SKKN Dạy cho học sinh cách ứng dụng các hình học cơ bản vào bài vẽ theo mẫu sẽ nâng cao kết quả học tập môn vẽ theo mẫu

Vào đầu năm học tôi tổ chức kiểm tra một bài vẽ theo mẫu –mẫu có dạng hình trụ và hình cầu ở chương trình lớp 4 bài 31 kết quả cho thấy đa số bài tập thực hành học sinh vẽ hình chưa đúng

 Bài kiểm tra sau tác động – Lớp thực nghiệm 31

 Bài kiểm tra sau tác động – Lớp đối chứng 36

Vẽ theo mẫu là một phần quan trọng của bộ môn mỹ thuật vì vậy nhữngmẫu vẽ dạng hình trụ, hình cầu, hình hộp, lọ hoa, cái chén, cái chai….đều

là đối tượng được làm mẫu vẽ

Vẽ theo mẫu ở bậc tiểu học, giúp học sinh nắm được các yếu tố tạo nên vẻđẹp của vật mẫu : hình mảng, đường nét, đậm nhạt ( bố cục) Cảm nhậnđược vẻ đẹp của vật mẫu qua đường nét và đậm nhạt, qua sự phong phúcủa hình mảng, sự cân đối của bố cục và sự hài hoà của đậm nhạt Kíchthích sự sáng tạo của học sinh để các em có thể tạo ra bài vẽ theo mẫuđẹp

Muốn nâng cao hiệu quả môn vẽ theo mẫu cho học sinh lớp 5, cần phải

hình sao cho gần giống mẫu, bố cục đẹp Biết quan sát nhận xét, cảm nhận

vẻ đẹp của vật mẫu và ứng dụng trong bài thực hành của mình Thực tếhọc sinh dựng hình chưa tốt, vẽ hình còn méo mó, lệch lạc (hình chưachắc), các em chưa mạnh dạn trong việc phác hình sợ mình vẽ sai làm mất

đi sự linh hoạt của hình, làm cho bài vẽ có các nét cứng hoặc yếu ớt và gò

bó, chưa tạo những bài vẽ mang tính chất ấn tượng và đẹp

Giải pháp của tôi là cho học sinh ứng dụng hình học cơ bản vào bài vẽ,biết phân tích đơn giản những chi tiết không cần thiết của mẫu và quy vềcác dạng hình cơ bản, để vẽ vào bài sao cho phù hợp với nội dung

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm đối tượng, hai lớp 5 trường tiểuhọc Cam Phúc Nam Lớp 5/4 là lớp thực nghiệm, lớp 5/2 là lớp đốichứng Lớp thực nghiệm được thực hiện các giải pháp khi dạy các bàitrang trí (bài 4, 8, 12, 16) kết quả cho thấy tác động đã có ảnh hưởng rõrệt đến kết quả học tập của học sinh Lớp thực nghiệm đã đạt kết quả caohơn so với lớp đối chứng Điểm kiểm tra bài sau tác động của lớp thựcnghiệm là : 8.38, điểm kiểm tra của lớp đối chứng là: 7.27 Kết quả kiểmchứng t-test cho thấy p < 0,05 có nghĩa là đã có sự khác biệt lớn giữađiểm trung bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Điều đó chứngminh rằng cho học sinh ứng dụng các hình cơ bản vào để dựng hình, bài

vẽ của các em đạt hiệu quả cao hơn

Giới thiệu

Chương trình vẽ theo mẫu lớp 5 có ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục tính cẩnthận, khéo léo trong công việc cũng như nhận thức về thẩm mỹ của học sinh.Bởi vì bản thân vẽ theo mẫu hết sức khoa học, khoa học về sự sắp xếp của cáchình trong không gian ba chiều, khoa học về cách phân tích mẫu và quy về cácdạng hình học, đi từ cơ bản đến phức tạp Vẽ theo mẫu bao giờ cũng bắt nguồn

từ tính vừa sức, học sinh tiếp thu được một cách thoải mái phù hợp với khả năngnhận thức của các em Do vậy vẽ theo mẫu là phân môn cơ bản của môn mỹthuật ở tiểu học, giúp học sinh có năng lực quan sát nhận xét vật mẫu, rèn luyệntay vẽ mềm mại, cẩn thận để có thể vẽ được tương đối đúng hình dáng và tỉ lệ,đặc trưng của vật mẫu

Tại trường tiểu học Cam Phúc Nam học sinh được học phân môn vẽ theo mẫutheo chương trình sách giáo khoa của Bộ giáo dục và đào tạo Đó là những kiếnthức cơ bản với thời lượng cho một tiết học còn nhiều hạn chế mà môn học đòihỏi thời gian thực hành nhiều, học sinh phải tự cố gắng học tập dưới sự hướngdẫn của giáo viên Vào đầu năm học tôi tổ chức kiểm tra một bài vẽ theo mẫu –mẫu có dạng hình trụ và hình cầu ở chương trình lớp 4 bài 31 kết quả cho thấy

đa số bài tập thực hành học sinh vẽ hình chưa đúng về hình dáng của vật mẫucũng như cách nhìn nhận của học sinh qua vật mẫu, mà chỉ vẽ theo cảm tính, các

em khá, giỏi còn vẽ được hình gần giống mẫu nhưng hình bị xộc xệch (hìnhkhông chắc), bởi vì các em dựng chưa đạt Nếu học sinh hiểu và khắc phục đượcđiều này ắt đề tài sẽ thành công

Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này tôi đã dạy cho các em ứngdụng các dạng hình cơ bản trong bước dựng hình, các em dựng hình vẫn theocác bước cơ bản, những mẫu vật phức tạp các em có thể chia nhỏ thành các hình

cơ bản rồi ghép thành vật mẫu

Giải pháp thay thế: Dạy học sinh cách ứng dụng các dạng hình học trong cáchdựng hình

Để nâng cao hiệu quả môn vẽ theo mẫu đã có nhiều bài viết của các giáo viênnhư:

- Bài sáng kiến kinh nghiệm: Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích cho họcsinh qua phân môn Vẽ theo mẫu của thầy Nguyễn Anh Tuấn trường tiểuhọc Đức Thủy – Hà Tĩnh

- Bài sáng kiến kinh nghiệm: Phương pháp dạy học hiệu quả phân môn vẽtheo mẫu ở tiểu học của thầy Nguyễn Văn Cường trường tiểu học HoàngLong – Vĩnh Phúc

Các đề tài trên bàn về phương pháp và giải pháp dạy môn vẽ theo mẫu ởtrường tiểu học mà chưa có tài liệu, đề tài nào đi sâu vào cách ứng dụng cáchình cơ bản vào bài vẽ theo mẫu

Tôi nghiên cứu đề tài này cụ thể hơn và đánh giá hiệu quả hơn của việc đổimới phương pháp dạy học thông qua việc sử dụng hình học cơ bản vào bài

vẽ theo mẫu làm cho học sinh vẽ vật mẫu tốt hơn, hình chắc hơn, tăng thêmkhả năng quan sát và phân tích mẫu trong các bài vẽ theo mẫu cũng như cácbài vẽ khác một cách khoa học và sáng tạo Từ đó học sinh yêu thích mônhọc và vận dụng vào cuộc sống

Vấn đề nghiên cứu: Việc dạy cho học sinh cách ứng dụng các hình học cơbản vào bài vẽ theo mẫu, có nâng cao kết quả học tập môn vẽ theo mẫu chohọc sinh lớp 5 không?

Giả thiết nghiên cứu: Dạy cho học sinh cách ứng dụng các hình học cơ bảnvào bài vẽ theo mẫu sẽ nâng cao kết quả học tập môn vẽ theo mẫu cho họcsinh lớp 5 trường tiểu học Cam Phúc Nam.

Phương pháp

a/ Khách thể nghiên cứu

Tôi lựa chọn lớp 5 trường tiểu học Cam Phúc Nam vì trường này là nơi tôicông tác và trực tiếp giảng dạy môn Mỹ thuật lớp 5, nên rất thuận lợi choviệc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

- Học sinh :

Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có sĩ số học sinh bằng nhau:

Lớp Tổng số Tổng số học sinh Nam Nữ Kinh Dân tộc RắcLay

B ng 3 Thi t k nghiên c u.ảng 2 Kiểm chứng để xác định hai lớp tương đương ết kế nghiên cứu ết kế nghiên cứu ứng để xác định hai lớp tương đương.

Nhóm Kiểm tra trước

O3

Không ứng dụng các hìnhhọc cơ bản trong cách dựnghình trong bài vẽ theomẫu

O4

Ở thiết kế này tôi sử dụng phép kiểm chứng T – Test độc lập

c/ Quy trình nghiên cứu

Chuẩn bị của giáo viên:

Lớp đối chứng: thiết kế kế hoạch bài học theo quy trình chuẩn bị bài như bình thường

Lớp thực nghiệm: thiết kế bài học có lồng ghép thêm cách vẽ có ứng dụngcác hình học cơ bản trong quá trình dựng hình

Sau khi cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản trên lớp học, ở haibài đầu của chương trình vẽ theo mẫu lớp 5, đây là hai bài vẽ về khối hộp,khối cầu, hình trụ, qua hai bài này tôi rèn cho học sinh cách phác hình và

vẽ hình cơ bản Phần này tôi cho học sinh làm quen với các hình cơ bản

và cho học sinh hiểu được tầm quan trọng của các khối cơ bản Vì ngườihọc mỹ thuật đầu tiên phải học qua các hình cơ bản trên Sau khi các em

vẽ thành thạo các hình cơ bản rồi tiếp theo hai bài học sau ( Vẽ theo mẫu– Mẫu có hai vật mẫu) tôi bắt đầu dạy các em ứng dụng các hình cơ bản

đó vào cách dựng hình Tùy theo hình dáng của vật mẫu mà có cách vẽkhác nhau, đầu tiên tôi vẫn cho học sinh dựng khung hình chung rồi đếnkhung hình riêng từng vật mẫu, lúc này mới áp dụng sự nhanh nhẹn, sángtạo của học sinh tách các bộ phận của vật mẫu thành các hình cơ bản như :hình tam giác, hình chữ nhật, hình vuông , hình tròn (xem phần phụ lục)

Ví dụ : vẽ cái lọ hoa

Cách dựng hình vẫn theo các bước hướng dẫn sách giáo khoa của Bộ giáodục Nhưng ở đề tài này tôi chia học sinh thành hai nhóm đối tượng.

Nhóm 1 đối tượng học sinh Khá- Giỏi, đối với nhóm đối tượng này thìcác em vẫn dựng hình theo các bước quy định Các em vẫn làm bài tươngđối tốt nhưng còn nhiều hạn chế về hình vẽ các vật mẫu như còn nghiêngbên trái hoặc bên phải, hình vẽ chưa chắc

Nhóm 2 đối tượng học sinh Trung bình – Yếu ở đối tượng này tôi đặc biệtquan tâm từ khi quan sát nhận xét mẫu đến khi dựng hình, với học sinhtiểu học tôi không đưa ra tỉ lệ của vật mẫu nhất định, mà chỉ đưa ra nhữngcâu hỏi hoặc câu trả lời gần bằng hay vào khoảng Khi đối tượng này nhậnbiết vật mẫu và chia vật mẫu thành các dạng hình cơ bản theo tỉ lệ của vậtmẫu, sau đó dựng các hình cơ bản đối xứng qua trục thành một tổ hợphình, đó chính là cái sườn của vật mẫu và từ đó hình của vật mẫu đượccác em chỉnh sửa cho phù hợp

Đối với hai nhóm đối tượng này khi ứng dụng các hình cơ bản vào bài vẽ

đã khắc phục được những nhược điểm nêu trên và các em dựng hình tự tinhơn, vẽ hình gần giống mẫu và chắc hơn

Tiến hành dạy thực nghiệm:

Thời gian thực hiện theo chương trình kế hoạch của nhà trường và theothời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan

Bảng 4 Thời gian th c nghi mực nghiệm ệm

Tiết theo

20/9/2011 Mỹ thuật 4 Vẽ theo mẫu

Khối hộp và khối cầu

Vẽ mẫu có dạng hình trụ và hình cầu

Mẫu vẽ có hai vật mẫu

Vẽ mẫu có hai vật mẫud/ Đo lường

Bài kiểm tra trước tác động là bài vẽ theo mẫu – mẫu có dạng hình trụ vàhình cầu do tôi ra đề thi (chương trình học lớp 4)

Bài kiểm tra sau tác động là bài 24 Vẽ theo mẫu – Mẫu vẽ có hai hoặc bavật mẫu (xem phần phụ lục)

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài

Sau khi dạy xong các bài học trên, tôi để học sinh thực hành thêm 1 bài vẽtheo mẫu theo chương trình rồi mới tiến hành kiểm tra 1 bài trong chươngtrình học (nội dung bài kiểm tra được trình bày ở phần phụ lục)

Chấm bài tôi nhờ giáo viên mỹ thuật cùng trường để chấm bài cho kháchquan Phần chấm bài tôi đánh giá bằng A+,A, B và đánh giá bằng điểm số

để lấy cơ sở thuận tiện trong việc phân tích dữ liệu và kết quả

Phân tích dữ liệu và kết quả

Bảng 5 So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động

Đối chứng Thực nghiệm

Chênh lệch giá trị trung bình

Như trên đã chứng minh rằng kết quả 2 nhóm trước tác động là tươngđương Sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-Testcho kết quả p = 0,00084 cho thấy: sự chênh lệch giữa điểm trung bình lớpthực nghiệm và lớp đối chứng rất có ý nghĩa Như vậy kết quả điểm trungbình lớp thực nghiệm cao hơn điểm trung bình của lớp đối chứng làkhông ngẫu nhiên mà do kết quả tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD =8.38 7.27 0.89

Giả thiết của đề tài là tập cho học sinh cách ứng dụng hình học cơ bản vàocách dựng hình trong bài vẽ theo mẫu Nhờ vậy học sinh vẽ được hình

chắc hơn gần giống mẫu hơn, đẹp hơn, mang lại kết quả cao và đã đượckiểm chứng.

Sau tác động

Lớp đối chứng Lớp thực nghiệm

Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước tác động và sau tác động của nhómthực nghiệm và nhóm đối chứng

Bàn luận

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là điểmtrung bình = 8.38, kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng làđiểm trung bình = 7,27 Độ chênh lệch điểm giữa hai lớp là 1,11 Điều đócho thấy điểm trung bình của hai lớp đối chứng và thực nghiệm đã có sựkhác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm trung bình cao hơn lớp đối

chứng (So sánh về A+, A thì lớp thực nghiệm có kết quả rất tốt Lớp thực

nghiệm A+ = 14/26, đạt tỉ lệ 54%; lớp đối chứng A+ = 6/26, đạt tỉ lệ 23%).

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,89.Điều này có ý nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn.

Phép kiểm chứng T-test điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động của hailớp là p = 0,00084 < 0,001 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểmtrung bình của hai nhóm không phải là do ngẫu nhiên mà là do tác động,nghiêng về nhóm thực nghiệm

 Hạn chế:

Việc áp dụng đề tài này do thời lượng trên lớp còn hạn chế, nên học sinhphải cố gắng nổ lực học tập ở trên lớp

 Phụ huynh xem đây là môn phụ nên ít quan tâm, chỉ coi trọng môn Toán

và Tiếng việt Nên không tạo điều kiện cho con học môn học này

Kết luận và khuyến nghị

Kết luận:

Việc đưa đề tài ứng dụng các hình học cơ bản vào bài vẽ theo mẫu, họcsinh vẽ hình đẹp hơn và chắc, hơn nữa đề tài cung cấp cho học sinh khảnăng quan sát và phân tích vật mẫu rất đa dạng, phong phú qua các hìnhhình cơ bản Mang lại kết quả cao trong học tập phân môn vẽ theo mẫucủa học sinh, tạo tiền đề cho những năm sau

đề tài này vào dạy phân môn vẽ theo mẫu đạt kết quả cao

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 Hình họa căn bản tập 1 Nhà xuất bản văn hóa thông tin 1996

 Bí quyết vẽ bút chì Nhà xuất bản mỹ thuật của Huỳnh Phạm HươngTrang

 Bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên tiểu học chu kỳ III (2003-2007)tập 2 Bộ giáo dục và đào tạo

 Những điều cơ bản dành cho người học vẽ môn phác họa ký họa Nhàxuất bản Đồng Nai năm 1996 của Đỗ Duy Ngọc

 Phương pháp giảng dạy mỹ thuật Nhà xuất bản giáo dục của NguyễnQuốc Toản 1999

 Sách giáo khoa và sách giáo viên môn mỹ thuật 5 Bộ giáo dục và đào tạo

 Mạng internet :

- http://thanhnien.easyvn.com/_easyweb/idb/baigianghinhhoa/tinhvatmau/tinhvatmau.php?

username=baigianghinhhoa&gb=0&id=3&file=tinhvatmau/

tinhvatmau.php&pass=

- http://thanhcavietnam.org/forum/showthread.php?t=32926

- ao-tao-my.html

http://buithithanhmai.blogspot.com/2011/04/vai-tro-cua-hinh-hoa-trong http://tailieu.vn/tag/taihttp://buithithanhmai.blogspot.com/2011/04/vai-tro-cua-hinh-hoa-trong lieu/h%C3%ACnh%20h%E1%BB%8Da%20c

%C6%A1%20b%E1%BA%A3n.html

- tng-a-di-a-chua-pht-tich-va-nhng-gi-thit.html

http://daitangkinhvietnam.org/lich-su-phat-giao/phat-giao-viet-nam/1244

http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/de-ve-tot-hinh-hoa-co-ban-phan-1.223641.html

PHỤ LỤC ĐỀ TÀI

KẾ HOẠCH BÀI HỌC

Ngày 20 tháng 9 năm 2011 BÀI 4 VẼ THEO MẪU

KHỐI HỘP VÀ KHỐI CẦU

I/ Mục tiêu :

 Biết cách vẽ và vẽ được khối hộp và khối cầu

 Hiểu cấu trúc khối hộp và khối cầu

 Quan tâm đến các đồ vật hình hộp và hình cầu

II/ Chuẩn bị.

 Giáo viên :

- Mẫu vẽ Khối hình hộp và khối hình cầu

- Bài vẽ khối hộp và khối cầu

- Đầu chiếu

 Học sinh :

- Vở tập vẽ

- Chì, tẩy

III/ Hoạt động dạy :

1 Bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị của HS Chấm nhận xét bài cũ

2 Giời thiệu bài : GTB và ghi đầu bài

-Khối cầu cĩ đặc điểm gì?

- -So sánh độ đậm nhạt của khốihộp và khối cầu

-Nêu tên một vài vật cĩ khối hộp

và khối cầu

-Tỉ lệ giữa hai vật mẫu

-Hình dáng, đặc điểm của haikhối

-Khung hình chung của từng vậtmẫu

-Giống nhau

Sáu mặt (HS Y-TB)Giống như hình trịn (HS Y-TB)

Khới cầu đậm hơn khốihộp (HS K-G)

Khối cầu : quả bĩng, quảbưởi, quả cam

Hình hộp : hộp phấn, hộpbánh, cái valy (hs Y-TB)Khối cầu bằng khoảng ¼khối hộp(HS K-G)

Bề mặt của hình cầu là hìnhcong, bề mặt của hình hộp

là hình phẳng (HS K-G)Hình hộp : khung hìnhchung là hình chữ nhật

-Tìm độ đậm nhạt do ánh sáng tácđộng.

Hình cầu: khung hình chung

là hình vuông

Do tác động của ánh sángnên độ đậm nhạt của các vậtmẫu khác nhau: đậm, đậmvừa, nhạt HS K-G

HĐ 2 :

Cách vẽ

-Yêu cầu HS quan sát mẫu

+GV vẽ từng khối riêng để HSquan sát

1 Hình hộp:

-Vẽ khung hình của khối hộp

-Xác định tỉ lệ các mặt của khốihộp

-Vẽ phác hình các mặt khối bằngnét thẳng

-Hoàn chỉnh bài

2 Hình cầu :-Vẽ khung hình của khối cầu làhình vuông

-Vẽ các đường chéo và trụcngang, trục dọc của khung hình

-Lấy các điểm đối xứng qua tâm

-Dựa vào các điểm, vẽ phác hìnhbằng nét thẳng, rồi sửa thành nétcong đều

Dựng hình khối hộp và khối cầu

B1:Vẽ khung hình chung, riêngcủa từng vật mẫu

B2: Tìm vị trí, tỉ lệ của vật mẫurồi phác hình bằng nét thẳng

HS quan sát GV vẽ mẫu

B3: Sửa hình.

B4: Vẽ đậm nhạt bằng ba độchính: Đậm, đậm vừa, nhạt

- Gợi ý HS nhận xét cụ thể một sốbài đẹp, chưa đẹp và xếp loại

- Nhắc lại kiến thức cơ bản về vẽmẫu

GV khen những HS hoàn thànhbài tốt

HS nhận xét bài vẽ của bạn.Lắng nghe

Dặn dò :- Em nào làm bài chưa xong về nhà hoàn thành bài tiếp Tập vẽ pháccác hình cơ bản

-Chuẩn bị: Chuẩn bị bài học sau Nặn con vật quen thuộc

Rút kinh nghiệm :

Ngày 18 tháng 10 năm 2011 BÀI 8 VẼ THEO MẪU

MẪU VẼ CÓ DẠNG HÌNH TRỤ VÀ HÌNH CẦU

I/ Mục tiêu :

 Biết cách vẽ và vẽ được hình gần giống mẫu

 HS nhận biết được một vật mẫu có dạng hình trụ và hình cầu

 HS thích quan tâm tìm hiểu đồ vật xung quanh

III/ Hoạt động dạy :

1 Bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị của HS Chấm nhận xét bài cũ

2 Giới thiệu bài : GTB và ghi đầu bài

3 Các hoạt động chủ ỵếu

HĐ 1 : Quan

sát – Nhận xét

-Giới thiệu một vài đồ vật hình trụ

và hình cầu cho HS nhận biết

-GV trình bày mẫu Hộp sữa vàquả tennic

-HS nhận xét mẫu Mẫu có dạnghình gì ?

-Cái hộp sữa và quả tennic

HS Y-TBQuả tennic đậm, hộp sữanhạt hơn (HS Y-TB)

HS G-K Tuỳ từng góc nhìncủa các bạn ngồi trong lớp

Tỉ lệ hai vật mẫu (HS K-G)

HS G-K (đậm, đậm vừa,nhạt)

ụ HĐ 2 :

Cách vẽ

-GV giới thiệu hình minh họacách vẽ, cho HS trả lời theo từngbước

Quan sát và trả lời

+Bước 1:Vẽ hình chung và riêngcủa từng vật mẫu.

+Bước 2: Tìm tỉ lệ bộ phận củatừng mẫu vật

+Bước 3: Nhìn mẫu vẽ cho đúng

+ Bố cục.

+ Tỉ lệ và đặc điểm của hình vẽ.

+ Đậm nhạt.

- GV nhận xét, bổ sung và chỉ ranhững bài vẽ đẹp và những thiếusót chung hoặc riêng ở một số bài,chú ý cách dựng hình

GV khen những HS hoàn thànhbài tốt

Giáo dục HS biết yêu quý sảnphẩm do con người làm ra

Dặn dò :- Em nào làm bài chưa xong về nhà hoàn thành bài tiếp Và tập phác cáchình cơ bản để ứng dụng vào bài học sau

-Chuẩn bị: Chuẩn bị bài học sau Giới thiệu tác phẩm: Giới thiệu sơlược về điêu khắc cổ Việt Nam

Rút kinh nghiệm :