tích ng p úng đ ng b ng sông H ng t 1980 - 2005 18 1.4 S ng i ch t do thiên tai gây ra Vi t Nam t 1998 ậ 2008 21 1.5 T ng h p tình hình ng p úng đ t canh tác nông nghi p trên l u v c

2.4 Th ng kê các h ch a t nhiên và nhân t o thu c vùng nghiên c u 39 2.5 Th ng kê s li u khí t ng thu v n trên l u v c sông Phan - Cà L 40

2.8 L ng m a trung bình tháng vƠ n m (1960 - 2011) t i m t s tr m đo

2.9 L u l ng l l n nh t x y ra trên l u v c (tr n l VII/1971) 48 2.10 Dòng ch y n m ng v i m t s t n su t quy đ nh 49 2.11 So sánh chênh cao m c n c gi a 3 tr m L ng Phúc ậ M nh Tân ậ

2.12 Trích xu t k t qu v trí x y ra n c v t n m 2006 52 2.13 Trích xu t k t qu v trí x y ra n c v t n m 2008 52 2.14 Th ng kê tình hình thu th p s li u khí t ng thu v n 60 2.15 Phân chia các ti u l u v c thu c l u v c sông Phan ậ Cà L 60 2.16 Các b thông s hi u ch nh mô hình MIKE - NAM 62

2.18 K t qu đánh giá b thông s đ i bi u t ng tr n l 62 2.19 K t qu ki m đ nh thông s mô hình NAM t i tr m Phú C ng 63

2.20 Th ng kê tài li u m t c t trên các sông trong l u v c 63 2.21 Th ng kê các ch tiêu đánh giá mô hình tr m L ng Phúc n m 2006 65 2.22 Th ng kê các ch tiêu đánh giá mô hình tr m M nh Tơn n m 2006 65 2.23 Th ng kê các ch tiêu đánh giá mô hình tr m L ng Phúc n m 2008 66 2.24 Th ng kê các ch tiêu đánh giá mô hình tr m M nh Tơn n m 2008 67 2.25 T ng di n tích ng p phân theo các c p đ sâu ng p tr n l cu i tháng

3.1 V trí và quy mô các khu công nghi p trong vùng d án đ n 2020

3.3 K t qu tính toán thu l c trênh th ng Sông Phan ậ Cà L , PAHT 83 3.4 K t qu tính toán di n tích ng p l n nh t và yêu c u dung tích c n tiêu 85 3.5 K t qu tính toán di n tích duy trì đ sâu ng p theo th i gian ậ

3.19 So sánh k t qu tính các ph ng án tiêu thoát trên l u v c 119 4.1 Ch tiêu tiêu thoát n c cho t ng vùng (theo lo i hình tiêu) 123 4.2 Ch tiêu tiêu thoát n c cho t ng vùng (theo đ i t ng tiêu) 123

4.5 Các đi m ki m soát vƠ theo dõi trên l u v c sông Phan ậ Cà L 134 4.6 L u l ng l n nh t (Qmax) t i các đi m ki m soát 135 4.7 So sánh m c t ng gi m l u l ng l n nh t gi a các ph ng án tính

v i ph ng án hi n tr ng P = 10 % t i v trí các đi m ki m soát 135 4.8 Th ng kê m c n c l n nh t t i các đi m ki m soát ậ Ph ng án 4 138

DANHăM CăCỄCăHỊNH

1.1 S đ ti p c n vƠ ph ng pháp nghiên c u c a lu n án 4 1.1 Th ng kê t ng h p nh ng ph ng án qu n lỦ l trên ph m vi m t l u

1.2 Di n bi n v thi t h i do thiên tai gây ra Vi t Nam (1998-2008) 21 1.3 nh vi n thám ng p úng XI/2008 tnh V nh Phúc 27 1.4 C u Kh Do trong tr n l l ch s tháng XI n m 2008 27 1.5 C u Tranh C trong tr n l l ch s tháng XI n m 2008 27 1.6 Toàn c nh ng p l t trong tr n l l ch s tháng XI - 2008 t i H ng Canh 27 1.7 Toàn c nh ng p l t trong tr n l l ch s tháng XI- 2008 ven Qu c l 2 27

2 1 B n đ v trí đ a lỦ l u v c sông Phan- Cà L 34

2 2 B n đ m ng l i sông su i l u v c sông Phan - Cà L 37

2 3 B n đ m ng l i tr m khí t ng, thu v n l u v c sông Phan - Cà L 40

2 4 Bi u đ so sánh m c n c l n nh t gi a L ng Phúc ậ M nh Tân ậ

2 5 Hi n t ng n c v t x y xa trong các tháng VII, VIII (2006-2011) 51

2 6 S đ kh i các b c th c hi n bƠi toán ng p l t cho l u v c sông

2 7 S đ phơn chia l u v c b ph n tính toán trong mô NAM 61

2 8 Các biên trong mô thu l c m ng l i sông Phan ậ Cà L 64

2 9 Quá trình m c n c th c đo vƠ tính toán n m 2006 tr m L ng Phúc 65

2 10 Quá trình m c n c th c đo vƠ tính toán n m 2006 tr m M nh Tân 65

2 11 Quá trình th c đo vƠ tính toán n m 2008 t i tr m L ng Phúc 66

2 12 Quá trình th c đo vƠ tính toán n m 2008 t i tr m M nh Tân 67

2 13 Di n tích duy trì ng p tr n l cu i tháng X/2008 68

2 14 B n đ ng p l t l u v c sông Phan ậ Cà L tr n l cu i X/2008 69

2 15 B n đ th i gian duy trì ng p l u v c sông Phan ậ Cà L X/2008 69 3.1 S đ t ng th thi t l p bƠi toán tiêu thoát n c 73

3.2 S đ gi i pháp k thu t tiêu úng thoát l sông Phan ậ CƠ L 73 3.3 B n đ ranh gi i các vùng tiêu l u v c sông Phan ậ Cà L 77 3.4 B n đ các khu công nghi p trên l u v c sông Phan- Cà L 78 3.5 ng quá trình m a 3 ngƠy max tr m V nh Yên (7-9/X/1978) 80 3.6 ng quá trình m a 3 ngƠy max tr m Tam o (7-9/X/1978) 80

3.8 ng quá trình m c n c t i các v trí trên l u v c sông Phan-Cà

3.9 Di n tích duy trì ng p theo th i gian ậ PAHT 87 3.10 Phân b di n tích vƠ đ sâu ng p l t l n nh t t i các vùng - PAHT 87 3.11 B n đ ng p l t l u v c Sông Phan ậ Cà L , PAHT 88 3.12 B n đ th i gian duy trì ng p l u v c Sông Phan ậ Cà L , PAHT 88

3.14 S đ t ng quan các tr ng h p tính toán c t dòng 91 3.15 Di n tích duy trì ng p theo th i gian t i các vùng, PA1-TH4 96 3.16 Phân b di n tích vƠ đ sâu ng p l t l n nh t t i các vùng,PA1-TH4 96 3.17 B n đ ng p l t l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA1- TH4 97 3.18 Th i gian duy trì ng p theo đ sâu t i các vùngPA1- TH4 97 3.19 ng quá trình m c n c t i các v trí trên l u v c Phan-Cà L , PA2 100 3.20 Di n tích duy trì ng p theo th i gian t i các vùng - PA2 103 3.21 Phân b di n tích vƠ đ sâu ng p l t l n nh t t i các vùng - PA2 103 3.22 B n đ ng p l t trong l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA2 104 3.23 B n đ th i gian duy trì l l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA2 104 3.24 ng quá trình m c n c t i các v trí trên l u v c Phan-Cà L , PA3 108 3.25 Di n tích duy trì ng p theo th i gian t i các vùng ậ PA3 110 3.26 Phân b di n tích vƠ đ sâu ng p l t l n nh t t i các vùng - PA 3 110 3.27 B n đ ng p l t l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA3 111 3.28 B n đ th i gian duy trì ng p l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA3 111 3.29 S đ v trí hai tr m b m vƠ các c ng đi u ti t trong ph ng án 4 112 3.30 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát ậ Ph ng án 4 115 3.31 Di n tích duy trì ng p theo th i gian t i các vùng ậ PA4 117 3.32 Phân b di n tích vƠ đ sâu ng p l t l n nh t t i các vùng - PA4 117

3.33 B n đ th i gian duy trì ng p l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA4 118 3.34 B n đ ng p l t l u v c Sông Phan ậ Cà L , PA4 118 3.35 So sánh đ ng m c n c l n nh t t i m t s v trí trên h th ng sông

Phan ậ Cà L gi a hi n tr ng vƠ các ph ng án tính toán 119 3.36 So sánh giá tr l u l ng l n nh t t i m t s v trí trên h th ng sông

Phan ậ Cà L gi a hi n tr ng vƠ các ph ng án tính toán 120 3.37 M c đ tiêu thoát đ c c a m i ph ng án tiêu thoát so v i ph ng

4.1 S đ đ xu t gi i pháp tiêu úng thoát l sông Phan ậ CƠ L 125 4.2 S đ t ng th b trí gi i pháp công trình 126 4.3 V trí các đi m ki m soát trên l u v c sông Phan ậ Cà L 134 4.4 Hình th c và thông tin thông báo t i m i đi m ki m soát 135 4.5 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát trong tr n l 1978 136 4.6 Bi u đ theo dõi di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát trong tr n

4.7 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát ậ Ph ng án 4 137 4.8 Di n bi n l u l ng t i các đi m ki m soátậ Ph ng án 4 138 4.9 Bi u đ m c n c l n nh t t i các đi m ki m soát ậ Ph ng án 4 138 4.10 Bi u đ ch tiêu v n hƠnh tiêu thoát n c trên l u v c sông Phan ậ Cà L 139

4.12 S đ v n hƠnh tiêu úng thoát l l u v c sông Phan ậ Cà L 143

4.14 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát 2 144 4.15 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát 3 144

4.17 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát 51 145 4.18 Di n bi n m c n c t i các đi m ki m soát 52 145

M ă U 1.ă t v năđ

Sông Phan ậ Cà L là m t con sông nhánh c a sông C u, ch y qua đ a bàn

tnh V nh Phúc vƠ Thành ph Hà N i đ c ít ng i bi t đ n, nh ng trong tơm trí c a các nhà Th y v n, Th y l i thì nó là con sông r t đ c thù trong h th ng sông ngòi

Vi t Nam vì: 1) Nó mang nh ng d u n l ch s c a con sông phân ch m l đ u tiên

c a n c ta; 2) Là m t con sông có đ u n khúc l n nh t; 3) Tuy là con sông không

l n nh ng ch y qua 3 d ng đ a hình mi n núi, trung du vƠ đ ng b ng; 4) L u v c sông có t c đ đô th hóa m nh m c a n c ta; 5) Là khu v c t i, tiêu r t ph c t p

Nh l ch s đư ghi nh n, vào nh ng n m đ u c a th k 20 (n m 1918-1919)

đ b o v Thành ph Hà N i kh i nh ng tr n l l n trên h th ng sông H ng, sông Phan ậ Cà L đ c dùng lƠm n i phơn ch m l Ng i Pháp đư xơy d ng h th ng

c ng v i 18 c a khu v c Trung Hà, huy n V nh T ng, t nh V nh Phúc đ phơn l vào khu v c huy n V nh T ng, Yên L c nh m tiêu thoát l sông H ng sang sông

C u, nh tr n l VIII/1918 Nh ng hi u qu phân ch m l không cao mƠ còn gơy

ng p l t nên sau này c a phơn l đư đ c b t kín, vì v y sông Cà L không còn n i

v i sông H ng Sông Phan - Cà L tr thƠnh l u v c sông có d ng khép kín v i c a

ra duy nh t đ vƠo sông C u

Nh ng n m g n đơy, thiên tai bưo l x y ra v i t n s vƠ c ng đ ngày càng

t ng d n đ n tình hình ng p úng trên toƠn l u v c sông Phan - Cà L nói chung và trên khu v c này nói riêng ngày càng ph c t p và tr m tr ng gi i quy t v n đ

đó, chính quy n đ a ph ng vƠ Trung ng đư tìm nhi u gi i pháp gi i quy t Do có

nh ng đ nh h ng phát tri n khác nhau, d n đ n cách ti p c n gi i quy t v n đ úng

l t trên t ng đ a ph ng lƠ V nh Phúc và Hà N i có s khác nhau L u v c sông Phan - Cà L n m trong vùng kinh t tr ng đi m B c B , n i có t c đ phát tri n kinh t và t c đ đô th hoá m nh m Vùng th ng ngu n thu c t nh V nh Phúc là

c a ngõ phía B c, đ ng l c thúc đ y kinh t vùng phía B c, vùng h ngu n thu c

Th đô HƠ N i là trung tâm hành chính, chính tr c a c n c Do v y, đ đ m b o

s phát tri n kinh t - xã h i theo đ nh h ng b n v ng trên l u v c, v n đ gi i quy t bƠi toán tiêu úng, thoát l t ng th trên l u v c sông càng tr nên c p bách

h n bao gi h t

Tr c b i c nh đó, đ tài lu n án ắNghiênăc uăc ăs khoa h căvƠăđ xu t

gi iăphápătiêuăúng,ăthoátăl ăsôngăPhană- Cà L ” đ c l a ch n nh m đ a đ n cách

ti p c n gi i quy t v n đ tiêu úng, thoát l m t cách t ng th có c s khoa h c và

th c ti n góp ph n gi i quy t v n đ trên m t cách toàn di n vƠ lơu dƠi trên l u v c sông Phan- Cà L

2 Tính khoa h c và th c ti n c a lu n án

Tính khoa h c: Nh ng k t qu c a lu n án góp ph n làm sáng t nguyên

nhân gây ra ng p l t trong l u v c sông Phan - Cà L bao g m s hình thành, di n

bi n quá trình m a - dòng ch y và ng p úng l u v c sông Phan - Cà L v i tác

đ ng m nh m c a các ho t đ ng kinh t - xã h i Trên c s đó, đ xu t các gi i pháp tiêu thoát ng p l t m t cách toàn di n theo h ng không phá v h cân b ng thu đ ng l c c a dòng sông nh m ph c v phát tri n b n v ng kinh t - xã h i trong

l u v c sông Phan - Cà L

th c hi n đ c nhi m v trên, lu n án s d ng cách ti p c n h th ng và

t ng h p trên c s ng d ng các thành t u v khoa h c, công ngh trong vi c gi i quy t v n đ tiêu úng, thoát l m t cách hi u qu cho l u v c sông Phan ậ Cà L

K t qu nghiên c u c a lu n án s b sung và hoàn thi n thêm các k t qu nghiên

c u, xu h ng ti p c n c a bƠi toán tiêu úng, thoát l trên l u v c sông Vi t Nam

Tính th c ti n: Hi n nay trên l u v c sông H ng - Thái Bình nói chung và sông Phan ậ Cà L nói riêng đư có các v n b n v quy ho ch phòng ch ng l sau đơy:

Quy t đ nh s 92/2007/Q -TTg, ngƠy 21 tháng 6 n m 2007 c a Th t ng Chính ph v phê duy t “Quy ho ch phòng, ch ng l h th ng sông H ng, sông Thái Bình”;

Quy t đ nh s 172/2007/Q -TTg, ngƠy 16 tháng 11 n m 2007 c a Th t ng Chính ph v phê duy t “ Chi n l c qu c gia phòng, ch ng và gi m nh thiên tai

đ n n m 2020”;

V n b n s 3963/BNN- ngƠy 3/12/2009 c a B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn v vi c tho thu n quy ho ch phòng ch ng l chi ti t các tuy n sông có đê trên đ a bàn Thành ph Hà N i đ n n m 2020

Trên c s các quy ho ch có tính pháp lý trên, lu n án nghiên c u, phân tích, đánh giá vƠ lƠm rõ nguyên nhơn ch y u và nh ng tác đ ng nh h ng đ n tình tr ng

ng p úng trên l u v c sông Phan - Cà L đ đ xu t c s khoa h c và th c ti n gi i quy t v n đ ng p úng phù h p v i quy ho ch phòng ch ng l cho l u v c sông Phan

- Cà L

K t qu c a lu n án s tr giúp các đ a ph ng trong quy ho ch phòng ch ng

l , b trí s d ng đ t h p lỦ (đ c bi t là thu l i, nông nghi p, đô th , công nghi p, giao thông) ph c v phát tri n kinh t - xã h i và b o v môi tr ng theo đ nh h ng phát tri n b n v ng trong l u v c sông

3 M c tiêu nghiên c u c a lu n án

T Ủ ngh a khoa h c và th c ti n nêu trên, m c tiêu c a lu n án là:

- Xác l p đ c c s khoa h c và th c ti n nh m làm rõ tính đ c thù c a l u

v c sông Phan - Cà L đ phân tích nguyên nhân hình thành và di n bi n ng p úng;

- xu t đ c gi i pháp tiêu úng thoát l sông Phan - Cà L ph c v phát tri n kinh t - xã h i và b o v môi tr ng theo h ng phát tri n b n v ng l u v c sông

4.ă iăt ng và ph m vi nghiên c u c a lu n án

i t ng nghiên c u c a lu n án lƠ tiêu úng thoát l trên l u v c sông Phan -

Cà L ng v i các đi u ki n c th theo các ph ng án khác nhau Ph m vi nghiên

c u v không gian là toàn b l u v c sông Phan - Cà L v i t ng di n tích l u v c là 1.229 km2, bao g m 733 km2 chi m 60% di n tích t nhiên tnh V nh Phúc vƠ 496

h i ph i xem xét t ng h p và h th ng đ đ a ra các phơn tích có liên quan đ n v n

đ vì sao x y ra hi n t ng ng p úng và các bi n pháp ng phó hi n nay đ h n ch

ng p úng Trên c s đánh giá, phơn tích đ đ xu t các gi i pháp h p lý, nh m gi m thi u trong m i ràng bu c c a các nhân t t o ra hi n t ng ng p úng

-Cách ti p c n theo phân tích “Nhân - Qu ”

H ng ti p c n này xem xét, gi i quy t v n đ có tính h th ng theo trình t

đ gi i quy t m t cách logic trên nguyên t c: 1) Làm rõ hi n tr ng v n đ (nêu th c

tr ng ng p úng); 2) Phân tích nguyên nhân ch y u gây ng p úng; 3) T n t i trong

gi i quy t (phân tích cách gi i quy t hi n có vƠ phơn tích vì sao ch a tho mãn); 4)

xu t gi i pháp; 5) K t qu (phân tích l a ch n gi i pháp)

- Cách ti p c n k th a trên quan đi m l ch s

Các công trình nghiên c u (hi n đư vƠ đang th c hi n nhi u Ngành, Vi n nghiên c u, c quan Trung ng vƠ đ a ph ng) bao g m ph ng pháp lu n,

ph ng pháp tính toán, công ngh , ngu n s li u và k t qu Lu n án dành m t dung

l ng l n t p trung phân tích ch n l c và c i ti n, hoàn thi n nh ng v n đ đ t o

n n và ch n đi m xu t phát nh m th c hi n nh ng ph ng pháp, công ngh m i

b)ăPh ngăphápănghiênăc u

S đ kh i v cách ti p c n vƠ ph ng pháp nghiên c u c a lu n án đ c trình bày trong d i đơy:

Hình 1.1 S đ ti p c n vƠ ph ng pháp nghiên c u c a lu n án

Hi n tr ng ng p úng

Phơnătíchăđánhăgiáănguyênănhơn

Phơnătíchăth yăv n,ăth yăl căvƠă đánh giá và l a ch n gi i pháp

i u tra

kh o sát

Phân tích

th ng kê chuyên gia

Xây d ng

tiêu chí phân

tích l a ch n

Mô hình hóa GIS

1) i u tra kh o sát th c đ a: Nh m thu th p, c p nh t, b sung các s

li u khí t ng, thu v n, đ a hình, đi u ki n t nhiên, các ho t đ ng qu n lý, khai thác s d ng, phát tri n ngu n n c, b o v và phòng ch ng kh c ph c tác h i do

n c gơy ra trên l u v c sông nghiên c u

2) Ph ng pháp phơn tích th ng kê: Ki m tra đánh giá, t ng h p và phân tích

x lý các s li u v m a l , m i quan h gi a chúng v i các nhân t nh h ng theo

xu th phát tri n kinh t xã h i, xu th bi n đ i khí h u T đó phơn tích di n bi n l

l t trên l u v c nh m đ xu t đ c gi i pháp tiêu úng, thoát l h p lý

3) Ph ng pháp mô hình toán thu v n thu l c k t h p v i công c GIS: ơy

lƠ ph ng pháp c b n đ đ a ra các đ nh l ng k t qu bài toán theo không gian,

th i gian c a các đ i t ng đ c xem xét theo m i ph ng án trong nghiên c u gi i quy t v n đ úng l t trên l u v c sông Phan ậ Cà L

4) Ph ng pháp chuyên gia vƠ s tham gia c a c ng đ ng: Th a k có ch n

l c các k t qu nghiên c u, đi u tra c b n tr c đơy có liên quan đ n n i dung c a

lu n án trên nguyên t c “k th a nh ng không trùng l p” H c h i kinh nghi m phòng ch ng l , l t trong các c ng đ ng dơn c trên l u v c, trao đ i và tham v n các chuyên gia, nh ng nhà qu n lý v nh ng n i dung có liên quan đ n úng l t trên

l u v c sông Phan ậ Cà L

5) Ph ng pháp phơn tích h th ng: Nh n di n nguyên nhân chính gây ra úng

l t trên l u v c; t ng h p, phân tích các bi n pháp, gi i pháp, c ch chính sách, k thu t theo h ng t đ u ngu n đ n c a ra, t sông nhánh đ n dòng chính ng th i

k t h p gi a các gi i pháp phi công trình và công trình, gi a b ph n và t ng th

6 C u trúc lu n án

th hi n n i dung và k t qu nghiên c u c a lu n án, ngoài ph n m đ u

và k t lu n, các n i dung chính c a lu n án đ c c u trúc thƠnh 4 ch ng bao g m:

Ch ng 1: T ng quan nghiên c u v tiêu úng, thoát l trên th gi i vƠ trong

n c

Ch ng 2: c đi m c a sông Phan - CƠ L trong bƠi toán tiêu úng thoát l

Ch ng 3: Xác l p c s khoa h c vƠ th c ti n cho vi c tiêu úng, thoát l l u

v c sông Phan ậ CƠ L

Ch ng 4: xu t gi i pháp tiêu úng, thoát l l u v c sông Phan ậ CƠ L

Tóm t t n i dung chính c a các ch ng:

- Ch ng 1: T ng quan v tình hình vƠ xu h ng nghiên c u tiêu úng, thoát l trên th gi i và Vi t Nam, t đó đ nh h ng l a ch n cách ti p c n gi i quy t bài toán tiêu úng, thoát l trên l u v c sông Phan ậ Cà L

- Ch ng 2: LƠm rõ hi n tr ng, tính đ c thù c a l u v c sông Phan ậ Cà L , nguyên nhơn c ng nh các v n đ tiêu úng thoát l trên l u v c góp ph n đ nh h ng bài toán tiêu úng - thoát l trên l u v c nghiên c u T đó, t o c s đ u vào cho gi i quy t bài toán t ng th v tình hình ng p úng trên l u v c

- Ch ng 3: ánh giá đ nh l ng hi u qu bƠi toán tiêu úng thoát l theo m i

ph ng án đ c đ xu t trên c s ng d ng b công c mô hình h MIKE (NAM, HD11, GIS, HD21, FLOOD) k t h p công c GIS

- Ch ng 4: T nh ng c s khoa h c và th c ti n đ c xác l p, lu n án đ

xu t gi i pháp tiêu úng thoát l h p lý có tính kh thi cho l u v c sông Phan- Cà L

Gi i pháp tiêu úng thoát l đ c đ xu t bao g m trình t , n i dung vi c ph i h p

v n hành gi i quy t tiêu úng, thoát l trên l u v c sông Phan ậ Cà L

7 Nh ngăđóngăgópăm i c a Lu n án

1) LƠm rõ tính đ c thù c a l u v c sông Phan - Cà L vƠ tác đ ng c a con

ng i nh h ng đ n quá trình hình thành ậ di n bi n c a ng p úng trên l u v c t o

c s khoa h c đ l a ch n vƠ đ xu t gi i pháp tiêu úng, thoát l phù h p;

2) xu t đ c quy trình v n hƠnh tiêu úng thoát l kh thi vƠ các đi m ki m soát nh m v n hành h th ng công trình tiêu úng thoát l trên l u v c, t đó lƠm c

s cho công tác quy ho ch phòng ch ng l t ng th trên h th ng sông Phan - Cà L

CH NGăI:ăT NGăQUANăV ăNGHIểNăC UăTIểUăÚNG,ăTHOỄTăL ă

1.1 Tình hình nghiên c uătiêu,ăthoátăl ătrênăth ăgi i

1.1.1 Tình hình l l t trên th gi i

Ng p l t l n x y ra trên sông là th m ho vƠ th ng gây ra thi t h i n ng n

v ng i và tài s n, nh h ng nghiêm tr ng t i đ i s ng ng i dân và kinh t t i vùng b ng p Nh ng n m g n đơy, l l t x y ra trên th gi i có xu h ng ngày càng

t ng v i c ng đ m nh.Vùng đ ng b ng h l u c a các sông, m t đ dơn c th ng

r t cao và là vùng kinh t t p trung, nh t là các n c Châu Á thi t h i do ng p l t

th ng r t l n D i đơy xin nêu tình hình ng p l t và thi t h i m t s n c:

1 T i Trung Qu c: Trên sông Hoàng Hà: L n m 1887 lƠm ch t 900 ngàn

ng i; th p niên 1990 có 7 tr n l l n đư x y ra vƠo các n m 1991, 1993, 1994, 1995,

1996, 1997, 1998 làm ch t kho ng 25 nghìn ng i; riêng n m 1993 đư nh h ng

đ n 3,6 tri u ng i vƠ 18 ngƠn ng i ch t Trên sông Tr ng Giang, l n m 1931 làm ng p 3 tri u ha, nh h ng t i 28,5 tri u ng i vƠ 145 ngƠn ng i ch t; l n m

1998 làm ch t 3.000 ng i, 23 nghìn ng i m t tích, 240 tri u ng i b l uy hi p, phá hu 5 tri u ngôi nhà, thi t h i kho ng 21 t USD Tính chung, trong 55 n m g n đơy l l t đư nh h ng đ n 9,3 tri u ha đ t canh tác, trung bình m i n m lƠm ch t kho ng 5.000 ng i [91], [95]

Gi i pháp kh c ph c: Chi n l c phòng, ch ng l c a Trung Qu c lƠ “T ng

c ng ch a l th ng ngu n; b o v các vùng nh h ng l trung l u vƠ h l u các sông l n; ph i h p ch a l , gi m l trung l u; chu n b t t kh n ng ch ng l

tr c mùa m a l ”

Gi i pháp phi công trình: Chính ph Trung Qu c đư th c hi n m t lo t các chi n l c nh m ph c h i nh ng vùng b l l t và c i thi n vi c phòng ch ng l l t, bao g m tr ng r ng, c ng c các đê chính, tái đ nh c cho nh ng khu v c d b l l t

Các gi i pháp công trình ch y u tiêu thoát l c a Trung Qu c hi n nay là:

C ng c h th ng đê kho ng 278.000 km các lo i; xây d ng h ch a th ng l u v i 86.000 h ch a các lo i v i t ng dung tích 566 t m3đ b o v cho kho ng 12 tri u

ha đ t canh tác kh i ng p l t; 98 khu v c ch a l v i kh n ng ch a kho ng 120 t

m3n c; kho ng 2.000 tr m b m l n vƠ trung bình đ tiêu úng

2 T i Bangladesh: Là qu c gia th ng xuyên đ i m t v i l l t do n m vùng th p đ ng b ng sông H ng, trong đó ph n l n di n tích th p h n 10m so v i

m c n c bi n Di n tích ng p kho ng 25-30 % di n tích c n c, có khi lên t i

50-70 % v i các tr n l l n,nh tr n l 1998 đư làm ng p 2/3 di n tích đ t n c, 783

ng i ch t, thi t h i đ n 1 t USD N m 1970 n c dâng k t h p v i l l n làm ch t

và m t tích 300 ngƠn ng i, n m 1991 lƠ 130 ngƠn ng i [37], [92]

Chi n l c phòng ch ng l qu c gia chia lƠm ba giai đo n: Giai đo n 1:

1960-1978 quy ho ch t ng th ; Giai đo n 2: 1978-1996 t p trung xây d ng m t s công trình ch ng l vƠ tiêu thoát l n, xây d ng quy ho ch n c qu c gia; Giai đo n 3: T

n m 1996 đ n nay, t p trung vào vi c l ng ghép ki m soát l trong qu n lý t ng h p tƠi nguyên n c, các bi n pháp phòng ch ng l c ng b t đ u ti p c n theo quan đi m

t ng h p

Các gi i pháp công trình trong tiêu thoát l c a Bangladesh là nh m ng n ch n

l l t trên sông g m kho ng 10.000 km đê kè; 3.500 km kênh tiêu v i kho ng 5.000 công trình tiêu úng; kho ng 100 tr m b m l n; 1.250 công trình ng n c a sông đi u

chnh n c [37] Bangladesh c ng đư xơy d ng 135 đê bao v i t ng di n tích 109 ha Các bi n pháp phi công trình còn bao g m d báo l , đón l vƠ ch n l

3 T i Hà Lan: Là qu c gia n m khu v c Tây Âu có nh ng tr n thiên tai

n ng n nh t: N m 1134, 1287, 1375, 1404, 1421, 1530, 1570, 1717, 1916, 1953 L

l ch s n m 1421 đư lƠm ch t 100 ng i, l n m 1930 lƠm ch t 400 ng i, l n m

1570 v đê lƠm ng p 2/3 di n tích c a HƠ Lan vƠ h n 2.000 ng i ch t Trong L Giáng sinh n m 1717, tr n bão Bi n B c t i t nh t trong vòng 400 n m t n công Hà Lan, c vƠ Scandinavia lƠm 14.000 ng i ch t, trong đó Hà Lan có 2.276

ng i N m 1916, nhi u tuy n đê Zuiderzee b v d n đ n vi c xây d ng đ p ng n

vƠ con đê Afsluitdijk dài 32 km Ngày 1/II/1953, bưo l đư nh n chìm ph n l n khu

v c phía Tây Nam c a Hà Lan, phá hu h n 45 km đê bi n gây ng p l t 3 t nh phía Nam, gi t ch t 1.835 ng i, làm ng p h n 150 ngƠn ha đ t Hai tr n l l n n m 1993,

1995 đư gây thi t h i cho đ t n c Hà Lan hàng tr m tri u USD [37], [101], [110]

L ch s thu l i Hà Lan là l ch s đ u tranh v i bi n và v i n c trên 2000

n m, kho ng 27 % di n tích c n c th p h n m c n c bi n 3 m và 60% dân s

s ng vùng đ t này Ngoài ra, vào mùa l t n u không có h th ng đê d c theo sông

và và ph l u thì s có kho ng 70 % di n tích b ng p l t

Sau tr n l t l ch s n m 1953, U ban Châu th đ c thành l p vƠ cho ra đ i

“Quy ho ch châu th ” v i k ho ch xây d ng các con đê, xơy các đ p ch n n c bi n dâng, b t h u h t các c a sông phía Tây Nam

N m 1959, Lu t Châu th đ c ban hành d án châu th k t thúc vƠo n m

1997 sau g n 50 n m th c hi n, đ c coi là công trình ch ng l t l n nh t th gi i v i

15 h ng m c công trình chính, bao g m h th ng đê sông, đê bi n v i chi u dài 16.492 km; h th ng c ng ch n n c dâng do bão, c ng tiêu n c và âu thuy n dài 3.200 m; t o đ c 3 h ch a n c ng t r t l n có th đ m b o ngu n n c ng t n

đ nh cho c đ t n c trong t ng lai

V ch ng l t cho sông: Sông Rine khi ch y vào lãnh th Hà Lan chia thành nhi u phân l u T ngƠn x a, đ ng n ch n l l t các sông nƠy dơng cao trong mùa l (mùa đông) m i bên b sông xây d ng hai đê kiên c ê li n k dòng sông đ c g i

lƠ đê mùa hè (mùa có ít m a, l t), có nhi m v ng n l t nh trong mùa hè vƠ đê bên ngoƠi lƠ đê mùa đông (mùa l l t chính) đơy lƠ đê chính cách xa sông, có nhi m v không cho n c trƠn vƠo đ ng

Nh ng bi n pháp ki m soát l đ c th c hi n: Gi m b t c ng su t l b ng

vi c nâng cao kh n ng th m n c c a đ t, tr n c, m r ng đ ng thoát l , tr ng

r ng và khôi ph c vùng b l , phát tri n các công trình tiêu ng th i xây d ng đê

đi u vƠ t ng ch ng l , nâng c p h th ng d báo đ báo l s m, đ a sông ngòi vƠo phát tri n đô th , bao g m tr n c vƠ thoát n c t i đô th Quy ho ch không gian trong phòng ch ng l : B n đ phân vùng ng p l , quy ho ch dơn c , h ng d n phòng ch ng cho ng i dân

4 T i Hoa K : LƠ n c ch u nhi u thiên tai, l l t L n m 1993 lƠ l l ch s

v i chu k l p l i 500 n m trên sông Mississippi, đư lƠm 47 ng i ch t, 45 nghìn ngôi nhà b tàn phá, kho ng 74 nghìn ng i ph i s tán, thi t h i 16 t USD [37], [107]

Ng p úng th ng xuyên x y ra h l u sông Mississippi do đ a hình tr ng dòng ch y t th ng l u trƠn v k t h p v i nh h ng c a thu tri u

Quan đi m ti p c n trong phòng ch ng l c a Hoa K là gi m thi u t i đa các

t n th t vƠ các tác đ ng x u c a l Các bi n pháp c th g m: Nâng cao nh n th c

c a c ng đ ng; H tr c ng đ ng ch đ ng trong phòng, ch ng, gi m nh tác h i c a

l ; Qui ho ch các khu dơn c , di d i khi có l l n; B o hi m l l t đ c th c hi n t

n m 1969; xây d ng các h th ng đo đ c, giám sát ph c v d báo c nh báo l ; xây

d ng các công trình h ch a th ng ngu n; xây d ng h th ng đê, kè, t ng ch n

l nh ng n i xung y u ng n ch n n c l , M thi t l p nhi u h th ng ng n

ch n l t h l u, đ c bi t đ b o v New Orleans b ng cách xây d ng h th ng chuy n n c sông ra bi n nh m gi m áp l c dòng ch y gây ra v đê vƠ c ng ng n tháo n c l t khi n c sông Mississippi dâng cao

5 T i Malayxia: L 1971 làm ng p 140km2, l đ c bi t l n XI/1986 sông Trengganu vƠ Kelantan lƠm 14 ng i ch t, thi t h i kho ng 12 tri u USD [37] Malaysia có đi u ki n t nhiên khá gi ng Vi t Nam Di n tích Malaysia kho ng 329.750 km2; có trên 3000 sông l n nh (Vi t Nam có 3272 sông có chi u dƠi trên 10 km) Tuy nhiên, l ng m a c a Malaysia khá l n, bình quơn n m 3.000 mm (so v i

Vi t Nam kho ng 2.000 mm) trong khi đó dơn s ch trên 25 tri u Nh ng n u nh 63% ngu n n c sông c a Vi t Nam lƠ t các qu c gia láng gi ng ch y vào thì toƠn

b tƠi nguyên n c m t vƠ n c d i đ t c a Malaysia đ u s n sinh trong lưnh th

qu c gia

Nguyên nhân ng p úng Malaysia là do nh ng tr n m a l n v t quá kh

n ng thoát l NgoƠi ra, còn do các nguyên nhơn khác nh t c đ phát tri n đô th trên

l u v c sông, phát tri n xâm l n hành lang b o v sông

Bi n pháp phòng ch ng l đang đ c áp d ng g m có: Khoanh vùng nh ng

n i d b l , xơy d ng h th ng d báo phòng ch ng l ; nghiên c u phòng ch ng l

l t t i các sông chính, nghiên c u k ho ch t ng th v h th ng tiêu thoát n c t i đô

th ; áp d ng các bi n pháp công trình nh xơy đ p, đê đi u, n o vét lòng sông, các

đ ng thoát n c, h ch a, l p đ t h th ng máy b m đ gi m b t ng p l t trong khu

v c th ng xuyên b l ; quy ho ch t ng th h th ng c ng thoát n c (1978); quy

ho ch t ng th công trình trên sông (C c thu l i và d án phòng ch ng l l t, 1980)

6 T i Australia:T n m 1840 đ n 2011, Australia đư x y ra 9 tr n l l n và

l n m 2011 là m t th m h a ch a t ng th y trong l ch s , làm h n 70 đô th chìm trong n c l , 200.000 dân b nh h ng, h n 80 ng i ch t, thi t h i 13 t USD [37], [106]

Các sông nông và ch y qua nh ng cánh đ ng b ng ph ng, vì v y khi có l l n,

n c l t tràn sông làm ng p m t vùng r ng l n và kh n ng tiêu thoát l ch m Bên

c nh đó, các thành ph và th tr n chi m 80 % di n tích cách bi n 50 km góp ph n

lƠm cho l l t càng tr nên tr m tr ng

Các bi n pháp phòng ch ng l l t: T th k XVIII đư ti n hành phân vùng

ng p l cho 5 thƠnh ph , th tr n; sau n m 1950 xây d ng các công trình nh h

th ng đê đi u, c ng x l đ b o v hai b và lòng sông; n m 1970, các khu đô th

đ c xây d ng t i nh ng vùng ng p l khi n công trình m t tác d ng, chính quy n đư

có s chuy n đ i quan tr ng t bi n pháp công trình sang phi công trình, c th :

Qu n lỦ đ t đai, giáo d c c ng đ ng, xây d ng chính sách h n ch thi t h i do l , b o

hi m l l t, xây d ng h th ng báo đ ng l Trong nh ng n m g n đơy, các bi n pháp tiêu thoát l đ c xem nh lƠ m t ph n quan tr ng trong qu n lý t ng h p l u v c

7 T i Thái Lan: Nh ng tr n l l n đư x y ra vào nh ng n m 1917, 1942,

1955, 1964, 1972, 1975, 1980, 1983, 1995 và 2011 Tr n l x y ra tháng X/1995 trên

l u v c sông Chao Phraya đư làm ng p vùng đ t v i di n tích h n 60.000 ha, kéo dƠi

30 ngày và thi t h i kho ng 11.858 tri u baht.Tr n l l ch s n m 2011 lƠ "tr n l l t

t i t nh t tính v l ng n c và s ng i dân ch u nh h ng" t tr c đ n nay làm 1/3 s t nh và 3/4 di n tích đ t n c b ng p, h n 500 ng i thi t m ng, 2 tri u ng i

b nh h ng, thi t h i 5 t USD [37]

Thái Lan là m t n c đang phát tri n, đ a hình t ng đ i gi ng Vi t Nam,

n m trong vùng nhi t đ i nên hƠng n m ch u nhi u tác đ ng b i các thiên tai liên quan đ n n c do nh h ng c a gió mùa và l c xoáy L l t Thái Lan ch y u do

n c sông tràn b vì l ng n c d n v t vùng th ng l u, m a l n và thu tri u dâng cao t i c a sông gây ng p l t t i các vùng tr ng

Các bi n pháp phi công trình: Phân các sông su i ra thƠnh 25 l u v c sông v i

nh ng đ c đi m riêng đ ki m soát và có nh ng bi n pháp c th tiêu thoát l ; ki m soát và quy ho ch đ t đai; quy ho ch vi c s d ng n c ng m đ ng n ng a s t đ t,

qu n lỦ thiên tai do l ; h th ng d báo và c nh báo l

Các bi n pháp công trình: Xây d ng hàng lo t các h ch a l n th ng ngu n, xây d ng đ p n c l n và v a đ tr l v i t ng s 21 đ p; c ng c h th ng

đê v i chi u dài 900 km; c i t o và nâng c p h th ng thoát n c d c theo sông Chao Phraya; đi u ch nh dòng l lƠm chuy n h ng dòng tri u c ng ra kh i vùng đ c

b o v b ng cách cho ch y đ n l u v c khác hay ch y ra bi n

1.1.2 Phòng ch ng l l t trên th gi i

Theo đánh giá c a th gi i v thi t h i do các lo i thiên tai gây ra, s ng i

ch t do l , l t (16 %) ít h n s ng i ch t do bão (40 %) vƠ đ ng đ t (37 %), nh ng

l l t có ph m vi nh h ng r ng l n h n v không gian và th i gian Vì v y, c n

ph i có gi i pháp đ phòng ch ng và qu n lỦ l m t cách thích h p, nh t là trong b i

c nh khí h u bi n đ i, có th t o ra nh ng hi m h a m i khó l ng

B ng 1.1 ánh giá v thiên tai th gi i

B ng 1.2 Các bi n pháp phi công trình và công trình

Nâng cao nh n th c v l l t và phòng

tránh l l t, ch p hành lu t pháp, c ch

chính sách, h c cách s ng chung v i l

Xây d ng h , đ p

Tr ng r ng và b o v r ng Xây d ng, duy tu h th ng kênh tiêu thoát

H th ng c nh báo s m Xây d ng hƠnh lang thoát l , quai đê l n bi n

H th ng ng c u b o tr Phát tri n h th ng đê bao

L , l t l n ngƠy cƠng t ng c v t n s l n c ng đ , nên các qu c gia

th ng xuyên ph i đ i m t v i thiên tai l , các bi n pháp phòng ch ng l i l , l t qua nhi u giai đo n v i các m c đ khác nhau t phòng, ch ng l th đ ng t i ki m soát và qu n lỦ l ch đ ng h n [58]

a Bi n pháp phi công trình

Bi n pháp phi công trình đ c tính đ n là: Nâng cao nh n th c c ng đ ng, h

th ng c nh báo l , xơy d ng b n đ nguy c ng p l t, h c cách s ng chung v i l , trong đó các bi n pháp đáng quan tơm h n c là:

1 Lu t hoá, chi n l c phòng ch ng l và quy ho ch phòng ch ng l

- Trung Qu c đư có Lu t phòng l (1998) Chi n l c phòng, ch ng l c a Trung Qu c lƠ “t ng c ng ch a l th ng ngu n; b o v các vùng nh h ng l trung l u vƠ h l u các sông l n; ph i h p ch a l , gi m l trung l u; chu n b t t

kh n ng ch ng l tr c mùa m a l ” Các h th ng c nh báo và d báo thu v n

đ c đ u t vƠ xem nh “ tai m t” c a NhƠ n c, v i ph ng chơm “đóng r ng,

tr ng cây - lùi ru ng, tr r ng - san b i, thoát l - lùi ru ng, tr h - l y công, thay

c u - di dân, d ng ch n - n o vét sông, gia c đê l n” Chi n l c nƠy b c đ u đư giúp Trung Qu c nâng cao hi u qu trong phòng ch ng l [85]

- Hoa K đư có U ban qu n tr sông t n m 1879 vƠ t lơu đư xơy d ng

“chi n l c gi m nh thiên tai Hoa K ” Chi n l c trong ki m soát l vƠ gi m nh

l cùng ph i h p vì m c tiêu xây d ng các c ng đ ng an toƠn h n N m 1928, d án sông và các dòng ph l u đ c th c hi n trên 70 n m nh m quy ho ch t ng th , các

bi n pháp khác nh phơn vùng l , l t đ có gi i pháp tránh phát tri n đô th t i các vùng b ng p l , quy ho ch l i nhu c u s d ng đ t, quy ho ch xây d ng h ch a

n c m a đ thu n l i cho tiêu thoát n c mùa l [106], [107]

- Nh t B n: Lu t sông ngòi đ c xây d ng t n m 1896 Phòng ch ng l c a

Nh t B n có th chia thƠnh 3 giai đo n t ch ng l b đ ng sang ch ng l ch đ ng

c th nh : T n m 1896- 1964 ch ng l b đ ng, khi có l s d ng các bi n pháp khác nhau đ gi m thi t h i do l gơy ra; t n m 1964-1997, phòng ch ng l g n li n

v i s d ng n c đ hi u qu qu n lỦ l đ c nơng cao; sau n m 1997 khi có lu t sông ngòi s a đ i, phòng ch ng l c a Nh t đ c ti p c n t ng h p và toàn di n h n,

t c là g n li n v i s d ng n c và b o v môi tr ng đ h ng t i s phát tri n b n

v ng [37]

- Bangladesh t p trung vào d báo l , đón l vƠ ch n l , xơy d ng tr m quan

tr c ph c v d báo, c nh báo l vƠ chi n l c v phòng ch ng l , trong đó có k

ho ch đ i phó v i l (Flood Action Plan) Trong các n m 1990-1995 đư ti n hành nghiên c u l t i các vùng b l t đe do và xây d ng chi n l c ki m soát n c vƠ l

T n m 1996 đ n nay, Bangladesh đư t p trung vào vi c l ng ghép ki m soát l trong

qu n lý t ng h p tƠi nguyên n c, các bi n pháp phòng ch ng l c ng b t đ u ti p

c n theo quan đi m t ng h p và gi i pháp phi công trình đ c chú tr ng h n [86]

- Thái Lan đư chú tr ng t i k ho ch ki m soát và quy ho ch đ t đai: Quy

ho ch đô th , phân vùng qu n lý r ng, ki m soát nh ng tác đ ng v môi tr ng, xây

d ng b n đ ng p l t C ng nh các bi n pháp ki m soát vi c s d ng n c ng m,

qu n lỦ thiên tai do l , chú tr ng t i các h th ng d báo và c nh báo l bên c nh các chi n d ch tr ng r ng, b o v khu b o t n qu c gia, c i thi n dòng ch y mùa l vƠ

m ng l i kênh, c ng c các đê chính, tái đ nh c cho nh ng khu v c d b l [86]

- Malaysia bên c nh bi n pháp ch ng xói mòn đ t, đư ti n hành xây d ng b n

đ phơn vùng l l t, quy ho ch qu n lỦ đ t đai, d báo vƠ báo đ ng l , ng d ng mô hình thu v n thu l c trong các nghiên c u đánh giá kh n ng ch a n c, b n đ

ng p l t, xây d ng các ph ng án tính toán l ng tiêu thoát, đánh giá nh h ng c a

l tr c và sau khi có công trình [37]

- Australia đư quy ho ch vùng th ng x y ra l , xơy d ng h th ng báo đ ng

ch ng l l t; 2) K ho ch phòng, ch ng l l t ph i có t m nhìn chi n l c tr c m t, dài h n vƠ t ng lai; 3) Các quy ho ch, k ho ch chuyên ngƠnh liên quan đ n ngu n

n c đ u ph i xem xét đ n v n đ phòng ch ng, kh c ph c h u qu tác h i do n c gây ra; 4) Vi c phòng, ch ng l l t theo h ng t ng h p ph i bao g m các bi n pháp phi công trình và công trình; 5) Bi n pháp phòng tránh, ki m soát l đ a ra ph i toàn

di n, hài hoà, không gơy nguy c nh h ng gi a th ng và h l u, gi a các ngành kinh t , gi a các vùng, mi n và khu v c; 6) Ph i th a nh n r ng không th phòng,

ch ng, gi m thi u hoàn toàn thi t h i và r i ro do l l t; 7) Bi n pháp phòng, ch ng

l l t ph i h ng t i l i ích đa ngƠnh; 8) Các v n đ xã h i, sinh thái, chi phí c a vi c phòng, ch ng l l t c n đ c quan tâm xem xét; 9) C ch , chính sách, vai trò và trách nhi m đ xây d ng và tri n khai các ch ng trình phòng, ch ng l l t; 10) Vi c

th c hi n các ch ng trình, bi n pháp phòng, ch ng l l t ph i có s ph i h p, tham gia c a nhi u bên liên quan và ph i do m t đ u m i th ng nh t đi u hành; 11) Truy n

thông nâng cao nh n th c, luôn t ng c ng phòng b và s n sƠng hƠnh đ ng; 12) Có

k ho ch ph c h i nhanh chóng sau khi x y ra l l t b ng nhi u ngu n l c

3 C nh báo và d báo l

C nh báo và d báo l r t c n thi t trong vi c phòng ch ng l Các công ngh

d báo ngày càng hi n đ i v i vi c áp d ng các mô hình d báo khí t ng thu v n,

h th ng rađa, vi n thám, h th ng quan tr c m c n c d c theo sông, xây d ng

ph ng án d báo l Các mô hình th ng đ c áp d ng là: MIKE11 k t h p v i s

d ng t li u vi n thám GMS, NOAA-12 và NOAA-14 nh Bangladest ho c RAS Thái Lan Bangladesh đư d báo tr c đ c 8 ngày, Trung Qu c đư hi n đ i hoá h th ng d báo l v i nhi u ch c n ng nh m ki m soát l ầ

đ c liên k t l i thành m t hàng rào ch n l dài 3.200 km; HƠ Lan lƠ n c đi n hình trên th gi i v đ p đê ch ng l v i h th ng đê dƠi 16.493 km, trong đó có 2.415 km

đê chính vƠ 14.077 km đê ph

2 Xây d ng h ch a: Trung Qu c hi n có kho ng 86.000 h ch a các lo i

v i t ng dung tích 566 t m3 n c b o v cho kho ng 12 tri u ha đ t canh tác kh i

ng p l t và 98 khu v c ch a l v i kh n ng ch a kho ng 120 t m3 n c Hà Lan có

3 h ch a n c ng t r t l n đ m b o đ n c dùng n đ nh cho c đ t n c trong

t ng lai Hoa K có 250 đ p n c th ng l u sông Mississippi Thái Lan có 21

đ p ng n n c

3.Xây d ng các tr m b m tiêu, kênh tiêu và c ng ng n n c

Thái Lan có 70 tr m đi u ti t (công su t 25 m3/h) và 50 tr m b m l n, Bangladesh có 3.500 km kênh tiêu v i kho ng 5.000 công trình tiêu úng, 100 tr m

b m l n, 1.250 công trình ng n c a sông đi u ch nh n c Trung Qu c có 2.000

tr m b m l n và trung bình

4 Chuy n dòng, n n dòng, n o vét lòng sông

Ngoài ba bi n pháp chính trên, nhi u n c đư có các công trình chuy n l sang

l u v c khác hay c a sông khác nh M có 4 đ ng x l sang sông vƠ h l u

v c khác Thái Lan có d án chuy n h ng dòng l h l u sông Chao Phraya (1999), sông Tha Tapao (1998), sông U- Tapao vƠ hƠng n m t ch c n o vét kênh

r ch ph c v thoát tiêu n c

1.1.3 M t s nghiên c u ng p l t trên th gi i

Trên th gi i nghiên c u ng p l t t p trung vào nh ng n i dung chính sau:

1 Xây d ng h th ng giám sát và c nh báo ng p l t trên c s s d ng mô hình thu v n, thu l c MIKE11 k t h p v i s d ng t li u vi n thám GMS, NOAA-12 và NOAA-14 nh Bangladest; s d ng t li u vi n thám FY-II, OLR, GPCP, ERS-II, SSM/I t i Trung Qu c.Thái Lan đư s d ng mô hình thu l c HEC-RAS và kh o sát th c đ a đ xây d ng các m t c t sông sông Mae Chaem d a vào các tr m đo D-GPS ph c v cho công tác c nh báo và d báo l

2 ng d ng công ngh vi n thám vào nghiên c u ng p l t nh Thái Lan v i

“D án phát tri n h th ng c nh báo ng p l t cho vùng lòng ch o Chao Phraya”; các

n c chơu Phi đư s d ng mô hình thu v n FEWS NET k t h p v i h th ng thông tin đ a lý GIS, t đó xây d ng h th ng giám sát và c nh báo ng p l t v i s tr giúp

3 Xây d ng t ch c qu n lỦ l u v c sông và phòng ng a l l t theo h ng

“Qu n lỦ l u v c sông và phòng ng a l t l i” đó lƠ mô hình t ch c qu n lỦ l u v c sông Seine (Pháp), v i s tham gia ch t ch c a các ngƠnh, các đ a ph ng vƠ c ng

đ ng dơn c trong l u v c

Nh n th c đ c v n đ này, U ban H p tác Qu c t v Môi tr ng và Phát tri n Trung Qu c (CCICED) đư đ xu t áp d ng qu n lý t ng h p l u v c sông t i Trung Qu c d a trên cách ti p c n h sinh thái (Hình 1.1)

(Ngu n: Ngơn hƠng th gi i, 2012)

1.1.4 M t s k t lu n chung v tình hình nghiên c u l l t trên th gi i

D a vào phân tích v tình hình l l t, các bi n pháp phòng ch ng l l t có th

th y công tác phòng ch ng l trên th gi i đang ti n t i qu n lý t ng h p, có ngh a lƠ bao g m t t c các ho t đ ng c a các l nh v c liên quan nh m gi m thi u t i đa tác

h i c a l Theo quan đi m này, phòng ch ng l đ c xem xét ngay t tr c khi x y

ra l , trong th i gian x y ra l và sau khi l đư h t Tuy nhiên, tu thu c vƠo đi u ki n

c th v t nhiên, kh n ng kinh t , k thu t c a t ng qu c gia mà phòng ch ng l

có chính sách và gi i pháp c th khác nhau Ví d : Trung Qu c v i chính sách là

“t ng c ng ch a l th ng ngu n; b o v các vùng nh h ng l trung l u vƠ h

l u các sông l n; ph i h p ch a l , gi m l trung l u; chu n b t t kh n ng ch ng

l tr c mùa m a l ” Do v y, gi i pháp ch y u c a Trung Qu c là các công trình

h ch a l n, vùng ch a l vƠ h th ng đê kh ng l Trong khi Bangladesh l l n

th ng xuyên gây ng p ph n l n qu c gia nên xây d ng h ch a không ph i là gi i pháp chính mà t p trung vào xây d ng h th ng c nh báo, d báo và s tham gia c a

c ng đ ng trong phòng ch ng l HƠ Lan v i đ c đi m đ a hình b ng ph ng và kho ng 60% dân s s ng vùng đ t th p h n m c n c bi n 3 m; vì v y, Hà Lan t p trung vào xây d ng h th ng đê, t ng ch ng l , phát tri n các công trình tiêu Hoa

K v i yêu c u gi m thi u t i đa m i thi t h i do l nên ngoƠi đ u t các công trình thì v n đ phơn vùng l lƠ r t quan tr ng

Các bi n pháp công trình, phi công trình đ c nhi u n c trên th gi i đư vƠ đang áp d ng Tu theo đi u ki n c th t ng vùng sao cho phát huy tính hi u qu

c a chúng l n nh t Phòng ch ng l lƠ đ h n ch thi t h i t i m c th p nh t c v

m t kinh t , xã h i vƠ môi tr ng Do v y, không th ch dùng m t gi i pháp duy

nh t mà ph i k t h p ch t ch m t s gi i pháp v i nhau ng th i, tu thu c vào

đi u ki n t nhiên c th vƠ trình đ phát tri n kinh t , xã h i và khoa h c công ngh

Trong 10 th k g n đơy, Vi t Nam có 188 c n l lƠm v đê sông H ng gây

ng p l t nghiêm tr ng Th k XIX đư có 26 n m v đê vƠ ng p l t, nh t là khi tr n

l 1893 x y ra đư lƠm v đê vƠ HƠ N i Th k XX có 20 l n v đê vƠ l đ c bi t l n

đư x y ra vào các n m 1945 vƠ 1971 Thi t h i do l l u v c sông H ng là r t l n

mƠ đi n hình là các tr n l : n m 1913 lƠm ng p 307.670 ha ru ng lúa; n m 1915 lƠm

ng p 325.000 ha ru ng lúa; l 1945 đư lƠm v 52 đo n đê v i 4.180 m, làm kho ng 2 tri u ng i ch t do l l t và ch t đói, ng p 312.100 ha hoa mƠu; l VIII/1971 lƠm h n

400 km đê b v , làm ng p h n 300.000 ha

N m nƠo l l n c ng đ u có ng p úng, m c đ ng p úng do l gơy ra trong 25

n m qua đ c th ng kê trong B ng 1.3 d i đơy Nguyên nhân chính gây ng p úng là

do m a bưo l n th ng t p trung vào các tháng VII - VIII, đ d c lòng sông vùng

th ng l u l n lƠm l d n xu ng đ ng b ng r t nhanh vƠ vùng đ ng b ng l i th p d

b T iăđ ng b ng sông C u Long

Theo th ng kê, t 1961 đ n nay có 10 tr n l l nvà thi t h i do các tr n l l n

1991, 1994 gây ra là l n nh t: Thi t h i do l 1991 lên t i trên 70 tri u USD vƠ l

1994 làm g n 2 tri u ha b ng p, 500 ng i ch t, thi t h i lên t i 210 tri u USD

L đ ng b ng sông C u Long th ng kéo dài 4 tháng; c ng su t t 4cm/ngày, cao nh t đ t 30 cm/ngày; t c đ truy n l ch m, th ng lƠ l m t đ nh và

3-d ng l khá n đ nh do l th ng l u vƠ m a n i đ ng l n (1.500ậ2.000 mm) L

đ ng b ng sông C u Long đôi khi do l ng n c t th ng ngu n t ng đ t bi n, bên

c nh n n phá r ng, s di dơn đ n các vùng l l t, h th ng kênh đƠo ng Tháp, Long Xuyên thu n l i cho n c l s m ch y vào đê, đ p ng n m n c n tr vi c thoát

Trong 50 n m qua, trên các sông mi n Trung đư liên ti p x y ra các tr n l đ c

bi t l n nh l 1953, 1983, 1999 trên sông H ng; n m 1964 trên sông Thu B n, Trà Khúc, n m 1993 trên sông V N m 1999 lƠ l r t l n, ch a t ng th y mi n Trung

v i l ng m a trong 24 gi thành ph Hu đ t 1384 mm, m c n c sông H ng lên cao g n 6 m, cao h n m c n c tr n l t n m 1953 đ n 0.46 m

Do n c sông lên nhanh, rút nhanh nên đ ng b ng mi n Trung b ng p không đáng k , n c trong đ ng c ng d tiêu thoát, đ ng ru ng không b ngơm n c lâu

nh sông H ng, Thái Bình hay sông C u Long

Nguyên nhơn gơy l l t mi n Trung lƠ do l l n th ng l u vƠo đ ng

b ng, đ ng th i n n phá r ng và vi c x l các h ch a không theo đúng quy trình hay s c v các h ch a nh c ng lƠm cho l l t thêm tr m tr ng h n

Khác v i h th ng sông H ng và sông C u Long, đa s sông ngòi mi n Trung không có đê, các h ch a n c l n th ng l u không có dung tích phòng l ,

do đó các khu dơn c hai bên b sông ch u ng p m i khi m a l n

1.2.2 Thi t h i do l l t gây ra Vi t nam

Thi t h i do l l t gây ra có xu th ngày càng m t t ng (Hình 1.2, B ng 1.4 ),

có th th y:

- Trong th i gian t n m 1998 đ n n m 2008, thi t h i do thiên tai x y ra

Vi t Nam x p x 80.000 t đ ng và có t i 4.863 ng i thi t m ng, trong đó có 90% thi t h i lƠ do bưo vƠ l l t Xu th thi t h i do thiên tai l gơy ra ngƠy cƠng t ng và

x y ra trên kh p các đ a ph ng trong c n c

- Tính riêng 5 n m (1996-2000) thiên tai bưo, l trên toƠn qu c đư lƠm 6.083

ng i ch t, m c thi t h i lên t i 2,3 t USD, m i n m có t i 1.217 ng i ch t, m c thi t h i lên t i 459 tri u USD

- Tr n l kép t 1/XI đ n 6/XII/1999 mi n Trung có 715 ng i ch t, m t tích 34 ng i, 478 ng i b th ng; 5.914 phòng h c b đ , trôi vƠ h h ng; 958 c u

c ng b s p; 32 nghìn ha lúa b m t tr ng; 620 tàu thuy n chìm và b m t, t ng thi t

h i g n 5.000 t đ ng Tr n l tháng X/2007 các t nh B c Trung B làm ch t 88

ng i, 8 ng i m t tích, thi t h i kho ng 3.215 t đ ng

B ng 1.4 S ng i ch t do thiên tai gây ra Vi t Nam t 1998 ậ 2008

- Sông Ơ: H S n La có dung tích phòng l 4 t m3, đi u ti t 46 % l u l ng

x t i S n Tơy; h Hoà Bình có dung tích phòng l 3 t m3, đi u ti t kho ng 48 % l u

l ng x t i S n Tơy

- Sông Lô - Gâm: H Tuyên Quang có dung tích phòng l 1,5 t m3, đi u ti t 9

% l u l ng t i S n Tơy; h Thác Bà có dung tích phòng l 0,46 t m3, đi u ti t kho ng 6 % l u l ng n c sông H ng t i S n Tơy

Các h l n khác tuy không có nhi m v ch ng l , nh ng do t ng dung tích l n nên c ng có hi u qu đi u ti t l đáng k K t h p v i h th ng đê, hi u qu ch ng l

500 n m trên sông H ng t i Hà N i Hmax<+13,40 m

c.ăN oăv́tăsông,ăkênhăm ng

- HƠng n m t ch c n o vét kênh m ng v n đ c th c hi n th ng xuyên, bên c nh đó xây d ng c m tuy n dơn c v t l ; phơn vùng ki m soát l l t và vùng không ki m soát l l t theo mùa, vùng ki m soát l l t quanh n m t đó đ a ra nh ng

bi n pháp công trình c th

d Các h th ng tiêu thoát ng p úng

T i t i đ ng b ng sông H ng có 2.136 công trình tiêu (tiêu t ch y có 935

c ng, tiêu b m có 1.201 tr m b m) T ng di n tích c n tiêu là 2.737 ha, trong khi

t ng di n tích tiêu thi t k 1.105.376 ha, di n tích tiêu ch đ ng là 879.955 ha so v i

di n tích yêu c u tiêu đ t 74%

e Tr ng và b o v r ngăđ u ngu n

Hi n nay trên ph m vi c n c có kho ng 19 tri u ha đ t r ng nh ng ch có 50% di n tích là có r ng Các vùng nh Tơy B c, Tây Nguyên r ng b tàn phá r t nhi u, kh n ng ch ng l b suy gi m d n đ n l l n, l quét d x y ra

1.2.4 ánh giá v tình hình tiêu úng thoát l Vi t Nam

T i đ ng b ng sông H ng: Các sông t nhiên đ u có đê bao phòng ch ng l Trong n i đ ng th ng có các kênh r ch t nhiên và nhân t o c t ngang làm nhi m

v t i và tiêu M i liên h gi a các kênh r ch vƠ các con sông chính đ c th c hi n qua c ng l y n c t ch y ho c các công trình tháo n cho c các tr m b m

Do đ a hình trong vùng b ng ph ng, tr ng d ng da báo và th p h n m t n c sông nên vi c tiêu n c b ng tr ng l c khó kh n và ng p úng d x y ra Trên các sông, nh h ng c a n c v t làm c n tr dòng ch y đư d n đ n hi n t ng l ng

đ ng bùn cát vùng b nh h ng c a thu tri u, ng p càng tr m tr ng

T i các h th ng ven bi n mi n Trung: Do quy mô c a các h th ng tiêu thoát

n c nh , vi c phòng ch ng l vƠ ng n ch n n c m n l i do các đê bi n đ m nhi m Các h th ng t i tiêu riêng bi t h u h t là t ch y, nh ng c ng có nhi u vùng t i tiêu b ng b m Thi t h i do ng p l t, ng p úng v n x y ra th ng xuyên và nghiêm

tr ng

Vùng cao nguyên, mi n núi: H th ng t i tiêu riêng bi t vƠ th ng là t ch y

đ i v i vùng đ a hình cao, đôi khi dùng b m đ l y n c sông v i vùng có đ a hình

Hi n nay công tác t ch c d báo l Vi t Nam đ c chia thành 3 c p:

a C p Trung ng: c giao cho Trung tâm D báo Khí t ng Thu v n Trung ng v i nhi m v theo dõi m i di n bi n c a tình hình khí t ng thu v n (KTTV) trên c n c; th c hi n d báo KTTV và phát các b n tin d báo, c nh báo,

th i ti t, thu v n; t ch c tri n khai ng d ng ti n b KHCN m i trong d báo KTTV

b C p khu v c: D báo khu v c là nhi m v c a các Ơi Khí t ng Thu v n Khu v c nh m thu th p và truy n tin s li u v Trung tâm D báo KTTV Trung ng

và d báo cho khu v c

c C p t nh: Trung tâm KTTV t nh có nhi m v d báo l c th cho các con sông, c th hoá b n tin d báo c a Trung ng vƠ ài KTTV Khu v c

2 Nghiên c u v tiêuăthoátăl

Hi n nay Vi t Nam có nhi u nghiên c u v l l t đ c th c hi n trên h

th ng sông H ng, sông Thái Bình, sông C u Long và các sông l n mi n Trung, trong đó t p trung nghiên c u nhi u nh t trên h th ng sông H ng - Thái Bình

- Trên h th ng sông H ng - Thái Bình: Các bi n pháp phòng ch ng l , nghiên

c u ph ng án ch đ ng tiêu thoát l bao g m c cho trƠn đê tiêu thoát l khi l l n

v t thi t k đ tránh v đê đư vƠ đang đ c th c hi n, đ ng th i hoàn ch nh v d báo trung h n c ng nh v n đ đi u hành các công trình ch ng l trên h th ng sao cho hi u qu h n

- T i các sông ven bi n mi n Trung và Tây Nguyên, trong nh ng n m g n đơy

l vƠ tiêu thoát l c ng đư đ c nghiên c u, đ c bi t là các nghiên c u liên quan đ n thoát l , ch nh tr lòng sông, c a sông Do phát tri n các b c thang thu đi n trên các

l u v c sông mi n Trung đư vƠ đang nh h ng l n t i vi c thoát l vƠ ch nh tr lòng sông nên nhi u v n đ r t c n đ c nghiên c u đ qu n lỦ l l n vƠ đi u hành liên h ch a cho hi u qu h n Các nghiên c u đó đư đ c tri n khai trên các sông

H ng, sông Vu Gia - Thu B n, sông Ba, Sê San

- T i h th ng sông Sài Gòn - ng Nai, các bài toán ph c t p v l v i hàng

lo t công trình thu đi n và v n đ ch ng ng p úng cho thành ph H Chí Minh đư

vƠ đang đ c t p trung nghiên c u

- Ng p l t đ ng b ng sông C u Long: Vi c nghiên c u xây d ng quy ho ch

ch ng l , s d ng hi u qu ngu n n c l u v c Mê Công đ c nghiên c u v i s tham gia và h tr c a U h i sông Mê Công (MRC), trong đó có vi c đ u t trang thi t b đo đ c, xây d ng c s d li u, công c tính toán nh khung h tr ra quy t

đ nh (Decision Support Framework - DSF)

Các mô hình thu v n nh mô hình TANK, đ ng l u l ng đ n v SCS, các

mô hình l u v c nh SSARR, mô hình thu l cầ đ c ng d ng vào Vi t Nam t

nh ng n m 1960 n nay, nhi u mô hình hi n đ i, tích h p nhi u tính n ng, mô đun tính toán c s l ng l n ch t l ng n c nh b mô hình MIKE, HECầ đư đ c s

d ng r ng rãi

B mô hình MIKE v i phiên b n ng d ng cho tính toán l “MIKE FLOOD”

đ c nhi u c quan s d ng đ tính toán l , ng p l t có k t qu t t, ph c v hi u qu cho khai thác, đ xu t các gi i pháp gi m thi u l l t và ng p úng trên các sông

Nhi u k t qu nghiên c u đư đ c ghi nh n nh “Xơy d ng b n đ ng p l t t

l 1/500.000 cho đ ng b ng ven bi n mi n Trung”, “B n đ d báo ng p l t t l 1/50.000 cho 2 l u v c sông H ng, sông Thu B n-Vu Gia”; “Ch ng trình d báo

l vƠ ng p l t cho l u v c sông Ki n Giang, sông Th ch Hưn, sông H ng, sông Thu

B n, sông Ba”; nh n d ng l đ c bi t l n vƠ l quét khu v c mi n Trung; nghiên c u các ph ng án c nh báo, d báo l l t cho các l u v c sông H ng, Thu B n-Vu

Gia, Trà Khúc-V và Kôn - Hà Thanh; nghiên c u đánh giá l l t lƠm c s cho qu n

ch ng và gi m nh thiên tai đ n n m 2020”; Quy t đ nh s 92/2007/Q -TT c a Th

t ng Chính ph phê duy t Quy ho ch phòng, ch ng l h th ng sông H ng, sông Thái Bình; Quy t đ nh s 1590/2009/Q -TTg ngày 9/10/2009 c a Th t ng Chính

ph phê duy t “ nh h ng chi n l c phát tri n thu l i Vi t Nam”

1.3.ăNghiênăc uăng păúngăvƠăthoátăl ătrênăl uăv căsôngăPhan-Cà L

1.3.1 Tình hình ng p úng trên l u v c sông Phan- Cà L

L u v c sông Phan - Cà L có 6.220 ha lúa chiêm và 39.630 ha lúa mùa, m i

n m có t i 5 ~ 8 % di n tích v chiêm và 10 ~ 20 % di n tích v mùa b ng p úng HƠng n m ng p úng trên l u v c sông Phan - Cà L gây thi t h i cho cây tr ng m t

t 5 - 7 ngàn t n l ng th c Th i gian ng p úng v chiêm xuơn th ng t 25/IV đ n 25/V, n m úng nhi u nh t là 3.000 - 3.500 ha (m t tr ng 1.200 - 1.300 ha); n m úng trung bình 1.500 - 1.700 ha (m t tr ng 300-700 ha) vƠ n m úng th p nh t 1.000-1.200

ha (m t tr ng 200 - 500 ha) Th i gian ng p úng v mùa th ng t 20 - 25/VII và 15/VIII hƠng n m, di n tích v mùa th ng th p h n v chiêm t 3.000 ậ 4.000 ha,

2-có khi lên t i 4.000 ậ 6.000 ha (B ng 1.5)

B ng 1.5 T ng h p tình hình ng p úng đ t canh tác nông nghi p

trên l u v c sông Phan- Cà L

T nh ng n m 1990 tr l i đơy, tuy m a không l n và t p trung nh nh ng

n m 1970 - 1980, nh ng di n tích úng và m t tr ng v n r t cao, nh t là v mùa và

th ng úng 3.000 - 5.000 ha (m t tr ng 800 - 2.000 ha)

i v i vùng tr ng đi m lúa thu c h th ng Thu nông Li n S n, V nh Phúc (r ng 29.229 ha, trong đó đ t nông nghi p 27.009 ha), khi m c n c t i Võ S n lên cao 9,3 m, kh n ng tiêu t ch y c a khu v c ch đ c 17.636 ha, còn l i ph i tiêu

b ng đ ng l c và m c tiêu ph i lƠ 11.593 ha Nh v y, n u m c n c sông Phan t i đơy cao h n 9,3 m thì ng p úng s x y ra, n u không có tiêu đ ng l c (B ng 1.6)

B ng 1.6 M c n c l n nh t trên sông Phan trong m t s n m 1971, 1978, 1980, 2008

L l ch s 2008 x y ra trên sông thƠnh 2 đ t:

- T 5-7/VIII l l n trên sông do m a trên di n r ng (ph bi n 100-250 mm) tràn b gây ra ng p úng 3.000ha hoa màu n i đ ng

- Do m a l n trên di n r ng (500-700 mm) nên t ngày 30/X-04/XI/2008

n c sông v t 9,3 m và tràn b (Hình 1.4 đ n Hình 1.7) gây ng p úng 27947 ha cây

v đông, 5.373 nhƠ vƠ 5.487 ha ao h

Thi t h i do l l ch s 2008 lên t i 52,5 t đ ng, 523 nhà b ng p, 50 ha lúa và

g n 3.000 ha hoa màu b h h i ho c m t tr ng

D a vào s li u đi u tra kh o sát trên l u v c sông Phan ậ CƠ L , k t h p v i

nh vi n thám có th th y toƠn c nh b c tranh ng p úng trên l u v c sông Phan ậ CƠ

L trong tr n l XI/2008, khu v c ng p úng t p trung ch y u phía h u sông Phan -

Cà L , khu v c các nhánh sông nh p l u vƠ khu v c h l u sông CƠ L (Hình 1.3)