Tuy nhiên, do đây không phải là một môn học độc lập nên hình thức phổ biến nhất là tích hợp nội dung này thong qua các môn học trong trường phổ thông, như Địa lí, Vật lí, Hoá học, Công n
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ VÀO DẠY - HỌC MÔN ĐỊA LÍ TRƯỜNG THPT"
Trang 2PHẦN MỘT ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lời mở đầu
Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới kéo theo nhu cầu ngày càng lớntrong việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và các nguồnnăng lượng nói riêng, khiến nhiều loại tài nguyên, đặc biệt là các loại khoáng sản nănglượng đứng trước nguy cơ cạn kiệt Do đó, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững thìviệc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn năng lượng là một yêu cầu thiết yếu đượcđặt ra trên toàn thế giới Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, chúng ta cũng khôngnằm ngoài xu thế đó Vậy làm thế nào để mỗi người dân đều có ý thức cao trong việc sửdụng năng lượng? Điều đó đòi hỏi phải có sự chung tay của cả cộng đồng, trong đóngành Giáo dục là một lực lượng nòng cốt, bởi không một đối tượng giáo dục nào có thểtốt hơn học sinh – thế hệ tương lai của đất nước
Việc giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được thực hiện dưới nhiều hìnhthức Tuy nhiên, do đây không phải là một môn học độc lập nên hình thức phổ biến nhất
là tích hợp nội dung này thong qua các môn học trong trường phổ thông, như Địa lí, Vật
lí, Hoá học, Công nghệ,…Qua gần 5 năm giảng dạy chương trình sách giáo khoa (SGK)đổi mới của Bộ Giáo dục – Đào tạo và quá trình dự giờ rút kinh nghiệm các đồng nghiệptôi cảm thấy môn Địa lí là một môn khoa học có thể dạy học tích hợp cho học sinh các kỹnăng bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng trong nhà trường, gia đình và xã hội cóhiệu quả Trong quá trình dạy học môn Địa lí tôi luôn chú trọng vào việc tích hợp kỹnăng sống bảo vệ môi trường và sử dụng tiết kiệm năng lượng có hiệu quả
Hơn nữa với học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn nơi tôi đang trực tiếp giảng dạymôn Địa lí, tôi thấy ý thức học sinh của tôi còn hạn chế về việc vận dụng kiến thức khoahọc vào việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng như bảo vệ môi trường
Chính vì những lí do trên và đối với đặc thù học sinh của trường, tôi đã mạnh dạn lồng
ghép “Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào dạy - học môn Địa lí
trường THPT chuyên Lam Sơn”, là một vấn đề rất cần thiết, mong muốn với phương
pháp này, sẽ đóng góp một phần quan trọng nhằm thực hiện chủ trương sử dụng tiết kiệmnăng lượng hiệu quả mà Quốc hội khoá XII đã đề ra
Để thực hiện được giải pháp dạy học kiến thức kết hợp với lồng ghép Giáo dục sử dụng
năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thì yêu cầu đặt ra là mỗi giáo viên và mỗi học sinh cần
phải nắm vững các kiến thức cơ bản của môn học từ đó biết vận dụng vào thực tiễn cuộcsống hàng ngày
Trang 32 Lịch sử của đề tài
Từ trước đến nay trường THPT chuyên Lam Sơn chưa có một đề tài nghiên cứu về vấn
đề tích hợp “Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” thông qua các môn
học nói chung và môn Địa lí nói riêng
3 Mục đích nghiên cứu
- Nhằm đổi mới phương pháp, gây hứng thú học tập, phát triển tư duy và biết vận dụngvào thực tiễn cuộc sống, hình thành cho học sinh ý thức biết sử dụng tiết kiệm nguồnnăng lượng, bảo vệ nguồn tài nguyên, bảo vệ môi trường sống
- Góp phần vào chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệuquả theo công văn số 50/2010 QH12 ngày 28/6/2010 của Quốc hội nước CHXHCN ViệtNam Chương trình được thực hiện từ năm 2006 đến năm 2015, chia làm 2 giai đoạn:Mục tiêu của chương trình là tiết kiệm từ 3% đến 5% tổng mức tiêu thụ năng lượng toànquốc trong giai đoạn 2006-2010 và từ 5% đến 8% tổng mức tiêu thụ năng lượng tronggiai đoạn 2011-2015 so với dự báo hiện nay về phát triển năng lượng và phát triển kinh tế
- xã hội theo phương án phát triển bình thường
- HS có ý thức sử dụng tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường
- Ủng hộ các hoạt động, các chính sách của Nhà nước về sử dụng NLTK& HQ; phê phán
các hoạt động, hành vi sử dụng lãng phí điện, xăng, dầu; khai thác tài nguyên không hợp
lí làm ảnh hưởng xấu đến MT và lãng phí tài nguyên, cạn kiệt tự nhiên
- Tuyên truyền cho những người xung quanh mình cũng cần phải có ý thức trong việc sửdụng nguồn năng lượng
4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
4.1 Nhiệm vụ
- Nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn cho họcsinh trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (NLTK&HQ)
- Học sinh thực hành tiết kiệm tài nguyên và năng lượng
- Có khả năng tìm hiểu các phương tiện sử dụng tiết kiệm điện, xăng, dầu,
- Tham gia tích cực vào các hoạt động góp phần giải quyết một số vấn đề về khai thác, sửdụng hợp lí, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Trang 4- Nghiên cứu sách giáo khoa, nghiên cứu các tài liệu có liên quan.
- Trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các đồng nghiệp
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đề tài được thực hiện đối với HS trường THPT chuyên Lam Sơn - Thanh Hoá
- HS thể hiện ý thức sử dụng NLTK&HQ qua các hoạt động ở nhà trường, gia đình và xãhội
6 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Việc kết hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ thông qua môn học không những giúp họcsinh hiểu sâu thêm, hiểu rộng hơn kiến thức cơ bản của bài học, mà còn giúp học sinh cóthêm những hiểu biết thực tế những vấn đề về nguồn năng lượng hiện nay Như vậy việclàm của giáo viên đã đạt được 2 mục đích giáo dục: giáo dục môn học và giáo dục sửdụng NLTK&HQ
PHẦN HAI GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lí luận của đề tài
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một giải pháp hữu hiệu để tiết kiệmnăng lượng và bảo vệ môi trường Nó là một quá trình lâu dài, phải được thực hiện đồng
bộ trong hệ thống giáo dục quốc dân và
cộng đồng Trường học là nơi tập trung nguồn lực cơ bản cho tương lai, là môi trườnggiáo dục tốt nhất cho mọi nội dung trong chương trình Trường học là nơi tạo nguồntuyên truyền viên phong phú, hiệu quả cho cộng đồng
Như vậy, giáo dục sử dụng NLTK&HQ là một nội dung hết sức cần thiết trong cuộcsống Nhưng sẽ rất khô khan nếu đưa thành một môn học riêng lẻ; hơn nữa kiến thức vềgiáo dục sử dụng NLTK&HQ có liên quan đến rất nhiều môn học khác như Vật lí, Hoáhọc, Địa lí, Giáo dục công dân,… Do đó, chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo là lồngghép nội dung này với các môn học khác, nhằm thực hiện chủ trương giảm tải chươngtrình giáo dục phổ thông, vừa tạo hứng thú cho học sinh và nâng cao hiệu quả giáo dục.Địa lí là một môn khoa học vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã hội, mở ra trongcác em một thế giới khoa học; hơn nữa toàn bộ chương trình Địa lí THPT nghiên cứu
Trang 5vào các vấn đề về tự nhiên, kinh tế - xã hội (KT-XH) rất phong phú và đa dạng gần gũivới cuộc sống thực tế của chúng ta, nên phương pháp dạy học môn Địa lí được xây dựngtheo quan điểm chủ đề và đề cao các phương pháp dạy học tích cực của học sinh Đặcbiệt, trong bộ môn Địa lí có một nội dung quan trọng là nghiên cứu về các nguồn tàinguyên thiên nhiên (trong đó có tài nguyên năng lượng), các ngành công nghiệp nănglượng; có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc giáo dục kiến thức và rèn luyện kĩ năng, do
đó có nhiều thuận lợi để tích hợp nội dung giáo dục sử dụng NLTK&HQ
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
2.1 Thực trạng học sinh
Nhìn chung, đa số học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn có sự yêu thích đối với bộmôn Địa lí, có khả năng tư duy tốt, tuy nhiên việc vận dụng kiến thức Địa lí vào trongcuộc sống thực tế để tích hợp với các môn khoa học khác để sử dụng tiết kiệm nănglượng có hiệu quả đối với học sinh là không dễ dàng Trong quá trình lên lớp thiết kếhoạt động phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức tích hợp của học sinh của trường THPTchuyên Lam Sơn, tôi nhận định hầu hết các em học sinh còn gặp nhiều khó khăn khi rènluyện kỹ năng này Cụ thể:
- Về kĩ năng liên hệ, vận dụng kiến thức trong bài học áp dụng vào thực tế, HS ở cấp họcTHPT nói chung và HS trường THPT chuyên Lam Sơn nói riêng vẫn còn hạn chế, do đó
để thay đổi nhận thức và hành vi của các em đòi hỏi phải có sự đầu tư công phu, có sự kếthợp giữa các môn học và cần có thời gian nhất định
- Trình độ nhận thức, khả năng tiếp thu và khả năng vận dụng kiến thức không đồng đều,một số học sinh chưa tập trung chú ý, chưa tích cực trong giờ học Mặt khác, do đặc thùtrường chuyên, ở nhiều lớp HS chưa thật sự tích cực và có sự đầu tư thời gian cho cácmôn chuyên chéo (ở các lớp tôi tổ chức thực nghiệm, môn Địa lí là môn chuyên chéo)
- Vấn đề khó khăn về kiến thức cộng thêm ý tưởng nghèo nàn dẫn đến nhiều HS còn rụt
rè thiếu tự tin khi lấy ví dụ
- Học sinh chưa thực sự bị lôi cuốn và hào hứng với phương pháp thiết kế bài dạy tíchhợp của giáo viên cũng như các phương tiện dạy học mà giáo viên sử dụng trong tiết đó
- Ở một bộ phận nhỏ HS, ý thức công dân rất kém, cho rằng sự thay đổi hành vi ở mộtphạm vi nhỏ sẽ không có tác dụng trên tầm vĩ mô
Với những nguyên nhân trên đã dẫn đến việc dạy học theo kiểu tích hợp về vấn đề sửdụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả chưa đạt được kết quả như mong muốn Thực tế làtôi đã tiến hành khảo sát ý thức học sinh lớp 11chuyên Anh qua việc kiểm tra vấn đáp
Trang 6hiểu biết của em về việc bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng có hiệu quả năm học
2011 – 2012 và thu được kết quả như sau:
- 25 học sinh có ý thức cao về việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả”
- 07 học sinh chưa có ý thức về việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả”
- 10 học sinh phát biểu rằng “có ý thức nhưng đôi khi vì lười nên chưa biến thành hànhđộng”
Kết quả khảo sát trên cho thấy học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn ý thức về “sửdụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả” còn hạn chế, vì thế tôi mạnh dạn đưa ra giải phápdạy học tích hợp nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả trong dạyhọc môn Địa lý ở một số lớp
2.2 Thực trạng giáo viên
Qua thực tế giảng dạy tại trường THPT chuyên Lam Sơn, tôi nhận thấy mình còn tồn tạinhững khó khăn trong việc dạy học tích hợp với vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm cóhiệu quả:
- Về trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Bản thân tôi không ngừng học hỏi nâng cao trình độtay nghề, chuyên môn nghiệp vụ, tuy nhiên việc trao đổi học hỏi kinh nghiệm giảng dạy
chưa đạt hiệu quả cao
- Bản than tôi là một giáo viên còn trẻ, cùng một số đồng nghiệp khác tuổi nghề chưaquá 5 năm, chưa có kinh nghiệm trong giảng dạy nhiều, lại ít được tham gia các lớp tậphuấn về giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệuquả nên chưa thể tích hợp đượcnhiều môn học liên quan đến vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả
- Do sự hạn chế về mặt thời gian của tiết học, một số giáo viên trong quá trình giảng dạycòn ít lấy các ví dụ cụ thể liên hệ vào trong cuộc sống hằng ngày, gần gũi với môi trườngsống, gần gũi với các dạng năng lượng mà chúng ta đã và đang sử dụng hàng ngày
- Ở trường, tôi chưa mạnh dạn đề xuất các chương trình ngoại khóa về vấn đề bảo vệ môitrường và sử dụng tiết kiệm năng lượng
- Đồng thời, qua thực tế dự giờ, trao đổi với các đồng nghiệp ở các bộ môn khác, tôinhận thấy việc tổ chức học sinh hoạt động nhóm vận dụng tích hợp kiến thức Địa lí vàocác môn khoa học khác chưa thực hiện được và đây là một trong những nguyên nhân cơbản làm ảnh hưởng đến hiệu quả học tập theo hướng tích hợp của môn Địa lí nói riêng vàcác môn khoa học khác nói chung
Đứng trước thực trạng của giáo viên và học sinh đã nêu ra ở trên, làm thế nào để giúp họcsinh luyện tập kỹ năng vận dụng kiến thức Địa lí vào đời sống đó là yêu cầu đặt ra cho
Trang 7chính bản thân tôi cũng như các giáo viên giảng dạy môn Địa lí tại trường Là giáo viên
say mê giảng dạy môn Địa lí, tôi mạnh dạn đưa ra giải pháp dạy học tích hợp “Giáo dục
sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” với nội dung các giải pháp như sau:
Kiến thức nguồn năng lượng ở đây rất đầy đủ: nguồn năng lượng truyền thống (than, củi,dầu mỏ, khí đốt, điện năng), nguồn năng lượng mới (năng lượng Mặt Trời, sức gió, nănglượng nguyên tử, thuỷ triều ), vì thế khi khai thác để giáo dục sử dụng NLTK&HQ rất
tự nhiên, không gò bó, gượng ép Các vấn đề về địa lí tự nhiên chúng ta có thể giáo dụccác vấn đề khai thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ các nguồn năng lượng Các vấn đề về địa
lí kinh tế xã hội, chúng ta có thể giáo dục về mối quan hệ giữa con người và sử dụngnăng lượng, hoạt động sản xuất xã hội của con người ảnh hưởng đến nguồn năng lượng,các biện pháp ngăn ngừa bảo vệ, v.v … Như vậy đối với môn Địa lí nói chung thì trongchương trình hầu như bài nào cũng có thể khai thác nội dung giáo dục sử dụngNLTK&HQ ở khía cạnh khác với mức độ rộng hẹp khác nhau
Dưới đây là địa chỉ tích hợp Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào một
số bài dạy môn Địa lí trường THPT
Lớp Tên bài (chương trình cơ bản) Địa chỉ tích hợp Mức độ tích hợp
Mục II: Thuỷ triều Liên hệ
Bài 32: Địa lí các Mục I: Công nghiệp năng Liên hệ
Trang 8* Tiết 1: Mục II: Điều kiện
tự nhiên Tiết 2: Mục II:
Sử dụng và bảo vệ các tàinguyên khác
Liên hệ
3.2 Ứng dụng tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ vào dạy học Địa lí trong trường THPT
3.2.1 Loại bài kiến thức NL được lồng ghép thành một mục trong bài học
Trong chương trình Địa lí với loại bài kiến thức giáo dục sử dụng TKNL&HQ được lồngghép thành một mục, một ý trong bài học cũng khá nhiều Nhưng việc giáo viên tìm ra và
Trang 9xác định đúng để có ý thức hướng dẫn, truyền đạt kiến thức về sử dụng NLTK&HQ, đảmbảo hiệu quả cao cũng không đơn giản Điều cần thiết là giáo viên phải có ý thức làm rõkiến thức về năng lượng, chuẩn bị những nội dung, phương pháp để thể hiện ý đồ, tưtưởng của tác giả sách giáo khoa, để học sinh hiểu và có hành vi, thái độ về những vấn đề
về sử dụng NLTK&HQ mà những mục đích đó, những ý đó cần thể hiện
Tính chất đặc biệt thể hiện ở chỗ, ngay trong mục tiêu bài giảng cũng nên đề cập đến kiếnthức này Trong quá trình dạy học phải đạt được mục tiêu đề ra Muốn vậy phải chuẩn bịtài liệu, phương tiện, phương pháp hợp lí và có hiệu quả để thực hiện mục tiêu đề ra
3.2.2 Loại bài kiến thức NL được lồng ghép vào kiến thức Địa lí
Trong chương trình Địa lí THPT có nhiều kiến thức giáo dục sử dụng NLTK&HQ đượctích hợp trong kiến thức địa lí Có được những kiến thức này phải trên cơ sở GV quantâm, lưu ý đến việc kết hợp, bổ sung, thêm vào một cách linh hoạt, khéo léo những kiếnthức sử dụng NLTK&HQ Kiến thức sử dụng NLTK&HQ ở đây thường liên quan đếnnhững hậu quả của việc khai thác bừa bãi nguồn tài nguyên, phát triển dân số, phát triểnkinh tế, hoặc những đường lối chính sách, biện pháp của các thời kì khác nhau đến việc
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là: II.1: Vai trò cung cấp dầu mỏ
GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
Các hoạt động dạy – học
Hoạt động: Tìm hiểu về vai trò cung cấp dầu mỏ (lớp/ cá nhân)
- Bước 1: HS dựa vào hình 5.8 nhận xét:
+ Khu vực nào trên thế giới có sản lượng dầu thô khai thác và tiêu dùng nhiều nhất/ ítnhất?
+ Khu vực nào vừa có khả năng thoả mãn nhu cầu dầu thô, vừa có khả năng cung cấp chothế giới?
+ Các nước ở khu vực khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á có chịu ảnh hưởng củanhững khu vực tiêu thụ dầu thô lớn không? (lấy ví dụ)
Trang 10- Bước 2: HS trả lời, GV nhận xét và khắc sâu kiến thức :
+ Về vai trò của dầu mỏ, khí đốt trong cuộc sống hiện đại (chất đốt cho động cơ, nguyên liệu cho công nghiệp hoá chất, ) và vai trò của nó đối với các nước phát triển để dẫn đến nhận xét do tầm quan trọng của dầu mỏ, khí đốt, do sự thiếu hụt các nguồn năng lượng trên quy mô toàn cầu nên hai khu vực này đã trở thành nơi cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc
+ GV nên liên hệ với sự biến động của giá xăng dầu trong nước/ quốc tế và tác động của
nó tới nền kinh tế và tới đời sống của người dân Từ đó có thể đưa ra yêu cầu về tiết kiệm
sử dụng nguồn năng lượng hạn chế, không tái sinh này
+ Trong những năm gần đây, khi thế giới càng sử dụng nhiều dầu mỏ thì khu vực này luôn có những bất ổn về chính trị, thường xuyên xảy ra các cuộc chiến tranh, xung đột hoặc khủng bố
- Bước 3 : Sau khi HS tìm hiểu vai trò cung cấp dầu mỏ của khu vực Tây Nam Á và khu
vực Trung Á, GV đặt câu hỏi: Nếu các nước tìm ra được nguồn năng lượng mới; khai
thác tốt nguồn năng lượng vô tận như các nước phát triển; có ý thức sử dụng tiết kiệm năng lượng liệu có góp phần cải thiện hoà bình ở khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung
Á không?
Giáo án 2: Bài 32: ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP (Lớp 10 CB)
Địa chỉ tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ: Mục 1
GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
Các hoạt động dạy – học
Hoạt động: Tìm hiểu về các ngành công nghiệp năng lượng (cả lớp)