Xác và quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn

Xác và quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 2NỘI DUNG TÌM HIỂU 2

A MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC VÀ QUYỀN HIẾN XÁC CỦA CÁNHÂN SAU KHI CHẾT 2

I Đặc điểm của quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết 2

II Quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết được ghi nhận trong các văn bản phápluật 4III Nguyên tắc ghi nhận, thực hiện và bảo vệ quyền hiến xác của cá nhân sau khichết 7

IV Chủ thể, đối tượng của quyền hiến xác sau khi chết 11

V Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền hiến xác của cá nhân sau khichết 13

B THỰC TIỄN VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HIẾN XÁC CỦA CÁ NHÂN SAUKHI CHẾT VIỆT NAM CŨNG NHƯ MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI 16

I Thực tiễn việc thực hiện quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết ở Việt Nam 16

1 Việc thực hiện quyền hiến xác còn khá hạn chế 16

2 Một số kiến nghị nên cho tử tù được quyền hiến xác nhưng vẫn còn rất nhiều tranhcãi và nhiều vấn đề đặt ra 18II.Việc hiến xác của cá nhân sau khi chết ở một số quốc gia trên thế giới 19

C CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỐ LƯỢNG CÁ NHÂN HIẾN XÁC SAUKHI CHẾT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ TƯƠNG LAI 21KẾT LUẬN 21

KHẢO 23

PHẦN MỞ ĐẦU.

Xã hội phát triển các quyền con người, quyền nhân thân ngày càng được tôntrọng và bảo vệ bằng nhiều hình thức, biện pháp khác nhau, các giá trị nhân thânngày càng cao và được ghi nhận ngày càng nhiều hơn trong pháp luật quốc gia cũngnhư pháp luật quốc tế Trong hệ thống các quyền nhân thân của pháp luật các nướctrong đó có Việt Nam ngày càng được mở rộng với sự ghi nhận nhiều quyền mớinhư quyền hiến bộ phận cơ thể, quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết, quyềnnhận bộ phận cơ thể, quyền xác định lại giới tính,…Với sự phát triển của y học, đãlàm cuộc sống con người có bước đột phá kỳ điệu từ chỗ con người có thể bị chết

do một bộ phận cơ thể nào đó bị bệnh giờ đây có thể sống nhờ vào việc thay thếhoặc cấy ghép các bộ phận đó nhờ sự phát triển của y học và những người hiến xáchoặc bộ phận của mình sau khi chết,….Vậy quyền của cá nhân trong việc hiến xác,

bộ phận cơ thể trong pháp luật Việt Nam được quy định nhu thế nào và trong thực

tiễn ra sao? Bài viết này tập trung đi sâu tìm hiểu đề tài“ Xác và quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn.”

NỘI DUNG TÌM HIỂU.

A MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC VÀ QUYỀN HIẾN XÁC CỦA CÁ

NHÂN SAU KHI CHẾT.

“Chết” được hiểu là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừng vĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơ thể.

“Xác chết” được xem là cơ thể của người chết đã chấm dứt mọi hoạt động sống.

I Đặc điểm của quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết.

Giá trị nhân thân là giá trị gắn liền với mỗi cá nhân con người Trong những nămgần đây do ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội, hệ thống các quyềnnhân thân của các nước trên thế giới ngày càng được mở rộng với sự ghi nhận củanhiều quyền mới trong đó có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khichết Luật pháp Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó và lần đầutiên quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết được chính thức ghinhận trong BLDS năm 2005 và Luật hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người vàhiến, lấy xác Việc hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết liên quan đến

người hiến nên không thể dịch chuyển cho người khác Đây là một quyền nhân thânđặc biệt và rất nhạy cảm nên ngoài những đặc điểm chung của quyền nhân thân nócòn mang những đặc trưng riêng nhất định như sau:

1 Quyền hiến xác cá nhân sau khi chết mang đặc điểm chung của quyền nhân thân.

- Thứ nhất, mang tính cá nhân tuyệt đối Quyền nhân thân thuộc về cá nhân cụ

thể từ khi người đó sinh ra hoặc do những căn cứ khác do pháp luật quy định Luậtdân sự ghi nhận những giá trị nhân thân là quyền nhân thân và quy định các biệnpháp bảo vệ Những quyền nhân thân này ứng với mỗi cá nhân, sẽ cho phép cá nhânkhẳng định là họ mà không phải là ai khác, họ là một chủ thể độc lập trước xã hội,cộng đồng Tuy nhiên cũng có một số trường hợp quyền nhân thân có thể dịchchuyển được nhưng phải do pháp luật quy định (các đối tượng sở hữu côngnghiệp, )

- Thứ hai, quyền hiến xác là quyền nhân thân không được xác định bằng tiền –

Giá trị nhân thân và tiền tệ không phải là những đại lượng tương đương và khôngthể trao đổi ngang giá Về cơ bản, chủ thể của quyền nhân thân chỉ được hưởng lợiích tinh thần mà không được hưởng lợi ích vật chất Nhưng không thể loại bỏ nhữngtrường hợp đặc biệt quyền nhân thân lại mang lại lợi ích vật chất cho chủ thể quyền.Những lợi ích vật chất mà chủ thể quyền được hưởng ở đây có được là do giá trịtinh thần mang lại Do vây, có thể chia quyền nhân thân làm hai loại: quyền nhânthân gắn với tài sản và quyền nhân thân không gắn với tài sản Cho nên đối vớiquyền hiến xác của cá nhân sau khi chết thuộc nhóm quyền nhân thân không gắnvới tài sản

- Thứ ba, quyền nhân thân được xác lập trực tiếp trên cơ sở của những quy định

pháp luật

- Thứ tư, quyền nhân thân là một quyền tuyệt đối Mỗi chủ thể có một giá trị

nhân thân khác nhau nhưng được bảo vệ như nhau khi các giá trị đó bị xâm phạm

2 Quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết mang những điểm riêng.

Đem lại lợi ích cho người khác, cho toàn xã hội, là niềm vui khi cứu sống đượcngười khác đang mắc bệnh nguy kịch hiểm nghèo đang chờ sự giúp đỡ, đặc biệt là

khi những người bệnh đó lại là người thân thích ruột thịt của mình, niềm vui khithấy mình có thể cống hiến cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học Lợi ích của chủ thểthực hiện quyền này chủ yếu là về mặt tinh thần bởi họ sẽ cảm thấy khi mình sốnghết cuộc đời rồi khi chết đi vẫn có thể làm được một việc có ích Đó là những điểmriêng biệt của quyền hiến xác so với các quyền nhân thân khác.

Tuy hiến xác sau khi chết cuả cá nhân sau khi chết là một quyền mang lại lợi íchvật chất cho cá nhân rất ít hầu như không đáng kể nhưng nó đem lại lợi ích to lớnchủ yếu cho người khác và cho xã hội “Quyền” hiến xác của cá nhân sau khi chếtđược hiểu là cá nhân có thể tự do ý chí, mang tính chất “tự nguyện” chứ không bắtbuộc, mỗi cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, đủ tuổi, đều có quyền tựquyết định đối với thân thể mình không ai có quyền ngăn cấm hay can thiệp việcthực hiện quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết kể cả những người thân thích,ruột thịt,

II Quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết được ghi nhận trong các văn bản pháp luật.

1 Trong Bộ Luật Dân Sự 2005.

Hiến xác là một vấn đề dường như còn rất xa lạ không chỉ với người Việt Nam màcòn đối với nhiều quốc gia khác Trong thực tế không mấy người có ý định sẽ hiến cơthể mình cho việc cứu người hoặc cho việc nghiên cứu khoa học có thể một phần dokhái niệm này còn quá mới lạ hoặc có thể do phong tục quan niệm từ xưa đến nay khichết họ muốn toàn vẹn vì kết thúc cuộc sống ở thế giới này nhưng khi sang thế giớibên kia họ nghĩ rằng có thể sống tiếp Nhưng cũng có nhiều trường hợp có người hiếnxác thì những người thân của họ lại không chấp nhận hoặc việc đăng ký hiến xác củamột cá nhân mà người thân của họ không biết đến khi người thân của họ chết họ mớibiết và quá bất ngờ và thường không chấp nhận việc đó

Việc hiến xác của cá nhân sau khi chết là vấn đề được bàn luận và tranh cãi rấtnhiều của các đại biểu quốc hội và rất nhiều ý kiến của dư luận và nó mới chính thứcquy định cụ thể hóa tại Điều 34 BLDS năm 2005 thuộc nhóm các quyền nhân thân

Điều 34 BLDS năm 2005 quy định về quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khichết: “Cá nhân có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết vì mục đíchchữa bệnh cho người khác hoặc nghiên cứu khoa học Việc hiến và sử dụng xác, bộphận cơ thể của người chết được thực hiện theo quy định của pháp luật.”

Có thể nói việc hiến xác, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết là quyền của mỗicá nhân và trình tự thủ tục hiến xác, bộ phận cơ thể do pháp luật quy định

2 Quy định trong một số văn bản pháp luật khác.

Việc quy định về quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết của một cá nhântrước khi BLDS 2005 quy định thì chưa có một văn bản nào quy định cụ thể về vấnđề này, cũng có một số văn bản Luật quy định nhưng còn mang tính chất chung

chung không cụ thể như quy định tại Điều 30 Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân 1989: “ Lấy và ghép mô hoặc bộ phận của cơ thể con người 1- Thầy thuốc chỉ tiến hành lấy mô hoặc bộ phận của cơ thể người sống hay người chết dùng vào mục đích y tế sau khi đã được sự đồng ý của người cho, của nhân thân người chết hoặc người chết có di chúc để lại 2- Việc ghép mô hoặc một bộ phận cho cơ thể người bệnh phải được sự đồng ý của người bệnh hoặc thân nhân hay người giám hộ của người bệnh chưa thành niên 3- Bộ y tế quy định chế độ chăm sóc sức khỏe người cho mô hoặc một bộ phận của cơ thể.”

Ngoài ra, việc hiến xác, bộ phận cơ thể cũng được cụ thể hóa tại Điều 10 của Nghịđịnh ban hành kèm theo Điều lệ khám chữa bệnh và phục hồi chức năng số 23 –

HĐBT ngày 21/1/1991 như sau: “1- Việc lấy mô bộ phận cơ thể của người sống phải được người đó tự nguyện và viết thành văn bản 2- Việc lấy mô hoặc một bộ phận của cơ thể người được tiến hành trong các trường hợp: Người chết có di chúc để lại đồng ý cho mô hoặc một bộ phận cơ thể của họ Người chết không có

di chúc nhưng được thân nhân người chết đồng ý cho bằng văn bản Người chết

vô thừa nhận 3- Cơ quan y tế được quyền tiếp nhận, bảo quản và sử dụng mô hoặc một bộ phận cơ thể con người 4- Các thủ tục, tiến hành ghép mô hoặc một

bộ phận cơ thể con người được tiến hành như các trường hợp phẫu thuật ghi trong Điều 8 của Điều lệ này 5- Cơ sở y tế tiến hành lấy mô hoặc một bộ phận cơ

thể của người cho có trách nhiệm chăm sóc sức khỏe cho họ trước, trong và sau khi lấy.”

Vậy việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người chết phải theo quy định phải được sựđồng ý tự nguyện của người đó hoặc người thân nhân của họ bằng văn bản và các ybác sĩ cũng phải tuân theo những trình tự thủ tục đảm bảo theo quy định của phápluật

Ngoài ra, ngày 21/11/2006 tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XI các đại biểu Quốchội đã biểu quyết thông qua Dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngườivà hiến, lấy xác bao gồm 6 chương 40 Điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2007.Việc thông qua Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đã mở

ra cho ngành y tế nói chung và ngành phổ thuật ghép tạng của nước nhà nói riêng một

cơ hội hết sức to lớn, tạo hành lang pháp luật đồng bộ không những thúc đẩy và pháttriển hoạt động cấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người mà còn đưa lại nhiều cơ hội lớncứu sống người bệnh đang bệnh hiểm nghèo cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể ngườinhư gan, thận, mà không phải ra nước ngoài điều trị Như vậy, qua đây chúng tacũng thấy được sự phát triển và nhanh nhạy cũng như trình độ của các nhà lập phápcủa Việt Nam, cũng như sự quan tâm của nhà nước tới sức khỏe của nhân dân

3 Thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết mang lại nhiều ý nghĩa vô cùng to lớn.

Việc hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết được ghi nhận trong các vănbản pháp luật có ý nghĩa vô cùng to lớn:

- Tạo hành lang pháp lý vững chắc cho pháp luật quốc gia để tạo sự bình đẳngnguồn tài nguyên chữa bệnh cứu người đang rất khan hiếm này cho những bệnh nhânđang đối mặt với sự sống và cái chết, mắc bệnh hiểm nghèo tăng thêm hi vọng và sựcông bằng cho người nghèo bị bệnh nặng vẫn có niềm tin được cứu sống

- Việc thừa nhận quyền hiến xác, bộ phận cơ thể góp phần phổ biến đến nhiềungười có mong muốn được hiến xác, bộ phận cơ thể nhưng chưa rõ những quy địnhcủa pháp luật qua đây có thể tạo niềm tin và khẳng định là quyền của mỗi cá nhân

nên góp phần nâng sự hiểu biết của mỗi cá nhân nên góp phần tăng số lượng ngườihiến Đó là một niềm khích lệ lớn lao cho những bệnh nhân chờ cơ hội sống, nhữngngười bệnh sẽ có niềm tin hy vọng rằng một lúc nào đó cơ hội sống sẽ đến và họ nên

Ngoài ra, những cá nhân hiến tặng xác hoặc bộ phận cơ thể sẽ được nhà nước truytặng huy chương cao quý cho đóng góp của họ đối với xã hội mặc dù họ hiến tặngkhông vì mục đích này mà đơn giản chỉ là vì muốn góp một phần nào đó cứu giúpnhững người đang nguy kịch một việc làm có ích cuối cùng của họ Việc truy tặngcủa nhà nước góp phần động viên về mặt tinh thần đối với người hiến và người thâncủa họ

- Đối với nhà nước việc ghi nhận quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết chứng tỏsự quan tâm của nhà nước đối với quyền và lợi ích của mỗi công dân, đảm bảo tínhcông bằng bình đẳng về sức khỏe của nhân dân Góp phần hoàn thiện và nâng caodịch vụ y tế và cũng khẳng định trình độ và sự nhanh nhạy của các nhà làm luật

III Nguyên tắc ghi nhận, thực hiện và bảo vệ quyền hiến xác của cá nhân sau khi chết.

Các nguyên tắc trong việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấyxác được quy định cụ thể tại Điều 4 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người

và hiến, lấy xác được quốc hội thông qua 21/11/2006 và có hiệu lực 1/7/2007: “ 1.

Tự nguyện đối với người hiến, người được ghép 2 Vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy hoặc nghiên cứu khoa hoc 3 Không nhằm mục đích thương mại 4 Giữ bí mật về các thông tin có liên quan đến người hiến, người được ghép, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.”

1 Nguyên tắc “phi thương mại”.

- Nguyên tắc quan trọng hàng đầu việc hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân saukhi chết là nguyên tắc “phi thương mại” nghĩa là việc hiến bộ phận cơ thể chỉ nhằmmục đích duy nhất là mục đích nhân đạo, chữa bệnh cứu người, giảng dạy hoặcnghiên cứu khoa học không nhằm mục đích lợi lợi nhuận Việc hiến bộ phận cơ thểluôn phải được đặt ra như một sự kiểm soát đặc biệt của pháp luật đối với vấn đề cótính chất xã hội nhạy cảm này, nguy cơ các bộ phận cơ thể người trở thành hàng hóagiao dịch trên thị trường đang hiện hữu ngày càng nhiều

- Nếu như pháp luật một số nước thừa nhận việc mua bán bộ phận cơ thể ngườinhưng Việt Nam thì hoàn toàn nghiêm cấm việc thương mại hóa các bộ phận cơ thểngười xuất phát từ một số nguyên nhân sau:

+ “Bộ phận cơ thể người” là những bộ phận tạo nên con người hoàn chỉnh cấuthành sự sống gắn liền với sự tồn tại và phát triển bình thường của con người khôngphải là hàng hóa đem ra mua bán trao đổi

+ Việc hiến xác, bộ phận cơ thể là một nghĩa cử vô cùng cao đẹp mang lại niềm

hi vọng sống, sự hồi sinh vào cuộc sống mới cho người khác

+ Hơn nữa còn ngăn chặn nếu hoạt động “bán” bộ phận cơ thể được thừa nhậnsẽ dẫn đến một tình trạng tiêu cực rất nguy hiểm cho xã hội- những khoản lợi nhuận

từ hoạt động mua bán có thể làm cho những kẻ chuyên kinh doanh bộ phận cơ thểngười có thể sẵn sàng ép buộc, làm tổn thương người khác thậm chí không từ mộtthủ đoạn nào để giết người để lấy bộ phận cơ thể họ

Như vậy, quyền hiến xác, bộ phận cơ thể không những không được đảm bảo màquyền con người bị ảnh hưởng nghiêm trọng Do vậy, việc pháp luật ghi nhậnquyền hiến xác, bộ phận cơ thể phải định ra một giới hạn, giới hạn về mục đích củaviệc hiến bộ phận cơ thể tránh tình trạng một người vì hoàn cảnh quá túng thiếu màchấp nhận việc bán một bộ phận cơ thể lúc đó pháp luật cũng không cho phép, vàgiao dịch đó sẽ vô hiệu

- Việc thực hiện tốt nguyên tắc “phi thương mại” cũng là một biện pháp để đảmbảo quyền con người và tạo sự bình đẳng gữa người nghèo và người giàu, bệnh

nhân giàu và bệnh nhân nghèo sẽ có cơ hội được cứu sống bằng biện pháp cấy ghép

bộ phận cơ thể là như nhau

2 Nguyên tắc hiến bộ phận cơ thể vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh giảng dạy hoặc nghiên cứu khoa học.

Thực chất đây là sự cụ thể hóa của nguyên tắc “phi thương mại”, việc hiến xác,

bộ phận cơ thể không vì một mục đích nào khác ngoài mục đích chữa bệnh, giảngdạy hoặc nghiên cứu khoa học trong đó mục dích chữa bệnh là quan trọng nhất vìnhu cầu lấy bộ phận cơ thể để chữa bệnh cứu người rất lớn Việc đặt ra nguyên tắcnày nhằm đề cao giá trị cao quý của con người, sự sống của con người là đáng quýquyền sống là một trong những quyền cơ bản nhất của con người, con người làtrung tâm của mọi chính sách, pháp luật Một trong những biện pháp để đảm bảoquyền sống cho con người chính là việc tạo điều kiện cả về mặt khoa học kỹ thuật,cả về mặt pháp lý để y học có thể cứu sống được nhiều bệnh nhân hiểm nghèonhững người đang phải đối mặt với cái chết đang cận kề Bên cạnh đó việc hiếnxác, bộ phận cơ thể còn phục vụ cho việc giảng dạy nghiên cứu khoa học, thínghiệm để nghiên cứu tìm ra những giải pháp mới để chữa bệnh hiệu quả hơn tất cảcũng vì sức khỏe của nhân loại trong hiện tại lẫn trong tương lai

3 Nguyên tắc tôn trọng sự tự nguyện.

- Việc cá nhân hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết là quyền của mỗi cá nhân,không phải là nghĩa vụ không ai có quyền hoặc cản trở người khác thực hiện quyềnhiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết Hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết là mangtính “tự nguyện” tức là phải có sự thống nhất giữa ý chí bên trong của cá nhân và sựbày tỏ được ý chí bên ngoài hơn nữa vấn đề hiến xác hiện còn là một vấn đề rấtnhạy cảm nên một cá nhân khi thực hiện việc hiến xác của mình sau khi chết phảiđược thể hiện một cách rõ ràng bằng văn bản chứ không chỉ bằng lời nói như một sốgiao dịch dân sự thông thường để tránh một số vấn đề đảm bảo tính minh bạch

- Điều kiện để một cá nhân có thể thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể:Người có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật và trong trạng thái minh mẫn,sáng suốt, không bị ép buộc về mặt tinh thần khi thể hiện ý chí hiến của mình cho

người khác mà mục đích hiến đã được xác định rõ ràng (Theo luật hiến, lấy, ghép

mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác là một cá nhân phải từ đủ 18 tuổi trở lên,

có năng lực dân sự đầy đủ) thì đều có quyền bày tỏ nguyện vọng hiến xác, bộ phận

cơ thể của mình với cơ sở y tế Người đã đăng ký hiến xác, bộ phận cơ thể có quyềnthay đổi hoặc hủy bỏ đơn đăng ký Ngoài ra, cơ sở y tế chỉ được lấy mô, bộ phận cơthể ở người sống đã đăng ký hiến Trong trường hợp cấp cứu mà cần phải cấy ghép

mô hoặc cần cấy ghép mô hoặc cần cho ghép mô cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột thìđược phép lấy mô của người chưa đăng ký hiến nếu có sự đồng ý của người đó Vídụ như trong một gia đình có một gia đình có một đứa con mắc bệnh gan cần phảighép gan nếu không kịp thời sẽ nguy hiểm đến tính mạng mà trong gia đình thìngười cha lại có gan phù hợp để ghép cho người con nên trong trường hợp này nếungười cha đồng ý và có đủ điều kiện sức khỏe để hiến gan thì có thể hiến gan chocon

Ngoài ra, nếu như ở Việt Nam quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết mớiđược ghi nhận trong BLDS năm 2005 và chỉ áp dụng nguyên tắc “tự nguyện” doxuất phát từ đặc điểm tâm lý, văn hóa, phong tục tập quán của người Việt rất coitrọng sự toàn vẹn của cơ thể của thi hài người quá cố thì pháp luật một số nước lạithừa nhận nguyên tắc “suy đoán ý chí” (presumed consent) cho phép lấy mô và bộphận cơ thể người chết trừ khi người đó đã thể hiện rõ ràng sự phản đối khi họ cònsống nguyên tắc này áp dụng ở mức độ khác nhau: một là áp dụng ở mức độ “cứng”theo đó không cho phép gia đình của người chết can thiệp vào quá trình lấy bộ phận

cơ thể, hai là ở mức độ “mềm”, theo đó việc lấy bộ phận cơ thể người chết phảiđược sự đồng ý của gia đình người đó, ba là áp dung ở mức độ “triệt để”, theo đómột cá nhân phải đăng ký tại tòa án về việc mình không muốn hiến bộ phận cơ thểsau khi chết và đó là cách duy nhất để người đó không bị lấy bộ phận cơ thể khichết Quốc gia đầu tiên áp dụng nguyên tắc này là Singapore và sau đó là một sốnước Châu Âu như Tây Ban Nha, Áo, Bỉ, bắt đầu từ thập niên 80 của thế kỷ trước,trước đây vào thập niên 60, 70 của thế kỷ trước thì hầu hết các nước đều áp dụngnguyên tắc “tự nguyện hiến” nhưng việc áp dụng như vậy thì số lượng bộ phận cơthể hiến tự nguyện rất ít không đáp ứng được nhu cầu chữa bệnh Việc áp dụng

nguyên tắc “suy đoán ý chí” đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia thì trongtương lai Việt Nam có thể áp dụng nguyên tắc “suy đoán ý chí” một cách phù hợpnhằm tăng ngồn thu cung cấp bộ phận cơ thể phục vụ cho sự nghiệp chữa bệnh cứungười của ngành y tế nước nhà.

IV Chủ thể, đối tượng của quyền hiến xác sau khi chết.

1 Chủ thể của quyền hiến xác sau khi chết.

Cũng giống như chủ thể của các quyền nhân thân khác, chủ thể của quyền hiến

xác sau khi chết cũng là cá nhân Căn cứ vào Điều 34 BLDS năm 2005: “Cá nhân có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể mình sau khi chết vì mục đích chữa bệnh cho người khác hoặc nghiên cứu khoa học…” Như vậy, đối với quyền hiến xác pháp

luật không có bất kỳ một sự phân biệt nào đối với các chủ thể có nghĩa là xét về mặtnăng lực pháp luật, mọi cá nhân đều có quyền hiến xác sau khi chết và quyền nàyđược pháp luật tôn trọng bảo vệ và đảm bảo sự bình đẳng cho các cá nhân thực hiệnquyền này Thậm chí một số cá nhân có bị pháp luật tước một số quyền công dân vìnhững lý do khác nhau thì quyền hiến xác của cá nhân vẫn được pháp luật thừanhận tôn trọng và bảo vệ

Quyền hiến xác sau khi chết là một quyền nhân thân quan trọng, mặc dù làquyền nhưng không phải cá nhân nào muốn thực hiện cũng được mà cá nhân đóphải đạt được những điều kiện nhất định, trong đó một điều kiện không thể khôngnói đến đó là điều kiện về độ tuổi và điều kiện về khả năng nhận thức cũng như điều

khiển hành vi tại Điều 5 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người hiến, lấy xác (2006) có quy định: “Người từ đủ mười tám tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác.” Bởi vì quyết định hiến xác sau khi chết là một quyết định quan

trọng có ảnh hưởng lớn tới bản thân người hiến cũng như đối với xã hội, nên phápluật đòi hỏi người hiến phải là cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự, nhằm đảmbảo nguyên tắc tự nguyện của việc hiến xác Quyền hiến xác thuộc vào nhóm quyềnnhân thân nên phải do cá nhân tự mình tham gia xác lập và thực hiện Quyền nàykhông thể thông qua người đại diện cho người chưa thành niên, người mất năng lựchành vi dân sự vì những người này chưa nhận thức được rõ và sự nhạy cảm của vấn