Áp dụng định hướng tích hợp trong giáo dục đạo đức cho học sinh ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân huyện Bình Chánh, Tp.HCM

Từ những hạn chế đó người nghiên cứu đưa ra cách thức tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân.. Căn cứ vào mục tiêu giáo dục đạo đứ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRƯƠNG THỊ NGỌC LAN

ÁP DỤNG ĐỊNH HƯỚNG TÍCH HỢP TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN VĂN TRÂN HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGÀNH : GIÁO DỤC HỌC

MÃ SỐ : 601401 Hướng dẫn khoa học :

TS : VÕ VĂN NAM

Tp Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2013

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

Họ & tên : Trương Thị Ngọc Lan Giới tính : Nữ

Ngày, tháng, năm sinh : 25 - 12 - 1975 Nơi sinh : Cần Giờ, Tp.HCM

Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu : Giáo viên Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, xã Đa Phước, huyện Bình Chánh, Tp HCM

Địa chỉ liên lạc : D15/423B ấp 4, xã Đa Phước, huyện Bình Chánh, Tp HCM

Điện thoại nhà riêng : 0984836570 E-mail : ngoclan251275@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

1 Trung học chuyên nghiệp

Hệ đào tạo : Chính quy Thời gian đào tạo từ 9/1994 đến 06/ 1996

Nơi học (trường, thành phố) : Trường Trung học Sư phạm, Tp HCM

Ngành học : Giáo dục Tiểu học

2 Đại học

Hệ đào tạo : Chuyên tu Thời gian đào tạo từ 2006 đến 2008

Nơi học (trường, thành phố) : Đại Học Sư Phạm Huế

Ngành học : Giáo dục Tiểu học

2 Thạc sĩ

Hệ đào tạo : Chính quy Thời gian đào tạo từ 2011 đến 2013

Nơi học (trường, thành phố) : Đại Học Sư phạm Kĩ thuật Tp Hồ Chí Minh

Ngành học : Giáo dục học

Tên luận văn : Áp dụng ĐHTH trong GDĐĐ cho học sinh ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

Ngày và nơi bảo vệ : 2/11/2013, Trường ĐH SPKT Tp Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn : TS Võ Văn Nam

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐH :

2008 - 8/2011 Trường Giáo dục Chuyên biệt Rạng

Đông huyện Bình Chánh Tp HCM Giáo viên Tiểu học

8/2011 - nay Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân

huyện Bình Chánh Tp HCM Giáo viên Tiểu học

Ngày 2 tháng 11 năm 2013

Người khai kí tên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày 2 tháng 11 năm 2013

Trương Thị Ngọc Lan

CẢM TẠ

Trong quá trình thực hiện đề tài này, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ từ phía thầy cô, bạn bè, gia đình Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến :

Tiến sĩ Võ Văn Nam - người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong từng bước để tôi có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình một cách tốt nhất

Quý Thầy/Cô đã tham gia giảng dạy lớp cao học khóa 2011 – 2013, mang đến cho chúng tôi những kiến thức quý báu trong lĩnh vực giáo dục

Ban Giám hiệu và quý thầy cô của Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện, hợp tác, giúp đỡ nhiệt tình trong thời gian tôi thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Gia đình và tất cả bạn bè tôi - những người đã động viên, giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu

Tp Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Chất lượng giáo dục đạo đức ở tiểu học có ảnh hưởng rất lớn đến đạo đức của một con người Thời lượng dạy học môn đạo đức hiện nay không thể tăng Muốn giáo dục, rèn luyện đạo đức cho học sinh có hiệu quả bắt buộc giáo dục đạo đức phải được tích hợp

Trên cơ sở đó, đề tài nghiên cứu đã nghiên cứu về cơ sở lí luận của định hướng tích hợp và giáo dục đạo đức ở trường tiểu học Khảo sát thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức hiện nay ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân và những hạn chế do nội dung chương trình và sách giáo khoa đạo đức hiện nay còn vướng phải Từ những hạn chế đó người nghiên cứu đưa ra cách thức tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân Căn cứ vào mục tiêu giáo dục đạo đức học sinh lớp 5, người nghiên cứu đã xây dựng các mục tiêu đạo đức cần tích hợp vào các bài dạy của phân môn Tập đọc thuộc môn Tiếng Việt 5 Sau đó người nghiên cứu tham khảo

ý kiến các giáo viên có kinh nghiệm trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học Nhận thấy, số lượng mục tiêu cũng như mức độ tích hợp giáo dục đạo đức vào phân môn Tập đọc thuộc môn Tiếng Việt 5 là phù hợp với tình hình địa phương, người nghiên cứu tiến hành thực nghiệm và cho kết quả khả quan Qua quan sát hành vi ứng xử của các em, người nghiên cứu nhận thấy rằng việc áp dụng định hướng tích hợp vào giáo dục đạo đức làm cho học sinh có sự thay đổi theo hướng tích cực

Nếu được phổ biến rộng rãi cho cấp tiểu học, thì việc giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học hiện nay sẽ có nhiều chuyển biến tốt, hạn chế phần nào những tệ nạn xã hội do bắt nguồn từ việc giáo dục đạo đức chưa đến nơi đến chốn gây ra

ABSTRACT

The quality of moral education in primary education significantly affects the human moral The amount of time used to teach the moral subject can’t be widened under the present circumstance Hence, in order to effectively train pupil in morality, moral education must be integrated

According to above reasoning, the thesis studies the basic of integration and moral education in primary school By practically surveying the moral education applied to Nguyen Van Tran primary school in the present state of affairs and the content limitation of moralistic books Thereby, researcher proposes the manner how to organize the moral education based on the integration and apply it to the moral education of Nguyen Van Tran primary school According to the desired targets of grade 5 moral education, researcher proposes the goal that need to be integrated to the lecture of grade 5 reading and literature By referring to the opinion of experienced teachers, researcher realizes that the number of goals and the level of integration applied to the grade

5 reading and literature are appropriate for the present local circumstance, the experiment also obtained the satisfactory results By observing the behavior of pupils, researcher can claims that applying the integration to the moralistic education can make a change in pupil’s moralistic behavior positively

The recent education will be significantly changed if this study is widely applied It has a part in preventing the social evils which are caused by the uncompleted moral education

MỤC LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI i

LÝ LỊCH KHOA HỌC i

LỜI CAM ĐOAN ii

CẢM TẠ iii

TÓM TẮT LUẬN VĂN iv

MỤC LỤC vi

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT x

DANH SÁCH CÁC BẢNG xi

DANH SÁCH SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ xii

DANH SÁCH CÁC HÌNH xiii

PHẦN A : MỞ ĐẦU 1

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2

4 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2

4.1 Khách thể nghiên cứu 2

4.2 Đối tượng nghiên cứu 2

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

7.1 Cơ sở phương pháp luận 3

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể 4

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 5

9 Ý NGHĨA VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI 5

PHẦN B : NỘI DUNG 7

Chương1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC 7

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THEO ĐHTH

TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Ở Việt Nam 10

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN 13

1.2.1 Tích hợp 13

1.2.2 Định hướng tích hợp 15

1.2.3 Đạo đức 15

1.2.4 Giáo dục đạo đức cho học sinh 15

1.2.5 Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học 16

1.2.6 Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho HS tiểu học 16

1.3 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THEO ĐHTH 16

1.3.1 Cơ sở khoa học của việc giáo dục theo ĐHTH 16

1.3.2 Mục đích của việc giáo dục đạo đức theo ĐHTH 18

1.3.3 Vai trò của giáo dục đạo đức đối với sự phát triển của học sinh tiểu học 19

1.3.4 Nguyên tắc giáo dục đạo đức theo ĐHTH 20

1.3.5 Các hình thức giáo dục đạo đức theo ĐHTH 21

1.3.6 Mức độ tích hợp 25

1.4 QUY TRÌNH TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THEO ĐHTH 26

1.5 ĐẶC ĐIỂM TÂM LÍ CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC 29

Chương 2 : THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GDĐD 33

2.1 TÌNH HÌNH ĐỊA PHƯƠNG 33

2.2 ĐÔI NÉT VỀ TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN VĂN TRÂN 34

2.3 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC Ở TIỂU HỌC 35

2.3.1 Nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học 35

2.3.2 Nội dung và chương trình giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học 36

2.3.3 Phương pháp giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 40

2.3.4 Hình thức giáo dục đạo đức ở tiểu học 42

2.3.5 Phương tiện giáo dục đạo đức ở tiểu học 44

2.3.6 Đánh giá kết quả giáo dục đạo đức của học sinh tiểu học 44

2.4 TÌNH HÌNH GDĐĐ Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN VĂN TRÂN 45

2.4.1 Tình hình GDĐĐ ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh 45

2.4.2 Nội dung chương trình môn Đạo đức hiện nay 54

2.4.3 Phương tiện 57

2.5 TÌNH HÌNH GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC Ở TIỂU HỌC NẾU KHÔNG TH 58

Chương 3 : TỔ CHỨC GD ĐẠO ĐỨC THEO ĐHTH 61

3.1 TỔ CHỨC GDĐĐ THEO ĐHTH VÀO PHÂN MÔN TẬP ĐỌC CỦA MÔN TIẾNG VIỆT CHO HỌC SINH LỚP 5 61

3.1.1 Mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 5 61

3.1.2 Xác định mục tiêu GDĐĐ cần TH vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt 62

3.1.3 Xây dựng nội dung GDĐĐ cần tích hợp 65

3.1.4 Lập kế hoạch dạy học đạo đức theo định hướng tích hợp 71

3.1.5 Tiến hành dạy học 78

3.1.6 Đánh giá 78

3.1.7 Hiệu chỉnh 78

3.2 KHẢO SÁT Ý KIẾN CHUYÊN GIA VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC TẬP ĐỌC CÓ TÍCH HỢP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC 79

3.2.1 Mục đích, đối tượng, nội dung và thời gian khảo sát 79

3.2.2 Thiết kế công cụ và chọn mẫu khảo sát 79

3.2.3 Đánh giá kết quả khảo sát 80

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 83

3.3.2 Nội dung thực nghiệm 83

3.3.3 Đối tượng thực nghiệm 83

3.3.4 Tiến trình thực nghiệm 83

3.3.5 Kết quả thu thập và nhận xét kết quả thu thập 84

3.3.6 Kết quả quan sát và nhận xét kết quả quan sát 86

PHẦN C : KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

2 Kiến nghị 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 0

Lí thuyết định hướng tích hợp

Luyện từ và câu

Mở rộng vốn từ Nội dung tích hợp Năm học Phương pháp Sách giáo khoa

Số lượng Tập đọc Tập làm văn Tích hợp Tích hợp giáo dục đạo đức

Tự nhiên và Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1 : Số dân của xã Đa Phước tính đến cuối năm 2012 33

Bảng 2.2 : Bài đạo đức theo các chủ đề ở các lớp 37

Bảng 2.3 : Quy định xếp loại đạo đức cho học sinh tiểu học 45

Bảng 2.4 : Thống kê số lượng GV theo số năm công tác 46

Bảng 2.5 : Sự mong mỏi của GV về thời lượng cần thiết để dạy học môn ĐĐ cho HS tiểu học 48

Bảng 2.6 : Suy nghĩ của học sinh về sự cần thiết môn Đạo đức ở TH 51

Bảng 2.7 : Thái độ của HS đối với việc thực hiện hành vi ĐĐ của bạn 53

Bảng 2.8 : Số tiết học chính ở các môn của bậc tiểu học 54

Bảng 2.9 : Các bài học thuộc các môn học khác nhau trong cùng tuần 55

Bảng 3.1 : Mục tiêu được tích hợp theo bài 63

Bảng 3.2 : Nội dung GDĐĐ được tích hợp trong các bài tập đọc 66

Bảng 3.3 : Danh sách các giáo viên tham khảo ý kiến 80

Bảng 3.4 : Số lượng mục tiêu GDĐĐ được tích hợp vào nội dung môn học 80

Bảng 3.5 : Sự phù hợp giữa nội dung GDĐĐ được TH với nội dung môn học 81

Bảng 3.6 : Sự phù hợp giữa tổ chức GDĐĐ theo ĐHTH với điều kiện thực tế địa phương 81

Bảng 3.7 : Tính khả thi khi tổ chức giáo dục đạo đức theo ĐHTH 82

Bảng 3.8 : Kết quả làm bài tập của học sinh hai lớp 84

Bảng 3.9 : Bảng đối chiếu giữa nhóm HS thực nghiệm và nhóm HS đối chứng 87

DANH SÁCH SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 : Tích hợp kiến thức, kĩ năng theo chiều dọc 23

Sơ đồ 1.2 : Tích hợp kiến thức, kĩ năng theo chiều ngang 24

Sơ đồ 1.3 : Quy trình giáo dục đạo đức theo ĐHTH ở tiểu học 27

Biểu đồ 2.1 : Thời gian GV dành cho hoạt động GD đạo đức cho HSTH 48

Biểu đồ 2.2 : Tình hình GV tích hợp GDĐĐ vào các môn học khác 50

Biểu đồ 2.3 : Thái độ của HS đối với môn Đạo đức 51

Biểu đồ 2.4 : Ý thức hành vi đạo đức của học sinh 52

DANH SÁCH CÁC HÌNH

HÌNH TRANG

Hình 3.1 : Em Phúc - học sinh lớp 56- bỏ rác đúng nơi quy định 24Hình 3.2 : Em Hiếu - học sinh lớp 56- bỏ rác đúng nơi quy định 25Hình 3.3 : Học sinh lớp 5 đang giúp một em lớp một vừa bị ngã đứng dậy trong giờ chơi 26

PHẦN A : MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Luật Giáo dục 2005 đã xác định giáo dục phổ thông hiện nay : “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[14] Để làm tốt nhiệm vụ của mình theo đúng Luật Giáo dục đề ra, chương trình giáo dục đạo đức từng cấp học được đưa ra khá cụ thể và chi tiết Giáo dục đạo đức ở tiểu học hiện nay chủ yếu diễn ra trong môn Đạo đức Môn Đạo đức mỗi lớp có một tiết/tuần là quá ít Do có nhiều môn học cần dạy nên thời lượng dạy học môn Đạo đức hiện nay không thể tăng

Ở tiểu học hiện nay, ngoài chương trình môn Đạo đức, Bộ Giáo dục còn yêu cầu giáo viên giáo dục học sinh thêm những vấn đề phát sinh do sự phát triển của xã hội tạo ra như : Bảo vệ môi trường thiên nhiên ; Bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, hải đảo ; Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả ; Quyền và bổn phận của trẻ em ; An toàn giao thông ; Phòng, chống tai nạn thương tích ; phòng, chống HIV/AIDS… Vì quá nhiều nội dung cần được giáo dục nên việc giáo dục đạo đức cho học sinh phần nào còn nhiều hạn chế

Mặt khác, giáo viên chủ nhiệm còn xem trọng các môn Toán, Tiếng Việt do áp lực tỉ lệ học sinh lên lớp nên có phần xem nhẹ vấn đề giáo dục đạo đức, chưa có sự đầu tư trong giảng dạy nên chưa đạt được mục tiêu đề ra

Qua nhiều năm công tác, tôi nhận thấy chất lượng giáo dục đạo đức ở tiểu học có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình giáo dục đạo đức của một con người Muốn dạy học, rèn luyện đạo đức cho học sinh có hiệu quả bắt buộc giáo dục đạo đức phải được tích hợp Việc tích hợp giáo dục đạo đức vào đâu

và như thế nào là điều mà nhiều giáo viên tiểu học hiện nay muốn biết Để tìm

ra câu trả lời ấy, tôi quyết định chọn đề tài “Áp dụng định hướng tích hợp trong giáo dục đạo đức cho học sinh ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài Luận văn thạc sĩ

của mình

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp

- Nghiên cứu thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân hiện nay

- Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

4 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 5

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Việc giáo dục đạo đức trong nhà trường tiểu học hiện nay chỉ diễn ra trong môn học Đạo đức vì thế chưa đảm bảo yêu cầu đề ra Nếu vận dụng cách thức tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp sẽ góp phần làm

tăng thời lượng giáo dục, kiến thức được lặp lại, củng cố thường xuyên thì chất lượng giáo dục đạo đức học sinh sẽ được cải thiện, đảm bảo yêu cầu giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt lớp 5 ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình nghiên cứu, người nghiên cứu đã sử dụng hệ thống các phương pháp luận và các phương pháp sau :

7.1 Cơ sở phương pháp luận

7.1.1 Quan điểm hệ thống – cấu trúc

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, dựa vào quan điểm này, tôi đặc biệt chú ý đến các thành tố của quá trình dạy học : mục đích, nội dung, kích thích động cơ, tổ chức hoạt động (phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức), kiểm tra điều tiết và đánh giá kết quả Tất cả các thành tố trên nằm trong mối liên hệ tác động qua lại theo một quy luật nhất định Chỉ có sự tác động tổng hợp của tất cả các thành tố đó mới tạo ra chất lượng và hiệu quả cần thiết

7.1.2 Quan điểm lịch sử - logic

Căn cứ vào quan điểm lịch sử và logic, trong quá trình nghiên cứu đề tài, người nghiên cứu đã chú ý đến quá trình phát triển của hệ thống các yếu

tố tác động đến quá trình giáo dục đạo đức ở trường tiểu học cùng sự phối hợp linh hoạt của các yếu tố đó để nâng cao chất lượng quá trình giáo dục đạo đức ở tiểu học

7.1.3 Quan điểm thực tiễn

Xuất phát từ quan điểm thực tế, đề tài của người nghiên cứu đã chú ý

đến các mặt sau :

- Nghiên cứu nhằm đề xuất cách thức tổ chức giáo dục đạo đức theo ĐHTH xuất phát từ sự phân tích tình hình giáo dục đạo đức thực tế ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

- Trong quá trình đề xuất cách thức tổ chức giáo dục đạo đức theo ĐHTH người nghiên cứu có chú ý đến những điều kiện đảm bảo tính khả thi trong thực tế giảng dạy của giáo viên Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân 7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu có liên quan đến đề tài nhằm xây dựng cơ sở lí luận về giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp

7.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu Anket

Xây dựng hệ thống bảng câu hỏi ý kiến giáo viên, học sinh theo những nguyên tắc và nội dung chủ định của người nghiên cứu nhằm thu thập số liệu cần thiết minh chứng được thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học hiện nay trên địa bàn xã Đa Phước, huyện Bình Chánh, Tp HCM làm cơ sở để đề xuất cách thức tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp ở tiểu học có hiệu quả

7.2.2.2 Phương pháp quan sát

Nghiên cứu quan sát việc thực hiện giảng dạy, giáo dục đạo đức trong nhà trường tiểu học nhằm thu thập thông tin về thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức trong nhà trường tiểu học hiện nay Quan sát hoạt động của học sinh trong giờ chơi nhằm đánh giá kết quả của việc tổ chức dạy học có tích hợp giáo dục đạo đức

7.2.2.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

Nghiên cứu, đọc và phân tích, tổng hợp thông qua bài kiểm tra, hành vi ứng xử của học sinh trước và sau khi thực nghiệm

7.2.2.4 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo, tiếp thu ý kiến góp ý của giáo viên có kinh nghiệm về giáo dục đạo đức ở bậc tiểu học của Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân

7.2.3 Phương pháp toán thống kê

Thống kê, xử lí số liệu thu được bằng một số thuật toán của toán học thống kê áp dụng trong nghiên cứu giáo dục để chuyển kết quả khảo sát thành các số liệu cụ thể nhằm làm cơ sở cho việc phân tích

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Luận văn, ngoài phần mở đầu và phần kết luận – kiến nghị, còn có ba chương :

- Chương 1 : Cơ sở lí luận giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp

- Chương 2 : Thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân hiện nay

- Chương 3 : Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

9 Ý NGHĨA VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI

 Về mặt lí luận

- Luận văn cung cấp hệ thống các nội dung cơ bản của lí thuyết ĐHTH

- Nghiên cứu triển khai tích hợp giáo dục đạo đức vào dạy học phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt lớp 5

 Về mặt thực tiễn

- Luận văn cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình dạy học đạo đức ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân hiện nay Từ đó đề xuất hình thức

tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt lớp 5 nhằm góp phần mang lại hiệu quả cho việc giáo dục đạo đức học sinh ở bậc tiểu học

- Tổ chức dạy học cụ thể một số bài dạy của phân môn Tập đọc thuộc môn Tiếng Việt có tích hợp giáo dục đạo đức trong chương trình giảng dạy tiểu học hiện nay

 Hướng phát triển của đề tài

Với đề tài này, người nghiên cứu nghĩ có thể mở rộng tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào các phân môn khác của môn Tiếng Việt cũng như các môn Toán, Lịch sử, Địa lí từ lớp hai đến lớp 5 cho học sinh tiểu học không chỉ Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân mà còn có thể

áp dụng cho các trường tiểu học ở các quận, huyện khác trong thành phố

- Luận văn cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình dạy học đạo đức ở Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân hiện nay Từ đó đề xuất hình thức

tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt lớp 5 nhằm góp phần mang lại hiệu quả cho việc giáo dục đạo đức học sinh ở bậc tiểu học

- Tổ chức dạy học cụ thể một số bài dạy của phân môn Tập đọc thuộc môn Tiếng Việt có tích hợp giáo dục đạo đức trong chương trình giảng dạy tiểu học hiện nay

 Hướng phát triển của đề tài

Với đề tài này, người nghiên cứu nghĩ có thể mở rộng tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp vào các phân môn khác của môn Tiếng Việt cũng như các môn Toán, Lịch sử, Địa lí từ lớp hai đến lớp 5 cho học sinh tiểu học không chỉ Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân mà còn có thể

áp dụng cho các trường tiểu học ở các quận, huyện khác trong thành phố

Ở phương Tây, nhà triết học Socrates (469 - 399-TCN) đã cho rằng đạo đức và sự hiểu biết quy định lẫn nhau Có được đạo đức là nhờ ở sự hiểu biết, do vậy chỉ sau khi có hiểu biết mới trở thành có đạo đức

Aristotle (384-322-TCN) cho rằng không phải hi vọng vào Thượng đế

áp đặt để có người công dân hoàn thiện về đạo đức, mà việc phát hiện nhu cầu trên trái đất mới tạo nên được con người hoàn thiện trong quan hệ đạo đức

Trong báo cáo “Educational standards in Japan 1965” của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ của Nhật Bản đã đề cập

rõ về giáo dục đạo đức của họ là : Giáo dục đạo đức nhằm mục đích phát triển công dân Nhật Bản sẽ không bao giờ bị mất tinh thần nhất quán tôn trọng đồng loại của mình,… mọi người phấn đấu cho việc tạo ra một nền văn hóa giàu cá tính, sự phát triển của một quốc gia dân chủ và xã hội, và là người

có thể đóng góp tự nguyện cho xã hội vì hòa bình quốc tế Cũng trong báo cáo này, người Nhật đã chỉ ra nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho học sinh ở tiểu học

các vấn đề về sức khỏe, phát triển khả năng tự lực, cách giao tiếp, giữ vệ sinh môi trường, sử dụng tiền có hiệu quả và nhận ra giá trị của thời gian… Đồng thời chính báo cáo này cũng chỉ ra hình thức giáo dục đạo đức của các quốc gia khác trong đó có Liên Xô Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học ở Liên

Xô không tập trung vào một môn học riêng biệt mà được đưa ra thông qua toàn bộ chương trình giảng dạy

Vào năm 1976, trên thế giới đã thành lập Hiệp hội Giáo dục Đạo đức (The Association for Moral Education-AME) Hiệp hội Giáo dục đạo đức cung cấp cho các chuyên gia nghiên cứu các thông số đạo đức của giáo dục lí thuyết và thực hành Hiệp hội nhằm mục đích tăng cường giao tiếp, hợp tác, đào tạo phát triển chương trình giảng dạy, chương trình và nghiên cứu kết nối

lí thuyết với thực hành giảng dạy đạo đức của tất cả các quốc gia thành viên Hội nghị được tổ chức hằng năm tại đại học Utrecht - Hà Lan nhằm cung cấp cho các thành viên AME cơ hội tuyệt vời để thảo luận trong lĩnh vực phát triển đạo đức và giáo dục đạo đức với các đồng nghiệp từ khắp nơi trên thế giới Những Hội nghị thường được tài trợ bởi các trường đại học nổi tiếng như Đại học Glasgow – Scotland, Đại học Albert Duncan – Mĩ, Đại học Utrecht - Hà Lan, Đại học Sun Yat Sen - Trung Quốc, Đại học Bắc Texas – Thụy Sĩ … được tiến hành ở Bắc Mỹ và ở các nước trên các châu lục khác Hội nghị thường niên thứ 38 của Hiệp hội sẽ tổ chức vào ngày 8-10/11/2012 tại San Antonio Texas, Thụy Sĩ Hằng năm, Hiệp hội sẽ trao giải thưởng cho các luận án tiến sĩ kiệt xuất về phát triển đạo đức, nhận thức đạo đức hay giáo dục đạo đức AME mời tiến sĩ tất cả các lĩnh vực dự thi, bao gồm cả tâm lí học, triết học, sư phạm, nghiên cứu văn hóa … AME mời làm luận văn trong

cả tiếng Anh và ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh của tiến sĩ bất cứ quốc tịch nào

Ngoài ra, trong luận văn với chủ đề “Moral Education in the Japanese Primary School Curricular Revision at the Turn of the Twenty-first Century : Aiming at a Rich and Beautiful Kokoro” (Cải cách chương trình chính về giáo dục đạo đức trong trường tiểu học ở Nhật Bản của những năm đầu thế kỉ XX nhằm làm cho Kokoro giàu và đẹp) của Päivi Poukka do trường đại học Helsinki công bố vào ngày 1 tháng 4 năm 2011 Đây là luận văn nghiên cứu xem xét các giá trị giáo dục trong các trường học của Nhật Bản vào lúc bắt đầu của thiên niên kỉ Trên cơ sở đó luận văn xem xét đến từng góc độ của việc giáo dục đạo đức, từ đó đưa ra những quan điểm cải cách nhằm mang lại hiệu quả cao góp phần làm cho xã hội giàu và đẹp

Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực Lí thuyết tích hợp lần đầu tiên được đề xướng bởi Ken Wilber Lí thuyết tích hợp được hình dung như là một lí thuyết về mọi sự vật và cung cấp một đường hướng kết hợp nhiều mô thức rời rạc lại thành một mạng hoạt động phức hợp Lí thuyết tích hợp đã được áp dụng trong hơn 35 lĩnh vực chuyên môn và học thuật khác nhau như Lí thuyết tích hợp thông tin (Information Integration Theory) được đề xuất bởi Norman H.Anderson giai đoạn 1960 –

1970 Lí thuyết tích hợp tính năng (Feature Integration Theory) được đề xuất bởi Anne Treisman và Garry Gelade năm 1980 Đây là lí thuyết quan tâm đến

sự phát triển sự chú ý Năm 1998, nhà văn Mĩ Ken Wiber thành lập The Intergral Institule với mục đích thu thập và cố gắng tích hợp các quan điểm khác nhau được tìm thấy trong một số lĩnh vực chính của kiến thức như TH tâm lí, TH kinh doanh, TH chính trị, TH y học, TH giáo dục, TH sinh thái và phát triển bền vững, TH pháp luật và hình sự, TH nghệ thuật, TH tâm linh … Tóm lại, những quan điểm có thể được tích hợp để tạo ra một phiên bản hoàn chỉnh và chính xác hơn thực tại Trong lĩnh vực khoa học giáo dục, khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kì khai sáng, dùng để chỉ một quan niệm GD toàn

diện con người, chống lại hiện tượng làm cho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối Tích hợp giáo dục bắt đầu vào năm 1994 do Helen Pearson khởi xướng khi bà được yêu cầu phát triển chương trình giáo dục cho Trường Kingsway, New Zealand Hiện tại, các tài liệu về chương trình giảng dạy tích hợp của Helen Pearson đang được phổ biến ở nhiều quốc gia khác

Như các nhà nghiên cứu giáo dục khác khi nghiên cứu về quan điểm tích hợp, Xavier Roegiers (1996) đã thành công với công trình nghiên cứu “Khoa

sư phạm tích hợp hay cần làm thế nào để phát triển năng lực ở các trường học” Trong công trình nghiên cứu của mình, Xavier Roegiers đã nhấn mạnh rằng cần đặt toàn bộ quá trình học tập vào một tình huống có ý nghĩa đối với HS Việc phát triển những mục tiêu đơn lẻ cần được tích hợp với các quá trình học tập khác trong một tình huống có ý nghĩa với HS Những tình huống có ý nghĩa phải là những tình huống có vấn đề, có nội dung liên môn, liên quan đến thực tiễn, và khi HS tham gia giải quyết vấn đề đó sẽ hình thành cho mình những kỹ năng, năng lực thực tiễn hay là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo Vì thế tình huống có vấn đề phải là tình huống tích hợp có ý nghĩa với HS, chứ không phải cái cớ để tích hợp Việc tích hợp này nhằm mục đích mang lại cho HS những kỹ năng, năng lực thực tiễn và các quá trình này phải được tiến hành ngay trên lớp học

Tóm lại, TH và ĐHTH trong giáo dục đã xuất hiện gần 20 năm và việc nghiên cứu ĐHTH trong giáo dục hãy còn là đề tài mới

1.1.2 Ở Việt Nam

Theo người nghiên cứu thì quá trình giáo dục đạo đức của Việt Nam được chia thành bốn giai đoạn sau :

* Giáo dục đạo đức thời kì Bắc thuộc (111 TCN – 939)

Giáo dục đạo đức giai đoạn này được chia làm 2 mảng : Giáo dục ở gia đình và giáo dục ở trường học

- Giáo dục ở gia đình mang nội dung giáo dục lòng yêu nước là chủ yếu

- Giáo dục ở trường học rất hạn chế với nội dung là tư tưởng của Nho giáo

* Giáo dục đạo đức thời tự chủ (939 – 1861)

Giáo dục đạo đức Việt Nam ngoài tư tưởng của Nho giáo còn có tư tưởng Phật giáo Nhưng nổi bật hơn là tư tưởng của nhà giáo dục Nguyễn Trãi với tác phẩm Gia Huấn Ca

Gia Huấn Ca có nghĩa là bài hát để dạy những người trong nhà, có 796 câu thơ lục bát gồm phần mở đầu có 4 câu thơ và 6 bài ca

Mặc dù Gia Huấn Ca phảng phất tư tưởng của Nho giáo nhưng Gia Huấn Ca vẫn là một công trình nghiên cứu có tác dụng lớn lao về phương diện giáo dục đạo đức trong gia đình Tác giả đã trình bày được bổn phận của

đủ loại người, nêu lên được những việc phải làm và không nên làm Những bài học đạo đức này thực tế hơn những nguyên tắc luân lí khô khan của Nho giáo

* Giáo dục đạo đức thời Pháp thuộc (1861 -1945)

Người Việt còn ảnh hưởng sâu rộng Nho học Năm 1874, trường tiểu học thành lập nhưng chỉ dạy các môn : chữ quốc ngữ, chữ Pháp, chữ Hán, Toán, Khoa học Việc giáo dục đạo đức cho học sinh có thể được tích hợp nhỏ vào các môn học khác

Năm 1907 Tân đính Luân lý Giáo khoa thư ra đời Đây là một tập sách giáo khoa bằng tiếng Hán do nhóm giáo viên trường Đông Kinh Nghĩa Thục

soạn và do trường ấn hành Tập sách giáo khoa này dùng làm tài liệu giảng dạy, được phát hành lần đầu với mục đích tuyên truyền tư tưởng Duy Tân (đổi mới) và giáo dục công dân về những trách nhiệm của từng cá nhân với môi trường chung quanh

Ngoài ra còn có Việt Nam thi văn Hợp Tuyển của Giáo sư Dương

Quảng Hàm xuất bản 1943 có lồng một số bài thơ mang nội dung giáo dục đạo đức như “Mẹ dạy con cái”, “Thói hay chế giễu”, “Luân lí của đạo giáo”

và có cả “Gia Huấn Ca” của Nguyễn Trãi ở bậc trung học

* Giáo dục đạo đức thời độc lập (1945 – nay)

- Giai đoạn 1954 -1975, chương trình giảng dạy ở tiểu học đã có môn công dân giáo dục

- Giai đoạn 1975 - nay, môn công dân giáo dục ở tiểu học đổi thành môn đạo đức ở tiểu học và giáo dục công dân ở trung học Nội dung môn học

có đào sâu, nghiên cứu kĩ, gần thực tế hơn

Theo Chủ Tịch Hồ Chí Minh thì : Có tài mà không có đức thì là người

có hại cho cộng đồng Người coi trọng mục tiêu, nội dung giáo dục đạo đức trong các nhà trường như : “Đoàn kết tốt”, “Kỷ luật tốt”, “Khiêm tốn, thật thà dũng cảm”, “Con người cần có bốn đức : cần - kiệm - liêm - chính, mà nếu thiếu một đức thì không thành người”

Việc dạy học đạo đức nói riêng, giáo dục đạo đức nói chung đã có từ rất lâu đời trong xã hội Việt Nam Ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau có mục tiêu giáo dục đạo đức khác nhau Mục tiêu này do xã hội quy định và phù hợp với hình thái xã hội nhưng nhìn chung không nằm ngoài mục tiêu giúp con người tốt hơn, hoàn thiện hơn Và mục tiêu này ngày càng cao dần theo sự phát triển đi lên của xã hội Hiện tại với xu hướng phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, vấn đề đạo đức của con người cũng có những sự thay đổi

rõ rệt và phức tạp hơn Việc giáo dục đạo đức của con người đòi hỏi ngày một nhiều khía cạnh và phải giáo dục thường xuyên hơn

Tóm lại, việc giáo dục đạo đức cho học sinh hiện nay hãy còn là đề tài nghiên cứu nóng bỏng của giới nghiên cứu cũng như những nhà giáo tâm huyết với nghề sao cho việc giáo dục học sinh ngày đạt kết quả tốt hơn

ĐHTH ở Việt Nam cũng đã được nghiên cứu và vận dụng từ những năm 1960 nhưng đến nay nhưng vẫn còn nhiều hạn chế Định hướng này được nghiên cứu và vận dụng vào quá trình dạy học ở phổ thông thông qua một số tác giả như đề tài “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau năm 2015”, tiến sĩ Cao Thị Thặng, công tác tại Trung tâm nghiên cứu giáo dục phổ thông, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam hiện tại, đồng thời tác giả cũng đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam trong tương lai sau năm 2015

Module “Lập kế hoạch dạy học tích hợp các nội dung giáo dục ở tiểu học” của Trần Thị Hiền Lương trong Chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên tiểu học theo Thông tư số 32/2011/TT-BGDĐT đã nêu khái quát về quan điểm tích hợp trong chương trình tiểu học hiện nay và đưa ra cách thức lựa chọn phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp với việc dạy học tích hợp Trong module này, tác giả cũng đã đưa ra một số điểm cần điều chỉnh khi tích hợp các môn như Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội và Nghệ thuật

Tuy nhiên, cả hai tác giả chỉ dừng lại ở việc tích hợp chung, chứ không riêng cho môn Đạo đức hay giáo dục đạo đức Hiện nay, việc tích hợp trong giáo dục đạo đức ở trường tiểu học như thế nào vẫn còn là một lĩnh vực chưa

có đề tài nghiên cứu Vì vậy, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ của mình bằng cách chọn đề tài này làm đề tài luận văn thạc sĩ

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN

tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy” [13, 383]

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối

hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy

Theo Dương Tiến Sỹ : “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có

hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó” [21, 27]

Theo Xavier Roegiers : Khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh nhằm phục vụ cho quá trình học tập tương lai, hoặc hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động Khoa sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [32, 24]

Theo tiến sĩ CaoThị Thặng, tích hợp là sự lồng ghép, sự kết hợp những nội dung các môn học (hoặc các phân môn trong một môn học) theo những cách khác nhau

Theo người nghiên cứu, tích hợp là sự lồng ghép, sự kết hợp những nội dung khác nhau, có liên quan nhau nhằm tạo một nội dung mới trên nhiều cái

cũ, cái khác nhằm hạn chế được sự trùng lắp

Việc tích hợp được vận dụng trong nhiều lĩnh vực của xã hội Từ kinh

tế, nghiên cứu cho đến giáo dục Trong giáo dục có nhiều cấp bậc, nhiều hình thức, ứng với mỗi cấp bậc, mỗi hình thức giáo dục, sự tích hợp cũng được thể hiện rất khác nhau

1.2.2 Định hướng tích hợp

Theo tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy các môn học lớp 5 (tập 1), định

hướng tích hợp là tổng hợp trong một đơn vị học, thậm chí một tiết học hay một bài tập nhiều mảng kiến thức và kĩ năng liên quan với nhau nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục và tiết kiệm thời gian học tập cho người học [6, 6]

Theo người nghiên cứu, định hướng tích hợp là sự kết hợp những mảng kiến thức, vấn đề ngoài môn học đang dạy có liên quan với những kiến thức trong bài dạy dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lí luận và thực tiễn trong các môn học đó, nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục cho học sinh mà hạn chế được thời gian lặp lại

1.2.3 Đạo đức

Đạo đức là một bộ phận quan trọng trong các hình thái ý thức xã hội

Theo quan niệm mác-xít, đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực hành vi của con người và đánh giá cách ứng xử trong quan hệ của người này với người khác, việc thực hiện của con người đối với xã hội [1, 11]

Tóm lại, đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực hành vi của con người do xã hội quy định buộc con người phải sống và làm theo những quy tắc, chuẩn mực hành vi đó Việc thực hiện các quy tắc, chuẩn mực đạo đức phản ánh quan hệ, hành vi của cá nhân đối với cộng đồng, đối với xã hội 1.2.4 Giáo dục đạo đức cho học sinh

Giáo dục đạo đức cho học sinh là quá trình tác động từ nhiều con đường khác nhau làm cho nhân cách của học sinh phát triển đúng về mặt đạo đức, tạo cơ sở để học sinh có hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức trong mối quan hệ của các cá nhân với bản thân, với người khác và xã hội Kết quả của quá trình giáo dục đạo đức là học sinh có được các phẩm chất đạo đức tốt đẹp, bền vững, có bản lĩnh đạo đức để ứng xử đúng trong các mối quan hệ xã hội [1, 42]

Theo người nghiên cứu, giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học là quá trình người giáo viên tiến hành các hoạt động nhằm đạt được ba nhiệm vụ : giáo dục ý thức đạo đức ; hình thành thái độ, tình cảm đạo đức ; rèn luyện hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh Các nhiệm vụ này của người giáo viên nhằm vào việc hình thành các chuẩn mực hành vi, phẩm chất đạo đức vững chắc cho học sinh tiểu học

1.2.5 Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học

Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học là sự lồng ghép mục tiêu giáo dục đạo đức vào quá trình dạy học các môn khác làm cho kiến thức đạo đức ở tiểu học được củng cố, khắc sâu nhưng không cần tăng thời lượng giảng dạy môn đạo đức

1.2.6 Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học

Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học là hoạt động mà giáo viên tổ chức dạy học môn học khác có sự kết hợp giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học khi có sự tương đồng về mặt mục tiêu, nội dung kiến thức

1.3 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THEO ĐHTH

1.3.1 Cơ sở khoa học của việc giáo dục theo ĐHTH

a) Căn cứ vào đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học

Do học sinh tiểu học có chú ý không chủ định phát triển, chú ý có chủ định còn yếu và thiếu bền vững, kiến thức học sinh tiếp nhận được rất mau quên, chưa thể chuyển thành kĩ năng, thái độ Cần có sự nhắc lại thường xuyên thông qua việc tích hợp kiến thức vào các môn học khác để khắc sâu hơn những kiến thức mà học sinh tiếp nhận được

b) Căn cứ vào mục tiêu học tập

Dựa vào việc phân chia mục tiêu giáo dục lớn thành các mục tiêu giáo dục nhỏ Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp giúp người học đạt dần từng thái độ, hành vi, thói quen phù hợp yêu cầu xã hội không chỉ thông qua môn Đạo đức mà các thái độ, hành vi, thói quen này còn được khắc sâu, củng

cố qua việc tích hợp giáo dục đạo đức trong các môn học khác

c) Căn cứ vào trào lưu sư phạm

Giáo dục theo ĐHTH là trào lưu sư phạm được vận dụng để đổi mới phương pháp dạy học hiện nay trên toàn cầu Do vậy, muốn hội nhập cùng thế giới, giáo dục nước ta cũng không thể không tích hợp

d) Căn cứ vào quan điểm dạy học cá thể

Với mỗi cá thể HS riêng biệt có tính cách khác nhau, sự tiếp nhận kiến thức, hoàn cảnh sống, những điểm mạnh, điểm yếu khác nhau nên học sinh cần được học tập theo nhịp độ riêng của mình và theo cách thức phù hợp với mình nhất Qua mỗi giờ học đạo đức, sự tiếp nhận của học sinh khác nhau hoàn toàn Sẽ có nhiều học sinh tiếp nhận, vận dụng được những gì đã học Nhưng cũng không ít học sinh chỉ tiếp nhận và vận dụng có hạn Thông qua giáo dục đạo đức theo ĐHTH, những học sinh này dần được bổ sung lượng kiến thức đạo đức mà học sinh chưa tiếp nhận được Như vậy, ĐHTH là định hướng có lợi nhất cho giáo dục cá thể

e) Căn cứ vào nguyên tắc giáo dục đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn

Để đảm bảo tính thống nhất giữa lí luận và thực tiễn thì giáo dục đạo đức theo ĐHTH giúp học sinh gắn kết giữa kiến thức nhà trường và thực tế Giúp học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực hành trong cuộc sống ngay trong quá trình học

Ngoài ra, giáo dục đạo đức theo ĐHTH còn giúp giảm tải kiến thức trong bộ môn, đưa những kiến thức có nội dung liên quan nhau lại gần nhau Giáo dục đạo đức theo ĐHTH còn giúp học sinh vận dụng kiến thức đạo đức

đã học vào xử lí tình huống thật thường xuyên mà không phải chịu đựng áp lực nặng nề

1.3.2 Mục đích của việc giáo dục đạo đức theo ĐHTH

a) Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa thực tiễn

Làm cho các quá trình học tập có ý nghĩa thực tiễn bằng cách thông qua các tình huống thực, tình huống gần với cuộc sống có ở các môn học, người giáo viên tiến hành giáo dục đạo đức cho học sinh Hình thức giáo dục này giúp học sinh cảm thấy kiến thức được học gần với đời sống thực Học sinh

dễ dàng vận dụng được các hành vi, thái độ đúng, phù hợp vào các tình huống

mà học sinh gặp phải hằng ngày

b) Tăng thời lượng giáo dục đạo đức cho học sinh

Những giá trị đạo đức truyền thống cần trang bị cho học sinh chiếm thời lượng khá lớn Bên cạnh đó, những vấn đề đạo đức mới phát sinh do sự phát triển của xã hội đã làm quá tải đối với môn Đạo đức Giáo dục đạo đức được tích hợp vào các môn khác góp phần tăng thời lượng giáo dục, giảm sự quá tải về kiến thức, đồng thời tạo cơ hội để học sinh được củng cố thường xuyên hơn các kiến thức đã học, giúp học sinh hình thành dần thành ý thức đạo đức mà không phải tăng thêm thời lượng ở môn Đạo đức

c) Giúp học sinh nhận diện và biết xử lí nhiều tình huống đạo đức

Khi tiến hành giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp chính là giáo viên đưa học sinh vào tình huống thực tế Các tình huống này có cùng nội dung giáo dục đạo đức mà học sinh đã học trước đó Thông qua tích hợp, giáo viên yêu cầu học sinh nhận diện và đưa ra hướng xử lí phù hợp với tình huống của bài học Đây cũng là một cách làm cho học sinh được tiếp xúc và giải

quyết nhiều tình huống đạo đức thực giúp kiến thức học sinh càng ngày càng phong phú hơn

d) Thiết lập mối quan hệ liên kết giữa kiến thức đạo đức và kiến thức các môn học khác

Thông qua việc tích hợp giáo dục đạo đức vào các môn học khác, học sinh thấy được mối liên hệ giữa đạo đức và các kiến thức tự nhiên, xã hội Ở mỗi lĩnh vực khác nhau, hành vi ứng xử của con người là khác nhau nhưng con người luôn cần có thái độ, hành vi đạo đức đúng đắn trong mỗi lĩnh vực Ngoài ra khi tích hợp giáo dục đạo đức vào các môn học khác còn giúp cho kiến thức đạo đức trở nên rõ ràng, trực quan hơn, hạn chế được tính hàn lâm

- Sống hợp đạo lí và tuân thủ pháp luật

Như vậy, theo người nghiên cứu, giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học là vấn đề cấp thiết, trước hết vì học sinh sẽ là thế hệ nối tiếp trong tương lai Đất nước phát triển hay giàu mạnh đều do thế hệ này quyết định Để thế

hệ sau là những công dân vừa giỏi xây dựng đất nước vừa là những người Việt Nam có phẩm chất đạo đức tốt với đầy đủ năng lực và trí tuệ đó là nhiệm

vụ chính trị hàng đầu của trường tiểu học

Tiểu học là cấp học nền tảng nhằm cung cấp, hình thành, rèn luyện cho học sinh những kĩ năng cơ bản như : nghe, nói, đọc, viết Tiếng Việt, tính toán, tìm hiểu các kiến thức tự nhiên ở mức độ làm quen… Giáo dục đạo đức ở nhà trường là một trong những con đường quan trọng để hình thành nhân cách cho học sinh tiểu học

Mặt khác, thực tiễn đạo đức đầy biến động, phức tạp Những hành vi, thái độ đạo đức đúng và sai xảy ra mỗi ngày trước mắt học sinh Do đó, giáo dục đạo đức là một mảng giáo dục hết sức cần thiết và quan trọng nhằm trang

bị cho học sinh kiến thức, kinh nghiệm, thái độ đúng mực trong lựa chọn hành

vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội

Xã hội Việt Nam đang thay đổi và cố gắng cải thiện các quan hệ giữa người và người, giữa con người và môi trường sống theo hướng tích cực hơn Các nguyên tắc đạo đức mới cũng được công nhận, khẳng định trong các chính sách và chủ trương, trong các hoạt động và quan hệ xã hội Nước ta mở cửa hòa nhập cùng kinh tế thế giới làm cho nền kinh tế phát triển nhưng cũng đồng thời đòi hỏi nền giáo dục nước nhà phải tiến bộ, nhân đạo, dân chủ Để đất nước tiếp tục phát triển nhất thiết phải coi trọng việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ trở thành những người công dân có ý thức trách nhiệm công dân ; tinh thần đoàn kết, tác phong khoa học ; tích cực, tự lập, năng động và sáng tạo

1.3.4 Nguyên tắc giáo dục đạo đức theo ĐHTH

Khi tiến hành giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học theo ĐHTH, người nghiên cứu đã đưa ra một số nguyên tắc sau :

Thứ nhất, nội dung đạo đức cần giáo dục phải có sự tương đồng với nội

dung bộ môn

Thứ hai, tích hợp giáo dục đạo đức nhưng không làm thay đổi đặc

trưng của môn học được tích hợp, không biến bài học bộ môn thành bài học giáo dục riêng về đạo đức, hoặc sa đà quá vào giáo dục đạo đức

Thứ ba, nội dung giáo dục đạo đức được tích hợp phải có chọn lọc, có

tính tập trung vào mục tiêu cơ bản, không tràn lan, tuỳ tiện

Thứ tư, phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh

và kinh nghiệm thực tế mà học sinh đã có trong quá trình tích hợp

Thứ năm, trong quá trình tích hợp giáo dục đạo đức phải đảm bảo tính

hệ thống, liên tục của các mạch kiến thức

Thứ sáu, chú ý đến đặc điểm lứa tuổi, năng lực của học sinh để lựa

chọn nội dung đạo đức tích hợp phù hợp

Vì giáo dục đạo đức phải thường xuyên lặp đi lặp lại nhiều lần mới dần hình thành ý thức nên việc giáo dục đạo đức không thể tiến hành riêng rẽ Càng không thể dùng quá nhiều thời gian vào giáo dục đạo đức mà bỏ quên các môn học khác Chỉ có con đường duy nhất vừa đảm bảo mục tiêu môn học đề ra vừa tiết kiệm được thời gian người học đó là việc giáo dục đạo đức phải cần phải được lồng ghép trong chương trình giảng dạy Nghĩa là, giáo dục đạo đức phải được tích hợp vào tất cả các phân môn, các hoạt động giáo dục trong nhà trường từ chính khóa cho đến ngoại khóa nhằm đảm bảo mục tiêu đề ra Không thể tách giáo dục đạo đức ra khỏi các môn học khác

1.3.5 Các hình thức giáo dục đạo đức theo ĐHTH

Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học thông qua hai con đường cơ bản : Giáo dục qua dạy học môn Đạo đức và giáo dục qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp Nhưng hiện tại giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học còn thông qua tích hợp Các hình thức giáo dục đạo đức học sinh tiểu học theo định hướng tích hợp bao gồm :

a Tích hợp theo chiều dọc

Theo Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy các môn học ở lớp 5 (tập 1) thì

“Tích hợp theo chiều dọc nghĩa là tích hợp ở một đơn vị kiến thức và kĩ năng với đơn vị kiến thức và kĩ năng đã học trước đó theo nguyên tắc đồng tâm (còn gọi là đồng trục hay vòng tròn trôn ốc) Giáo viên tích hợp những kiến thức và kĩ năng của lớp trên, cấp học trên bao hàm cả kiến thức và kĩ năng của lớp dưới nhưng cao hơn, sâu của lớp học dưới, cấp học dưới”[6, 6] Điều này không có nghĩa là giáo viên dạy lại kiến thức cũ, mà giáo viên dựa trên kiến thức cũ để xây dựng bài mới Hoặc dạy kiến thức mới liên hệ về kiến thức cũ để mở rộng, khắc sâu cho học sinh Kiểu tích hợp này cũng có thể được xem là tích hợp nội môn (tích hợp trong bản thân môn học) Trong hình thức tích hợp theo chiều dọc, các kiến thức, kĩ năng của môn học được tích hợp với nhau như ở sơ đồ 1.1

Ưu điểm

- Việc hình thành kiến thức mới trên nền kiến thức cũ giúp cho quá trình hình thành kiến thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng hơn

- Học sinh biết vận dụng kiến thức cũ để tiếp nhận kiến thức mới

- Đảm bảo mục tiêu môn học

- Học sinh có nhiều cơ hội ôn lại kiến thức cũ, được đào sâu, mở rộng

Hạn chế

- Lạm dụng quá nhiều dễ gây nhàm chán cho học sinh

- Dễ gây ra sự chủ quan cho giáo viên, ít chịu đầu tư vào tiết dạy chính Nhìn chung hình thức tích hợp theo chiều dọc đã được vận dụng trong xây dựng chương trình giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học nhưng chỉ diễn

ra ở một số nội dung cơ bản Vẫn còn nhiều vấn đề cần sự linh hoạt tích hợp của giáo viên Nếu giáo viên vận dụng tốt hình thức tích hợp theo chiều dọc trong giáo dục đạo đức khi hình thành bài mới sẽ giúp học sinh tiếp nhận

Kiến thức, kĩ năng Lớp 5

Kiến thức, kĩ năng Lớp 1

Kiến thức, kĩ năng Lớp 3 Kiến thức, kĩ năng Lớp 2

Kiến thức, kĩ năng Lớp 4

những kiến thức, kĩ năng đạo đức mới trên nền kiến thức, kĩ năng đạo đức cũ một cách thuận lợi Học sinh tiếp nhận tri thức dễ dàng hơn vừa tiết kiệm được thời gian dạy học

Sơ đồ 1.1 : Tích hợp kiến thức, kĩ năng theo chiều dọc

b Tích hợp theo chiều ngang

Tích hợp theo chiều ngang là tích hợp mảng kiến thức, kĩ năng của môn học này với kiến thức, kĩ năng của môn học khác theo nguyên tắc đồng quy Kiểu tích hợp này cũng có thể được xem là tích hợp ngoại môn (tích hợp vào các môn học khác ngoài bản thân nó) Kiểu tích hợp này có thể được hiểu theo hai cách như sau :

Thứ nhất, tích hợp các kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học để tạo ra

một môn mới khi kiến thức, kĩ năng của các môn có sự tương đồng cùng nhau Đây là kiểu tích hợp được sử dụng phổ biến ở bậc mầm non

Thứ hai, tích hợp một mảng kiến thức, kĩ năng của môn học này vào

bài dạy của môn học khác Muốn tích hợp được kiến thức, kĩ năng của môn học này với kiến thức, kĩ năng của các môn học khác thì nội dung giữa các môn học phải có sự tương đồng Đây là hình thức tích hợp phổ biến ở cấp tiểu học Đây cũng là hình thức tích hợp mà người nghiên cứu muốn đề cập đến trong luận văn này

Mục đích của việc tích hợp này giúp học sinh được củng cố kiến thức

đã học, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào tình huống thực tế Cho học sinh thấy được mối quan hệ giữa các mạch kiến thức trong tự nhiên Trong hình thức tích hợp theo chiều ngang, các kiến thức, kĩ năng được tích hợp như

ở sơ đồ 1.2 sau :

Sơ đồ 1.2 : Tích hợp kiến thức, kĩ năng theo chiều ngang

Ưu điểm

- Kiến thức trang bị cho học sinh mang tính toàn diện

- Giúp học sinh thường xuyên củng cố kiến thức đã học

- Không cần tăng thời lượng của tiết học môn cần tích hợp

- Học sinh được vận dụng kiến thức, kĩ năng vào các tình huống thực tế

- Học sinh thấy được sự tương quan giữa các mảng kiến thức đã học

Các kiến thức, kĩ năng cần tích hợp

Môn học 1

Môn học2Môn học

Môn học3

c Kết hợp tích hợp theo chiều ngang và chiều dọc

Đây là sự kết hợp của cả hai hình thức tích hợp theo chiều ngang và tích hợp theo chiều dọc nên hình thức này mang ưu điểm và hạn chế của cả hai hình thức trên Đây cũng là một hình thức khá phức tạp Hình thức tích hợp kết hợp này đòi hỏi người giáo viên phải nắm rõ mục tiêu giáo dục đạo đức của toàn cấp học, thông suốt chương trình và có nghiệp vụ sư phạm vững vàng

Nhìn chung, trong quá trình giáo dục đạo đức theo ĐHTH có nhiều hình thức nhưng trong phạm vi luận văn này, người nghiên cứu chỉ chọn hình thức tích hợp theo chiều ngang để tiến hành tổ chức giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học