Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi môn ngữ văn 9

Vaứ cuừng chớnh vì thế, khi đến trờng thông qua học tác phẩm văn ch-ơng những cảm xúc thẩm mỹ của các em phải đợc uốn nắn, sửa chữa và bồi dỡng, nâng lên thành năng lực cảm thụ thẩm mỹ đ

Sự cần thiết, mục đớch của việc thực hiện sỏng kiến.

I Bối cảnh của đề tài:

Nhử chuựng ta ủaừ bieỏt,Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống, ủuựng nhử lụứi nhaọn xeựt: “Vaờn hoùc laứ bửực tranh cuỷa hieọn thửùc cuoọc soỏng” mà cuộc sống và hieọn thửùc thỡ luoõn vaọn ủoọng khoõng ngửứng vaứ voõ cuứng phong phú Mỗi tác phẩm văn chơng là một phaàn cuỷa cuộc sống đã đợc nhà văn chọn lọc phản

ánh trong taực phaồm cuỷa mỡnh.Vì vậy môn Ngửừ văn trong nhà trờng có một vị trí rất quan trọng : Nó tác ủoọng sâu sắc đến tâm hồn tình cảm của con ngời, bồi đắp cho taõm hoàn con ngời trở nên trong sáng, phong phú và sâu sắc hơn

Nhử nhaứ vaờn M.Goóc- Ki ủaừ tửứng nói : ''Văn học giúp con ngời hiểu đợc bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở con ngời khát vọng hớng tới chân lý".Văn học "Chắp đôi cánh" để các em hoùc sinh đến với nhửừng thời đại văn minh, với nhửừng nền văn hoá khaực nhau, xây dựng trong các

em niềm tin vào cuộc sống, vaứo con ngời, trang bị cho các em vốn kieỏn thửực cuỷa cuoọc sống, hớng các em tới đỉnh cao của Chân, Thiện, Mú

II Lý do chọn đề tài:

Tửù baỷn thaõn toõi thaỏy raống, ngời giáo viên dạy Ngửừ văn là phải làm cho

học sinh hiểu đợc cái hay cái đẹp cuỷa văn học, kích thích sự hứng thú học tập ủoỏi vụựi vieọc học văn cho học sinh Một giờ dạy Ngửừ văn là phải tạo ra đợc những rung động thẩm mỹ, phaỷi sâu sắc khiến ngời ta say mê Song, nhiệm vụ không kém phần quan trọng của giáo viên dạy Ngửừ văn ở trờng THCS là rèn luyện kỹ năng văn học cho học sinh Thực ra không phải từ khi đến trờng các em mới có cảm xúc thẩm mỹ, mới có năng lực cảm thụ cái đẹp Ngay từ thuở mụựi loùt loứng, ủửụùc naốm trong voứng tay yeõu thửụng vaứ ủửụùc nghe nhửừng lời ru của bà, của

mẹ, lớn lên ủửụùc nghe nhửừng caõu hát, nhửừng baứi thụ ngâm Chớnh tửứ các nghệ thuật ấy các em đã tiếp xúc với văn chơng moọt caựch raỏt tửù nhieõn vaứ hoàn nhieõn trong saựng Vaứ cuừng chớnh vì thế, khi đến trờng thông qua học tác phẩm văn

ch-ơng những cảm xúc thẩm mỹ của các em phải đợc uốn nắn, sửa chữa và bồi dỡng, nâng lên thành năng lực cảm thụ thẩm mỹ đúng đắn Noựi tụựi ủiều đó toõi muốn khẳng định rằng bồi dỡng học sinh THCS không những là việc làm đúng đắn mà còn là công việc có tầm quan trọng trong nhà trờng phổ thông noựi chung vaứ trửụứng THCS noựi rieõng Nó góp phần phát hiện bồi dỡng để tiến tới đào tạo một phẩm chất, một lực lợng lao động đặc biệt của xã hội, lao động sáng tạo nghệ thuật Nó kích thích cổ vũ mạnh mẽ ý thức tự giác, lòng say mê và ý chí vơn lên trong học tập, trong tu dỡng ủaùo ủửực của học sinh nói chung ẹaõy còn là một việc làm thiết thực góp phần nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ ủoỏi vụựi ngửụứi giáo viên

2

Vậy vaỏn ủeà ủaởt ra ụỷ ủaõy laứ làm thế nào để công tác bồi dỡng học sinh giỏi

đạt ủợc kết quả cao ? Đây là một công việc khó khăn đối với giáo viên dạy Ngửừ văn ở trờng THCS Thực tế ụỷ ủụn vũ nhieàu naờm hoùc ủaừ qua cho thấy, những giáo viên đợc phân công phụ trách bồi dỡng học sinh giỏi,ngoaứi sửù tửù haứo vaứ haừnh dieọn ra, thỡ toõi thaỏy hoù cuừng thực sự hết sức lo lắng, trăn trở bởi họ đã bỏ ra nhiều công sức, tỡm toứi vaứ saựng taùo ủeồ doài dửụừng hoùc sinh sao cho hieọu quaỷ nhaỏt Nhửng keỏt quaỷ thửù teỏ học sinh mang laùi qua caực kỡ thi hiệu quả cha cao, chất lợng đội tuyển hoùc sinh Gioỷi vaón thấp Là một giáo viên đã nhiều năm tham gia công tác bồi dỡng học sinh giỏi cuỷa trửụứng, tôi đã nắm bắt đợc tình hình này, tôi nhận thấy cần quan tâm, nghieõn cửựu tỡm ra nhửừng phửụng phaựp phuứ hụùp với công tác bồi dỡng học sinh giỏi Vì vậy, tôi đã chọn đề tài để nghiên cứu, để có những suy nghĩ sâu sắc hơn về năng lực cảm thụ Vaờn hoùc của học sinh

ẹieàu ủaởc bieọt may maộn cho toõi khiến tôi chọn đề tài này là ủaừ sỏu năm liên tieỏp, tửứ naờm 2006 ủeỏn nay tôi đợc giao nhiệm vụ bồi dỡng học sinh giỏi moõn Ngửừ vaờn khối 9 Mặc dù kết quả ủaùt ủửụùc coứn khieõm toỏn, song toõi nhaọn thaỏy đó cũng là một thành công bớc đầu của tôi trong việc áp dụng những phơng pháp, biện pháp, hình thức bồi dỡng học sinh giỏi Cuừng tửứ nhửừng kinh nghieọm toõi ủaừ ruựt ra ủửụùc tửứ trong thửùc tieón ủoự, tôi mạnh dạn đa ra để ủoàng chớ, đồng nghiệp tham khảo Hi vọng rằng, tửứ những kinh nghiệm nhỏ này, phần nào giúp caực

ủoàng chớ, đồng nghiệp coự theõm sửù lửùa choùn veà maởt phửụng phaựp trong coõng taực boài dửụừng hoùc sinh Gioỷi moõn Ngửừ vaờn ụỷ trửụứng THCS

III Mục đích nghiên cứu:

Trong nhửừng nhieọm vuù coõng taực ụỷ trửụứng phoồ thoõng toõi nhaọn thaỏy công tác bồi dỡng học sinh giỏi là một coõng vieọc caàn thieỏt, ủaày yự nghúa, song khoõng keựm phaàn khoự khaờn vaứ phửực taùp Chớnh vì vậy, tôi nghiên cứu đề tài này với mục đích tìm ra những giải pháp, phửụng phaựp mụựi vaứ nhửừng hình thức bồi dỡng hieọu quaỷ, nhằm ủửa chaỏt lửụùng hoùc sinh Gioỷi moõn Ngửừ vaờn đạt keỏt quả ngaứy moọt cao hụn Đồng thời qua ủeà taứi naứy nhaốm nâng cao chất lợng giảng dạy, boài dửụừng trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên boọ moõn Thieỏt nghú, neỏu laứm tốt công tác này, sẽ kích thích mạnh mẽ ý thức tự giác, lòng say mê và ý chí vơn lên trong học tập, tu dỡng của học sinh THCS nói chung Vaứ ủaởc bieọt ủoỏi vụựi boọ moõn Ngửừ vaờn noựi rieõng

IV Nhửừng nhiệm vụ caàn thửùc hieọn khi nghiên cứu ủeà taứi :

* Đề tài này có nhửừng nhiệm vụ quan troùng sau ủaõy:

+ Nhieọm vuù thửự nhaỏt: Tìm hiểu ý nghĩa, tầm quan trọng và những nguyên tắc của việc bồi dỡng học sinh giỏi trong trửụứng THCS

+ Nhieọm vuù thửự hai: Tình hình bồi dỡng học sinh giỏi ở trờng THCS + Nhieọm vuù thửự ba: Một số biện pháp và hình thức tổ chức

4

B Phạm vi triển khai thực hiện đề taứi :

* Trong moói naờm hoùc, coõng taực bồi dỡng học sinh giỏi là một việc làm cần thiết đối với tất cả các khối lớp trong trờng THCS , ở đây,trong ủeà taứi naứy tôi chỉ nghiên cứu trong moọt phạm vi hẹp nhaỏt ủũnh Đó là neõu yự kieỏn, bàn về một

số biện pháp, phửụng phaựp, hình thức bồi dỡng học sinh giỏi, cụ thể là bồi dỡng học sinh giỏi boọ moõn Ngửừ vaờn ủoỏi vụựi hoùc sinh khối 9 ở trờng THCS

* Tụi cuừng xin noựi roừ theõm, ủối tợng nghieõn cửựu, bồi dỡng ở đây không phải là học sinh lớp chuyên, trờng chuyên mà là học sinh ở các trờng đại trà

* Caực phơng pháp nghiên cứu ủeà taứi: Aựp duùng phơng pháp chủ yếu laứ: khảo sát ủoỏi tửụùng, nắm bắt tình hình thực tiễn và rút ra kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy hàng năm để tìm ra giải pháp chung, tieõu bieồu vaứ hieọu quaỷ

C Mụ tả sỏng kiến:

I nghĩa, tầm quan trọng của việc bồi d ý ỡng học sinh

giỏi

Nh toõi đã trỡnh baứy ở phaàn trên, trớc khi caộp saựch đến trờng, các em hoùc sinh ủaừ đợc tiếp xúc với văn chơng qua lời ru,caõu hoứ, ủieọu lyự của mẹ, của bà vaứ qua đài, baựo, qua truyện tranh, qua truyền hình, sân khấu Và sự xuất hiện những em có năng khiếu văn chơng từ trớc tuổi tới trờng cũng không phải là trửụứng hụùp cá biệt Các em tới trờng thật sự đợc đối diện, tieỏp xuực trửùc tieỏp với tác phẩm văn chơng, đối diện với nhà văn qua hình tợng nghệ thuật một cách có

hớng dẫn Học sinh THCS lại ủang ở độ tuổi giàu cảm xúc và trí tởng tợng, sự cảm thụ tiếp nhận nghệ thuật đang chuyển từ cảm tính đến lý tính Đây là giai

đoạn năng khiếu nghệ thuật nói chung, năng khiếu văn chơng nói riêng có cơ hội bộc lộ và phát triển đầy đủ và rõ rệt hơn caỷ Khi ủửụùc trửùc tieỏp tieỏp xuực với tác phẩm văn chơng các em tự đặt mình trong cảnh ngộ, tâm trạng của nhân vật, cùng vui buồn, sớng khổ với các nhân vật Thế giới hình tợng, tiếng lòng của nghệ sĩ qua đó nh khơi dậy, khích lệ các em từ năng khiếu văn chơng đến năng khiếu sáng tạo nói chung Vì vậy, bồi dỡng học sinh giỏi là việc làm đúng đắn, cần thiết có tầm quan trọng trong các nhà trờng THCS

Chớnh vỡ vaọy maứ công tác bồi dỡng học sinh giỏi ở trờng THCS có vai troứ quan troùng vaứ ý nghĩa thật to lớn Nó góp phần đào tạo một lực lợng lao động

đặc biệt của xã hội, lao động trong ngheọ thuaọt vaứ lao ủoọng sáng tạo nghệ thuật Tửứ ủoự phát hiện ra những tài năng, nhân tài veà ngheọ thuaọt cho đất nớc Phát hiện

và bồi dỡng kịp thời năng lực cảm thụ văn chơng là thể hiện sâu sắc tinh thần nhân văn cao đẹp của chế độ ta, của các nhà giáo Cuừng chớnh vì vậy nó kích thích cổ vũ ý thức, tinh thần, thái độ học tập của học sinh Khác với môn học khác, trong dạy học tác phẩm văn chơng, những học sinh có năng khiếu thật sự, nhiều khi có những phát hiện về tác phẩm mà giáo viên chuựng ta phaỷi thửứa nhaọn ủoự laứ tớnh saựng taùo Vì vậy công tác boài dửụừng hoùc sinh gioỷi còn là việc làm thiết thực góp phần nâng cao ý thức và trình độ chuyên môn, trình độ nghiệp vụ cho giáo viên

II Tình hình bồi d ỡng học sinh giỏi ở địa ph ơng

Muùc tieõu thieỏt thửùc cuỷa việc bồi dỡng học sinh giỏi nhằm phát hiện tài

6

năng, nâng cao năng lực cảm thụ văn chơng cho học sinh Vì vậy đây là công việc diễn ra thờng xuyên hàng năm, là một công tác trọng tâm ở các trờng phoồ thoõng Trong nhửừng naờm hoùc gaàn ủaõy, Sở Giáo dục vaứ ẹào tạo Caứ Mau vaứ Phòng Giáo dục huyện Thụựi Bỡnh luoõn tổ chức kỳ thi Văn hay chữ tốt và tuyển chọn học sinh giỏi đối với mỗi khối cấp học Cấp tiểu học thi chọn học sinh giỏi lớp 5, cấp PTTH thi chọn học sinh giỏi lớp 12, còn đối với cấp THCS thi chọn học sinh giỏi khối 9 Maởc duứ chỉ tổ chức thi hoùc sinh gioỷi đối với các khối lớp cuối cấp nhng ở các trờng trên địa bàn huyện vẫn chú trọng tới việc bồi dỡng học sinh giỏi cho tất cả các khối lớp theo hình thức keỏ thửứa vaứ taùo nguoàn lieõn tuùc Song một khó khăn lớn đối với các trờng là tất cả những học sinh có năng khiếu

đều thích thi môn tự nhiên nhử Toaựn, Lớ, Hoựa, Sinh, ủaởc bieọt laứ moõn Giaỷi Toaựn treõn maựy tớnh Casio Số còn lại phần nhiều là học sinh khá vaứ Trung bỡnh Vì vậy việc tuyeồn chọn học sinh có năng khiếu để bồi dỡng moõn Ngửừ vaờn laứ rất khó khaờn, số lợng học sinh thì ít mà các môn thi, noọi dung oõn taọp lại nhiều Mặt khác, do nhận thức của một số phụ huynh lại không muốn cho con em mình tham gia đội tuyển Hoùc sinh Gioỷi Văn, cho nên thờng thì những học sinh có năng khiếu cả về tự nhiên và xã hội thì các em lại không yêu thích và ham mê học Ngửừ văn Và ngợc lại, lại có những học sinh rất thích học Ngửừ văn nhng lại không có năng khiếu gì veà vaờn chửụng hoaởc khaỷ naờng caỷm thuù về văn chơng raỏt haùn cheỏ

Đaõy laứ nguyeõn nhaõn có ảnh hởng raỏt nhieàu đến chất lợng của đội tuyển Hoùc

sinh Gioỷi Vaờn.

Vaứ coứn moọt khó khăn nữa của giáo viên bồi dỡng học sinh giỏi đó là vấn đề thieỏu tài liệu, nhất là veà phơng pháp vaứ hình thức bồi dỡng hoùc sinh gioỷi Bụỷi vỡ kinh nghiệm veà boài dửụừng hoùc sinh gioỷi cuỷa baỷn thaõn coứn haùn cheỏ, mà những bài viết, những chuyên đề về vấn đề này còn quựa ít Chính từ những lý do neõu treõn mà các giáo viên rất lo lắng khi đợc phân công bồi dỡng, đặc biệt có những

đồng chí ủaừ tìm lý do để từ chối bồi dỡng đội tuyển hoùc sinh gioỷi moõn Ngửừ vaờn

Đây là một tình hình thực thế mà tôi nắm bắt đợc thông qua trao đổi, gặp gỡ trực tiếp với một số giáo viên bồi dỡng đội tuyển hoùc sinh gioỷi moõn Ngửừ vaờn ở chớnh ủụn vũ ủang coõng taực Tửứ vieọc tỡm hieồu thửùc teỏ neõu treõn đã giúp tôi coự nhận thức sâu sắc hơn về công tác boài dửụừng hoùc sinh gioỷi moõn Ngửừ vaờn 9

III- Một số hình thức bồi d ỡng học sinh giỏi lớp 9

1- Những yêu cầu trong coõng taực bồi d ỡng hoùc sinh gioỷi

- Coõng taực bồi dỡng học sinh giỏi phải gắn liền với giáo dục t tởng vaứ đạo

đức, giuựp các em vừa đợc bồi dỡng và phát huy năng khiếu vừa đợc có ý thức học tập và học tập nghiêm túc, hieọu quaỷ các môn học khác

- Caàn tránh các khuynh hớng boài dửụừng nửỷa vụứi, daùy hoùc moọt caựch nhoài nheựt ủeồ chaùy theo thaứnh tớch, boài dửụừng theo ” thụứi vuù”

- Phải vaọn ủoọng, động viên đợc sự quan tâm của tập thể học sinh, nhất là giúp đỡ ,động viên của gia đình và các đoàn thể địa phơng đối với việc bồi dỡng

8

học sinh năng khiếu Đồng thời bản thân học sinh có năng khiếu, phải phát huy

đợc vai trò tích cực đối với việc học tập của tập thể

2- Nhửừng biện pháp và hình thức bồi d ỡng hoùc sinh gioỷi cuù theồ

Nh đã trỡnh baứy ở trên, vaỏn ủeà khó khăn lớn nhất của các giáo viên dạy bồi dỡng học sinh giỏi là nguoàn tài liệu, sách tham khảo còn nghèo nàn, vì vậy mà các giáo viên phải tửù tỡm toứi vaứ sáng tạo ra những bieọn phaựp, phơng pháp cho phù hợp với từng bộ môn Qua nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo, kết hợp với một

số anh chị em đồng nghiệp tôi mạnh dạn đa ra những hình thức bồi dỡng sau ủaõy:

2.1- Tổ chức kiểm tra năng lực, năng khiếu của học sinh:

Đây chớnh là công việc trửụực tiên của ngời giáo viên dạy bồi dỡng hoùc sinh gioỷi Ngửụứi giáo viên caàn nắm đợc năng lực của từng học sinh trong đội tuyển, nhử năng lực diễn đạt, năng lực cảm nhận, năng lực sáng tạo Công việc này đợc tiến hành bằng cách giáo viên tổ chức cho học sinh làm chung moọt bài kiểm tra tại lớp Sau khi đã có bài giáo viên chấm chữa bài cho học sinh lấy kết quả, phân loại chất lợng học sinh để có kế hoạch bồi dỡng cuù theồ

của học sinh.

ẹaõy laứ vieọc laứm caàn thieỏt bởi vỡ yêu cầu đối với học sinh giỏi là phải nắm vững kiến thức cơ bản, cái thửụứng ủửụùc gọi là phần ''Nền”, rồi mới khơi gợi và nuôi dỡng, phát triển cảm xúc, lòng yêu mến văn chơng và nhu cầu sáng tạo nghệ thuật cho các em Đây là biện pháp có tính phơng pháp, thậm chí gần nh một

nguyên tắc trong dạy học Ngửừ văn cho học sinh giỏi.

2.3 - Cung cấp vaứ giuựp hoùc sinh naộm vửừng những kiến thức về Lý luận văn học.

Traỷi qua nhửừng năm trửùc tieỏp giảng dạy boọ moõn Ngửừ vaờn, tôi nhận thấy, ở lớp 8 học sinh cha đợc học vaứ laứm quen vụựi những kiến về thức lý luận văn học, các em hiểu những khái niệm về lý luận văn học còn mụ hoà, cụ thể là những kiến thức về tác phẩm văn học, đặc trng cơ bản của văn học laứ gỡ? Roài nhân vật, cốt truyện Vì vậy ngửụứi giáo viên cần phaỷi cung cấp những kiến thức

lí luận này cho học sinh, giúp học sinh hiểu rõ hơn, naộm chaộc hụn để từ đó học sinh biết vận dụng vaứo quaự trỡnh phân tích, cảm thụ tác phẩm văn chơng

2.4 - H ớng dẫn học sinh naộm baột vaứ thửùc haứnh nhửừng ph ơng pháp, kỹ năng làm bài.

Nhử vaọy, sau khi ủaừ cung cấp vaứ hửụựng daón hoùc sinh naộm baột những kiến thức về lý luận văn học cho học sinh, giáo viên tiến hành hớng dẫn học sinh veà kỹ năng phơng pháp làm bài Giáo viên cần hớng dẫn moọt caựch cụ thể, từng bớc cho học sinh, bởi tuy caực em là học sinh giỏi nhng ngay cả những cách dùng

từ, đặt câu, viết đoạn vaờn, học sinh cũng còn maộc phaỷi nhieàu loói cụ baỷn Vì vậy ngửụứi giáo viên phải dành một khoảng thời gian nhất định, có ít nhất là từ naờm ủeỏn baỷy buổi học (khoaỷng moọt tuaàn) để rèn luyeọn kỹ năng lập dàn ý, dựng đoạn vaờn vaứ liên kết đoạn vaờn,

10