LỜI CAM ĐOAN Tơi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp cơng trình nghiên cứu riêng tơi, thực hướng dẫn khoa học Thạc sĩ Lê Trọng Đại Các số liệu kết nghiên cứu khóa luận trung thực Các thơng tin trích dẫn khóa luận có nguồn gốc rõ ràng thích quy định Tác giả khóa luận Lê Thị Bích Liên LỜI CẢM ƠN Trong q trình thực khóa luận em nhận nhiều giúp đỡ, đóng góp ý kiến q thầy cơ, gia đình, bạn bè địa phương liên quan đến đề tài khóa luận Trước hết em xin chân thành cảm ơn thầy giáo Th.S Lê Trọng Đại người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em kiến thức phương pháp để em hồn thành khóa luận tốt nghiệp Em xin trân trọng cảm ơn thầy cô giáo khác khoa Khoa học Xã hội, trường Đại học Quảng Bình tận tình giảng dạy năm học qua động viên, giúp đỡ em trình thực khóa luận Em xin chân thành cảm ơn thư viện trường Đại Học Quảng Bình giúp đỡ em trình tìm kiếm khai thác tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu hoàn thành khóa luận Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới người thân gia đình, bạn bè ủng hộ động viên em hồn thành tốt khóa luận tốt nghiệp Mặc dù có nhiều cố gắng trình độ thời gian có hạn nên khóa luận chắn khơng tránh khỏi có thiếu sót hạn chế Tác giả khóa luận mong nhận đóng góp ý kiến thầy bạn để khóa luận hoàn thiện Em xin trân trọng cảm ơn! Quảng Bình, tháng 05 năm 2014 Người thực Lê Thị Bích Liên MỤC LỤC A PHẦN MỞ ĐẦU Lí chọn đề tài Trong tiến trình giao lưu hội nhập với văn hóa, văn minh nhân loại việc gìn giữ sắc văn hóa dân tộc yêu cầu lẫn thách thức đặt cho tất quốc gia hành tinh Nghiên cứu giá trị văn hóa truyền thống nhằm kế thừa, khai thác, phát huy mặt tích cực, loại bỏ yếu tố tiêu cực để phát triển văn hóa dân tộc, làm tảng cho việc giao lưu tiếp thu, hội nhập với văn hóa nhân loại vấn đề Đảng nhà nước ta quan tâm từ nhiều năm Trong công đổi phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa việc xây dựng văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà sắc dân tộc nhiệm vụ cách mạng nước ta nay, nghị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII Đảng Cộng Sản Việt Nam khẳng định Hội nghị lần thứ ban chấp hành trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam khóa VIII dành trọn kỳ họp để thảo luận thông qua nghị với tiêu đề “xây dựng văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà sắc dân tộc” chứng tỏ tầm quan trọng vấn đề Trên dải đất cong cong hình chữ S Việt Nam, Quảng Bình vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử Từ thuở bình minh lịch sử, Quảng Bình phận lãnh thổ nhà nước Văn Lang cổ đại Trải qua bao thăng trầm lịch sử, tiến trình phát triển mình, Quảng Bình trải qua nhiều thay đổi không gian lãnh thổ, thể thức hành danh tính để trở thành Quảng Bình ổn định phát triển lịch sử, văn hóa kinh tế ngày Nhắc đến Quảng Bình nhắc đến mảnh đất với thiên tai khắc nghiệt nhiêu chưa đủ để gây khó khăn cho người nơi Ngược lại nơi có biết người anh hùng hi sinh xương máu để bảo vệ tổ quốc Quảng Bình đẹp từ câu hát từ điệu dân ca mượt mà, sâu lắng, đẹp từ làng quê nghèo vật chất mà lại có văn hóa truyền thống đậm đà sắc dân tộc Quảng Bình có truyền thống lịch sử lâu đời Con người nơi ln ln biết gìn giữ phát huy sắc tốt đẹp quê hương Quảng Bình vùng đất gắn với di thuộc văn hóa Hịa Bình đến Bàu Tró, Đơng Sơn Sa Huỳnh Quảng Bình xưa địa phương có nhiều di tích lịch sử như: Thành Khu Túc, Thành Nhà Ngo (văn hóa Chămpa); hệ thống Lũy Thầy, Quảng Bình quan Trong kỷ XX, Quảng Bình xuất nhiều địa danh tiếng hai kháng chiến chống Pháp chống Mĩ như: Cự Nẫm, Cảnh Dương, Lệ Sơn, Cha Lo, Cổng Trời Long Đại, đường Hồ Chí Minh…Qua lịch sử hàng trăm năm liên tục phát triển Quảng Bình hình thành nên nhiều làng văn vật tiếng có đặc trưng riêng cộng đồng làng xã Đặc biệt làng văn vật lên bát danh hương “Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn Võ - Cổ - Kim” “Bát danh hương” tám làng văn vật gồm: Lệ Sơn, La Hà, Cảnh Dương, Thổ Ngọa, Văn La, Võ Xá, Cổ Hiền, Kim Nại; chúng hệ phát triển văn hóa làng xã Quảng Bình Từ lâu “bát danh hương” trở thành niềm tự hào người dân Quảng Bình “Bát danh hương” xuất từ lúc nào, thực chất gì? Có tiêu chí định để xác định danh hương Quảng Bình hay khơng? nhiều học giả băn khoăn tìm lời giải có khơng nhà nghiên cứu tìm cách lý giải điều Là người may mắn sinh lớn lên Quảng Bình có chút vốn hiểu biết văn hóa lịch sử nên từ lâu tơi ấp ủ ước muốn sâu tìm hiểu làng quê “văn vật” tỉnh nhà gọi “bát danh hương” Đó lý khiến chọn vấn đề “Một số đặc điểm, đặc trưng bật bát danh hương Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ Kim Quảng Bình” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp Mặt khác, việc chọn vấn đề làm đề tài nghiên cứu cịn có tác dụng giúp tác giả nâng cao hiểu biết giá trị văn hóa lịch sử địa phương Hy vọng kết nghiên cứu phần có tác dụng góp phần gìn giữ phát huy sắc văn hóa tốt đẹp quê hương Quảng Bình Lịch sử vấn đề nghiên cứu Qua q trình nghiên cứu chúng tơi thấy việc tìm hiểu “bát danh hương Quảng Bình” nhiều đối tượng quan tâm nghiên cứu mức độ khía cạnh khác Đã có nhiều sách viết làng văn vật tiếng cơng bố như: “Địa chí làng Thổ Ngọa” Đỗ Duy Văn, “Địa chí làng Cổ Hiền” Nguyễn Tú, “Sinh hoạt văn hóa dân gian cổ truyền làng biển Cảnh Dương” Trần Hồng Mai Đình Lê Tộ viết có nhan đề “Lệ Sơn Vải tiến” đăng tập san “Quảng Bình q tơi” trình bày kiến giải “bát danh hương” song dành không trang A4 kiến giải “bát danh hương” Nhà nghiên cứu Nguyễn Tú “Quảng Bình non nước lịch sử” có đưa cách kiến giải Lệ Sơn xếp đứng đầu “bát danh hương” Quảng Bình Các tác giả Nguyễn Thế Hoàn, Lê Thúy Mùi “lịch sử Quảng Bình” dành giới thiệu sơ lược “bát danh hương” Nguyễn Khắc Thái “lịch sử Quảng Bình 410 năm” dành gần trang A4 để giới thiệu sơ lược nét bật làng Tác giả Lê Trọng Đại báo “Quảng Bình với bát danh hương” cơng trình lý giải q trình hình thành phát triển văn hóa làng xã người Việt Quảng Bình, cở sở cho đời bát danh hương Trong viết ông lý giải thuật ngữ “danh hương”; “bát danh hương”; xác định tiêu chí danh hương giới thiệu vài đặc trưng bật tám làng văn vật nói Bài viết đề cập đến nhiều vấn đề song với khuôn khổ báo tác giả chưa sâu giới thiệu thật cụ thể đặc trưng bật “bát danh hương” Tuy nhiên viết sở tảng để tác giả khóa luận kế thừa, sâu nghiên cứu phát triển…Nhìn chung cơng trình đề cập cách sơ lược nghiên cứu làng chưa làm rõ đặc trưng bật tám danh hương Quảng Bình Do điều kiện thời gian, mục đích nghiên cứu, phương pháp tiếp cận khác việc làm bật đặc điểm, đặc trưng bát danh hương chưa học giả sâu nghiên cứu cách công phu Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục tiêu nghiên cứu Chọn vấn đề “Một số đặc điểm, đặc trưng bật bát danh hương Sơn Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim Quảng Bình” làm đề tài nghiên cứu chúng tơi nhằm mục đích đây: - Làm rõ số vấn đề khái niệm đặc điểm, đặc trưng bật “bát danh hương” tỉnh Quảng Bình - Giới thiệu thành tựu văn hóa đặc sắc “bát danh hương” 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu - Tìm hiểu làm rõ thuật ngữ “danh hương” “bát danh hương” - Nghiên cứu kỹ lưỡng văn hóa danh hương để lựa chọn giới thiệu đặc điểm, đặc trưng bật danh hương - Đề xuất số giải pháp để bảo tồn phát huy thành tựu văn hóa đặc sắc danh hương nói riêng, làng xã Quảng Bình nói chung Giới hạn phạm vi nghiên cứu Do điều kiện thời gian, lực tư liệu có hạn nên khóa luận tập trung nghiên cứu thành tựu văn hóa “bát danh hương” từ Quảng Bình xuất danh hương kỷ XIX đến nay: - Một số khái niệm liên quan đến “bát danh hương” như: Khái niệm làng, làng văn hóa hay khái niệm làng văn đặc biệt khái niệm “danh hương” “bát danh hương” - Những tiêu chí “bát danh hương” Trên sở nghiên cứu chúng tơi sâu làm rõ nét đặc điểm, đặc trưng bật tám làng tiếng Quảng Bình là: “Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim” Phương pháp nghiên cứu Để thực đề tài sử dụng hệ thống phương pháp sau: Sử dụng phương pháp lịch sử để dựng lại thực khách quan khứ kết hợp với phương pháp lôgic để làm sáng tỏ chất vấn đề nghiên cứu ngồi đề tài cịn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành gồm: - Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn gồm: + Phương pháp quan sát + Phương pháp điều tra - Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết gồm: + Phương pháp phân tích + Phương pháp hệ thống hóa + Phương pháp so sánh Đóng góp khóa luận - Khóa luận bước đầu xác lập hệ thống thư mục tài liệu tham khảo phong phú “bát danh hương” địa chí cho quan tâm nghiên cứu vấn đề - Khóa luận đề xuất số giải pháp nhằm bảo tồn phát huy giá trị văn hóa làng xã Quảng Bình nói chung bát danh hương nói riêng - Thực khóa luận giúp cho tác giả nâng cao hiểu biết lịch sử văn hóa Quảng Bình nói riêng, lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung; làm hành trang cho nghề nghiệp cho sống sau Thực khóa luận cịn giúp tác giả bước đầu làm quen với việc nghiên cứu khoa học - Khóa luận chúng tơi sâu làm bật thành tựu tám làng văn vật tỉnh Quảng Bình “Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim” Bố cục Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phần phụ lục, nội dung đề tài kết cấu gồm chương: - Chương I: Quá trình hình thành “bát danh hương” Quảng Bình - Chương II: Các đặc điểm, đặc trưng bật “bát danh hương” B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH “BÁT DANH HƯƠNG” Ở QUẢNG BÌNH 1.1 Quá trình hình thành phát triển làng xã người Việt Quảng Bình từ kỷ XI - XIX Dưới thời kỳ nước Đại Cồ Việt 15 năm đầu nước Đại Việt (1054 1069), lãnh thổ nước ta phía Nam đến Hồnh Sơn (Đèo Ngang) Năm 1069, Chiêm Thành đem quân cướp phá Nghệ An, Vua Lý Thánh Tông Lý Thường Kiệt xuất chinh đánh Chiêm Thành Quân đội nhà Lý đánh bại Chiêm Thành, bắt sống vua Chiêm Chế Củ Để chuộc mạng Chế Củ phải cắt ba châu Bố Chính, Địa Lý Ma Linh cho Đại Việt Năm 1074, quân Chiêm lại công chiếm lại ba châu Năm 1075, nhà Lý cử Lý Thường Kiệt đưa quân đánh lấy lại ba châu Lý Thường Kiệt cho vẽ địa đồ mộ dân phía Bắc khai hoang lập làng Nhờ đợt di dân mà số làng Việt xác lập đất Quảng Bình Bắc Quảng Trị “Từ năm 1069 đến kỷ XIV, Quảng Bình vùng đất biên viễn phía Nam Đại Việt, có vị trí trọng yếu tính đến cuối kỷ XIV, cư dân nơi thưa thớt Do nhà Trần ban hành sách khuyến khích quan lại quý tộc mộ dân khai hoang lập điền trang Chính sách đưa tới đợt di dân thứ hai đến khu vực thứ hai phía Nam Quảng Bình (Hồng Hối Khanh mộ dân nghèo khai khẩn lập điền trang Lệ Thủy) Một số tướng tá, binh lính vào trấn giữ Quảng Bình sau xuất ngũ lại khai khẩn đất hoang lập nên làng xóm, thơn ấp để sinh sống Nhờ có phát triển định cư dân xã hội mà kỷ XIV nhà Trần nâng Lâm Bình từ cấp châu lên cấp phủ”[5;251] “Năm 1366, Phạm A Song phong làm Đại tri phủ Lâm Bình Năm 1375, nhà Trần đổi phủ Lâm Bình thành phủ Tân Bình Năm 1397, nhà Trần đổi phủ Tân Bình làm trấn Tây Bình” “Nhà Hồ lên cầm quyền năm 1400 - 1407, tiếp tục chủ trương vận động quan lại mộ dân nghèo Bắc Bộ Bắc Trung Bộ vào khai khẩn đất hoang lập làng xã hai xứ Thuận Hóa Quảng Nam Do có đợt di dân thứ ba đến Quảng Bình số làng Việt phía Nam Quảng Bình tiếp tục thành lập (phần lớn họ Hồ Quảng Bình có gia phả ghi chép vào thời nhà Hồ lúc cha Hồ Quý Ly bị nhà Minh bắt) Thời Minh thuộc, vùng đất Quảng Bình quyền hộ đổi tên từ Trấn Tây Bình thành phủ Tân Bình Sau mười năm khởi nghĩa kiên cường, anh dũng nghĩa quân Lam Sơn giải phóng đất nước khỏi ách thống trị nhà Minh, Lê Lợi lên vua (1428) lập nhà Hậu Lê (Lê Sơ) Nhà Hậu Lê chia nước thành 12 Thừa tuyên, Quảng Bình phủ Tân Bình thuộc Thừa tun Thuận Hóa Đến kỷ XV, khu vực phía Nam Quảng Bình gồm Lệ Thủy, Quảng Ninh, Đồng Hới nhân dân khai khẩn thành làng xóm đồng ruộng sầm uất Sách “Quảng Bình Thắng - Tích - Lục” phản ánh tình hình sau: “Về đời Hồng Đức, phía Nam Quảng Bình dân cư tiệm đơng, phía Bắc tức châu Bố Chánh (Tun Hóa, Quảng Trạch Bố Trạch) ruộng xấu, đất cao, sinh kế khó nhọc nên cư dân thưa thớt Năm 1467, nhân có lời xin quan Thừa chánh sứ ty Tham nghị Hóa châu ông Đặng Chiêm, vua hạ dụ chiêu tập nhân dân vào khai khẩn châu Bố Chánh Kể từ đó, lần lần có người vào sinh lập nghiệp phía Bắc Quảng Bình” Đến đầu niên hiệu Hồng Đức sau hộ giá nhà vua chinh phạt Chiêm Thành (1471) trở nhiều quan lại, tướng tá đứng mộ dân phiêu tán đến khai khẩn đất hoang thành lập làng xã khu vực phía Bắc Quảng Bình” Đây đợt di dân khai canh lập làng lớn thứ tư Quảng Bình Một loạt làng xã người Việt thành lập khu vực Bắc Quảng Bình 30 năm cuối kỷ XV Nhờ đến hết kỷ XV, vùng đất hoang hóa Quảng Bình khai khẩn biến thành làng xã gần hết nên từ kỷ XVI sau mà làng xã Quảng Bình ổn định”[5;252] Số liệu thống kê làng xã năm 1490 (năm xác định đồ) đời Hồng Đức số liệu thống kê Ô châu Cận lục trước năm 1555 minh chứng đầy thuyết phục tình hình này: 2.8.4 Kim Nại làng có nhiều lễ hội “Tháng giêng ngồi tết Ngun đán làng cịn có lễ Khai sơn để người lên rừng khai thác lâm sản; tháng hai làng tế Xuân thủ, tháng ba Cầu chẹn (cầu mùa), tháng sáu làm lễ Kỳ phúc…”[5;268] Đặc biệt “Kim Nại có lễ Cơng hộ tiến hành vào tiết Thanh minh hàng năm Lễ Công hộ diễn sau dân làng tảo mộ người vô tự người qua đường chẳng may thiệt mạng Đúng ngày, trai tráng từ 18 tuổi trở lên tập trung Công hộ để tu sửa, vun xới phần mộ Sau tảo mộ xong, làng tổ chức nghi lễ cúng tế long trọng, có lễ nhạc, có khánh chúc, trầm trà hoa gia đình làng làm cỗ bàn để dâng cúng tùy theo điều kiện Nhà cúng xơi gà, nhà cúng đầu heo, nhà khác làm mâm ngũ quả…Buổi lễ kết thúc, bà làng xóm ngồi quanh “hầu tàn” đồng thời bàn bạc công việc tiếp cho năm sau”[19;61] Lễ Thanh Minh “Lễ Thanh Minh lễ tảo mộ chung làng Lễ tổ chức vào ngày 08 tháng 03 âm lịch hàng năm “Thanh Minh tiết tháng ba Lễ tảo mộ hội đạp thanh” (thơ Nguyễn Du) Đúng ngày này, dân Kim Nại dù xa làng sinh sống đâu làng tảo mộ bà họ tộc, dân làng Buổi sáng, tất đinh tráng chức sắc làng tập trung lại công mộ, làm cỏ, phát cây, tu sửa mồ mã, thắp hương cho mộ Buổi chiều tổ chức nghi lễ gần giống nghi lễ việc làng Các gia đình bưng mâm cúng đến lễ bái Sau lễ bái xong bưng nhà Làng sửa soạn mâm cúng đàng hồng, có lễ vật hậu hỷ Lễ bái xong, mâm cỗ lễ vật làng để lại Ban tổ chức người phục vụ hưởng “hậu tàn” ghi nhớ công ơn người “cô hồn, hữu danh vô vị, hữu danh vơ vị, hữu vị vơ danh” phù hộ độ trì cho làng hưng thịnh Ngày lễ Thanh minh trì nghi thức đơn giản Nhưng nghiêm túc Mọi nghi thức có bớt này, thêm tùy hoàn cảnh văn tế Lễ Thanh Minh xướng lên trang trọng trước đông đảo bà dân làng”[11;186] 66 “Người xưa có câu: “Thổ Cổ Hiền, điền Kim nại” chưa hẳn Kim Nại nhiều ruộng đất nơi khác mà phải công nhận ruộng tốt Một năm Kim Nại cho hai vụ lúa, vụ 10 gạo ngon có gạo cà, gạo nhự…vụ chiêm ngon gạo de Gạo de hạt nhỏ mềm, dẻo, thơm Kim Nại nơi “cơm cá dưới”, lúa cá, trê, tràu, vược, gáy, rô, phát lát…Cơm gạo de nấu chín tới ăn với cá tràu kho khô, cá trê kho đệm gừng, cá rô nướng dầm nước mắm tỏi, ớt, cá phát lát băm nhỏ vo viên nấu với khế chua, chua me ăn khơng biết no Trên ruộng Bàu năm có hội chua “xở chơm” (nơm) Khi cánh đồng gặt vãn, lệ làng không tự động đánh bắt, dù tôm, tép Làng định ngày xở chơm, thông báo rộng rãi cho tồn dân Tin lan nhanh, khơng người làng mà làng lân cận Thù Thừ, Đại Hữu, Phúc Tín, Cao Xuân, Phước Lương, Gia Cốc xa Cao Xuân, người đứng chật bờ chờ lệnh Khi tiếng phèng la nhà chức trách đỗ hồi giục giã tất xuống ruộng, nghe âm phát “lau bau Bàu Kim Nại” (tục ngữ địa phương)”[19;60] Ngoài ra, “người Kim Nại giao tiếp lịch sự, làng không gọi tên húy mà cha mẹ gọi theo tên người đầu Người Kim Nại hiếu khách, dù quen biết lần đầu họ mời mọc chân tình, khoản đãi thực lòng”[19;61] Kim Nại với đất người thành tích đạt thật xứng đáng “tứ danh hương” huyện Quảng Ninh nói riêng tỉnh Quảng Bình nói chung Kim Nại l vàng nghiệp cổ kim Tam long chung ngự núi Thần Đinh Một làng gối cao đồi hạ Ba giếng đáy xuyên thẳm địa linh Đất rộng trời cao thu bạn chúng Lòi sâu rừng rậm họp trai lim Lòng thành cháu yêu tông tổ Giữ lấy hơng quê nặng nghĩa tình (Vn Tng) 67 Nh vậy, thấy Kim Nại danh hương khác Quảng Bình có vị trí địa lý nằm địa linh, làng có truyền thống hiếu học, có nhiều người làm quan Lê Công Nhiếp, Lê Công Bảng, Lê Cơng Lương… có nhiều lễ hội văn hóa đặc sắc trội so với làng khác Tóm lại, Qua nghiên cứu tìm hiểu “bát danh hương” nhận thấy rằng: Các làng Lệ sơn, La Hà, Cảnh Dương, Thổ Ngọa, Văn La, Võ Xá, Cổ Hiền, Kim Nại làng văn vật tiếng có lịch sử lâu đời, trội nhiều phương diện từ khoa cử, đến di tích, danh lam thắng cảnh, có sinh hoạt văn hóa, học thuật đặc sắc, lại có nhiều danh nhân trai tài gái sắc Quảng Bình khơng dừng lại “bát danh hương” mà hình ảnh có tính tượng trưng cho nhiều làng tiếng khác “Bát danh hương” kết tinh hội tụ làng văn hóa Quảng Bình Nhưng giá trị văn hóa Quảng Bình khơng dừng lại “bát danh hương” mà cịn lan tỏa làng văn hóa khác góp phần hình thành vùng văn hóa cha ơng từ đời qua đời khác 2.9 Đề xuất số giải pháp để kế thừa phát huy thành tựu văn hóa đặc sắc “bát danh hương” Nghị Hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ năm khóa VIII đề chủ trương “xây dựng văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà sắc dân tộc”, chủ trương đắn Việc kế thừa phát huy di sản văn hóa “bát danh hương” góp phần làm cho làng xã khơng tự đánh vào nghiệp cơng nghiệp hóa, đại hóa mở cửa giao lưu hội nhập Hơn nữa, cịn làm cho làng xã ln tơn vinh, tỏa sáng nhờ bảo tồn, phát huy sắc văn hóa Vì để bảo tồn, kế thừa phát huy di sản văn hóa “bát danh hương” thấy cần thực công việc sau: Thứ nhất, Tiến hành điều tra nghiên cứu tổng thể danh hương để sở để lựa chọn phân loại thành giá trị văn hóa đặc sắc; giá trị bị mai một, giá trị có nguy bị mai xuống cấp để lập kế hoạch khôi phục, bảo tồn trùng tu, phục chế… Thứ hai, Tiến hành biên soạn cơng trình chun khảo văn hóa, danh hương để giới thiệu với khu vực nước đồng thời làm tài liệu tuyên 68 truyền cho nhân dân địa phương để bảo tồn, gìn giữ phát huy, giá trị văn hóa, lịch sử địa phương Thứ ba, Phải tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật di sản văn hóa tầng lớp nhân dân, giúp họ chủ động tham gia, thực quyền nghĩa vụ Các văn quy phạm pháp luật ban hành cần kịp thời phổ biến đến với đơng đảo nhân dân, để góp phần nâng cao nhận thức thu hút tham gia tích cực toàn xã hội, việc bảo tồn phát huy giá trị di sản Thứ tư, Ngành văn hóa cần quan tâm thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực pháp luật di sản văn hóa, đạo đấu tranh ngăn chặn vi phạm xâm hại di tích địa phương Thứ năm, Các cấp quyền cần tham mưu xây dựng chế, sách thúc đẩy cơng tác xã hội hóa; khuyến khích cá nhân tổ chức doanh nghiệp đóng góp kinh phí để tu bổ di tích, hiến tặng vật cho bảo tàng, nhà truyền thống để lưu giữ giá trị văn hóa Thứ sáu, Cần có quy định cụ thể ưu đãi đầu tư, hỗ trợ, giảm miễn thuế cho doanh nghiệp cá nhân thực hoạt động khai thác bảo tồn phát triển văn hóa làng xã dịch vụ du lịch văn hóa làng Thứ bảy, Việc xây dựng ban hành sách quản lý sử dụng có hiệu nguồn tài xã hội hóa tiền cơng đức, tiền bán vé, tiền tài trợ, tiền kinh doanh dịch vụ Cần triển khai theo hướng ưu tiên sử dụng cho mục đích bảo vệ phát huy giá trị di sản văn hóa; đồng thời có sách khen thưởng hợp lý người dân có nhiều đóng góp việc bảo tồn di sản văn hóa làng xã Thứ tám, Áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào lĩnh vực bảo tồn phát huy di tích là: thành tựu tin học phục vụ cho việc xây dựng quản lý hệ thống liệu di tích bảo tàng, ứng dụng hố chất vào việc bảo quản di tích, sử dụng vật liệu đại cho việc tu bổ di tích; ứng dụng công nghệ 3D việc phục dựng không gian di tích Thứ chín, Đầu tư sở hạ tầng để khai thác có hiệu di tích nhằm phát huy tác dụng di tích cách cao làm đường tham quan, xây dựng 69 tượng đài, tác phẩm nghệ thuật, tạo công viên xanh, xây dựng nhà trưng bày v.v… Thứ mười, Các địa phương cần xây dựng, quy hoạch lại khu dân cư cách khoa học tránh tình trạng lấn chiếm cơng trình cơng cộng, di tích văn hóa - lịch sử (đình chùa, đường làng, bờ sơng…) Thứ mười một, Duy trì việc tổ chức số sinh hoạt lễ hội làng xã phục vụ hoạt động du lịch văn hóa Nhà nước cần tạo điều kiện giúp đỡ địa phương tu sửa xây dựng lại đình, chùa trang nghiêm Để làm cho cơng trình trở thành nơi tổ chức sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa cộng đồng lành mạnh làng xã giáo dục truyền thống cho hệ cháu Tuy nhiên điểm cần lưu ý việc khôi phục hoạt động văn hóa lễ hội truyền thống cần ý gạt bỏ yếu tố mê tín dị đoan để hoạt động đảm bảo tính giáo dục, tính nhân văn Thứ mười hai, Dựa vào đặc trưng văn hóa bật tiến hành khai thác phát triển tua du lịch văn hóa Như Lệ Sơn phát triển du lịch leo núi, tham quan hang động Có thể phát triển tham quan du lịch sinh thái danh hương nói riêng làng văn vật nói chung Ngồi ra, cần phải tổ chức lễ hội làng Kim Nại ngày phong phú giữ nét văn hóa vốn có để thu hút nhiều khách du lịch đến tham quan Nhằm phát triển du lịch Quảng Bình ngày phong phú đa dạng Bên cạnh khai thác cần phải bảo tồn điệu dân ca di tích lịch sử văn hóa Thứ mười ba, Muốn hoạt động khai thác di tích phục vụ phát triển du lịch đẩy mạnh đạt hiệu quả, cần phải tăng cường công tác quảng bá, tiếp thị, tập trung giới thiệu rộng rãi di tích góc độ tài ngun du lịch văn hố cho du khách ngồi nước thông qua ấn phẩm quảng cáo, tờ rơi, sách hướng dẫn, mạng Internet, hội chợ, triển lãm Thứ mười bốn, Ðể huy động nhiều nguồn lực cho công tác bảo tồn phát huy giá trị di sản, ngồi ngân sách Nhà nước, Quảng Bình phải tích cực thực xã hội hóa hoạt động bảo vệ di sản nhằm khơi dậy tiềm năng, thu hút tham gia đóng góp tổ chức, cá nhân nước Bên cạnh khuyến khích cá nhân, tổ chức doanh nghiệp đóng góp 70 kinh phí để tu bổ di tích, hiến tặng vật cho bảo tàng Kêu gọi nhà tài trợ đầu tư phát triển làng quê Quảng Bình Thứ mười lăm, Thơng qua trường học giáo dục cho học sinh tiểu học, trung học sở, trung học phổ thơng ý thức gìn giữ bảo vệ di tích lịch sử văn hóa vật chất, giáo dục em ý thức học tập truyền thống tốt đẹp q hương Để từ hình thành nên tình yêu quê hương, tinh thần trách nhiệm, ý thức thực nghĩa vụ công dân góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp hệ trẻ Có thể nói, di sản văn hóa thật bảo vệ phát huy giá trị cách bền vững Nhà nước nhân dân chung tay, góp sức Đây ý tưởng ban đầu tác giả khóa luận đề xuất số giải pháp góp phần bảo vệ phát huy thành tựu văn hóa đặc sắc “bát danh hương” nói riêng văn hóa làng xã nói chung q trình cơng nghiệp hóa nơng nghiệp, nông thôn 71 C PHẦN KẾT LUẬN “Bát danh hương” làng văn vật tiếng, có lịch sử hình thành lâu đời có bề dày văn hóa đúc kết qua nhiều hệ Mặc dù đất nước quê hương trải qua nhiều năm tháng chiến tranh ác liệt khiến nhiều giá trị văn hóa vật thể phi vật thể bị mai một, xuống cấp cịn gìn giữ khơng truyền thống tốt đẹp mà hệ cha ơng dày cơng vun đắp Quảng Bình khơng dừng lại “bát danh hương” mà hình ảnh có tính tượng trưng cho nhiều làng văn vật khác “Bát danh hương” kết tinh hội tụ làng văn hóa Quảng Bình Nhưng giá trị văn hóa Quảng Bình khơng dừng lại “bát danh hương” mà cịn có mặt làng văn hóa khác góp phần hình thành vùng văn hóa đất Quảng đặc sắc Như vậy, “Bát danh hương” trước hết đánh giá, bình chọn tơn vinh nhân dân Tuy nhiên góc độ truyền thống “bát danh hương” kết tinh giá trị văn hóa Việt vốn có ơng cha ta để lại cần phát huy nhân rộng thêm nhiều “bát danh hương” để Quảng Bình xứng danh vùng đất địa linh nhân kiệt Nghiên cứu lịch sử văn hóa Quảng Bình với “bát danh hương” rút số kết luận sau: Thứ Dựa kết nghiên cứu hệ thống tài liệu chúng tơi bước đầu có sở để khẳng định thuật ngữ “tứ danh hương, bát danh hương tỉnh Quảng Bình xuất vào đầu thời Nguyễn (thời Minh Mạng đến nay)” Bát danh hương tám làng văn vật tiếng bậc tỉnh Quảng Bình Thứ 2, Qua nghiên cứu kỹ lưỡng văn hóa danh hương chúng tơi phác họa, giới thiệu nét đặc trưng văn hóa bật danh hương Mong muốn miêu tả tranh chân thực tám làng văn vật tiếng “Sơn - Hà Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim”, nét riêng nó, để từ đề xuất số giải pháp có tính khả thi nhằm kế thừa, gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa mà ơng cha ta tạo dựng truyền lại cho hệ cháu Việc nghiên cứu giới thiệu danh hương văn vật công việc cần thiết hữu ích góp phần bảo tồn phát huy giá trị văn hóa đặc sắc Quảng Bình Mặc dù cố gắng việc sưu tầm khảo cứu song 72 trình độ, tài liệu điều kiện thời gian có hạn khóa luận không tránh khỏi khiếm khuyết Phần giới thiệu đặc điểm, đặc trưng văn hóa danh hương chưa thật cân đối Tôi mong nhận đóng góp ý kiến nhà nghiên cứu, thầy cô bạn bè 73 D TÀI LIỆU THAM KHẢO 1) Dương Văn An (2001) Ô châu cận lục, Trần Đại Vinh - Hồng Văn Phúc dịch, NXB Thuận Hóa 2) Huỳnh Cơng Bá (1997) Giáo trình lịch sử văn hóa Việt Nam từ nguyên thủy đến năm 1945, Trung tâm đào tạo từ xa Đại Học Huế 3) Cao Xuân Dục (1993) Quốc triều hương khoa lục, NXB Thành Phố Hồ Chí Minh 4) Lê Trọng Đại, Địa chí làng Lệ Sơn (bản thảo 2014) 5) Lê Trọng Đại (2014) “Quảng Bình với bát danh hương”- Báo cáo khoa học hội thảo quốc gia Quảng Bình 410 năm hình thành phát triển, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình Hội khoa học lịch sử Việt Nam đồng tổ chức; NXB trị - hành chính, trang 248 - 271 6) Lê Q Đơn tồn tập tập (Phủ biên tạp lục), NXB văn hóa thơng tin, HN 2007 7) Phương Đình, Nguyễn Văn Siêu (1997) Đại Việt Địa dư toàn biên, Viện Sử học - NXB Văn hóa, HN 8) Đại Việt sử ký tồn thư tập I (1993) Bản khắc in năm Chính Hịa thứ (1697) dịch Viện sử học, NXB khoa học Xã Hội, HN 9) Đảng xã Quảng Văn (2009) Lịch sử Đảng xã Quảng Văn 1930 2000 10) Trần Hồng (2009) Sinh hoạt văn hóa dân gian làng biển Cảnh Dương, NXB văn hóa thơng tin 11) Nguyễn Viết Mạch, Lê Thái Sơn (2014) Địa chí làng Kim Nại, NXB Thuận Hóa 12) Hồng Văn Nhân (cb) (1993) Khảo sát làng văn hóa xứ Thanh, NXB Khoa học Xã hội, HN 13) Quốc sử quán triều Nguyễn (1970) Đại Nam thống chí tập II, NXB Khoa học Xã Hội, HN 14) Lương Duy Tâm (ST & BS) (1998) Địa lý lịch sử Quảng Bình, Bảo tàng TH Quảng Bình 74 15) Nguyễn Khắc Thái (2013) Quảng Bình 410 năm hình thành phát triển, đề tài khoa học cấp tỉnh 16) Nguyễn Tú (2000) Địa chí làng Cổ Hiền, Hội văn học nghệ thuật Quảng Bình 17) Nguyễn Tú (1998) Quảng Bình non nước lịch sử, Sở văn hóa thơng tin Quảng Bình 18) Đỗ Duy Văn (2010) Địa chí làng Thổ Ngọa, NXB Khoa học Xã Hội 19) Đỗ Duy Văn (2010) Văn hóa dân gian huyện Quảng Ninh, NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội 20) Trần Đình Vĩnh, Trần Hồng (1993) Cảnh Dương chí lược, NXB Ủy ban nhân dân xã Cảnh Dương Sở văn hóa thơng tin Quảng Bình 21) Ngọc Hiên, “Kim Nại - Làng quê văn vật”, Tạp chí văn hóa Quảng Bình số 11 - 2013 22) Mai Đình Lê Tộ (1974) “Lệ Sơn, vải tiến cụ Nguyễn Bính”, tập san Quảng Bình q hương tơi, Sài Gịn 23) Trần Anh Tuấn, Quảng Văn vùng đất người, websie: langlaha com 75 E PHẦN PHỤ LỤC Hình ảnh làng Lệ Sơn lúc hồng Bái đường nhà thờ sơ tổ Lê tộc đại tôn Miếu thờ ngài Thủy tổ Lê tộc Hình ảnh làng La Hà lúc hồng 76 Bàn thờ thần Thành hồng Làng (La Hà) Cổng làng Cảnh Dương Lễ rước kiệu Đình Thờ Tổ Nghề làm nón Thổ Ngọa Lễ hội truyền thống làng Thổ Ngọa 77 Làng Văn La hôm Giếng nước làng Cổ Hiền Nhà thờ họ Hồ làng Kim Nại 78 ... nhà gọi ? ?bát danh hương? ?? Đó lý khiến chọn vấn đề ? ?Một số đặc điểm, đặc trưng bật bát danh hương Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ Kim Quảng Bình? ?? làm đề tài khóa luận tốt nghiệp Mặt khác,... đặc điểm, đặc trưng bật bát danh hương Sơn Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim Quảng Bình? ?? làm đề tài nghiên cứu chúng tơi nhằm mục đích đây: - Làm rõ số vấn đề khái niệm đặc điểm, đặc trưng bật. .. Nguyễn, Quảng Bình tiếng đệ danh hương có tám làng, Quảng Trạch có Sơn - Hà - Cảnh - Thổ (Lệ Sơn, La Hà, Cảnh Dương, Thổ Ngọa), Quảng Ninh có Văn - Võ - Cổ - Kim (Văn La, Võ Xá, Cổ Hiền, Kim Nại)”