Xác định yêu cầu, nhiệm vụ học tập Xác định yêu cầu, nhiệm vụ học tập cần xác định các mâu thuẫn bên trong của hoạt động dạy học, đặc biệt là mâu thuẫn cơ bản và tìm các biện pháp giải q
Trang 1KHOA TÂM LÝ – GIÁO DỤC
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
GVHD: TS NGÔ ĐÌNH QUA SVTH: TRẦN THÁI HÒA
QUANG THỤC HẢO PHẠM THỊ NGỌC LIÊN NGUYỄN THỊ HỒNG NHAN NGÔ THỊ XUÂN TRƯỜNG
Trang 2A LÝ LUẬN CƠ BẢN
1 Khái quát các nhiệm vụ dạy học
- Nhiệm vụ thứ nhất: tổ chức, hướng dẫn, điều khiển HS lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học phổ thông cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễn của đất nước về tự nhiên, xã hội – nhân văn, đồng thời rèn luyện hệ thống kĩ năng, kĩ xảo tương ứng
- Nhiệm vụ thứ 2: tổ chức, hướng dẫn, điều khiển HS phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy sáng tạo
- Nhiệm vụ thứ ba: hình thành TGQKH, những phẩm chất đạo đức nói riêng và phát triển nhân cách nói chung cho HS
Ba nhiệm vụ có quan hệ biện chứng với nhau, trong đó:
- Nhiệm vụ một là cơ sở, nền tảng cho nhiệm vụ hai và ba, vì thiếu tri thức,
kĩ năng, kĩ xảo tương ứng, thiếu phương pháp nhận thức thì không thể phát triển trí tuệ và thiếu cơ sở để hình thành TGQKH
- Nhiệm vụ hai là kết quả và điều kiện của việc nắm vững tri thức, kĩ năng,
kĩ xảo và là cơ sở để hình thành TGQKH và những phẩm chất đạo đức, vì phải có trình độ phát triển nhận thức nhất định mới giúp học sinh có cách nhìn, có thái độ và hành động đúng đắn
Trang 3- Nhiệm vụ ba là mục đích và kết quả của hai nhiệm vụ một và hai vì nó kích thích và chỉ đạo việc nắm tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và phát triển năng lực nhận thức
2 Xác định yêu cầu, nhiệm vụ học tập
Xác định yêu cầu, nhiệm vụ học tập cần xác định các mâu thuẫn bên trong của hoạt động dạy học, đặc biệt là mâu thuẫn cơ bản và tìm các biện pháp giải quyết mâu thuẫn đó Việc xác định mâu thuẫn nhận thức của người học trong bài học dưới dạng bài toán nhận thức hay các câu hỏi có tác dụng kích thích người học tìm tòi câu trả lời được đặt ngay từ đầu của bài học
Mâu thuẫn bên trong gồm 2 loại:
Loại 1 gồm những mâu thuẫn giữa các thành tố của hoạt động dạy học như:
B1 Mâu thuẫn giữa mục đích đào tạo HS thành những người có năng lực giải quyết vấn đề với nội dung và phương pháp dạy học
B2 Mâu thuẫn giữa yêu cầu, nhiệm vụ dạy học do GV nêu ra với trình độ hiện có còn hạn chế của HS
Loại 2; Gồm những mâu thuẫn giữa các yếu tố trong từng thành tố:
B3 Thành tố GV: Mâu thuẫn giữa trình độ chuyên môn có thể vững với năng lực sư phạm còn hạn chế
B4 Thành tố HS: Mâu thuẫn giữa tư duy cụ thể phát triển với tư duy trừu tượng còn hạn chế
Trang 4 Những dấu hiệu của mâu thuẫn cơ bản:
Liên hệ đến HS và hoạt động học
Tồn tại suốt từ đầu đến cuối quá trình (hoạt động)
Giải quyết những mâu thuẫn khác cũng nhằm giải quyết mâu thuẫn cơ bản
Mâu thuẫn cơ bản: B2 Mâu thuẫn giữa yêu cầu, nhiệm vụ dạy học do GV nêu ra với trình độ hiện có còn hạn chế của HS
Yêu cầu, nhiệm vụ do GV nêu ra được gọi là vừa sức theo quan điểm
dạy học phát triển khi yêu cầu, nhiệm vụ đó tương ứng với vùng phát
triển trí tuệ gần nhất của HS.
Khi câu hỏi, bài tập do GV nêu ra, HS chưa có được ngay câu trả lời
đúng, hoặc chưa nghĩ ra được lời giải đúng, nhưng với sự giúp đỡ (không nói ra
câu trả lời hoặc trình bày lời giải) của GV, HS tìm được câu trả lời hoặc nghĩ ra
lời giải thì câu hỏi, bài tập đó tương ứng với vùng phát triển trí tuệ gần nhất.
B KẾT QUẢ THỰC HIỆN
MÔN HỌC: TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG
ĐỜI SỐNG TÌNH CẢM XÚC CẢM - TÌNH CẢM
Trang 5- Xúc cảm là những rung động của con người đối với từng sự vật, hiện
tượng riêng lẽ có liên quan đến nhu cầu, động cơ của người đó trong những tình huống nhất định
- Tình cảm là những rung động biểu thị thái độ của con người đối với một
loạt sự vật hiện tượng liên quan đế nhu cầu, động cơ của chủ thể
- Những sự vật, hiện tượng thỏa mãn nhu cầu của con người thì mang đến những xúc cảm, tình cảm dương tính, ngược lại sẽ nảy sinh những xúc cảm, tình cảm âm tính
Về tri thức
- So sánh tình cảm và xúc cảm
- Phân tích mối quan hệ giữa tình cảm và xúc cảm
Về kỹ năng:
- Có khả năng trình bày và quản lý được xúc cảm của mình
- Xử lý được các tình huống cơ bản liên quan đến tình cảm và xúc cảm trong hoạt động sư phạm
III YÊU CẦU – NHIỆM VỤ ỨNG VỚI TỪNG MỤC TIÊU
2.1 Về tri thức:
1 Mục tiêu: So sánh tình cảm và xúc cảm.
Trang 6- Yêu cầu: Anh (chị) so sánh xúc cảm, tình cảm bằng việc phát biểu trước lớp
- Mâu thuẫn: Khi đã được tìm hiểu từng khái niệm riêng lẽ, SV có thể cho ví
dụ từng trường hợp và phân nào hình dung ra sự khác nhau Đa phần, cứ nhắc đến so sánh thì người ta thường nghĩ ngay đến sự khác nhau và bỏ sót việc đề cập đến sự giống nhau Bên cạnh đó, với yêu cầu này, SV còn lúng túng không biết quy ra các tiêu chí để so sánh Như vậy, do học phần này thường được học trong năm nhất nên các em còn lúng túng trong việc trả lời
câu hỏi so sánh một cách có hệ thống và toàn diện Chính điều này tạo ra
mâu thuẫn giữa các đã biết và cái chưa biết cho SV
- Giảng viên hướng dẫn:
+ Khi được đặt yêu cầu là so sánh, thì điều đầu tiên các em phải làm là nêu được
sự giống nhau và khác nhau Đối với bài này, một vài gợi ý như sau:
So sánh:
Giống nhau Khác nhau
Thuộc hiện tượng tâm lý nào?
Tính chất
Trạng thái
Thời gian
Chức năng, cơ sở sinh lý,…
Trang 7+ Khi phát biểu trước lớp, các em chỉ cần trình bày một cách ngắn gọn, rõ ràng những ý chính nhất và đưa ví dụ để cả lớp cùng hiểu Tránh nói dài dòng, lan man, đi xa vấn đề
HS thực hiện yêu cầu, giải quyết được mâu thuẫn và đạt được mục tiêu do GV nêu ra
- Đáp án:
+ Giống nhau
Do hiện thực khách quan tác động vào mà có
Đều biểu thị thái độ của chủ thể đối với các sự vật, hiện tượng có liên quan đến nhu cầu của chủ thể
Nội dung và hình thức đều mang màu sắc chủ quan
+ Khác nhau
Trang 8GV nêu yêu cầu tiếp theo.
2 Mục tiêu: Phân tích mối quan hệ giữa tình cảm và xúc cảm.
Giữa tình cảm và xúc cảm có sự tác động qua lại, chi phối lẫn nhau Vì vậy sinh viên cần phải nêu ra được sự ảnh hưởng cuả xúc cảm đến tình cảm và ngược lại
Từ đó mới có cơ sở vận dụng kiến thức một cách tốt nhất trong cuộc sống và nghề nghiệp
- Yêu cầu: Anh (chị) phân tích mối quan hệ giữa xúc cảm và tình cảm bằng bài viết.
- Mâu thuẫn : SV băn khoăn: muốn phân tích mối liên hệ một cách tốt nhất thì phải làm sao?
- Giảng viên hướng dẫn:
Trang 9+ Nêu ví dụ gần gũi: Chồng - vợ: mối quan hệ hôn nhân, bình đẳng; bạn bè: mối quan hệ bình đẳng; sếp – nhân viên: mối quan hệ cấp trên cấp dưới Khi nhắc đến mối quan hệ thì ta cần xem xét tính hai chiều Ví dụ: sếp là cấp trên của nhân viên, là người chỉ đạo, định hướng hoạt động của nhân viên; ngược lại, nhân viên là cấp dưới của sếp, chịu sự chi phối của sếp và chính nhân viên cũng
là người ảnh hưởng đến mức độ thành công trong một dự án nào đó mà sếp đề ra
+ Dẫn dắt suy luận tương tự: Muốn xác định một mối quan hệ nào đó, xét tình hai chiều của sự vật – hiện tượng, từ đó, chọn mối quan hệ phù hợp
Xác định mối liên hệ (nền tảng, phụ thuộc, đồng đẳng, tương tác ) Có thể vẽ hình làm rõ mối liên hệ
+ Biểu hiện của từng yếu tố mối liên hệ (cho ví dụ)
HS thực hiện yêu cầu, giải quyết được mâu thuẫn và đạt được mục tiêu do GV nêu ra
- Đáp án:
Xúc cảm và tình cảm có mối quan hệ mật thiết với nhau
Tình cảm được hình thành từ những xúc cảm đồng loại
Tình cảm phải được biểu hiện ra ngoài bằng các xúc cảm và chi phối xúc cảm
I 2 Về kĩ năng
1 Mục tiêu: Có khả năng trình bày và quản lý được xúc cảm của mình.
Trang 10Đôi lúc con người bị chi phối nhiều vì ngoại cảnh, nội tâm… Điều đó làm cho con người không thể trình bày cảm xúc một cách rõ ràng cũng như việc không thể điều khiển, quản lý xúc cảm của bản thân Chính vì vậy sinh viên cần phải
có kĩ năng trình bày và quản lý cảm xúc khi tình huống xảy ra
- Yêu cầu: Báo cáo việc tìm hiểu và quản lý xúc cảm của mình thông
qua việc thực hiện một quyển nhật ký xúc cảm.
- Mâu thuẫn: Làm sao để tìm hiểu và quản lý xúc cảm bằng cuốn nhật ký?
- Giảng viên hướng dẫn:
+ Viết chi tiết, chính xác từng xúc cảm mà anh (chị) gặp phải
+ Phản ứng tức thời
+ Suy nghĩ sau đó
+ Điều chỉnh
+ Đánh giá
SV thực hiện yêu cầu, giải quyết được mâu thuẫn và đạt được mục tiêu do GV nêu ra
Giảng viên nêu tiếp yêu cầu tiếp theo:
2 Mục tiêu: Xử lý được các tình huống cơ bản liên quan đến tình cảm và xúc cảm trong hoạt động sư phạm.
Đôi lúc trong môi trường sư phạm có những vấn đề đòi hỏi sinh viên cần vận dụng những kiến thức về mối quan hệ giữa tình cảm và xúc cảm để giải quyết
Trang 11tình huống một cách tốt nhất Vì vậy sinh viên cần phải hiểu rõ mối quan hệ giữa xúc cảm và tình cảm và khả năng vận dụng nó vào tình huống
- Yêu cầu : Đánh giá và giải quyết xuất sắc một tình huống sư phạm liên quan đến xúc cảm và tình cảm.
- Mâu thuẫn: Làm sao đánh giá, giải quyết một cách tốt nhất?
- Giảng viên hướng dẫn:
Chú ý vận dụng kiến thức về xúc cảm – tình cảm đã học
Đánh giá: ưu – nhược
Vận dụng:
+ Quản lý tốt cảm xúc của mình
+ Điều hướng cảm xúc của HS một cách có hiệu quả
+ Phong thái, ngôn từ, cử chỉ, điệu bộ,…
- Tình huống mẫu:
CON SÂU VÀ CHIẾC DÉP
Giờ chào cờ sáng thứ 2 đang diễn ra nghiêm trang thì đột nhiên ở dưới hàng lớp Sáu 11 có hiện tượng nhốn nháo Cô giáo chủ nhiệm nhận ra em H đang tung tẩy một con sâu vào bạn bên cạnh
Không kìm được sự tức giận, cô giáo đã rút dép ném vào người em Sau hỏi ra mới biết trong lúc đang chào cờ, H nhận ra trên cổ áo bạn N đứng trước có 1 con sâu lớn từ tán bàng rớt xuống Lo cho sự nguy hiểm của bạn, H đã vội tay bắt và
Trang 12quăng nhanh xuông đất, chẳng may trúng vào M khiến bạn né tránh Cô giáo tỏ
ra hối hận về cách ứng xử thiếu bình tĩnh của mình
Bạn nhận xét gì về cách hành xử của cô giáo? Nếu là cô giáo trong hoàn cảnh đó bạn sẽ ứng xử như thế nào?
- Đáp án gợi ý:
Cách hành xử của cô giáo thô bạo và phản sư phạm Với nhà sư sự bình tĩnh, khéo léo luôn là cảm nang thành đạt Ấy vậy mà ở đây cô giáo mới thấy hiện tượng, chưa rõ bản chất vấn đề đã nông nổi hành động Việc cô dùng dép ném vào mặt học sinh ngay trong lúc chào cờ như vậy là 1 hành vi phản văn hóa Cách hành xử như vậy đã làm tổn thương nghiêm trọng hình ảnh người thầy trong mắt học sinh Trong khi chính cô là người rao giảng chống bạo lực học đường, chông bệnh thành tích thì chính cô lại nêu gương xấu, lại giẫm đạp lên
nó
Hành vi của cô đáng lên án, phải bị kiểm điểm phê bình rút kinh nghiệm trước Hội đồng sư phạm Chính cô phải xin lỗi em H trước tập thể lớp
Là một nhà giáo có kỹ năng sư phạm hẳn chúng ta sẽ không cho phép mình hành xử như cô giáo trên Quả thật khi giữa phút trang nghiêm của giờ chào cờ
mà nhìn thấy một học sinh quậy thì không ai không sôi lòng Song không thể vì thế mà hành động thiếu suy nghĩ như vậy được Chúng ta có thể: Không hành động gì, chỉ đưa mắt nhìn nghiêm khắc Hết tiết chào cờ sẽ tìm hiểu lý do rồi xử
lý sau