Tích hợp giáo dục môi trường trong môn Công nghệ 10

Vì vậy việc giáo dục môi trường chủ yếu được lồng ghép, tích hợp vào một số môn học trong đó có môn Công nghệ 10, có nhiều nội dung phù hợp để giáo dục môi trường cho học sinh.. Thực tế

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

"TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN CÔNG

NGHỆ 10"

PHẦN I: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật Tuy nhiên sự phát triển nhanh về kinh tế - Xã hội đã làm cho môi trường sống bị hủy hoại, xuống cấp trầm trọng, những suy thoái của môi trường ngày càng đe dọa cuộc sống của loài người trên trái đất, những trận lũ lụt, hạn hán, những trận bão kinh hoàng xảy ra ở VN và các nước trên thế giới phải hứng chịu trong thời gian vừa qua là những thách thức của tự nhiên đối với những tác động của con người

Tình hình môi trường thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng hiện nay đang bị ô nhiễm nghiêm trọng Trước tình hình đó việc giáo dục ý thức, trách nhiệm cho học sinh nói riêng và mọi người nói chung biết bảo vệ môi trường là điều hết sức cần thiết để đảm bảo

sự phát triển bền vững của xã hội

Để giải quyết tận gốc vấn đề môi trường trước hết phải bắt đầu từ nhận thức, mà hiện nay chưa có một giáo trình hay môn học nào ở THPT giáo dục môi trường cho học sinh Vì vậy việc giáo dục môi trường chủ yếu được lồng ghép, tích hợp vào một số môn học trong đó có môn Công nghệ 10, có nhiều nội dung phù hợp để giáo dục môi trường cho học sinh

Để đáp ứng mục tiêu dạy học hiện nay là phải đảm bảo ba yêu cầu về: Kiến thức, kĩ năng và thái độ trong mỗi tiết dạy Có nghĩa là: Ngoài việc truyền thụ kiến thức và rèn luyện kĩ năng giáo viên cần hình thành cho học sinh một nhân cách, lối sống tốt Nói về góc độ môn Công nghệ, trách nhiệm của giáo viên là phải từng bước hình thành cho các

em một lối sống lành mạnh, biết yêu quý thiên nhiên và sống thân thiện với thiên nhiên

Từ đó các em mới có trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên và môi trường, giữ gìn vệ sinh nơi các em đang sinh sống và học tập Thực tế trong thời gian giảng dạy tại trường THPT Hoằng Hoá 3, bản thân tôi luôn đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lồng ghép tích hợp các kiến thức cơ bản bài học với việc giáo dục môi trường trong môn Công nghệ Nhằm giúp học sinh nhận thức đúng đắn việc giáo dục môi trường trong các môn

học Với lí do trên tôi chọn đề tài:

“Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học môn Công nghệ 10 nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh ở trường THPT”

Chính vì vậy tôi lựa chọn đề tài này muốn gửi đến các đồng nghiệp một vài kinh nghiệm nhằm mục đích nâng cao giáo dục toàn diện cho học sinh, đồng thời góp phần nhỏ bé để bảo vệ môi trường sống

PHẦN II: NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

1.1 Một số vấn đề chung về môi trường và giáo dục môi trường

1.1.1 Môi trường

Có nhiều khái niệm về môi trường, theo nghĩa rộng, môi trường bao gồm các nhân tố tự nhiên và các nhân tố kinh tế xã hội ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống con người và các nguồn tài nguyên cần thiết cho sự sống

Theo nghĩa hẹp, “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”

1.1.2 Giáo dục môi trường.

Có nhiều định nghĩa giáo dục môi trường, tuy nhiên trong khuôn khổ của việc giáo dục môi trường thông qua môn Công nghệ ở nhà trường có thể hiểu: Giáo dục môi trường là một quá trình tạo dựng cho con người những nhận thức và mối quan tâm đến môi trường

và các vấn đề về môi trường Giáo dục môi trường gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề môi trường hiện tại và tương lai

1.1.3 Sự cần thiết của việc giáo dục bảo vệ môi trường trong trường THPT

Những hiểm họa suy thoái môi trường đang ngày càng đe dọa cuộc sống của loài người Chính vì vậy, bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại và của mỗi Quốc gia

Nguyên nhân cơ bản gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người

Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và

có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đất nước

1.1.4 Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường trong các trường THPT

* Kiến thức: Giúp HS tích luỹ được nhiều kinh nghiệm khác nhau và có sự hiểu biết cơ

bản về môi trường và những vấn đề có liên quan

* Kĩ năng: Giúp HS có được các kĩ năng trong việc xác định và giải quyết các vấn đề về

môi trường

* Thái độ : Giúp HS hình thành được những giá trị và ý thức quan tâm vì môi trường

cũng như động cơ thúc đẩy trong việc tham gia tích cực vào việc bảo vệ và cải thiện môi trường

* Tham gia: Tạo cơ hội cho các đoàn thể xã hội và cá nhân tham gia một cách tích cực ở

mọi cấp trong việc giải quyết những vấn đề về môi trường

1.1.5 Nguyên tắc, phương thức giáo dục BVMT trong trường THPT

1.1.5.1 Nguyên tắc

- Giáo dục BVMT là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, tích hợp vào các môn học

và các hoạt động Giáo dục BVMT không phải là ghép thêm vào chương trình giáo dục như là một bộ môn riêng biệt hay một chủ đề nghiên cứu mà nó là một hướng hội nhập vào chương trình Giáo dục BVMT là cách tiếp cận xuyên bộ môn

- Mục tiêu: Nội dung và phương pháp giáo dục BVMT phải phù hợp với mục tiêu đào tạo của cấp học, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo của cấp học

- Giáo dục BVMT phải trang bị cho học sinh một hệ thống kiến thức tương đối đầy

đủ về môi trường và kĩ năng BVMT, phù hợp với tâm lí lứa tuổi Hệ thống kiến thức và

kĩ năng được triển khai qua các môn học và các hoạt động theo hướng tích hợp nội dung qua các môn học, thông qua

chương trình dạy học chính khóa và các hoạt động ngoại khóa, đặc biệt coi trọng việc đưa vào chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Nội dung giáo dục BVMT phải chú ý khai thác tình hình thực tế môi trường của từng địa phương

- Nội dung và phương pháp giáo dục BVMT phải chú trọng thực hành, hình thành các kĩ năng, phương pháp hành động cụ thể để học sinh có thể tham gia có hiệu quả vào các hoạt động BVMT của địa phương, của đất nước phù hợp với độ tuổi

- Cách tiếp cận cơ bản của giáo dục bảo vệ môi trường là:

+ Giáo dục về môi trường: Chương trình lồng ghép

+ Giáo dục trong môi trường: Đi tìm hiểu thực tế

+ Giáo dục vì môi trường: Vì tương lai ngày mai,…

- Phương pháp giáo dục BVMT tạo cơ hội cho học sinh phát hiện các vấn đề môi trường và tìm hướng giải quyết vấn đề dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên

- Tận dụng các cơ hội để giáo dục bảo vệ môi trường nhưng phải đảm bảo kiến thức cơ bản của môn học, tính logic của nội dung, không làm quá tải lượng kiến thức và tăng thời gian của bài học

1.1.5.2 Phương thức giáo dục:

- Giáo dục bảo vệ môi trường là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, vì vậy được triển khai theo phương thức tích hợp

Việc tích hợp thể hiện ở 3 mức độ:

+ Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội dung của bài học hoặc của chương phù hợp

hoàn toàn với mục tiêu và nội dung của giáo dục BVMT

+ Mức độ bộ phận: Chỉ có một phần bài học có mục tiêu và nội dung giáo dục

BVMT

+ Mức độ liên hệ : Có điều kiện liên hệ một cách logic.

Các hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường ngoài lớp học:

+ Hoạt động tham quan theo chủ đề

+ Điều tra, khảo sát, nghiên cứu tình hình môi trường địa phương thảo luận phương

án xử lí

+ Hoạt động trồng cây, xanh hóa nhà trường

+ Tổ chức thi tìm hiểu về môi trường

+ Hoạt động Đoàn TN về bảo vệ môi trường

1.2 Giáo dục môi trường trong môn công nghệ 10

1.2.1 Chương trình tích hợp giáo dục môi trường cấp THPT

Giáo dục môi trường được tích hợp vào nhiều môn học ở trường THPT, trong đó có môn sinh học, công nghệ 10 Đây là một trong những bộ môn có khả năng đưa giáo dục môi trường vào một cách thuận lợi nhất vì các nội dung trong chương trình Công nghệ đều có khả năng đề cập nội dung GDMT

- Khi soạn giáo án, Giáo viên cần xem xét, nghiên cứu và chọn lọc những nội dung GDMT phù hợp để đưa vào nội dung bài giảng dưới dạng :

+ Lồng ghép toàn phần (nếu toàn bài có nội dung giáo dục môi trường)

Ví dụ: Bài: Ảnh hưởng của thuốc hoá học BVTV đến quần thể sinh vật và môi trường (CN-10)

+ Lồng ghép một phần (trong bài có một mục, một đoạn hay một vài câu có nội dung GDMT)

+ Liên hệ (Nếu kiến thức trong bài có một hoặc nhiều chỗ có khả năng liên hệ, bổ sung thêm kiến thức giáo dục môi trường mà SGK chưa đề cập

- Khi tích hợp kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường cần tuân thủ các nguyên tắc sau :

+ Đảm bảo tính đặc trưng và tính hệ thống của bộ môn, tránh mọi sự gượng ép + Lồng ghép nội dung GDMT một cách thuận lợi nhất và đem lại hiệu quả cao nhất nhưng vẫn tự nhiên và nhẹ nhàng

1.2.2 Quan niệm tích hợp kiến thức giáo dục môi trường vào các môn học

* Tích hợp là sự kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức giáo dục môi trường

và kiến thức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựa trên những mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong bài học

Sự tích hợp kiến thức giáo dục môi trường vào môn học, đối với môn công nghệ có thể phân thành 2 dạng khác nhau :

1.2.2.1 Dạng lồng ghép: Kiến thức GDMT đã có trong chương trình và SGK.

Kiến thức GDMT được lồng ghép có thể: Chiếm một vài chương, SGK Công nghệ 10 có 2 chương nói nhiều về các kiến thức môi trường và bảo vệ môi trường

Chương 1: Nông, Lâm, Ngư, nghiệp

Chương 2: Chăn nuôi, thuỷ sản đại cương

1.2.2.2 Dạng liên hệ : Các kiến thức GDMT không được đưa vào chương trình và SGK,

nhưng dựa vào nội dung bài học, GV có thể bổ sung kiến thức GDMT có liên quan với bài học qua giờ giảng trên lớp

VD Khi dạy phần 2 - Tạo lập doanh nghiệp, GV có thể liên hệ các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí trong kinh doanh, nhưng vẫn phải đảm bảo hệ thông xử lý chất thải, không gây ảnh hưởng tới môi trường xung quanh

II Thực trạng đề tài

2.1 Thuận lợi

Trường THPT Hoằng Hoá 3: có bề dày về thành tích, trường đang phấn đấu để được

công nhận là trường chuẩn Quốc gia, trường đã có nhiều thành tích nổi bật về mọi mặt so với các trường THPT trong huyện

Học sinh của trường đã có ý thức thực sự trong việc học tập Có nhiều em ngoan, chú ý nghe giảng và ghi chép bài đầy đủ

Cơ sở vật chất của lớp học tương đối đầy đủ bước đầu đã góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy

Phần lớn các em học sinh đã có ý thức trong việc thực hiện các nền nếp nội quy của nhà trường

Ban giám hiệu nhà trường quan tâm sát sao đến chất lượng dạy và học đồng thời cũng luôn chú ý đến việc đầu tư cơ sở vật chất cho việc dạy và học

Ban giám hiệu cũng rất quan tâm đến vấn đề tích hợp giáo dục môi trường trong các môn học

2.2 Khó khăn

Năm học 2012 - 2013 là năm học thứ sáu áp dụng chương trình thay sách ở bậc THPT Sách mới, kiến thức, phương pháp mới là một thách thức rất lớn đối với cả người dạy và người học ngoài ra năm 2011 Bộ GD&ĐT lại ra sách chuẩn kiến thức kỹ năng

Thiết bị thí nghiệm thực hành của khối 10 và 11 còn thiếu nhiều

Đối với môn hoc: một số học sinh coi môn học là môn phụ nên chưa chú ý nhiều trong bài giảng

Trong qúa trình dạy học Công nghệ 10 ở trường THPT vấn đề phát triển kiến thức, kĩ năng và hình thành thái độ của các em trong vấn đề giáo dục môi trường và tích hợp vấn

đề giáo dục môi trường trong các bài học Công nghệ 10 chưa đạt hiệu quả cao Từ những kiến thức trọng tâm bài học liên quan đến vấn đề môi trường các em hầu hết hiểu kiến thức bài học, phần liện hệ các kiến thức có liên quan tới vấn đề môi trường để tích hợp vào các môn học khác các em chưa phát huy tối đa vận dụng các kiến thức đó Các em chỉ mới hiểu và nắm được kiến thức sách giáo khoa còn phần mở rộng thì hạn chế nhiều Điều đó rất khó khăn cho giáo viên dạy Công nghệ nói riêng và các bộ môn có liên quan đến môi trường nói chung Vì vậy quá trình lĩnh hội kiến thức của các em còn hạn chế nhiều trong khi yêu cầu của các môn học ngày càng cao

III Nội dung và kết quả tích hợp giáo dục môi trường trong môn CN10

3.1 Một số nội dung tích hợp giáo dục môi trường trong môn CN10

Bài 2 Khảo nghiệm giống cây trồng

Qua giảng dạy mục đích, ý nghĩa của công tác khảo nghiệm giống cây trồng, giáo viên yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi sau :

Giống mới có làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái không ?

Giống mới có phá vỡ cân bàng sinh thái môi trờng trong khu vực không ?

Bài 10 Biện pháp cải tạo và sử dụng đất mặn, đất phèn

Nguyên nhân dẫn đến nước biển tràn vào đất liền gây ra làm đất trồng ven biển bị ngập mặn: Sự biến đổi môi trừơng, khí hậu, trái đất nóng lên làm băng tan, nớc biển dâng cao tràn vào đất liền

Nhiệmvụ của con ngời phải ngăn chặn hiên tượng ngập mặn để giữ diện tích đất trồng sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trờng

Bài 12 Đặc điểm, tính chất kỹ thuật sử dụng một số loại phân bón thông thường

Để tích hợp giáo dục môi trường vào nội dung này, giáo viên đặt các câu hỏi :

Bón phân không đúng yêu cầu kỹ thuật gây tác hại gì ?

Tại sao không bón phân bắc cha ủ hoai ?

Bón nhiều phân đạm gây tác hại gì với đất trồng ?

Bón phân không cân đối liều lợng theo chỉ dẫn gây ra hiện tợng gì ?

Bài 13 Ứng dụng công nghệ vi sinh trong sản xuất phân bón

Qua phân tích tác dụng của phân vi sinh đối với cây trồng, sử dụng phân vi sinh không gây tác hại đến môi trờng, đồng thời có tác dụng cải tạo đất tốt

Bài 15 Điều kiện phát sinh phát triển của sâu, bệnh hại cây trồng

Để tích hợp giáo dục môi trường, khi giảng về mối quan hệ giữa sâu, bệnh với môi tr-ường giáo viên cung cấp cho học sinh những thông tin về ngăn chặn sự phát ttriển của sâu bênh qua chăm sóc, làm đất, sử dụng thuốc đúng kỹ thuật, phù hợp về liều lợng để ngăn chặn mần bệnh, bảo vệ môi trờng đất, nớc, bảo vệ môi trờng sinh thái

Bài 17 Phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng

Khi giảng dạy nội dung các biện pháp chủ yếu phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng, giáo viên kết hợp việc phân tích quan hệ với môi trờng để từ đó hướng dẫn học sinh biết biện pháp để phát triển nông nghiệp bền vững Giáo viên có thể đặt các câu hỏi như sau :

Vì sao sử dụng biện pháp kỹ thuật là bảo vệ môi trường?

Biện pháp sinh học có tác dụng gì trong việc giữ cho cân bàng sinh thái ?

Sử dụng giống cây trồng chịu được sâu, bênh hại có bảo vệ môi trường không ?Tại sao ?

Khi giảng mục III, Biện phỏp hạn chế những ảnh hưởng xấu của thuốc hoỏ học bảo vệ thực vật, giỏo viờn cú thể sử dụng cỏc cõu hỏi:

Hóy trỡnh bày tớnh chất hai mặt của thuốc bảo vệ thực vật ?Ảnh hưởng thuốc bảo vệ thực vật đến quần thể sinh vật?

Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khụng đỳng gõy tỏc động đến mụi trờng như thế nào ? Tại sao trong cỏc sản phẩm nụng nghiệp tồn tại lượng thuốc bảo vệ thực vật ?

Cú những biện phỏp nào để hạn chế những ảnh hưởng xấu của thuốc bảo vệ thực vật đến quần thể sinh vật ?

Ở địa phương nơi em sống đó ỏp dụng những biện phỏp gỡ trong sản xuất nụng nghiệp để bảo vệ mụi trường ?

Bài 20 Ứng dụng cụng nghệ vi sinh sản xuất chế phẩm bảo vệ thực vật

Nội dung tớch hợp giỏo dục mụi trờng là tỏc dụng của chế phẩm sinh học

Khi dạy giỏo viờn cung cấp cho học sinh những hiểu biết về chế phẩm bảo vệ thực vật khụng cú tỏc hại đến mụi trờng Từ đú, khuyến cỏo khi sản xuất nụng nghiệp nờn dựng chế phẩm sinh học để bảo vệ mụi trường

Bài 40 - 48 Chủ đề chung là bảo quản và chế biến sản phẩm nụng nghiệp

Giỏo viờn cần chỳ ý một số vấn đề chớnh sau :

Sử dụng hoỏ chất trong việc bảo quản, chế biến sản phẩm nụng nghiệp đỳng kỹ thuật, tuõn theo quy định bảo vệ an toàn thực phẩm, giữ vệ sinh nơi chế biến là gúp phần bảo vệ mụi trường

Bài 50 - 55 Tạo lập doanh nghiệp

Khi dạy phần này, để tích hợp giáo dục môi trờng trong nội dung các bài, giáo viên cung cấp cho học sinh qua việc hoạch toán của doanh nghiệp trong đó phải tính toán cả chi phí cho việc vệ sinh, bảo vệ môi trờng Trong hoạt động kinh doanh của hộ gia

đinh phải có những yêu cầu bắt buộc về bảo vệ môi trờng sống Giáo viên lấy những

ví dụ về việc không tuân thủ quy định về xử lý chất thải, nước thải của một số doạnh nghiệp (đài báo đã thông tin) gây tác hại nghiêm trọng cho môi trờng và con người

3.2 Kết quả tớch hợp giỏo dục mụi trường trong mụn Cụng nghệ 10 ở trường THPT Hoằng hoỏ 3

Qua quỏ trỡnh khảo sỏt nội dung tớch hợp giỏo dục mụi trương trong day học cụng nghệ

10 ở 3 lớp khối 10 đạt kết quả bước đầu như sau:

Lớp Tổng số

Giỏi Khá Trung bình

SL % SL % SL % 10A10 42 18 43% 15 36% 9 21%

10A6 44 17 38% 24 55% 3 7%

10A7 46 15 34% 20 43% 11 23%

Từ tình trên tôi nhận thấy cần phải có những biện pháp trong vấn đề giáo dục môi trường

và tích hợp giáo dục môi trường trong bài dạy Công nghệ ở trường THPT Hoằng hoá 3 đạt hiệu quả cao

Với vấn đề giáo dục môi trường, giáo viên cần bổ sung kiến thức cho học sinh hiểu biết các hoạt động của giáo dục môi trường

Trong thực tiễn sư phạm, mỗi môi trường thuộc về một vùng miền cụ thể, nằm trong bối cảnh văn hoá đó có một môi trường giáo dục cụ thể Điều quyết định việc lựa chọn đúng những nội dung và phương pháp phù hợp Việc xác định và lựa chọn đúng những vấn đề môi trường có liên quan trực tiếp học sinh sẽ giúp thu hút các em tham gia một cách tự nhiên vào quá trình giải quyết các vấn đề

Các hoạt động giáo dục môi trường sẽ được thiết kế và thực hiện nhằm giúp học sinh sử dụng các kĩ năng đã có, hình thành và vận dụng các kĩ năng mới

Về thái độ: Khích lệ thái độ và hành vi tích cực đối với môi trường Việc thay đổi thái độ của học sinh trước những vấn đề môi trường là một dấu hiệu mấu chốt cho phép đánh giá mức độ thành công của các chương trình giáo dục môi trường Mặc dù có sự quan hệ mật thiết giữa các vấn đề môi trường toàn cầu và địa phương nhưng các hoạt động giáo dục môi trường nên xuất phát từ các tình huống tại chổ, nơi mà học sinh đã từng trải nghiệm trong quá trình trưởng thành của mình Trong hoàn cảnh đó, những quan tâm và thái độ của các em đối với vấn đề môi trường có cơ hội bộc lộ một cách thành thực và từ đó nhu cầu hiện tại sẽ nảy sinh một cách tự nhiên có liên quan đến đời sống

IV Các giải pháp

4.1 Nâng cao nhận thức và sự hiểu biết về giáo dục môi trường trong dạy học Công nghệ 10