Phân tích sự ảnh hưởng biến động giá xăng dầu đối với người tiêu dùng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ __________________ BÀI TẬP NHÓM MÔN: QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP Đề tài: Phân tích sự ảnh hưởng biến động giá xăng dầu đối với n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

BÀI TẬP NHÓM MÔN: QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP

Đề tài: Phân tích sự ảnh hưởng biến động giá xăng dầu đối với

người tiêu dùng

Giảng viên hướng dẫn: ThS Trinh Thị Phan Lan

Nhóm thực hiện:

1 Đinh Thị Thùy (NT)

2 Phạm Thị Hồng Vân

3 Nguyễn Thị Phương Linh

4 Phạm Thị Kim Dung

5 Nguyễn Thị Huyền

6 Lê Thị Chang

7 Nguyễn Thị Hạnh

8 Nguyễn Văn Tưởng

9 Nguyễn Thanh Tùng

10 Hạ Duy Hòa

I/ GIỚI THIỆU CHUNG

1 Rủi ro và rủi ro về giá

Có rất nhiều định nghĩa về rủi ro Theo trường phái truyền thống: “Rủi

ro là những thiệt hại, mất mất, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắc” Còn theo trường phái trung hòa: “rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được Rủi ro vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực Rủi ro có thể mang tới những tổn thất, mất mát, nguy hiểm, cho con người nhưng cũng có thể mang đến những cơ hội” Tóm lại, rủi ro là một sự không chắc chắn hay một tình trạng bất ổn

Rủi ro về giá là loại rủi ro khi thu nhập bị giảm sút vì sự thay đổi trong mức giá hoặc sự biến đông của giá cả hàng hóa Rủi ro giá xuất hiện khi giá sản phẩm xuống thấp hoặc giá đầu vào tăng sau khi người sản xuất đã quyết định đầu tư Rủi ro giá thường được đo lường bằng biến động giá nông sản và có thể được giảm nhẹ bằng các biện pháp trợ giá

2 Một vài nét về thị trường xăng dầu Việt Nam

Cũng như nhiều đất nước khác, tiêu thụ xăng dầu là một nhu cầu bức thiết phục vụ cuộc sống dân sinh và phát triển đất nước tại Việt Nam Tuy nhiên, Việt Nam là một nền kinh tế mới nổi với rất nhiều khó khăn và thách thức, nhưng trong khoảng 5 năm trở lại đây, việc lien tục biến động giá xăng dầu đã khiến cho tình hình kinh tế càng trở nên bất ổn Trong khuôn khổ nghiên cứu này, nhóm nghiên cứu xin được bàn luận về hai vấn đề chính, bao gồm một số đặc điểm chính của thị trường xăng dầu và

sự ảnh hưởng của biến động giá xăng lên nền kinh tế

Thị trường xăng dầu của Việt Nam cho đến nay chưa phát triển và còn nhiều khiếm khuyết Đầu tiên, nguồn cung xăng dầu gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngoài Trên thị trường hiện tại đang bán các loại xăng, gồm xăng A92, xăn A95; dầu diezel và dầu ma zút; nhiên liệu bay, dầu hỏa,… Các loại nhiên liệu này được nhập khẩu chính từ Singapore (chiếm 40.7%), Hàn Quốc (chiếm 14.3%) và các nước khác như Thái Lan, Nga, Trung Quốc,… Theo số liệu thống kê, nhập khẩu xăng dầu các loại của Việt Nam tháng 2/2011 đạt 886,6 nghìn tấn với kim ngạch 743,9 triệu USD.Trong nước hiện tại mới chỉ có nguồn cung từ nhà máy lọc dầu

Dung Quất Nhưng nguồn cung này cũng không được các doanh nghiệp

“ưa thích” lắm do giá đầu vào cao hơn so với giá nhập khẩu Điều đó dẫn đến nghịch lý doanh nghiệp cứ nhập khẩu của nước ngoài trong khi nguồn cung trong nước thì ế ẩm Như vậy, nguồn cung xăng dầu ở Việt Nam gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài Do đó, giá cả xăng dầu bán trong nước luôn phải chịu áp lực lớn từ sự biến động của thế giới Thứ hai, thị trường xăng dầu Việt Nam đang bị đặt trong thế độc quyền

và hoạt động kém hiệu quả Việc phân phối xăng dầu được thực hiện theo quy trình từ công ty đầu mối nhập khẩu, rồi phân phối lại cho các đại lý Hiện nay có 11 công ty đang đóng vai trò công ty đầu mối như Petrolimex (với 17 công ty con),PV Oil, Công ty xăng dầu quân đội,Petimex … Trong số các công ty này, Petrolimex với 60% thị phần luôn giữ vai trò dẫn dắt thị trường, tiếp đó là PV Oil với 30% thị phần 9 công ty còn lại chỉ chiếm chưa đầy 10% thị phần Kiểu hoạt động gần như độc quyền này khiến thị trường lâm vào cảnh thiếu minh bạch và kém hiệu quả Hãy lấy một vài ví dụ cụ thể như, mỗi khi giá thế giới thấp hơn giá xăng trong nước, các doanh nghiệp lớn vẫn kêu lỗ, không chịu giảm giá khiến các doanh nghiệp nhỏ cũng không thể tự ý hành động Hay lại nói về quỹ bình ổn giá xăng Ở các nước khác, quỹ bình ổn giá xăng do doanh nghiệp tự xây dựng dựa trên lợi nhuận thu được lúc kinh doanh có lãi Nhưng ở Việt Nam, quỹ này lại do chính người dân đóng góp với mức 300đ/lít xăng Đây đã là một điều bất hợp lý nhưng quan trọng hơn, không ai biết các quỹ này được sử dụng vào việc gì Vào năm

2008, Bộ Tài chính đã kết luận Petrolimex sử dụng sai quỹ bình ổn 1200

tỉ vào việc bù lỗ thay vì thực sự bình ổn giá xăng Đó mới là một phần câu chuyện, những số tiền lớn hơn thế từ trước đến giờ đã đi đâu? Có thể nói rằng, thị trường xăng dầu Việt Nam sẽ khó có thể phát triển nếu vẫn giữ cấu trúc như hiện nay

Thứ ba, phương thức điều hành của chính phủ đối với thị trường xăng dầu chưa hợp lý Hiện tại các quyết định về nhập khẩu xăng dầu và điều chỉnh giá đều do lien bộ Công thương – Tài chính cùng đưa ra Việc này dẫn tới một số khó khăn Trước hết là độ trễ của chính sách Do phải có

biến thị trường Do vậy, hiệu quả của các chính sách này khá thấp, và tác động tiêu cực tới thị trường Thêm vào đó, Liên bộ Tài chính – Công thương thường không thống nhất ý kiến về việc điều hành Một vụ việc diễn ra gần đây giữa thứ trưởng bộ Công Thương Nguyễn Cẩm Tú và bộ trưởng bộ Tài chính Vương Đình Huệ đã tốn nhiều giấy mực của báo chí Năm 2011, ông Vương Đình Huệ có tuyên bố tất cả các kết quả kiểm toán đều cho thấy, các doanh nghiệp xăng dầu luôn có lãi từ 300 – 500 đồng,

do đó cần thiết phải giảm giá xăng Tuy nhiên, thứ trưởng Nguyễn Cẩm

Tú lại đồng tình với các công ty xăng dầu rằng họ luôn bị lỗ, nếu giảm giá xăng sẽ khiến cho các công ty này lâm vào khó khăn Điều này cho thấy, sự điều hành và giám sát của lien bộ lên thị trường xăng dầu vẫn còn nhiều yếu kém

Chính những khuyết điểm đã nêu trên đây của thị trường xăng dầu khiến nó luôn biến động và ảnh hưởng nghiêm trọng tới kinh tế vĩ mô cũng như đời sống nhân dân Trong 4 năm vừa qua, từ 2008 đến 2012, thị trường xăng dầu đã có không dưới 3 lần tăng giá lớn, khiến mọi mặt xã hội đều bị tác động Lần đầu tiên vào 21/7/2008, giá xăng dầu bị điều chỉnh tăng trung bình 30% như biểu đồ dưới đây :

Sau đó giá xăng dầu được điều chỉnh giảm đôi chút như xăng A92 về mốc 16.400 đồng/ lít Nhưng không lâu sau đó, lần tăng giá “sốc” thứ hai diễn ra vào tháng 2/2011 khi các mặt hàng xăng dầu tăng giá tới 20%, ví

dụ như xăng A92 tăng từ 16400 lên 19300 đồng Hiện nay giá xăng A92

đã ở mức 20800 đồng/lít Không dừng lại ở đó, giá xăng dầu còn được “kì vọng” sẽ lập nhiều kỉ lục mới khi trong cuộc họp báo chiều 5/3/2012, lien

bộ Tài chính – Công thương cho biết sẽ tăng giá xăng trong tháng 3 hoặc tháng 4, tùy thuộc vào tình hình kinh tế vĩ mô

Như vậy, trong một khoảng thời gian chưa đầy 5 năm và trùng vào thời điểm khủng hoảng kinh tế diễn ra khắp nơi, biến động giá xăng dầu đã là một trong những nguyên nhân chính gây ra bất ổn kinh tế vĩ mô Những biến động này, thường là biến động tăng, đã có ảnh hưởng cả tiêu cực và tích cực lên nền kinh tế cũng như đời sống xã hội

Trước hết, về tác động tới kinh tế vĩ mô, biến động tăng giá có những ảnh hưởng cả tiêu cực và tích cực tới xu thế ngắn hạn và dài hạn của nền kinh tế Về mặt ngắn hạn, bao hàm những yếu tố tiêu cực dễ nhận thấy như: tâm lý tiêu dùng của người dân xáo trộn, sức ép tăng giá lên những mặt hàng có liên quan đến sử dụng xăng dầu, gây sốc trên thị trường chứng khoán, bất lợi cho khu vực kinh doanh khi yếu tố đầu vào tăng giá

và quan trọng nhất là tác động trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI)

Tuy nhiên, về mặt dài hạn, thì tăng giá xăng dầu xem ra lại có những biểu hiện tích cực, cụ thể là giảm sức ép của thâm hụt ngân sách do thuế khoá hoặc vay nợ nước ngoài, hạn chế buôn lậu xăng dầu qua biên giới, ngăn ngừa đầu cơ xăng dầu trục lợi, và tránh được những méo mó trên thị trường do các hình thức trợ cấp (chẳng hạn, quỹ bình ổn) tạo nên Ngoài

ra, giá xăng dầu tăng hơn sẽ khiến các doanh nghiệp điều chỉnh hành vi kinh tế của mình theo hướng tiết kiệm và sử dụng nhiên liệu hiệu quả hơn

Vấn đề xăng dầu ảnh hưởng đến chỉ số giá hàng tiêu dùng (CPI) được các nhà kinh tế phân tích khá kỹ Theo đó, xăng dầu có “quyền số” 2% trong tổng thể giá hàng tính CPI Nghĩa là nếu mức tăng giá xăng dầu Việt Nam lên 20% thì sẽ tác động trực tiếp đến CPI: 20% nhân với 2% là khoảng 0.4%

Ảnh hưởng biến động giá lên nền kinh tế có thể chỉ các nhà kinh tế mới nhận ra, tuy nhiên nó lại hiển hiện rất rõ rang lên người tiêu dung Theo một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, trường

ĐH Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội hồi năm 2008, các hộ gia đình chi tiêu cho xăng dầu như sau:

Như vậy xăng dầu chiếm khoảng gần 2.5% chi tiêu của các hộ gia đình Như vậy, giả sử xăng dầu tăng giá 20%, đồng nghĩa, ngân sách chi tiêu thực của người dân nói chung giảm đi khoảng 0.5% Nói một cách nôm na, với mức tăng xăng dầu lần này, mọi người dân Việt Nam thấy nghèo đi khoảng 0.5%

Không chỉ ảnh hưởng tới số tiền chi tiêu cho xăng dầu, việc tăng giá xăng cũng khiến các mặt hàng tiêu dung khác tăng lên đáng kể Khi đó, người dân chính là những người thiệt thòi nhất khi phải chịu tác động cộng hưởng của việc tăng giá xăng

Trong khuôn khổ nghiên cứu này, chúng tôi sẽ trình bày rõ hơn về ảnh hưởng của biến động giá xăng dầu lên những người sử dụng xe máy ở phần tiếp theo

II/ KẾT QUẢ KHẢO SÁT

1 Tính cấp thiết

Xăng dầu là một trong những nguồn năng lượng quan trọng mang tính chiến lược cho sự phát triển đất nước, không chỉ phục vụ cho tiêu dùng, giao thông vận tải, mà còn phục vụ cho sản xuất kinh doanh Một khi giá xăng dầu thay đổi sẽ ảnh hưởng đến mức sống của người dân Do đây là loại nhiên liệu chính phục vụ việc đi lại của người dân, nên giá xăng tăng trong điều kiện các yếu tố khác không thay đổi, sẽ kéo theo

chi phí tiêu dùng và giá các sản phẩm khác tăng theo, ảnh hưởng đến chỉ

số giá tiêu dùng, sức mua của xã hội và gây ra áp lực lạm phát

Chính vì sự cần thiết đó nên nhóm chúng tôi chọn đề tài “ Phân tích sự ảnh hưởng biến động giá xăng dầu đối với người tiêu dùng ”

2 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát ảnh hưởng của biến động giá xăng dầu lên chi tiêu của những người sử dụng xe máy trên địa bàn thành phố Hà Nội

3 Mục đích

Xác định ảnh hưởng của việc thay đổi giá xăng dầu lên chi tiêu và đời sống của người đi xe máy trên địa bản Hà Nội Đồng thời, chúng tôi muốn nêu lên ý kiến của người tiêu dùng đối với giá cả xăng dầu hiện nay

4 Phương pháp

Phỏng vấn trực tiếp và qua mạng bằng bảng hỏi Kết hợp với thống kê, phân tích, tổng hợp các tài liệu, sách báo, các bài nghiên cứu trước đây

5 Mục tiêu nghiên cứu

Khẳng định biến động giá xăng dầu ảnh hưởng đến người đi xe máy

6 Kết quả điều tra

Tổng số mẫu đã điều tra: 114

Qua quá trình điều tra, chúng tôi thu thập được kết quả như sau:

Câu 1: Tần suất sử dụng xe máy

Chỉ dùng khi cần thiết 11.32%

Nhìn vào số liệu ta thấy, tần suất sử dụng xe máy của người dân cao, thể hiện nhu cầu đi lại rất lớn, hay nói cách khác số lượng tiêu thụ xăng hàng tháng là một con số đáng kể

Câu 2: Số tiền mua xăng trung bình một tháng

Theo quy định của Chính phủ về mức lương tối thiểu vùng áp dụng từ ngày 01 tháng 10 năm 2011 đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2012 như sau:

1 Mức 2.000.000 đồng/tháng áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I

2 Mức 1.780.000 đồng/tháng áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II

3 Mức 1.550.000 đồng/tháng áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III

4 Mức 1.400.000 đồng/tháng áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên các địa bàn thuộc vùng IV

Nhìn vào kết quả điều tra, ta thấy mức tiền phổ biến dùng để mua xăng

là từ 200 - 400 nghìn đồng Nếu xét một cách độc lập thì đây là một mức tiền không lớn nhưng nếu so với mức lương tối thiểu như trên thì đây là một khoản chi phí đáng kể Như vậy, nếu có một biến động nhỏ với giá xăng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến cơ cấu chi tiêu của người dân Giá cả thì tăng chóng mặt nhưng lương thì tăng chậm hơn nên người tiêu dùng rất khó khăn trong việc phân phối chi tiêu

Trong năm 2011, mặt hàng xăng – dầu cũng đã có sự điều chỉnh với 2 lần tăng giá và 3 lần giảm giá Cụ thể, ngày 24/02/2011, Liên bộ Tài chính – Công Thương đã có quyết định điều chỉnh giá tăng giá bán mặt hàng xăng dầu, mức tăng dao động từ mức 2.100 đồng đến 3.550 đồng/lít

Câu 3: Anh/Chị có quan tâm đến việc thay đổi giá xăng dầu không?

Hầu hết người dân đều rất quan tâm đến việc thay đổi giá xăng Điều này cũng phù hợp với số liệu được thống kê trong câu 1 và 2 Cụ thể là, tần suất sử dụng xe lớn và số tiền mua xăng trung bình một tháng so với mức lương cơ bản chiếm tỷ trọng khá lớn Hơn nữa, yếu tố giá cả luôn

được người tiêu dùng quan tâm vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của họ

Cũng bởi tâm lý lo ngại trước sự thay đổi giá, cụ thể là giá tăng, người dân đã có rất nhiều cách để phòng ngừa trước rủi ro tăng giá Ví dụ như, khi có thông tin chuẩn bị tăng giá, hiện tượng người dân ồ ạt mua xăng với số lượng lớn, nhiều người còn sử dụng các dụng cụ để tích trữ xăng rất phổ biến

Câu 4: Theo anh/ chị, thay đổi giá xăng dầu ảnh hưởng như thế nào?

Không ảnh hưởng

Bình thường

Rất ảnh hưởng

Chúng ta đã nói rất nhiều tới ảnh hưởng của việc biến động giá xăng lên người tiêu dùng Trong cuộc khảo sát này, chúng tôi đưa ra 3 chỉ tiêu điển hình là tiền mua xăng, chất lượng xăng, giá cả mặt hàng khác Kết quả nhận được không bất ngờ đối với nhóm thực hiện khi đa số người dân cho rằng việc thay đổi giá xăng dầu có ảnh hưởng rất lớn tới những yếu tố

đó Đặc biệt là tiền mua xăng và giá các mặt hàng khác chiếm trên 60% Chúng ta có thể nhìn thấy rõ ràng sự phụ thuộc của giá các mặt hàng trên

thị trường vào giá xăng Giá xăng vừa tăng thì lập tức các tiểu thương, các doanh nghiệp sẽ tìm mọi cách đẩy giá hàng hóa lên Điều này, làm cho chỉ số CPI tăng và tăng áp lực lạm phát Trả lời câu hỏi của báo giới

về việc “Trong mức tăng CPI năm 2011, có sự đóng góp bao nhiêu phần trăm của những lần điều chỉnh tăng giá xăng dầu?”, đại diện Vụ Thống kê Giá của Tổng cục Thống kê cho biết, trong năm 2011 giá xăng - dầu tăng 30,27% , với tỷ trọng sinh hoạt của người dân là 3,64% thì việc tăng giá xăng – dầu đóng góp 1,1% vào mức tăng của CPI

Ngoài ra, người được phỏng vấn tỏ ra rất hào hứng khi trả lời câu hỏi này, vì họ đưa ra nhiều ý kiến khác nhau và rất phong phú về sự ảnh hưởng của giá xăng Ý kiến phổ biến nhất là về đạo đức kinh doanh, an ninh quốc gia và an toàn cho người sử dụng bởi hiện nay có hàng loạt các

vụ cháy nổ xe máy mà người ta đang hướng tới nguyên nhân là do chất lượng xăng kém Bên cạnh đó, một hồi chuông cảnh báo về sự đi xuống của đạo đức kinh doanh của các cửa hàng xăng dầu đang dóng lên trên toàn xã hội khi họ bất chấp tất cả vì mục đích lợi nhuận như pha nước vào xăng, bán xăng thiếu Nhiều cửa hàng xăng ém hàng không chịu bán xăng cho người dân với lý do đang kiểm tra bồn xăng, cây xăng đã hết, nhiều cây xăng cũng bán nhưng với số lượng hạn chế với mục đích tích trữ chờ tăng giá Đây chính là rủi ro mà người dân gặp phải khi có sử thay đổi về giá xăng dầu

Câu 5: Anh/chị làm gì khi giá xăng thay đổi

Không đồng ý Đồng ý