Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản

Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản Đồ án công nghệ xử lý nước thải ngành chế biến thủy sản

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề.

Nguồn gốc mọi sự biến đổi về môi trường sống đang xảy ra hiện nay trên thế giới cũngnhư ở nước ta là các hoạt động kinh tế, phát triển của xã hội loài người Các hoạt độngnày, một mặt làm cải thiện chất lượng cuộc sống của con người, mặt khác lại tạo ra hàngloạt khan hiếm, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái môi trườngkhắp mọi nơi trên thế giới Vì vậy, bảo vệ môi trường trở thành vấn đề toàn cầu, là quốcsách của hầu hết các nước trên thế giới

Là một quốc gia ven biển với diện tích vùng biển rộng gấp ba diện tích đất liền, chứađựng nhiều tài nguyên và nguồn lợi phong phú Việt Nam dựa vào tiềm năng như vậy đểphát triển kinh tế biển; kéo theo đó là sự phát triển của ngành chế biến thủy sản

Do đặc điểm công nghệ của ngành, ngành chế biến thuỷ sản đã thải ra môi trường mộtlượng lớn nước thải cùng với các chất thải rắn và khí thải, gây ô nhiễm đến các nguồnnước và gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng xung quanh Vìvậy, vấn đề ô nhiễm của các công ty chế thủy sản đang là mối quan tâm hàng đầu của cácnhà quản lý môi trường.Việc nghiên cứu xử lý nước thải cho ngành chế biến thuỷ sản,cũng như các ngành công nghiệp khác đang là một yêu cầu cấp thiết đặt ra không chỉ đốivới những nhà làm công tác bảo vệ môi trường mà còn cho tất cả mọi người chúng ta Đểkhắc phục vấn đề ô nhiễm của nước thải ngành chế biến thủy sản, đồ án này sẽ trình bàyphương pháp xử lý phù hợp về mặt kỹ thuật và kinh tế để xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn

cho phép Đồ án công nghệ môi trường này tập chung nghiên cứu: Thiết kế hệ thống xử

lý nước thải của ngành chế biến thủy sản đạt tiêu chuẩn cột B, QCVN 11:2008/ BTNMT

2.Nội dung của đồ án gồm 4 chương:

 Chương 1: Tổng quan về ngành chế biến thủy sản và đặc trưng dòng thải củangành chế biến thủy sản

 Chương 2: Tổng quan về các phương pháp xử lý chất thải và đề xuất công nghệ xử

lý nước thải ngành chế biến thủy sản

 Chương 3: Phân tích lựa chọn sơ đồ công nghệ hệ thống xử lý nước thải ngành chếbiến thủy sản

 Chương 4: Tính toán thiết kế hệ thống xử lý

 Tổng kết

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CHẾ BIẾN THỦY SẢN VÀ ĐẶC

TRƯNG DÒNG THẢI CỦA NGÀNH

1.1 Tình hình sản xuất và phát triển của ngành chế biến thủy sản trong những năm gần đây

Việt Nam là một quốc gia ven biển Đông Nam Á, có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, có rấtnhiều lợi thế để phát triển các hoạt động của ngành thủy sản Là một quốc gia ven biểnvới diện tích vùng biển rộng gấp ba lầ diện tích đất liền,không kể đến các co sông khôngtên thì tổng chiều dài các con sông là 41 km

Theo thống kê của Bộ thuỷ sản thì hiện nay chúng ta có hơn 1.470.000 ha mặt nước sôngngòi có thể dùng cho nuôi trồng thuỷ sản.Ngoài ra còn có khoảng 544.500.000 ha ruộngtrũng và khoảng 56.200.000 ha hồ có thể dùng để nuôi cá Tính đến nay cả nước xây dựngđược 650 hồ, đập vừa và lớn, 5.300 hồ và đập nhỏ với dung tích xấp xỉ 12 tỉ m3, đặc biệtchúng ta có nhiều hồ thiên nhiên và nhân tạo rất lớn như hồ Tây ( 10 – 14 triệu m3), hồThác Bà (3000 triệu m3), hồ Cấm Sơn (250 triệu m3)

Vị trí, địa lý và khí hậu đặc biệt đã tạo cho vùng biển Đông sự đa dạng sinh học cao sovới các nước trên thế giới, cả về cấu trúc thành phần loài, hệ sinh thái và nguồn gen.Cho đến nay, trong vùng biển này đã phát hiện được khoảng 11.000 loài sinh vật cư trútrong hơn 20 kiểu hệ sinh thái điển hình Trong đó có khoảng 6.000 loài động vật đáy,2.038 loài cá, trên 100 loài cá kinh tế, hơn 300 loài san hô cứng, 653 loài rong biển, 657loài động vật phù du, 537 loài thực vật phù du, 94 loài thực vật ngập mặn, 225 loài tômbiển, 14 loài cỏ biển, 15 loài rắn biển, 12 loài thú biển và 5 loài rùa biển Đây là tiềmnăng to lớn để phát triển toàn diện kinh tế

Ngành thủy sản Việt Nam có một vai trò rất to lớn trong nề kinh tế quốc dân, đóng gópcho GDP cả nước khoảng 4% Trong cơ cấu nông – lâm – ngư nghiệp, thủy sản chiếmkhoảng 20 – 22% tỷ trọng Việt Nam đã đứng vào Top 10 nước xuất khẩu thủy sản lớnnhất thế giới Năm 2012 đã đạt giá trị kinh ng ạch xuất khẩu 6,1 tỷ USD Để đạt được kếtquả trên, ngoài việc phát triển nuôi trồng và khai thác tự nhiên thủy sản, trong lĩnh vựcchế biến cũng phát triển cả về số lượng và quy mô sản xuất Tính đến năm 2012, trên toàn

quốc đã có 570 cơ sở chế biến thủy sản với quy mô công nghiệp và hàng nghìn cơ sở chếbiến gia công nhỏ lẻ, thủ công hộ gia đình với công suất chế biến khoảng 2,5 triệu tấn sảnphẩm/ năm.

Sự phát triển mạnh mẽ về số lượng và quy mô sản xuất đã ảnh hưởng, tác động xấu đếnmôi trường và đời sống người dân xung quanh các cơ sở chế biến thủy sản Sản xuất càngphát triển tự phát, thiếu chiều sâu thì áp lực về vấn đề ô nhiễm môi trường ngày càng cao,đòi hỏi trách nhiệm đối với vấn đề bảo vệ môi trường của nhà sản xuất, nhà quản lý ngàycàng lớn

Trong quá trình sản xuất, hàng năm, chế biến thủy sản sử dụng khoảng 4 triệu tấn nguyênliệu, hàng chục m3 nước và hàng nghìn tấn hóa chất tẩy rửa, khử trùng, môi chất lạnh,…tạo ra khối lượng chất thải rất lớn, đặc biệt là nước thải hữu cơ

Quy trình công nghệ chế biến thủy sản ở nước ta hiện nay chủ yếu tạo ra các sản phẩmnhư đông lạnh, đồ hộp, sấy khô, nước mắm

1.2 Công nghệ sản xuất và đặc trưng dòng thải của ngành chế biến thủy sản

1.2.1 Nguyên liệu

Nguồn nguyên liệu phục vụ cho quá trình chế biến là các loại thủy hải sản như cá, tôm,mực, bạch tuộc được đánh bắt trực tiếp từ biển hoặc do người dân nuôi Các nguyên liệuhải sản cần phải tươi sống và đảm bảo chất lượng

1.2.2 Năng lượng

Năng lượng sử dụng chính trong chế biến thuỷ sản là điện cung cấp cho hệ thống máylạnh cấp đông bảo quản sản phẩm Ngoài ra, than và dầu được sử dụng để đốt lò hơi cấpnhiệt cho một số khâu chế biến Một số doanh nghiệp có

dây truyền chế biến các sản phẩm từ thuỷ sản sử dụng khí gas để sấy, nướng sản phẩm Ngoài ra còn có nước để rửa nguyên liệu, và hóa chất khử trùng là chlorine

1.2.3 Sơ đồ quy trình công nghệ sản xuất

* Đối với các sản phẩm đông lạnh

Nước thải, rác thải

Quy trình chế biến cá đông lạnh:

Thuyết minh quy trình :

Quy trình chế biến cá đông lạnh gồm các công đoạn chính sau:

- Công đoạn nhập liệu : Chủ yếu dung nước đá để ướp sản phẩm ban đầu, để bảo quảnsản phẩm và dùngng nước để vệ sinh Điện năng được sử dụng cho máy bơm nước

Chất thải phát sinh là nước thải chủ yếu từ quá trình vệ sinh, chứa nhiều chất cặn lơ lửng,

và có mùi hôi, tanh

- Sơ chế: Cá tươi được đem đi cắt đầu, loại bỏ vảy, vây, bỏ nội tạng

Công đoạn này sử dụng lượng nước và năng lượng điện lớn

Chất thải gồm có: Nước thải sinh ra với lượng lớn có mùi hôi, tanh, chứa nhiều vảy, vụnphế thải thừa từ cá ở dạng lơ lửng, do đó có hàm lượng chất hữa cơ, protein, lipit cao.Chất thải rắn là các phế thải như đầu, vảy, vây, nội tạng cá

- Phân loại: công đoạn này tiến hành phân loại kích cỡ sản phẩm theo yêu cầu Cá đượckhử trùng bằng chlorine sau khi tách nội tạng vì giai đoạn tách nội tạng là nguồn gây ônhiễm rất nghiêm trọng

Nước thải trong giai đoạn này có chứa hóa chất khử trùng

- Rửa: Sau khi sơ chế và phân loại phải tiến hành rửa cá trong nước để loại bỏ nhớt ,máu

và các tạp chất Giai đoạn này tiêu thụ lượng nước và năng lượng lớn Nước thải sinh ravới lượng lớn

- Xếp khay: Cá sau khi được rửa xong sẽ được xếp lên các khay

- Cấp đông: Sản phẩm sau khi được xếp vào khuôn sẽ được đưa vào cấp đông Trong quytrình sản xuất, cấp đông là công đoạn tiêu thụ nhiều năng lượng điện nhất

Thời gian cấp đông của các máy cũng khác nhau Đối với các tủ đông tiếp xúc thời gianđông cho 1 mẻ (1 tấn sản phẩm) là 2h15’, trong khi thời gian đông của tủ đông gió là3h30’ (cho 3 tấn sản phẩm)

- Đóng gói: Khâu đóng gói được thực hiện với các máy hàn bao điện trở Sau khi sảnphẩm được mạ băng thì được đóng gói theo từng loại, cỡ riêng bệt và xếp vào thùngcarton rồi đưa vào kho trữ lạnh chờ xuất bán

Chất thải trong giai đoạn này chủ yếu là bao bì hỏng

- Trữ đông: Sau khi cấp đông, sản phẩm đạt nhiệt độ tâm sản phẩm là -18OC, sản phẩmđược đưa vào kho trữ, nhiệt độ cài đặt cho kho là - 20OC Thời gian trữ phụ thuộc vàolượng sản phẩm xuất ra bên ngoài

Bảo quản: sản phẩm đông lạnh được bảo quản trong kho lưa trữ ở khoảng -20 OC

1.2.3 Đặc trưng chất thải

Ngành chế biến thủy sản tác động đến môi trường với các đặc trưng chất thải cơ bản nhưnước thải, chất thải rắn, khí thải, và phát sinh mùi…

 Nước thải

Nguồn phát sinh nước thải của ngành gồm nước thải sản xuất, nước thải sinh hoạt

- Nước thải sản xuất: sinh ra trong quá trình chế biến và nước vệ sinh nhà xưởng, máymóc, thiết bị,…Các khâu chế biến tạo ra nhiều nước thải là nhập nguyên liệu, sơ chếnguyên liệu, khâu rửa và chế biến

Thành phần nước thải có chứa các chất hữu cơ có nguồn gốc từ động vật và có thànhphần chủ yếu là protein và các chất béo, các chất rắn lơ lửng, các chất cặn bã, vi sinh vật

và dầu mỡ Lưu lượng và thành phần nước thải chế biến thủy sản rất khác nhau giữa cácnhà máy tùy thuộc vào nguồn nguyên liệu sử dụng, và thành phần các chất sử dụng trongchế biến (các chất tẩy rửa, phụ gia…)

- Nước thải sinh hoạt: Sinh ra tại các khu vực vệ sinh và nhà ăn Thành phần nước thải cóchứa các cặn bã, các chất rắn lơ lửng, dầu mỡ, các chất tẩy rửa, chất hoạt động bề mặt ,các chất dinh dưỡng và vi sinh vật

là nguôn gây ô nhiễm không khí bổ sung do mùi từ chúng bốc lên, gây khó chịu và ảnhhưởng đến sức khỏe của công nhân trong công ty và cư dân ở khu vực lân cận

Bảng:Lượng chất thải rắn trong quá trình chế biến thủy hải sản (Nguồn: WHO, 1993)

Tỷ lệ phế liệu và chất thải rắn phụ thuộc vào mùa vụ khai thác hải sản, mặt hàng sản xuất

và vào loài cũng như chất lượng nguyên liệu …(lúc mùa cá rộ thì sản xuất nhiều nên phếthải nhiều nhưng hết vụ cá chế biến ít dẫn đến chất thải ít, nguyên liệu it thì càng ít phếthải) điều này đã gây hiện tượng lúc quá nhiều chất thải, lúc lại rất ít và đó cũng là khókhăn cho các nhà quản lý xí nghiệp khi muốn xây dựng cho riêng mình một hệ thống xử

lý chất thải có công xuất phù hợp

 Khí thải, bụi, mùi

Khí thải sinh ra từ các lò đốt (lò đốt dầu của lò hơi), máy phát điện có chứa các chất gây ônhiễm như: NO2, SO2, bụi với mức độ ô nhiễm dao động theo thời gian và mức độ vậnhành theo lò hơi

1 Đông lạnh( tấn phế thải/ tấn sản phẩm)

2 Nước mắm ( tấn chất thải/ 1000 lít nước mắm) 0,2

3 Hàng khô: ( tấn phế thải/ tấn nguyên liệu)

4 Đồ hộp ( tấn phế thải/ tấn sản phẩm) 1,7

Trong ngành chế biến thủy hải sản, các chất gây ô nhiễm không khí khá đặc trưng đó làH2S với nồng độ có khả năng đạt từ 0,2 – 0,4 mg/m3, sinh ra chủ yếu từ sự phân huỷ cácchất thải rắn (đầu, ruột, vẩy,xương tôm, cá…) và NH3 sinh ra từ mùi nguyên liệu thủy sảnhoặc do sự thất thoát từ các máy nén khí của các thiết bị đông lạnh, khí Cl2 từ quá trìnhkhử trùng.

Các khí thải này phát sinh ra môi trường xung quanh gây ảnh hưởng trực tiếp đến sứckhỏe của công nhân làm việc,gây các bệnh về hô hấp, phổi, làm cơ thể mệt mỏi, giảmhiệu suất làm việc Ngoài ra khí CO2 còn là nguyên nhân gây hiệu ứng nhà kính

 Nhiệt thải và tiếng ồn

Nhiệt thải phát sinh từ lò nấu, từ hệ thống làm lạnh và tiếng ồn từ các thiết bị sản xuấtảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe công nhân và người dân xung quanh Tiếng ồn và độrung thường gây ảnh hưởng trực tiếp đến thính giác, làm giảm thị lực của người lao động,giảm hiệu suất làm việc

Trong các nguồn chất thải phát sinh gây ô nhiễm thì nước thải là nguồn gây ô nhiếmnghiêm trọng nhất vì đổ vào môi trường lượng nước thải lớn với nồng độ ô nhiễm cao dotiếp nhận nguồn protein và lipit từ mực, tôm, cá…Khi thải vào sông, ngòi, kênh rạch sẽphá hủy hệ sinh thái, ảnh hưởng đến cộng đồng

 Đặc trưng của nước thải

- Nước thải của ngành chế biến thủy sản có lượng rất lớn Đây là nguồn gây ô nhiễm môitrường nghiêm trọng Nước thải ngành chế biến thủy sản đặc trưng bởi các thông số ônhiễm như: Độ màu, mùi, chất rắn không hòa tan, chất rắn lơ lửng, các vi trùng gây bệnh( ecoli, coliform ), chất hữa cơ hòa tan ( BOD, COD), các chất dinh dưỡng ( nito, photpho), dầu mỡ

Nước thải chế biến thủy sản có các chỉ số ô nhiễm cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩnnước thải công nghiệp chế biến thủy hải sản ( QCVN 11 – 2008) ( loại B)

COD dao động trong khoảng từ 500 – 3000 mg/l, hàm lượng BOD dao động từ 300 –

2000 mg/l hàm lượng Nitơ khá cao từ 50-200 mg/l Nước thải có hàm lượng chất hữa cơ,

chất dinh dưỡng cao vì trong đó có carbonhydrate, protein, lipid là các chất dễ bị vi sinhvật phân hủy, dầu, photphat, nitrat, mẩu vụn thịt xương nguyên liệu chế biến, máu chấtbéo, các chất hòa tan từ nội tạng tôm, cá, cũng như chất tẩy rửa và các tác nhân làm sạckhác dùng trong quá trình chế biến và vệ sinh, khử trùng.

Hàm lượng chất rắn lơ lững ( SS) dao động từ 200-1000 mg/l Do trong nước thườngchứa các vụn thuỷ sản và các vụn này dễ lắng, ngoài ra còn chứa bùn, cát cuốn theo nướckhi rửa, sơ chế nguyên liệu và vệ sinh thiết bị, nhà xưởng nhà xưởng

Mùi: Trong nước thải thường chứa nhiều mảnh vụn thịt và ruột của các loại thủy sản,các mảnh vụn này thường dễ lắng và dễ phân hủy gây nên các mùi hôi tanh

Mùi hôi còn do các loại khí, sản phẩm của quá trình phân hủy kị khí không hoàn toàn củacác hợp chất protid và axit béo khác trong nước thải sinh ra các hợp chất mecaptanes,H2S, …và mùi NH3 sinh ra từ mùi nguyên liệu thủy sản hoặc do sự thất thoát từ các máynén khí của các thiết bị đông lạnh, mùi khí Cl2 từ quá trình khử trùng

Độ màu: Màu của nước thải là do các chất thải sinh hoạt, máu của động vật thủy sản trongquá trình chế biến, hoặc do các sản phẩm được tao ra từ các quá trình phân hủy các chấthữu cơ

Các vi trùng gây bệnh: Trong nước thải có chứa nhiều loại vi sinh vật gây bênh như vikhuẩn, virus, giun sán…chúng sống ký sinh trong các vật chủ, được thể hiện theo chỉ sốecoli, coliform

Nhận xét chung: Nước thải chế biến thủy sản có tải lượng các chất ô nhiễm ( COD, BOD)lớn, khi thải vào nước sông ngòi kênh rạch sẽ gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn tiếp nhận,phá hủy hệ sinh thái, ảnh hưởng đến cộng đồng Hàm lượng Nito, Photpho trong nước caogây phú dưỡng nguồn tiếp nhận làm nước có màu và mùi khó chịu đặc biệt là lượng oxyhoà tan trong nước giảm mạnh gây ảnh hưởng đến sự sống và phát triển của hệ thủy sinhtrong nước

Vì vậy việc nghiên cứu áp dụng và đư ra các giải pháp công nghệ để xử lý nước thải làvấn đề cấp bách mà chúng ta cần thực hiện

CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ NƯỚC THẢI NGÀNH CHẾ BIẾN

THỦY SẢN

Do đặc thù công ngành chế biến thủy sản, nước thải có hàm lượng chất hữu cơ cao vìtrong đó có protein, dầu, chất rắn lơ lửng và chứa lượng Phophat và Nitrat Dòng thải từchế biến thủy sản còn chứa những mẩu thịt, xương nguyên liệu, máu, chất béo, các chấthòa tan từ nội tạng cũng như những chất tẩy rửa và các tác nhân làm sạch khác trong đó

có nhiều hợp chất khó phân hủy

Lựa chọn phương pháp xử lý phụ thuộc vào nhiều yếu tố quy chuẩn/tiêu chuẩn đầu ra,thành phần, lưu lượng của nước thải, và giá thành xử lý Công nghệ xử lý nước thải chếbiến thủy sản có thể áp dụng các phương pháp xử lý sau:

+ Cơ học như: sàng, lọc, lắng để tách các tạp chất thô như cặn bẩn, xơ sợi, rác…

+ Hóa lý như trung hòa các dòng thải có tính kiềm, axit cao; đông keo tụ để khử màu, cáctạp chất lơ lửng và các chất khó phân hủy sinh học; phương pháp oxi hóa, hấp phụ

+ Sinh học để xử lý các chất ô nhiễm hữu cơ có khả năng phân hủy sinh học

Trong các phương pháp trên ta chọn phương pháp sinh học là phương pháp chính, vìthành phần chủ yếu trong nước thải ngành chế biến thủy sản là chất hữu cơ Công trình xử

lý sinh học thường đặt sau công trình xử lý cơ học và hóa lý

2.1 Xử lý nước thải bằng phương pháp cơ học.

Xử lý nước thải bằng phương pháp cơ học thường thực hiện trong các công trình và thiết

bị như song chắn rác, bể lắng cát, bể tách dầu mỡ Đây là các thiết bị công trình xử lý sơ

bộ nhằm loại bỏ các tạp chất phân tán thô nhằm đảm bảo cho hệ thống thoát nước và cáccông trình xử lý nước thải phía sau hoạt động ổn định

Song chắn rác là các thanh đan xếp kế tiếp nhau với các khe hở từ 16 đến 50mm, cácthanh có thể bằng thép, inox, nhựa hoặc gỗ Tiết diện hình chữ nhật, hình tròn hoặc elip.Các song chắn rác đặt song song với nhau, nghiêng về phía dòng nước chảy một góc 50đến 900 để giữ rác lại Tùy theo kích thước khe hở, SCR được phân làm loại thô, loạitrung bình và loại mịn.

2.1.2 Bể lắng cát.

Để tách các hạt rắn vô cơ không tan có kích thước từ 0,2-2mm ra khỏi nước thải Đảm

bảo cho các thiết bị cơ khí (bơm, cánh quạt, động cơ) không bị cát sỏi bào mòn, tránh tắccác đường ống dẫn

2.1.3 Bể lắng.

Dùng để tách các chất không tan ở dạng lơ lửng trong nước thải theo nguyên tắc dựa vào

sự khác nhau giữa trọng lượng các hạt cặn có trong nước thải Sự lắng của các hạt xảy radưới tác dụng của trọng lực Quá trình lắng tốt có thể loại bỏ đến 90 ÷ 95% lượng cặn cótrong nước hay sau khi xử lý sinh học

Dựa vào chức năng và vị trí có thể chia bể lắng thành các loại: bể lắng đợt một trướccông trình xứ lý sinh học và bể lắng đợt hai sau công trình xứ lý sinh học

Theo cấu tạo và hướng dòng chảy người ta phân ra các loại bể lắng ngang, bể lắng đứng

Bể điều hòa được phân loại như sau:

+ Bể điều hòa lưu lượng.

+ Bể điều hòa nồng độ

+ Bể điều hòa cả nồng độ và lưu lượng

Hiệu quả xử lý của phương pháp cơ học:

Có thể loại bỏ được đến 60% tạp chất không tan trong nước thải và giảm BOD đến 30%

Để tăng hiệu suất làm việc của các công trình xử lý cơ học có thể dùng biện pháp làmthoáng sơ bộ, hiệu quả xử lý có thể đạt 75% theo hàm lượng chất lơ lửng và 40-50% theoBOD

2.1.5 Bể vớt dầu mỡ

Nước thải chứa dầu mỡ có khối lượng riêng nhỏ hơn nước Đó là những chất nổi, chúng

sẽ gây ảnh hưởng xấu tới các công trình thoát nước (mạng lưới và các công trình xử lý)

Vì vậy, phải thu hồi những chất này trước khi xả vào hệ thống thoát nước sinh hoạt vàsản xuất Các chất mỡ sẽ bít kín lỗ hổng giữa các hạt vật liệu lọc trong bể lọc sinh học…

và chúng sẽ phá hủy cấu trúc bùn hoạt tính trong bể aeroten, gây khó khăn trong quá trìnhlên enzim cặn…

Theo tiêu chuẩn dòng thải, không cho phép xả nước thải chứa dầu mỡ vào nguồn tiếpnhận nước vì chúng sẽ tạo thành một lớp váng mỏng phủ lên diện tích mặt nước khá lớn,gây khó khăn cho quá trình hấp thụ oxy của không khí vào nước, làm cho quá trình tự làmsạch của nguồn nước bị cản trở Mặt khác, dầu mỡ trong nước thải là một nguyên liệu cóthể chế biến và dùng lại trong sản xuất và công nghệ

Vì vậy, nước thải có hàm lượng dầu mỡ cao (như nước thải các nhà ăn, xưởng chế biếnthức ăn, xí nghiệp chế biến thực phẩm, chế biến thủy sản…) trước khi xử lý phải cho qua

bể tách dầu mỡ

2.2 Xử lý nước thải bằng phương pháp hóa học, hóa lý

Bản chất của quá trình xử lý nước thải bằng phương pháp này là áp dụng các quá trìnhvật lý và hóa học để loại bớt các chất ô nhiễm mà không thể dùng quá trình lắng ra khỏinước thải Những phương pháp hóa học và hóa lý thường được áp dụng để xử lý nước

thải là: phương pháp trung hòa, phương pháp keo tụ tạo bông, phương pháp oxi hóa khử,phương pháp tuyển nổi, phương pháp hấp phụ, phương pháp trao đổi ion.

2.2.1 phương pháp hóa học

2.2.1.1 Phương pháp trung hòa, điều chỉnh pH.

Trung hòa các dòng nước thải có chứa axit hoặc kiềm Giá trị pH của nước thải ngành chếbiến thủy sản dao động trong khoảng rộng, mặt khác các quá trình xử lý hóa lý và sinhhọc đều đòi hỏi một giá trị pH nhất định để đạt được hiệu suất xử lý tối ưu Do đó trướckhi đưa sang thiết bị xử lý, dòng thải cần được điều chỉnh pH tới giá trị thíchhợp(6,5÷8,5) Trung hòa có thể thực hiện bằng nhiều cách khác nhau:

- Trộn lẫn dòng thải có tính axit với dòng thải có tính kiềm

- Sử dụng các tác nhân hóa học như H2SO4, HCl, NaOH, CO2

- Lọc nước thải axit bằng cách lọc qua vật liệu có tác dụng trung hòa

- Trung hòa bằng các khí axit

→ Điều chỉnh pH thường kết hợp thực hiện ở bể điều hòa hay bể chứa nước thải

2.2.1.2 Phương pháp Oxy hóa-khử.

Phương pháp này sử dụng các chất oxi hóa như Cl ở dạng khí và dạng hóa lỏng để oxi hóacác chất độc hại trong nước thải thành các chất ít độc hơn và tách ra khỏi nước Quá trìnhnày tiêu tốn một lượng lớn các tác nhân hoá học, do đó quá trình oxi hoá chỉ dùng đượctrong những trường hợp khi các tạp chất gây nhiễm bẩn trong nước thải không thểtách bằng các phương pháp khác

2.2.1.3 Khử trùng

Khử trùng là khâu cuối trong dây chuyền công nghệ để loại bỏ các vi sinh vật gây bệnhtrước khi xả ra nguồn yêu cầu chất lượng cao hoặc khi cần thiết sử dụng lại nước thải.Các phương pháp thường sử dụng là: chlorine, chlorine dioxide, bromide chlorine,ozone…

2.2.2 Phương pháp hóa lý

2.2.2.1Phương pháp tuyển nổi

Tuyển nổi là phương pháp được áp dụng tương đối rộng rãi nhằm loại bỏ các tạp chấtkhông tan, khó lắng Trong nhiều trường hợp, tuyển nổi còn được sử dụng để tách cácchất tan như chất hoạt động bề mặt

Bản chất của quá trình tuyển nổi ngược lại với quá trình lắng và cũng được áp dụng trongtrường hợp quá trình lắng xảy ra rất chậm và rất khó thực hiện.Các chất lơ lửng như dầu,

mỡ sẽ nổi lên trên bề mặt của nước thải dưới tác dụng của các bọt khí tạo thành lớp bọt

có nồng độ tạp chất cao hơn trong nước ban đầu Hiệu quả phân riêng bằng tuyển nổi phụthuộc kích thước và số lượng bong bóng khí Kích thước tối ưu của bong bóng khí là 15 -30.10-3 mm

2.2.2.2 Keo tụ- tạo bông

Đây là phương pháp được ứng dụng để loại bỏ các chất rắn lơ lửng và các hạt keo có kíchthước rất nhỏ (10-7-10-8 cm).Các chất này tồn tại ở dạng phân tán và không thể loại bỏbằng quá trình lắng Trong phương pháp này người ta dùng các loại phèn nhôm hay phènsắt cùng với sữa vôi như sunfat sắt, sunfat nhôm hay hỗn hợp của các loại phèn này vàhydroxyt canxi Ca(OH)2 với mục đích khử màu và một phần COD Về nguyên lý khidùng phèn nhôm hay phèn sắt sẽ tạo thành các bông hydroxyt nhôm hay hydroxyt sắt III.Các chất màu và các chất khó phân hủy sinh học bị hấp phụ vào các bông cặn này và lắngxuống tạo bùn của quá trình đông keo tụ

Để tăng tính hiệu quả của quá trình keo tụ, tăng tốc độ sa lắng cũng như tốc độ nén củacác hạt keo người ta thường dùng bổ xung các chất trợ keo, còn gọi là polyme kết bông.Bản chất hóa học của polyme này là poliacrylat và copolime của nó Do không có quátrình thủy phân tạo ra H+ nên polyme không làm biến đổi pH của nước Tính hiệu quả caocủa polime trợ keo thể hiện ở chỗ chỉ cần sử dụng một lượng nhỏ vào trong nước Khi đócác hạt keo không tan lơ lửng được tách thành khối riêng biệt và nước trở nên trong Khácvới chất keo tụ, quá trình làm trong chỉ xảy ra khi sử dụng liều lượng chất trợ keo thíchhợp Nếu dùng quá dư sẽ xảy ra hiện tượng bền hệ keo, hạt keo lơ lửng khó lắng

+ Các muối nhôm gồm có: Al2(SO4)3.18H2O, NH4Al(SO4)2.12H2O, NaAlO2… Trong đó

sử dụng rộng rãi nhất là Al2(SO4)3 vì Al2(SO4)3 hòa tan tốt trong nước, chi phí thấp, hoạtđộng có hiệu quả cao trong khoảng pH = 5- 7,5

+ Các muối sắt gồm có: Fe2(SO4)3.2H2O, Fe2(SO4)3.3H2O, FeSO4.7H2O và FeCl3

2.2.2.3 Phương pháp hấp phụ.

Phương pháp hấp phụ thường được dùng để xử lý các chất không có khả năng phân hủysinh học và các chất hữu cơ không hoặc khó có khả năng phân hủy sinh học Các chất hấpphụ thường dùng như than hoạt tính, than nâu, bentonit (đất sét biến tính)… Trong đó,than hoạt tính là chất hấp phụ được sử dụng rộng rãi và có hiệu quả, nó có bề mặt riênglớn (400 - 1500m2/g) Tuy nhiên, thời gian và tốc độ hấp phụ phụ thuộc vào nồng độ, bảnchất, cấu trúc của chất tan, phụ thuộc vào nhiệt độ, áp suất, loại chất hấp phụ và chất cầnhấp phụ

Nhược điểm của việc dùng than hoạt tính là giá thành cao và khó lắng nếu là than bột, vìvậy nên dùng kết hợp than với các chất tạo bông và keo tụ Có thể tái sinh để sử dụng lạithan hoạt tính bằng cách nung nóng trong điều kiện yếm khí

2.3 Xử lý nước thải chế biến thủy sản bằng phương pháp sinh học

Xử lý sinh học là quá trình xử lý nước thải chính Phương pháp này dựa trên cơ sở hoạtđộng phân hủy chất hữu cơ có trong nước thải của các vi sinh vật Các vi sinh vật sử dụngchất hữu cơ và một số chất khoáng làm nguồn dinh dưỡng và tạo năng lượng để xây dựng

tế bào, sinh trưởng và sinh sản Phương pháp sinh học có thể xử lý hoàn toàn các chất hữu

cơ có khả năng phân hủy sinh học trong nước thải

Quá trình sinh học gồm các bước:

1 Chuyển các hợp chất có nguồn gốc cacbon ở dạng keo và dạng hòa tan thành thểkhí và các vỏ tế bào vi sinh

2 Tạo ra các bông cặn sinh học gồm các tế bào vi sinh vật và các chất keo vô cơtrong nước thải

3 Loại các bông cặn sinh học ra khỏi nước thải bằng quá trình lắng trọng lực

Các phương pháp xử lý sinh học là: Phương pháp xử lý sinh học hiếu khí và phương pháp

xử lý sinh học yếm khí

2.3.1 Phương pháp xử lý hiếu khí:

Quá trình xử lý nước thải bằng phương pháp hiếu khí cáo thể xảy ra ở điều kiện tựnhiên hoặc nhân tạo trong điều kiện tự nhiên, quá trình diễn ra với hiệu suất thấp và chậmhơn so với quá trình xử lý trong điều kiện nhân tạo

Phương pháp này thường áp dụng với những loại chất thải có hàm lượng COD =

500-2000 mg/l

Nguyên tắc xử lý: Phương pháp này lợi dụng khả năng phân hủy các hợp chất hữu cơ của

vi sinh vật hiếu khí Do đó trong điều kiện xử lý nhân tạo, để nâng cao hiệu suất xử lýngười ta bổ sung liên tục oxi và duy trì nhiệt độ trong khoảng 20-400C Có nhiều phươngpháp xử lý hiếu khí như: bể aerotank, lọc sinh học, mương oxy hóa,…

- Ảnh hưởng của độ oxy hòa tan (DO)

Quá trình xử lý hiếu khí đòi hỏi phải cấp đủ lượng oxy cho quá trình oxy hóa của vi sinhvật Lượng DO thích hợp 2-4 mg/l Nhu cầu oxy cũng phụ thuộc rất lớn vào bản chất củacác chất ô nhiễm và được thể hiện qua hệ số oxy hóa (koxh) của mỗi đối tượng: kCOD =0,68; kBOD = 1,45; kNhữucơ = 4,57

- Ảnh hưởng của nhiệt độ: Mỗi vi sinh vật thích hợp với một dải nhiệt độ nhất định Nướcthải có nhiệt độ T = 160 ÷ 370C là phù hợp cho quá trình xử lý hiếu khí Nhiệt độ tối ưu làTopt = 200 ÷ 300C

+ Ảnh hưởng của pH

pH có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt lực của hệ enzim oxi hóa khử, và do đó ảnh hưởng rấtlớn đến quá trình oxy hóa Nước thải đưa vào xử lý sinh học hiếu khí có pH = 5 ÷ 9 là phùhợp, giá trị tối ưu là pHopt = 7÷ 8

+ Ảnh hưởng của dinh dưỡng: Vi sinh vật sử dụng các chất ô nhiễm trong nước thải như

là chất dinh dưỡng cung cấp nguyên liệu và năng lượng cho quá trình trao đổi chất Trong

xử lý hiếu khí tỷ lệ C : N : P = 100 : 5 : 1 là phù hợp Nếu C : N < 20 :1 là dư thừa nitơ, visinh vật sẽ phát triển quá nhanh, làm bùn có màu trắng, còn nếu C : N > 20 : 1 nghĩa làthiếu nitơ, vi khuẩn sẽ bị chết, cản trở quá trình sinh hóa các chất bẩn hữu cơ, tạo bùnhoạt tính khó lắng

+ Ảnh hưởng của tỷ lệ F/M: ảnh hưởng lớn đến hiệu quả xử lý.Nếu F/M > 1 là dư thừachất dinh dưỡng, F/M <1 là môi trường nghèo dinh dưỡng

+ Ảnh hưởng của một số chất ức chế: Chất ức chế làm thay đổi áp suất thẩm thấu và ứcchế tế bào vi sinh Các kim loại nặng như đồng, crom, kẽm, niken, chì, thủy ngân và cácion như xyanua, florua, bicacbonat tồn tại trong quá trình phân hủy sẽ gây phản ứng hoặcgiữ nguyên một số enzim hoặc phá hủy bản chất làm biến đổi tính thẩm thấu của tế bào visinh, gây rối loạn sự sinh trưởng của vi khuẩn Khi hàm lượng kim loại vượt quá mức chophép thì chính bản thân các chất chuyển hóa trở thành chất ức chế hoạt động vi sinh

2.3.1.1 Bể aerotank

Cơ chế: trong bể aerotank các chất lơ lửng đóng vai trò là các hạt nhân để cho vi khuẩn cưtrú, sinh sản và phát triển dần lên thành các bông cặn gọi là bùn hoạt tính Bùn hoạt tính làcác bông cặn có màu nâu sẫm chứa các chất hữu cơ hấp thụ từ nước thải và là nơi cư trú

để phát triển của vô số vi khuẩn và vi sinh vật sống khác Vi khuẩn và các vi sinh vật sốngdùng chất nền (BOD) và chất dinh dưỡng (N, P) làm thức ăn để chuyển hóa chúng thànhcác chất trơ không hòa tan và tạo thành các tế bào mới Quá trình chuyển hóa thực hiệntheo từng bước xen kẽ và nối tiếp nhau Một vài loại vi khuẩn tấn công vào các hợp chấthữu cơ có cấu trúc phức tạp, sau khi chuyển hóa thải ra các hợp chất hữu cơ có cấu trúcđơn giản hơn, một vài loài vi khuẩn khác dùng các chất này làm thức ăn và lại thải ra cáchợp chất đơn giản hơn nữa, và quá trình cứ tiếp tục cho đến khi chất thải cuối cùng khôngthể làm thức ăn cho bất cứ loài vi sinh vật nào nữa Số lượng bùn hoạt tính sinh ra trongthời gian lưu lại trong bể aerotank của lượng nước thải đi vào bể không đủ để làm giảmnhanh các chất hữu cơ, do đó phải sử dụng lại bùn hoạt tính đã lắng xuống đáy bể lắngđợt 2 bằng cách tuần hoàn bùn ngược trở lại đầu bể aerotank để duy trì nồng độ đủ vikhuẩn trong bể Bùn dư ở đáy bể lắng được xả ra khu xử lý bùn

- Ưu điểm:

+ Hiệu quả xử lý cao và triệt để

+ Tiết kiệm diện tích

- Nhược điểm:

+ Chi phí xây dựng và chi phí vận hành lớn

+ Không có khả năng thu hồi năng lượng

+ Không chịu được những thay đổi đột ngột về tải trọng hữu cơ

+ Tạo lượng bùn dư lớn

2.3.1.2 Bể lọc sinh học

Nguyên lý hoạt động: Hệ thống lọc thường làm việc theo nguyên tắc ngược chiều.nước thải được phân bố đều trên bề mặt và thấm qua lớp vật liệu đã cố định màng sinhhọc, tại đây các chất hữu cơ bị giữu lại và được vi sinh vật hiếu khí phân hủy thành CO2

và H2O Oxy được cung cấp vào đáy thiết bị nhằm giúp quá trình oxi hóa được tốt hơn

Màng sinh học chứa 3,75% chất khô có độ dày 50-700µ (độ dày tối ưu 150µ), lớpmàng chia làm 2 vùng:

- Vùng yếm khí

- Vùng hiếu khí

Vùng yếm khí càng nhỏ thì hiệu quả oxy hóa càng cao, thời gian lưu của màng thường10÷ 14 ngày Khi các tế bào vùng yếm khí chết đi, màng sẽ tách khỏi vật liệu lọc và cuốntheo nước

Vật liệu lọc sử dụng trong các bể lọc sinh học yêu cầu phải có diện tích bề mặt/Đơn vịdiện tích lớn như: Đá cục, than đá cục, cuội sỏi lớn, đá ong (kích thước 60 - 100mm) hoặc

sử dụng vật liệu lọc bằng nhựa PVC đúc sẵn

Có thể chia bể lọc sinh học thành :

- Bể lọc sinh học có lớp vật liệu lọc không ngập trong nước (Lọc phun, lọc nhỏ giọt)

- Bể lọc sinh học có lớp vật liệu lọc ngập trong nước