Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nguồn nước do nuôi trồng thuỷ sản, vấn đề xâm nhập mặn tỉnh Quảng Trị và đề xuất các giải pháp góp phần phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường

Bên cạnh lợi ích về kinh tế mà hoạt động này mang lại, nuôi trồng thuỷ sản nói chung và nuôi tôm trên cát nói riêng tác động đến nguồn nước và môi trường, gây ô nhiễm và làm trầm trọng t

UBND tỉnh Quảng Trị - Trường Đại học Khoa học Tự

nhiờn, ĐHQGHN

Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nguồn nước do nuôi trồng thuỷ sản, vấn đề xâm nhập mặn tỉnh Quảng Trị

và đề xuất các giải pháp góp phần phát triển kinh tế

xã hội và bảo vệ môi trường

Hà Nội - 2007

Danh sách cán bộ tham gia đề tài

1 TS Nguyễn Tiền Giang, ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội – Chủ trì đề tài

2 TS Trần Ngọc Anh, ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội – Thư ký đề tài

3 TS Nguyễn Thanh Sơn, ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội

4 TS Nguyễn Thọ Sáo, ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội

5 TS Trần Anh Tuấn, ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội

6 ThS Nguyễn Huy Phương, Viện Quy hoạch Thủy lợi Hà Nội

13.CN Nguyễn Thanh Tùng, Viện Khoa học KTTV và Môi trường

14 CN Nguyễn Trọng Hữu, Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Quảng Trị

15 CN Hoàng Việt Thịnh, Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Quảng Trị

Mục lục

Mở đầu

Chương1 Đặc điểm địa lý tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và

Chiến lược phát triển kinh tế xã hội tỉnh quảng trị 10

1.1 Đặc điểm địa lý tự nhiên 10

1.1.1 Vị trí địa lý 10

1.1.2 Địa hình, địa mạo 10

1.1.3 Địa chất, thổ nhưỡng 12

1 Địa chất 12

2 Thổ nhưỡng 12

1.1.4 Thảm thực vật 13

1.1.5 Khí hậu 14

1 Mưa 14

2 Nhiệt độ không khí 15

3 Độ ẩm tương đối 16

4 Bốc hơi 16

5 Số giờ nắng 16

6 Gió và bão 16

1.1.6 Thuỷ văn 18

1.2 Tài nguyên thiên nhiên Tỉnh quảng Trị 20

1.2.1 Tài nguyên đất 20

1.2.2 Tài nguyên nước 26

1.2.3 Tài nguyên thuỷ hải sản 28

1.3 Chiến lược phát triển kinh tế xã hội tỉnh quảng trị 30

1.3.1 Vài nét về đặc điểm kinh tế xã hội tỉnh Quảng Trị 30

1 Dân số 30

2 Cơ cấu kinh tế của tỉnh 31

3 Nông - lâm nghiệp 31

4 Thuỷ sản 32

5 Công nghiệp 32

6 Y tế - Giáo dục 32

7 Các ngành khác 33

1.3.2 Chiến lược phát triển kinh tế xã hội tỉnh Quảng Trị 34

chương2 Điều tra hiện trạng, quy hoạch nuôi trồng thuỷ sản và xâm nhập mặn tỉnh quảng trị 37

2.1 Hiện trạng nuôi trồng thuỷ sản 37

2.1.1 Đối tượng nuôi trồng thuỷ sản 37

2.1.2 Hiện trạng sử dụng đất cho mục đích nuôi trồng thuỷ sản 38

1 Diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt 38

2 Diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, lợ 40

2.1.3 Sản lượng nuôi trồng thuỷ sản 44

1 Sản lượng nuôi theo các loại hình mặt nước 45

2 Sản lượng nuôi theo các huyện thị 45

2.1.4 Tình hình dịch bệnh và cách phòng trừ trong nuôi trồng thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Quảng Trị 46

2.1.5 Cơ sở hạ tầng vùng nuôi 47

2.1.6 Dịch vụ hậu cần cho NTTS 48

1 Sản xuất và cung ứng giống 48

2 Sản xuất và cung ứng thức ăn 50

2.1.7 Một số mô hình nuôi được áp dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Trị 51

1 Mô hình nuôi thuỷ sản nước ngọt 51

2 Mô hình nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, lợ 53

2.1.8 Hình thức tổ chức và quản lý hoạt động nuôi thuỷ sản nước lợ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị 59

2.1.9 Đánh giá chung hiện trạng nuôi trồng thuỷ sản tỉnh Quảng Trị 60

2.2 quy hoạch nuôi trồng thuỷ sản Tỉnh Quảng trị đến 2020 61

2.2.1 Cơ sở xây dựng quy hoạch nuôi trồng thuỷ sản 61

1 Định hướng chiến lược phát triển ngành nuôi trồng thuỷ sản tỉnh Quảng Trị đến năm 2020 61

2 Tiềm năng diện tích nuôi trồng thuỷ sản 62

3 Văn bản pháp lý về quản lý môi trường vùng nuôi thuỷ sản tập trung 63

4 Quan điểm qui hoạch nuôi trồng thủy sản nước lợ và nước mặn 66

2.2.2 Quy hoạch nuôi trồng thủy sản đến năm 2010 và 2020 67

1 Quy hoạch đến năm 2010 67

2 Qui hoạch đến năm 2020 68

2.3 Hiện trạng xâm nhập mặn trên các hệ thống sông chính tỉnh Quảng Trị 69

2.3.1 Tình hình chung 69

2.3.2 Biến đổi độ mặn vùng hạ lưu sông theo thời gian 70

3 Biến đổi ngày của độ mặn 74

2.3.3 Biến đổi độ mặn vùng hạ lưu sông theo không gian 75

1 Biến đổi độ mặn theo độ sâu thủy trực 75

2 Biến đổi độ mặn dọc sông và theo hệ thống sông 76

2.4 Quy hoạch phát triển nguồn nước đẩy mặn hạ du đến 2020 80

2.4.1 Các công trình ngăn mặn 80

1 Trên hệ thống sông Bến Hải 80

2 Trên hệ thống sông Thạch Hãn 82

2.4.2 Quy hoạch nguồn nước, góp phần đẩy mặn hạ du 83

1 Lưu vực sông Bến Hải 83

2 Lưu vực sông Thạch Hãn 86

chương3 Đánh giá tài nguyên nước phục vụ nuôi trồng thủy sản và đẩy mặn hạ du 90

3.1 Tính toán lượng nước phục vụ nuôi trồng thủy sản và đẩy mặn hạ du 90

3.1.1 Số liệu phục vụ tính toán 90

1 Số liệu bốc hơi 90

2 Số liệu mưa 91

3.1.2 Tính toán nhu cầu nước lợ cho 1 ha nuôi 92

3.1.3 Tính nhu cầu nước cho các thời kỳ 93

3.1.4 Tính toán lượng nước ngọt đẩy mặn hạ du 95

1 Hiện trạng 95

2 Sau khi các công trình thủy lợi được quy hoạch 96

3.2 Chất lượng nước các khu vực nuôi trồng thủy sản 97

3.2.1 Một số ảnh hưởng của NTTS nuớc mặn, lợ đến môi trường nước 97

3.2.2 Đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường nước do nuôi trồng thuỷ sản tại vùng hạ lưu Bến Hải và Thạch Hãn 99

1 Đánh giá chất lượng nước thải của một số khu vực nuôi tôm 99

2 Đánh giá sự thay đổi chất lượng nước sông theo không gian, thời gian do ảnh hưởng của nước thải từ các ao nuôi 101

3 Đánh giá ảnh hưởng của một số lĩnh vực khác ngoài nuôi tôm lên chất lượng nước sông 107

3.2.3 Đánh giá ảnh hưởng hiện trạng môi trường nước lên NTTS nước lợ 112

1 Cơ chế tác động của môi trường nước lên hoạt động nuôi tôm 112

2 Các yếu tố khí tượng, thủy văn và môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển của tôm sú (Black tiger shrimp – Penaeous monodon) 113

3 Đánh giá ảnh hưởng chất lượng nước mặt đến hoạt động nuôi tôm 116

3.2.4 Đánh giá ảnh hưởng của nuôi tôm nước mặn, lợ đến chất lượng nước ngầm 120

1 Độ mặn 123

2 Clo- 123

3 Coliform 124

4 Kim loại nặng 124

3.2.5 Đánh giá ảnh hưởng của nuôi tôm nước mặn, lợ đến chất lượng nước biển ven bờ 124

3.2.6 Nhận xét 125

chương4 ô nhiễm nguồn nước do nuôi trồng thủy sản và xâm nhập mặn hạ du – dự báo và giải pháp 127

4.1 CƠ Sở Lý THUYếT CủA MÔ HìNH Dự BáO XÂM NHậP MặN Và LAN TRUYềN Ô NHIễM 127

4.1.1 Tổng quan 127

4.1.2 Cơ sở lý thuyết mô hình MIKE 11 128

1 Giới thiệu chung 128

3 Phương pháp giải 131

4 Điều kiện biên và điều kiện ban đầu 133

5 Điều kiện ổn định 133

4.2 XÂY DựNG MÔ HìNH TíNH TOáN Và Dự BáO XÂM NHậP MặN trên hệ thống sông tỉnh Quảng Trị 133

4.2.1 Thiết lập mạng thủy lực 133

1 Tài liệu địa hình 134

2 Tài liệu công trình 135

3 Tài liệu thủy văn 136

4.2.2 Điều kiện ban đầu và điều kiện biên 137

4.2.3 Kiểm định mô hình 139

4.2.4 Dự báo tình hình xâm nhập mặn 143

4.2.5 Kết luận 152

4.3 TíNH TOáN Và Dự BáO Ô NHIễM DO NUÔI TRồNG THủY SảN 153

4.3.1 Thiết lập mạng tính toán và biên đầu vào 153

4.3.2 Dự báo tình hình ô nhiễm do nuôi trồng thủy sản 158

4.4 CáC GIảI PHáP CÔNG NGHệ Và CHíNH SáCH GIảM THIểU Ô NHIễM DO NUÔI TRồNG THủY SảN Và PHáT TRIểN MÔI TRƯờNG bền vững 168

4.4.1 Cơ sở phương pháp luận 168

1 Phương pháp phân tích đa tiêu chí 168

2 Phương pháp xếp hạng 170

3 Phương pháp cho điểm 170

4 Phương pháp so sánh cặp (Pairwise comparison) 171

5 Phương pháp trao đổi 172

6 Tính tổng điểm cho từng phương án 172

4.4.2 áp dụng phân tích đa tiêu chí cho vấn đề nuôi tôm nước mặn, lợ 173

1.Một số vấn đề hiện tại và tương lai 173

2 Các thành phần liên quan 173

3 Mục tiêu 174

4 Các điều kiện biên 175

5 Tiêu chí 176

4.4.3 Các giải pháp 177

1 Giải pháp phi công trình 177

2 Giải pháp công nghệ 178

3 Phân tích các giải pháp: 182

4 Thiết kế chi tiết hệ thống cho vùng nuôi tôm thôn Tiên An, xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Linh 185

5 Một số các giải pháp về quản lý và chính sách 187

4.5 CáC GIảI PHáP đối với xâm nhập mặn 189

Kết luận 192

Tài liệu tham khảo 194

Mở đầu

Trong những năm gần đây, việc nuôi trồng thuỷ sản (NTTS) cả nước nói chung và Quảng Trị nói riêng phát triển khá mạnh mẽ và có xu hướng ngày càng gia tăng ở hầu hết các huyện ven biển Đặc biệt tại các huyện ven biển như Hải Lăng, Vĩnh Linh đã phát triển mạnh hình thức nuôi tôm trên cát với các quy mô khác nhau Bên cạnh lợi ích về kinh tế mà hoạt động này mang lại, nuôi trồng thuỷ sản nói chung và nuôi tôm trên cát nói riêng tác động đến nguồn nước và môi trường, gây ô nhiễm và làm trầm trọng thêm các ảnh hưởng của nước mặn, lợ đến các vùng

đất nông nghiệp và các công trình di tích lân cận Vì thế cần thiết phải có các đánh giá tình hình ô nhiễm do các hoạt động này gây nên

Tỉnh Quảng Trị có hai hệ thống sông lớn nhất là sông Bến Hải, Thạch Hãn đổ

ra biển qua cửa Tùng, cửa Việt Theo điều tra của Viện Quy hoạch Thuỷ lợi (2000)

và Trường ĐHKHTN Hà Nội (2006), trên sông Thạch Hãn do dòng chảy mùa kiệt lấy hết vào hệ thống tưới nên lưu lượng trả lại cho dòng chính không có, vì vậy về mùa kiệt, mặn xâm nhập sâu, gây ảnh hưởng nhiều mặt đến các hoạt động dân sinh kinh tế Tuy nhiên cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu đầy đủ nào về ngăn và đẩy mặn trên các hệ thống sông cũng như ảnh hưởng của nó (cả tích cực và tiêu cực) đến phát triển kinh tế xã hội

Trên cơ sở đó, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên Hà Nội kết hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Trị thực hiện công trình “Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nguồn nước do nuôi trồng thuỷ sản, vấn đề xâm nhập mặn tỉnh Quảng Trị và

đề xuất các giải pháp góp phần phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường” với hai mục tiêu chính là: i) Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nguồn nước do nuôi trồng thủy sản tại các vùng cửa sông ven biển, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu; ii)

Đánh giá hiện trạng xâm nhập mặn trên hai hệ thống sông Bến Hải và Thạch Hãn,

đề xuất phương án góp phần phát triển kinh tế xã hội

Sau một thời gian làm việc với sự tham gia, giúp đỡ của các cấp lãnh đạo, cán

bộ chuyên môn thuộc các sở, ban ngành tỉnh Quảng Trị chúng tôi đã hoàn thành công trình kịp tiến độ và đạt mục tiêu đề ra

Nhân đây chúng tôi xin trân trọng cảm ơn UBND Tỉnh Quảng trị, Sở Tài Nguyên Môi Trường đã nhiệt tình hỗ trợ để chúng tôi hoàn thành công trình này

NHóM TáC GIả

+ Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Bình

+ Phía Nam giáp tỉnh Thừa Thiên Huế

+ Phía Tây là biên giới Việt - Lào

+ Phía Đông là biển Đông, với chiều dài bờ biển là 75 km

Diện tích tự nhiên của tỉnh là 4.746 km2 được chia thành 10 đơn vị hành chính, gồm 8 huyện và 2 thị xã Quảng Trị nằm vào vị trí cầu nối của hai miền Nam – Bắc có quốc lộ 1A, đường mòn Hồ Chí Minh và tuyến đường sắt Bắc – Nam chạy qua, có quốc lộ 9 nối hành lang Đông Tây rất thuận lợi cho việc giao lưu và phát triển kinh tế

1.1.2 Địa hình, địa mạo

Vùng nghiên cứu có thế dốc chung từ đỉnh Trường Sơn đổ ra biển Do sự phát triển của các bình nguyên đồi thấp nên địa hình ở vùng này rất phức tạp Theo chiều Bắc Nam, phần đồng bằng địa hình có dạng đèo thấp, thung lũng sông - đèo thấp Theo chiều Tây - Đông, địa hình ở đây có dạng núi cao, đồi thấp, nhiều khu theo dạng bình nguyên - đồi, đồng bằng, đồi thấp ven biển Có thể phân chia địa hình ở

đây theo các dạng đặc trưng sau:

- Vùng cát ven biển: dải cát này chạy dọc từ cửa Tùng đến bãi biển Mỹ Thuỷ

theo dạng cồn cát Chiều rộng cồn cát nơi rộng nhất tới 3-4 km, dài đến 35 km Dốc

về 2 phía: đồng bằng và biển, cao độ bình quân của các cồn cát từ +6  +4 m Vùng cát có lớp phủ thực vật nghèo nàn Cát ở đây di chuyển theo các dạng cát chảy theo dòng nước mưa, cát bay theo gió lốc, cát di chuyển theo dạng nhảy do mưa đào bới

và gió chuyển đi; dạng cồn cát này có nguy cơ di chuyển chiếm chỗ của đồng bằng Tuy nhiên dạng địa hình này có khả năng cải tạo thành vùng trồng cây trồng cạn nếu như có nước để cải tạo

- Vùng đồng bằng: dạng đồng bằng ở đây là các thung lũng sâu kẹp giữa các

dải đồi thấp và cồn cát hình thành trên các cấu trúc uốn nếp của dãy Trường Sơn, có nguồn gốc mài mòn và bồi tụ ở đây có các vùng đồng bằng rộng lớn như:

+ Đồng bằng hạ du sông Bến Hải, cao độ biến đổi từ +1,0  + 2,5 m; địa hình bằng phẳng, đã được khai thác từ lâu đời để sản xuất lúa nước Xuôi theo chiều dài dòng chảy của sông Sa Lung, dạng đồng bằng này có tới gần 8.000 ha

+ Đồng bằng dọc sông Cánh Hòm: là dải đồng bằng hẹp chạy từ phía Nam cầu Hiền Lương tới bờ Bắc sông Thạch Hãn, thế dốc của dải đồng bằng này là từ 2 phía Tây và Đông dồn vào sông Cánh Hòm Cao độ bình quân dạng địa hình này từ +0,5  +1,5m Dạng địa hình này cũng đã cải tạo để gieo trồng lúa nước

+ Đồng bằng hạ du sông Vĩnh Phước và đồng bằng Cam Lộ: dạng địa hình bằng phẳng, tập trung ở Triệu ái, Triệu Thượng (Vĩnh Phước) Cao độ bình quân dạng địa hình này từ +3,0  +1,0m Đây là cánh đồng rộng lớn của Triệu Phong và thị xã Đông Hà Địa hình đồng bằng có cao độ bình quân từ +2,0  +4,0m, dải đồng bằng này hẹp chạy theo hướng Tây - Đông, kẹp 2 bên là các dãy đồi thấp

+ Địa hình đồng bằng phù sa phân bố ven sông nằm kẹp giữa vùng gò đồi phía Tây và vùng cát ven biển, các cánh đồng nhỏ hẹp, có độ cao không đều là thành tạo của các quá trình bồi đắp phù sa của các hệ thống sông và các dải đất dốc tụ

được khai phá từ lâu phân bố dọc theo quốc lộ 1A từ Vĩnh Linh đến Hải Lăng

+ Một dạng địa hình nữa trong vùng nghiên cứu là các thung lũng hẹp độc lập diện tích khoảng 5 - 50 ha cũng đã được khai thác để trồng lúa nước

- Vùng núi thấp và đồi: Địa hình vùng đồi ở đây có dạng đồi bát úp liên tục,

có những khu nhỏ dạng bình nguyên như khu đồi Hồ Xá (Vĩnh Linh) và khu Cùa (Cam Lộ) Độ dốc vùng núi bình quân từ 15  180 Địa hình này rất thuận lợi cho việc phát triển cây trồng cạn, cây công nghiệp và cây ăn quả; cao độ của dạng địa hình này là 200 – 1000 m, có nhiều thung lũng lớn Đây là dạng địa hình có thế mạnh của tỉnh Quảng Trị, dạng địa hình này chiếm tới 50% diện tích tự nhiên của các lưu vực sông, thuận lợi cho việc xây dựng hồ chứa nước phục vụ sản xuất nông

nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản

- Vùng núi cao: Do chiều ngang tỉnh Quảng Trị hẹp, từ dải Trường Sơn ra đến

biển khoảng 100km, núi cao nên địa hình này dốc, hiểm trở; các triền núi cao có xen

kẽ các cụm đá vôi được hình thành do quá trình tạo sơn xảy ra vừo đầu đại mêzôzôi tạo nên dãy Trường Sơn Dạng này phân bố phía Tây, giáp theo biên giới Việt – Lào theo hướng Tây Bắc – Đông Nam với bậc địa hình từ 1000 – 1700 m với bề mặt bị xâm thực và chia cắt mạnh Địa hình này thích hợp cho cây lâm nghiệp và rừng phòng hộ đầu nguồn

Tóm lại, địa hình vùng nghiên cứu rất phức tạp và cũng có rất nhiều tiềm năng để phát triển một nền kinh tế nông nghiệp đa dạng và một nền kinh tế hàng hoá có giá trị cao

1.1.3 Địa chất, thổ nhưỡng

1 Địa chất

Địa tầng phát triển không liên tục, các trầm tích từ Paleozoi hạ tới Kainozoi trong đó trầm tích Paleozoi chiếm chủ yếu, gồm 9 phân vị địa tầng, còn lại 6 phân vị thuộc Meôzoi và Kainozoi Các thành tạo xâm nhập phân bố rải rác, song chủ yếu ở phần Tây Nam với diện tích gần 400km2, thuộc các hệ Trà Bồng, Bến Giàng - Quế Sơn và các đá mạch không phân chia Phức hệ Trà Bồng nằm trên vùng Làng Xoa (Hướng Hoá) với lộ diện 120 km2, khối có dạng kéo dài theo hướng Tây Bắc - Đông Nam nằm dọc đứt gẫy Đakrông-A Lưới Phức hệ Bến Giàng - Quế Sơn nằm dọc theo dải núi và vùng Vít Thu Lu gồm các khối Tam Kỳ, Ta Băm và động Voi Mẹp Địa chất trong vùng có những đứt gãy chạy theo hướng từ đỉnh Trường Sơn ra biển tạo thành các rạch sông chính cắt theo phương Tây Đông Tầng đá gốc ở đây nằm sâu, tầng phủ dày Theo đánh giá của ngành địa chất, trong vùng này có rất nhiều quặng nhưng phân bố rất phân tán, không thành khu tập trung, do vậy khi xây dựng công trình thuỷ lợi ở vùng này ít bị ảnh hưởng Phần thềm lục địa được thành tạo từ trầm tích sông biển và sự di đẩy của dòng biển tạo thành

2 Thổ nhưỡng

- Vùng đồng bằng ven biển: bao gồm các xã nằm phía Đông quốc lộ 1A kéo

dài từ Vĩnh Linh đến Hải Lăng Vỏ phong hoá chủ yếu phát triển trên đất đá bazan (Vĩnh Linh) vùng trầm tích biển và phù sa sông, gồm các tiểu vùng:

+ Tiểu vùng bazan Vĩnh Linh, vùng này thích hợp cho trồng cây hồ tiêu

+ Tiểu vùng cồn cát, bãi cát phân bố dọc bờ biển, địa hình đụn cát có dạng lượn sóng, độ dốc nghiêng ra biển Các đụn cát có độ cao từ 1m đến vài chục mét Dạng trầm tích biển được hình thành từ kỷ QIV Cát trắng chiếm ưu thế, tầng dưới cùng bước đầu có tích tụ sắt, chuyển sang màu nâu hơi đỏ Lớp vỏ phong hoá khá dày, thành phần cơ giới trên 97% là cát Đất nghèo các nguyên tố vi lượng

+ Tiểu vùng đất nhiễm mặn cửa Tùng được tạo thành dưới tác động của thuỷ triều phân bố ở địa hình thấp, bậc thềm phù sa ven sông hoặc mực nước ngầm nông Diện tích đất này chiếm ít, có thể sử dụng để trồng lúa nhưng cần có các biện pháp thau chua rửa mặn

- Vùng gò đồi: Hầu hết có dạng địa hình đồi thấp, một số dạng thung lũng

sông thuộc địa phận huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ trên vỏ phong hoá Mazma Nhiều nơi hình thành đất trống, đồi trọc Thực vật chủ yếu là cây dạng lùm bụi, cây có gai Đất đai ở những nơi không có cây bị rửa trôi khá mạnh

+ Tiểu vùng đất đỏ Bazan: thuộc khu vực Cồn Tiên, Dốc Miếu và Tân Lâm, Cùa Diện tích khoảng 10.200 ha Đất có tầng dày trên 1,2 m, có tới 6.300 ha Đây

là hai khối bazan lớn nhất của tỉnh và có nhiều tiềm năng phát triển cây công nghiệp dài ngày như hồ tiêu, cà phê, cao su Khu Cồn Tiên - Dốc Miếu là vùng cao su chủ lực của tỉnh

+ Tiểu vùng đồi thấp sa phiến thạch giáp đồng bằng được hình thành trên đá

mẹ sa phiến thạch, tầng mỏng, bị bào mòn mạnh, thực vật nghèo nàn Vùng đất này phù hợp với trồng cây lâm nghiệp để tái tạo môi sinh môi trường

- Vùng đồi, núi dãy Trường Sơn: gồm núi cao chia cắt mạnh, thực vật nghèo

+ Tiểu vùng đất bazan Khe Sanh, Hướng Phùng thuộc các xã Tân Hợp, Tân

Độ, Tân Liên, nông trường Khe Sanh, Hướng Phùng có dạng địa hình lượn sóng, chia cắt yếu, đất đai phù hợp cho phát triển trồng cây công nghiệp dài ngày

+ Tiểu vùng đất sa phiến thạch thuộc địa phận Lao Bảo, Lìa: Địa hình ở đây thấp, trũng, đồi lượn sóng Đất phát triển trên phiến thạch sét biến chất ở những khu đất nhiều phù sa thuận lợi phát triển các cây nông nghiệp, vùng cao hơn rất thuận lợi cho phát triển cây công nghiệp dài ngày như hồ tiêu, càfê

1.1.4 Thảm thực vật

Trong thời gian chiến tranh, tỉnh Quảng Trị nằm trong vùng bị huỷ diệt khốc liệt, lớp phủ thực vật bị tàn phá Ngay khi đất nước thống nhất, kế hoạch khôi phục lớp phủ thực vật với ý nghĩa phục hồi các hệ sinh thái trở thành kế hoạch hành động

cụ thể và tích cực Đến 1990, nhiều diện tích rừng trồng và rừng tự nhiên tái sinh do khoanh nuôi bảo vệ đã xuất hiện Rừng trồng theo chương trình hỗ trợ của PAM (Chương trình An toàn lương thực Thế giới) dọc các quốc lộ hoặc tỉnh lộ phát triển nhanh và có hiệu quả môi trường rõ rệt Từ các Chương trình Quốc gia 327, 264 và

kế hoạch trồng rừng, trồng cây nhân dân của cấp tỉnh, phát động và đầu tư, đã nâng cao tỷ lệ che phủ rừng khá nhanh Đồng thời với các kế hoạch trồng rừng, trong giai

đoạn từ 1995 đến 2000, thực hiện hạn chế khai thác rừng tự nhiên, tăng cường khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên, độ che phủ rừng đã tăng bình quân 1%/năm

Đến năm 2003 độ che phủ của rừng đạt 36,5% Tỉnh Quảng Trị gần như vùng đất vành đai trắng trong thời gian chiến tranh, chỉ sau hơn 25 năm, rừng che phủ đất đai

tự nhiên từ 7,4% lên hơn 35%là một thành quả sinh thái quan trọng

Bảng1.1 Diễn biến tài nguyên rừng ở Quảng Trị và hiệu quả

Năm Diễn biến rừng và hiệu quả Địa bàn tỉnh Quảng Trị

Phục hồi hệ sinh thái

Chống cát di động Phục hoá đất trồng chuyển canh tác nông nghiệp

Phòng hộ ven biển, đầu nguồn

1.1.5 Khí hậu

Tỉnh Quảng Trị nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng, ẩm mang

đầy đủ sắc thái khí hậu các tỉnh miền Trung Việt Nam Trong năm có hai mùa rõ rệt, mùa khô và mùa mưa Mùa khô từ tháng XII tới tháng VIIInăm sau, mùa mưa từ tháng IX tới tháng XI Từ tháng III đến tháng VIII chịu ảnh hưởng của gió Tây Nam khô và nóng Từ tháng IX đến tháng II năm sau chịu ảnh hưởng của gió Đông Bắc đi liền với mưa phùn và rét đậm

1 Mưa

Mưa trong vùng phụ thuộc vào yếu tố địa hình trên từng lưu vực Lượng mưa hàng năm nằm trong khoảng 2.000 - 2.800 mm Lượng mưa 3 tháng mùa mưa chiếm

tới 68  70% lượng mưa năm

Tổng lượng mưa 9 tháng mùa khô chỉ chiếm 30% tổng lượng mưa năm Trong các tháng mùa khô từ tháng XII đến tháng IV thường có những trận mưa rào nhẹ cách nhau từ 7 đến 8 ngày với lượng mưa từ 20  30 mm, do vậy trong vụ đông xuân thường ít phải tưới hơn vụ hè thu Giữa 2 mùa khô có 1 thời kỳ mưa lớn là tháng V và tháng VI gọi là mưa tiểu mãn, nhờ có mưa này mà vụ hè thu, nhu cầu nước cho con người và cây trồng đỡ căng thẳng hơn Mùa mưa bắt đầu từ tháng IX

đến tháng XI, thậm chí có năm mùa mưa kéo dài đến tận tháng XII Đây là thời gian bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động mạnh ở khu vực miền Trung Do đặc điểm địa hình chia cắt nên mưa trong mùa mưa cũng ít khi đồng đều trên toàn tỉnh Theo thống kê lượng mưa bình quân nhiều năm của các trạm thể hiện:

Cửa Việt 57.6 48.6 33.1 50.8 102.6 63.4 68.1 150.3 398.6 574.3 415.7 219.6 2187.8 Hướng Hoá 83.6 61.7 47.8 97.8 191.5 171.7 148.9 219.1 585.8 778.0 227.7 95.7 2779.9 Khe Sanh 16.7 19.2 29.7 89.8 158.9 210.8 187.8 295.9 376.7 455.0 175.8 64.7 2118.6

Ba Lòng 99.8 90.1 51.0 71.7 156.6 156.8 74.2 173.1 473.4 762.0 411.8 227.8 2794.3

2 Nhiệt độ không khí

Nhiệt độ không khí trong vùng thấp nhất vào mùa đông (tháng XI tới tháng III), cao nhất vào mùa hè (tháng V tới tháng VIII) Nhiệt độ bình quân nhiều năm vào khoảng 24,3oC Chênh lệch nhiệt độ trong ngày từ 7 tới 10oC Nhiệt độ bình quân tháng tại trạm các trạm trong vùng nghiên cứu được thể hiện ở bảng sau:

Đơn vị: o C

Đông Hà 19.2 19.3 22.5 25.6 28.2 29.3 29.6 28.8 27.1 25.1 22.5 19.9 Quảng Trị 19.4 20.4 22.6 25.6 28.1 29.4 29.5 29.0 27.1 25.1 23.2 20.8

Bốc hơi bình quân nhiều năm nằm trong khoảng 1200-1300mm ở vùng

đồng bằng bốc hơi bình quân nhiều năm cao hơn vùng núi Lượng bốc hơi bình quân tháng lớn nhất tại Đông Hà là 219 mm/tháng (xem bảng dưới đây) Lượng bốc hơi ngày lớn nhất vào thángVII, bình quân 1 ngày bốc hơi tới 7mm

Bình quân số giờ nắng trong năm khoảng 1840 giờ Tại Đông Hà bình quân

số giờ nắng trong tháng biến đổi từ 92 giờ vào tháng II tới 242 giờ vào tháng VII

Gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh vào mùa hè từ tháng IV đến tháng XI, tốc

độ gió bình quân 2,0  2,2m/s Gió mùa này mang độ ẩm và gây mưa cho vùng

Gió mùa Tây Bắc hoạt động mạnh từ tháng XII đến tháng III năm sau, tốc độ gió bình quân từ 1,7  1,9m/s Thời gian chuyển tiếp các hướng gió Tây Nam và Tây Bắc là thời gian giao thời và gió Tây khô nóng hoạt động vào tháng IV, tháng V (nhân dân địa phương gọi là gió Lào) Thời kỳ có gió Lào là thời kỳ nóng nhất trong tỉnh Quảng Trị

Bão và xoáy thuận nhiệt đới là những biến động thời tiết trong mùa hạ, hoạt

động rất mạnh mẽ và thất thường Từ tháng V đến tháng VIII vùng ven Thái Bình Dương không khí bị nung nóng bốc lên cao tạo thành những vùng xoáy rộng hàng trăm km2, tích luỹ dần và di chuyển theo hướng Tây Nam đổ bộ vào đảo Hải Nam Trung Quốc Đến cuối mùa, từ tháng IX đến tháng XI gió Tây Nam suy yếu, nhường dần cho hướng gió Nam và Đông Nam Tâm xoáy thuận di chuyển dần xuống vùng

vĩ độ thấp và đổ bộ vào khu vực từ Nghệ An đến Thừa Thiên Huế Cuối mùa, gió

Đông Bắc mạnh hẳn lên, ép các xoáy thuận nhiệt đới di chuyển dần về cực Nam Trung Bộ Quy luật này diễn ra thường xuyên, hàng năm Thời kỳ xoáy thuận nhiệt

đới đổ bộ vào Bắc Trung Bộ thường gây ra bão vùng ven biển Hướng đi của bão trong vùng Bình Trị Thiên như sau:

Bão theo hướng chính Tây chiếm khoảng 30%

Bão theo hướng Tây - Tây Bắc chiếm khoảng 45%

Bão theo hướng Nam chiếm khoảng 24%

Bão theo các hướng khác chiếm khoảng 1%

Tính chất của bão và áp thấp nhiệt đới ở vùng Quảng Trị cũng rất khác nhau theo từng cơn bão và từng thời kỳ có bão Có năm không có bão và áp thấp nhiệt đới như năm 1963, 1965, 1969, 1986, 1991, 1994 Cũng có năm liên tiếp 3 cơn bão như năm 1964, 1996 hoặc 1 năm có 2 cơn bão như năm 1999 Bình quân 1 năm có 1,2  1,3 cơn bão đổ bộ vào Quảng Trị Vùng ven biển Quảng Trị bão và áp thấp nhiệt đới thường gặp nhau tới 78%, do vậy khi có bão thường gặp mưa lớn sinh lũ trên các triền sông

Bão đổ bộ vào đất liền với tốc độ gió từ cấp 10 đến cấp 12, có khi gió giật trên cấp 12 Thời gian bão duy trì từ 8  10 giờ nhưng mưa theo bão thường xảy ra 3 ngày liên tục

Trong thời gian có bão thường đi kèm mưa lớn và có thể gây ra hiện tượng lũ quét gây thiệt hại lớn về người và tài sản Đây cũng là một trong các yếu tố tự nhiên cản trở tới tiến trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Trị

1.1.6 Thuỷ văn

Trên địa phận tỉnh Quảng Trị có ba hệ thống sông chính:

(1) Hệ thống sông Thạch Hãn (còn gọi là sông Quảng Trị) có 37 con sông

gồm 17 sông nhánh cấp I với 3 nhánh tiêu biểu là Vĩnh Phước, Rào Quán và Cam

Lộ, 13 sông nhánh cấp II, 6 sông nhánh cấp III Diện tích toàn lưu vực là 2660 km2,

độ dài sông chính là 156 km, độ cao bình quân lưu vực 301 m, độ dốc bình quân lưu vực là 20,1%, độ rộng trung bình lưu vực là 36,8 km, mật độ lưới sông là 0,92; hệ số uốn khúc là 3,5

(2) Hệ thống sông Bến Hải có diện tích lưu vực là 809 km2, dài 64,5 km, độ cao bình quân lưu vực 115 m, độ dốc bình quân lưu vực là 15,7%, mật độ lưới sông

là 1,15; hệ số uốn khúc là 1,43

(3) Hệ thống sông Ô Lâu thuộc lưu vực sông Mỹ Chánh chảy qua phá Tam

Gaing về cửa Thuận An bao quát một diện tích lưu vực là 855 km2, dài 65 km Đầu nguồn lưu vực nằm ở địa phận tỉnh Thừa Thiên – Huế

Ngoài ra còn có một số sông suối lưu vực sông Xê Pôn và Sê Păng Hiêng thuộc Tây Trường Sơn và một số suối nhỏ vùng cồn cát đổ thẳng ra biển

Cũng như các nơi khác ở nước ta, dòng chảy sông suối trong tỉnh Quảng Trị không những phân bố không đều trong lãnh thổ mà còn phân bố rất không đều trong năm Hàng năm, dòng chảy sông suối biến đổi theo mùa rõ rệt: mùa lũ và mùa cạn Thời gian bắt đầu, kết thúc các mùa dòng chảy không cố định hàng năm mà có xê dịch giữa các năm từ một đến vài tháng

Dòng chảy năm tại khu vực nghiên cứu có giá trị mô đun biến động trong khoảng 54 - 73 l/s.km2, thuộc khu vực có dòng chảy dồi dào so với trung bình cả nước, phần lớn nước tập trung vào mùa lũ Do sự phân bố nước không đều trong năm nên ở đây lũ rất khắc nghiệt và hạn hán cũng rất điển hình Có một số nơi giá trị mô

đun dòng chảy bình quân năm đạt tới 80 l/s.km2, như ở huyện Hướng Hoá, mùa lũ từ tháng IX - XII, mùa kiệt kéo dài trong khoảng 8 tháng (I - VIII) Do độ dốc lớn nên

lũ thường xảy ra nhanh và ác liệt gây nguy hiểm cho các hoạt động kinh tế xã hội Thông thường mùa lũ xuất hiện chậm hơn mùa mưa khoảng một tháng Mưa là nguyên nhân gây lũ chủ yếu ở hai tỉnh này Lũ lớn nhất thường xuất hiện trong các tháng IX, X chiếm từ 25 - 31% tổng lượng nước cả năm

Mùa kiệt trong vùng thường chậm hơn so với các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ

Lượng nước mùa kiệt chỉ chiếm khoảng gần 30% tổng lượng dòng chảy trong năm

Sự phân phối không đều đã gây ảnh hưởng lớn cho sinh hoạt và sản xuất Tình trạng

đó càng trở nên khốc liệt vào các năm và các tháng có gió Tây Nam (gió Lào) hoạt

động mạnh Tuy nhiên vào khoảng tháng V-VI trong vùng thường có mưa tiểu mãn

bổ sung lượng nước cho mùa kiệt

Tháng IV và tháng VII là những tháng kiệt, lưu lượng trên sông nhỏ Mô đun dòng chảy bình quân tháng vào các tháng kiệt chỉ khoảng 10-15 l/skm2 Do đặc

điểm vùng nghiên cứu có địa hình tạo thành các dải từ biển vào sâu trong lục địa: dải cát ven biển, đồng bằng ven biển, gò đồi, núi nên tính chất dòng chảy cũng có sự phân hoá theo không gian rõ rệt Một số đặc trưng dòng chảy năm các lưu vực sông thuộc tỉnh Quảng Trị được thể hiện:

Bến Hải 5.10 2.70 1.90 1.50 3.10 2.40 1.40 2.90 14.2 30.9 23.9 10.0 Quảng Trị 6.41 5.47 4.75 3.60 5.02 4.79 5.00 5.36 10.3 17.6 18.9 12.8

Qua bảng 1.7 và bảng 1.8, ta thấy mô đun dòng chảy và chuẩn dòng chảy năm của hai hệ thống sông chính Bến Hải và Quảng Trị thuộc loại cao của cả nước

Hệ số dòng chảy đều > 0,6 đã chứng tỏ được khả năng sinh dòng và điều kiện lớp phủ thực vật trên lưu vực là tốt Các tháng nhiều nước rơi vào tháng IX, X, XI, XII, tháng ít nước rơi vào các tháng còn lại Các tháng nhiều nước chiếm khoảng 70 - 75% tổng lượng nước cả năm, còn các tháng ít nước là 25 - 30%

Mực nước lũ hè thu trên các triền sông chỉ dao động từ 1,5 - 1,7 m; ít khi mực nước lũ hè thu trên các triền sông lên cao trên 1,7 m Hướng chuyển của lũ ở trong vùng hạ du cũng rất phức tạp:

- Khi sông Thạch Hãn lũ lớn ở hạ du hướng lũ chuyển theo 2 phía, một hướng theo sông Vĩnh Định chuyển về sông Bến Hải và một hướng theo sông An Tiêm chuyển về Cửa Lác, còn dòng chủ lưu theo dòng chính chuyển ra Cửa Việt

- Khi sông Thạch Hãn lũ nhỏ, sông Bến Hải lũ lớn, dòng lũ của sông Bến Hải một phần chuyển về hạ du Thạch Hãn theo kênh Vĩnh Định, một phần lớn chuyển ra Cửa Tùng, hiện tượng trên chỉ xảy ra khi lũ đạt báo động 3 trở lên

Nguồn nước ngầm ở tỉnh Quảng Trị thể hiện ở nước khe nứt, nước lỗ hổng và nước cồn cát Nguồn nước này tương đối dồi dào và chất lượng tốt có thể đáp ứng cho nhu cầu sinh hoạt của dân cư và bổ sung nước tưới cho các loại hình sản xuất kinh tế xã hội Tuy nhiên, vùng ven biển nhiều nơi nước ngầm bị nhiễm mặn, ở vùng

đồi núi nước ngầm phân bố sâu khó khai thác Vì vậy, cần có kế hoạch cân đối và sử dụng nước hợp lý

1.2 Tài nguyên thiên nhiên Tỉnh quảng Trị

1.2.1 Tài nguyên đất

Tài nguyên đất Quảng Trị khá đa dạng, liên quan đến sự phức tạp trong cấu trúc địa hình vùng núi và tương đối đơn điệu ở khu vực đồng bằng ven biển ở khu vực đồi núi của vùng thường phân bố các loại đất chính gồm: đất nâu đỏ trên bazan,

đất đỏ vàng trên đá phiến sét và đá biến chất, đất vàng đỏ trên đá macma chua, đất vàng nhạt trên đá cát, đất nâu vàng trên phù sa cổ, đất mùn vàng đỏ trên núi, đất đen trên cacbonat Còn ở vùng đồng bằng giáp biển các loại đất chủ yếu là đất phù sa của các sông suối, đất cát biển, đất mặn, đất phèn và các cồn cát ven biển

1 Nhóm đất cồn cát trắng, vàng và đất cát biển

Nhóm đất này có mặt ở hầu hết các huyện ven biển Cồn cát trắng có độ phì nhiêu thấp hơn, hàm lượng sét có trong đất thấp, dao động trong khoảng 2% - 4%, mùn rất nghèo và hầu như không đáng kể (đạt 0,1% - 0,2%) Các thành phần tổng số

và dễ tiêu rất nghèo Đất cồn cát trắng có địa hình cao hơn so với cồn cát vàng, độ dốc thường 30 - 50, với những dạng này thường không ổn định, có thể di chuyển và san lấp cả những dải đất canh tác nông nghiệp, đất khô và thiếu ẩm nghiêm trọng Vì vậy, trên loại đất này, trồng phi lao là thích hợp

* Đất cồn cát trắng ven biển Đất có thành phần cơ giới nhẹ, chủ yếu là cát,

tỷ lệ sét vật lý biến động trong khoảng 4% - 8%, phản ứng từ trung tính đến hơi chua, độ pH 5,2 - 6,2; độ phì tự nhiên thấp, rất nghèo mùn (0,2% - 0,5%); lượng

đạm, lân, kali tổng số nghèo (đạm <0,02%, lân <0,01%; kali <0,02%), các chất dễ tiêu, lân, kali nghèo, tổng cation trao đổi thấp, nhỏ hơn 1,5 meg/100 gram đất

* Đất cát biển Diện tích khá lớn và có mặt ở hầu hết các huyện ven biển

Quảng Trị 9.267 ha Thành phần cơ giới của đất thường là cát pha, chua vừa đến ít

chua, lượng mùn rất nghèo đạt 0,6% - 1%, đạm tổng số rất nghèo đến trung bình,

đạt 0,04% - 0,08% Lân tổng số và dễ tiêu đạt 0,03%, 3 - 4,5 mg/100 g đất, thuộc loại nghèo, độ no bazơ trung bình lớn hơn 60% Dung tích hấp thụ ít, nhỏ hơn 4 meg/100g đất

2 Nhóm đất mặn

Nhóm đất này được hình thành do quá trình bồi lắng của phù sa sông, biển hoặc hỗn hợp sông - biển, chịu ảnh hưởng trực tiếp của nước mặn, có thể là do mặn tràn hoặc của mạch nước ngầm mặn Tuỳ theo độ mặn, có thể phân chia nhóm đất này thành các đơn vị như sau:

* Đất mặn ít và trung bình Độ mặn của đất ít, hàm lượng Cl- giảm thấp, độ

phì tự nhiên biến đổi mạnh và phụ thuộc vào nguồn gốc hình thành ; với đất cát biển

bị mặn thì độ phì thấp; với những đất có nguồn gốc phù sa bị mặn thì có độ phì khá hơn Đất có phản ứng trung bình (pH = 6,3 - 6,4), mùn nghèo (1,6%), đạm tổng số khá (0,12% - 0,15%), lân và kali tổng số từ nghèo đến rất nghèo, đạt P : 0,05% - 0,04%; K : 0,3% - 0,5% Lân dễ tiêu từ nghèo đến rất nghèo đạt 4 - 6,5 mg

P2O5/100g đất

* Đất mặn nhiều Phân bố ở các địa hình thấp và trũng, phần lớn vẫn đang

ngập mặn Đất có phản ứng trung tính ở tất cả các tầng, pH = 6 - 6,4 Mùn ở tầng mặt trung bình đạt 2,6%; các tầng dưới rất nghèo 0,9%; Lượng đạm tổng số khá 0,17% Lân tổng số trung bình ở tất cả các tầng đất (0,06% - 0,07%); kali tổng số từ trung bình đến khá (1,2% - 1,3%) Lân dễ tiêu nghèo (3 - 5 mg P2O5/100 g đất) Kali

dễ tiêu trung bình (12 - 13 mg K2O/100g đất) Đất có chứa hàm lượng Cl- cao, tầng mặt đến 0,17%; tầng kế tiếp thấp hơn, nhưng cũng đạt 0,12%

3 Nhóm đất phèn

Nhóm đất này hình thành do quá trình bồi tụ của phù sa sông phủ trên những thực vật giàu lưu huỳnh trong điều kiện ngập nước quanh năm, giàu sét, đất yếm khí, lưu huỳnh tồn tại dưới dạng H2S, cùng với sắt sẽ hình thành FeS2 ở trạng thái bị ô

xy hoá, FeS2 chuyển thành sunfua sắt và axít sunfuric làm cho đất trở nên phèn.Tùy theo mức độ bị nhiễm mặn của đất mà ta có đất phèn ít và trung tính hoặc mặn nhiều Đặc điểm nổi bật của loại đất này là sự tích luỹ rất nhiều các loại độc tố gốc Clo (0,25%) và Sunfat (0,23%) ở tầng mặt Các tầng kế tiếp tỷ lệ này còn cao hơn

đến 44%; xuất hiện độc tố sắt, với đất có pH > 5 Các độc tố nhôm (với những đất có

pH <5), lượng nhôm di động trong đất phèn rất thay đổi phụ thuộc vào độ phèn của

đất ít hay nhiều và loại phèn hoạt động hay phèn tiềm tàng

Diện tích nhóm đất phèn tại Quảng Trị không nhiều và hiện đang được khai

thác sử dụng vào mục đích trồng lúa hoặc trồng cói Khi canh tác trên loại đất này cần chú ý thau chua, rửa phèn bằng nước ngọt, kết hợp bón nhiều lân

4 Nhóm đất phù sa

Tổng diện tích loại đất này trong khu vực chiếm 12,29% tổng diện tích đất tự nhiên của vùng Đây là loại đất được hình thành do quá trình bồi lắng phù sa của sông hoặc suối Tuy nhiên dưới tác động của các quá trình hình thành đất, đất hình thành từ phù sa đã phát sinh thành 7 đơn vị cấp thấp hơn bao gồm :

* Đất phù sa được bồi hàng năm Phân bố ở các bãi thấp, thường bị ngập

trong mùa mưa, lũ, đồng thời với quá trình này là sự bồi tụ của phù sa, tuỳ theo độ

đục của sông mà lượng phù sa bồi tụ có thể thay đổi ở các lưu vực sông khác nhau thì khác nhau Loại đất này thuộc loại đất tốt nhất trong các đồng bằng, hạn chế duy nhất là hay bị ngập lụt hàng năm, nên sản xuất nông nghiệp không ổn định

* Đất phù sa không được bồi hàng năm Loại đất này về nguồn gốc hình

thành giống đơn vị đất trên, nhưng chúng đã thoát khỏi chế độ bồi tụ của sông, suối

do hình thành các hệ thống đê ngăn lũ hay do phân bố ở địa hình cao Nhìn chung

đất chưa có những biểu hiện bị thoái hoá, có thể được dùng trong canh tác lạc, ngô xuân hè; đậu tương hè thu; ngô đông hoặc khoai lang

* Đất phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng Loại đất này được hình thành trên các

địa hình cao ven đồi núi Sự suy thoái của loại đất này diễn ra khá phổ biến do hiện tượng rửa trôi bề mặt cả về thành phần cation và các keo sét gắn kết có trong đất

Đất có chế độ nước không đều trong năm, mùa mưa bị ngập nước nhưng mùa khô lại thiếu nước nghiêm trọng, các quá trình oxy hoá và khử diễn ra đồng thời Chính màu đỏ vàng loang lổ của đất là do quá trình oxy hoá Fe+2 tạo thành Fe+3

* Đất phù sa phủ lên trên nền đất cát biển Loại đất này phân bố ở vùng

chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng phù sa với các dải cát ven biển hoặc cồn cát trắng, vàng

Ngoài ra ở khu vực Quảng Trị còn có các nhóm loại đất khác với diện tích phân bố ít hơn gồm: nhóm đất lầy và than bùn, nhóm đất xám bạc màu, nhóm đất

đen, nhóm đất đỏ vàng, nhóm đất mùn vàng đỏ trên núi, nhóm đất thung lũng dốc

tụ, đất xói mòn trơ sỏi đá

5 Nhóm đất đỏ vàng

Nhóm đất này có diện tích lớn nhất vùng, chiếm 52,3% diện tích tự nhiên, phân bố tập trung ở vùng đồi núi phía Tây, ở độ cao tuyệt đối từ 25 m đến 900 m, hình thành trên sản phẩm phong hoá của nhiều loại đá mẹ khác nhau Nhìn chung nhóm đất này chua, độ no bazơ thấp, khoáng sét phổ biến là kaolin, có quá trình tích

luỹ Fe và Al trong đất tương đối cao

* Đất nâu đỏ trên đá macma bazơ và trung tính (FK) Đất nâu đỏ thường

nằm ở địa hình đồi bằng hoặc lượn sóng, đất có tầng dày có nơi hàng chục mét (Vĩnh Linh), hình thái phẫu diện đất gần như đồng nhất từ trên xuống dưới, thành phần cơ giới của đất nặng, tỷ lệ sét vật lý chiếm từ 60% - 80%, đất có cấu tượng tơi,

độ xốp trung bình là 65%, đất thường có màu đỏ sẫm, do có độ lớn nên đất thấm nước nhanh Khả năng giữ nước gần gấp hai lần so với đất phát triển trên phiến thạch sét, độ ẩm trung bình 30% - 40% Độ chua pH KCl là 4 - 4,5; tầng mùn dày,

tỷ lệ mùn trung bình là 3%; đạm tổng số ở tầng mặt cao trung bình 0,1% - 0,2%; lân tổng số từ khá đến giàu 0,15% - 0,4%; nhưng lân dễ tiêu và kali trao đổi lại nghèo, lân dễ tiêu 5 mg/100 g đất, kali dễ tiêu đạt 10 mg/100 g đất Đất nâu đỏ, nâu tím trên bazan và trung tính là loại đất tốt của vùng, khai thác và sử dụng cần chú ý đến biện pháp chống xói mòn, giữ ẩm đất, ủ gốc cho cây trồng vào mùa khô Loại đất này nên ưu tiên trồng các loại cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả nhiệt đới có giá trị kinh tế cao

* Đất nâu đỏ trên đá vôi Có diện tích chiếm 0,2% tổng diện tích tự nhiên,

thường tập trung ở chân và ở các sườn khu vực núi và các thung lũng đá vôi Nhìn chung, đất trên sản phẩm phong hoá của đá vôi thuộc loại đất tốt, giàu mùn và đạm tổng số, nghèo lân, đất ít chua, độ no bazơ khá, đất có cấu tượng tốt, những nơi bằng phẳng có độ ẩm cao đất có màu nâu thẫm, cấu tượng chặt Loại đất này thích hợp với nhiều loại cây trồng như ngô, đậu tương, bông, cây ăn quả, Tuy nhiên đất có nhược điểm là thoát nước nhanh dễ gây hại cho cây trồng, đất phân bố không tập trung, có đá lộ đầu

* Đất đỏ vàng trên đá sét và biến chất (Fs) Chiếm diện tích lớn nhất, tới

23,9% tổng diện tích tự nhiên, phân bố rộng rãi ở vùng đồi núi phía Tây của vùng, nằm ở địa hình lượn sóng, vùng núi cao chia cắt dốc nhiều Đất có tầng từ trung bình

đến dày Vùng đồi canh tác nhiều đất bị rửa trôi xói mòn, tầng đất mỏng và có nhiều kết von đá ong hơn Thảm thực bì hiện nay chủ yếu là rừng gỗ nghèo, cây bụi lau lách, một phần nhỏ được sử dụng trồng hoa màu, khoai, sắn

Mặc dù tính chất của loại đất này khá đa dạng phụ thuộc vào vị trí phân bố và tác động của nhiều yếu tố thành tạo khác nhau, tuy nhiên nhìn chung nó đều có một

số tính chất chung là : phân tầng rõ, đất kém tơi xốp, đất chua pH KCl từ 4 - 4,5; thành phần cơ giới từ thịt nặng đến sét, tỷ lệ mùn biến động lớn từ trung bình đến giàu khoảng từ 2% - 4,5%; đạm tổng số và kali trao đổi trung bình, nhưng lân tổng

số và dễ tiêu đều nghèo Loại đất này thích hợp đối với cây công nghiệp dài ngày như chè, trẩu, cọ dầu; cây ăn quả cam, chanh ở nơi có tầng dày Nơi ít dốc có thể sử

dụng trồng hoa màu, lương thực, cải tạo xây dựng đồng cỏ chăn nuôi Tầng đất mỏng trồng cây phục hồi rừng tự nhiên

* Đất đỏ vàng trên đá macma axit (Fa) Diện tích chiếm 10,1% tổng diện tích

tự nhiên, phân bố trên địa hình dốc, có thành phần cơ giới hầu hết là cát pha đến thịt nhẹ, sét vật lý dao động từ 28% - 53%, trong thành phần đất có nhiều khoáng vật bền vững như thạch anh Đất chua, tầng đất mỏng, mùn nghèo đến trung bình hàm lượng mùn 1% - 5%; đạm tổng số nghèo đến trung bình, hàm lượng từ 0,1 - 0,15%; Lân tổng số và dễ tiêu đều nghèo, khả năng sử dụng cho nông nghiệp hạn chế, vì vậy đất có hiện tượng xói mòn ở nhiều nơi Trên toàn dải phân bố của loại đất này cần có các biện pháp khoanh nuôi hoặc trồng rừng để bảo vệ, chống xói mòn, còn ở những nơi đất ít dốc, tầng đất dày, đủ ẩm có thể sử dụng trồng hoa màu

* Đất vàng nhạt trên đá cát (Fq) Diện tích tương đối lớn, phân bố rải rác ở

các khu vực đồi núi phía tây của vùng Đất này có địa hình phân cắt, dốc nhiều, tầng

đất trung bình và mỏng, thuộc loại đất cát nên trong thành phần đất chứa nhiều hạt thạch anh vì vậy thành phần cơ giới đất thường là cát pha, thịt nhẹ Đất nghèo các chất dinh dưỡng, kể cả tổng số và dễ tiêu, độ khoáng hoá mạnh nên nghèo mùn, đất khô hạn và thường bị xói mòn mạnh Hàm lượng mùn 1 - 1,5%, đạm tổng số 0,08%, lân tổng số 0,03%; kali tổng số 0,16% độ no bazơ thấp 5% từ 21% - 28% Đây là loại đất có độ phì thấp, do đó nếu trồng trọt cần bón nhiều phân hữu cơ, phân xanh, giữ độ ẩm, chống xói mòn để bảo vệ đất

* Đất nâu vàng trên phù sa cổ (Fq) Diện tích không lớn, phân bố ở địa hình

rìa bát úp hoặc lượn sóng thoải Đất có màu nâu vàng, chua, mức độ feralit của đất này rất mạnh, thảm thực vật trên loại đất phần lớn là cây bụi, sim, mua, cỏ lào, guột,

cỏ tranh, lành ngạnh, cỏ dại, Di tích để chứng tỏ loại đất này có nguồn gốc phù sa hoặc lũ tích cổ còn rõ, do trên hoặc trong tầng đất còn có tầng cuội sỏi tròn nhẵn cạnh, tầng đất dày có thành phần cuội có khi không giống đá gốc Nhược điểm đối với loại đất này là có loại kết von đá ong, dinh dưỡng nghèo, đất chua và bị khô hạn,

do canh tác lâu đời nên đất thường bị rửa trôi, xói mòn mạnh Loại đất nâu vàng trên phù sa cổ rất thích hợp phát triển nhiều loại cây ăn quả, hoa màu lương thực và cây công nghiệp ngắn ngày

* Đất đỏ vàng biến đổi do trồng lúa nước (Fl) Diện tích rất nhỏ, được phân

bố rải rác ở các vùng đồi phía tây của vùng Do nhu cầu đòi hỏi về lương thực là lúa gạo, nên diện tích loại đất này trong những năm gần đây được mở rộng, xây dựng thành ruộng bậc thang có điều kiện tưới nước để trồng lúa Từ khi trồng lúa, tầng đất mặt do canh tác lúa nước dẫn đến biến đổi, mất cấu tượng vài nơi xuất hiện glây,

tính phân tầng rõ, sét bị rửa trôi xuống sâu Nhìn chung đất này có phản ứng chua

đến ít chua pH KCl từ 4,5 - 5,5; Tổng số Ca, Mg trao đổi trung bình từ 3 - 5 meq/100 g đất Hàm lượng mùn và đạm tổng số nghèo Mức độ phân giải các chất hữu cơ mạnh, tỷ lệ C/N thường từ 8 - 12

6 Nhóm đất mùn vàng đỏ trên núi

Đất mùn vàng đỏ trên đá macma axit thường được phân bố ở độ cao từ 900 -

1900 m Trong phạm vi Quảng Trị diện tích phân bố của loại đất này không nhiều

Do điều kiện nhiệt độ giảm, độ ẩm cao hơn ở độ cao này, mặt khác ít bị con người chặt phá nên thảm thực bì còn khá tốt Do địa hình dốc chia cắt mạnh, nên xảy ra hiện tượng xói mòn đất mạnh, đất thưòng có tầng mỏng đến trung bình, mức

độ phong hoá yếu hơn vùng đồi, màu đất thường ngả sang vàng vì ẩm hơn, đất có phản ứng chua, độ no bazơ thấp, hàm lượng mùn trong đất thường giàu, nhất là ở những nơi còn rừng trung bình 4% - 6%, mùn thường thô, do nằm ở trên cao nên mức độ phân giải hữu cơ chậm

Nhóm đất này tốt nhưng có nhược điểm là nằm ở vị trí cao, dốc nhiều, xói mòn mạnh Ngoài việc khai thác phát triển rừng, trên nhóm đất còn có thể trồng cây

ăn quả và chăn nuôi đại gia súc

7 Nhóm đất xói mòn trơ sỏi đá

Nhóm đất này trong vùng cũng có diện tích đáng kể Phần lớn loại đất này thuộc loại đỏ vàng nhưng nằm ở địa hình dốc, cây cối trơ trụi bị xói mòn mạnh nên sỏi đá trơ trên mặt, đá lộ đầu nhiều, có tầng đất mỏng dưới 10 cm

Đây là loại đất thoái hoá mạnh, rất nghèo dinh dưỡng, do đó phương hướng cải tạo đất này chủ yếu là phục hồi lại chế độ lý hoá tính của đất, trồng rừng và phục hồi rừng tự nhiên, trên đất này để cải thiện dần điều kiện tiểu khí hậu cho từng khu vực, giữ độ ẩm, giảm dần sự xói mòn của đất

Suy thoái đất thường được hiểu là tổng hợp các quá trình làm cho đất mất dần khả năng sản xuất, đặc biệt đối với các ngành có liên quan chặt chẽ như nông nghiệp, lâm nghiệp

Các nguyên nhân chủ yếu làm suy thoái đất lãnh thổ nghiên cứu bao gồm: xói mòn đất ở vùng đồi núi vào mùa mưa; thổi mòn, hiện tượng khô hạn xảy ra vào mùa khô; cát bay, cát chảy ở cồn cát; các biện pháp sử dụng đất chưa hợp lý Những quá trình này đã làm nảy sinh và đẩy mạnh hiện tượng hoang mạc hoá khu vực Quảng Trị

Ngoài ra, còn phải kể đến các quá trình khác như: lũ ống, lũ quét mặc dù mang tính cục bộ song cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới suy thoái đất

1.2.2 Tài nguyên nước

Quảng Trị là một tỉnh ven biển miền Trung có điều kiện địa lý tự nhiên khá phức tạp cả về vị trí địa lý, đặc điểm địa hình cũng như cấu tạo địa chất và đât Chính sự phức tạp đó đã ảnh hưởng quan trọng đến qui luật phân bố theo không gian

và thời gian của lượng mưa, lượng bốc hơi, nhiệt độ không khí, độ ẩm không khí…

và cả lượng dòng chảy của các thủy vực trong tỉnh Các kết quả tính toán đánh giá tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Quảng Trị cho phép rút ra một số kết luận như sau:

1 Tài nguyên nước mưa

- Quảng Trị nằm trong vùng mưa tương đối lớn của nước ta Lượng mưa hàng năm tính trung bình trên phạm vi toàn tỉnh trên 2400 mm hân bố không đều theo không gian, phụ thuộc vào hướng sườn và độ cao địa hình, có xu thế tăng dần từ

Đông sang Tây và từ Bắc xuống Nam Nơi mưa ít nhất là những thung lũng khuất gió như Khe Sanh, Tà Rụt và phía hữu ngạn của thượng nguồn sông Xê Pôn Nơi mưa nhiều nhất là khu vực núi cao thuộc dãy Trường Sơn, thượng nguồn các sông Rào Quán, Cam Lộ Lượng mưa năm của nơi mưa nhiều nhất lớn gấp trên 1,7 lần nơi mưa ít nhất Mức độ dao động của lượng mưa năm trong thời kỳ nhiều năm ở tỉnh Quảng Trị thuộc loại trung bình Hệ số biến đổi tại đa số các trạm dao động trong khoảng từ 0,20 đến 0,24

- Lượng mưa ở tỉnh Quảng Trị phân phối không đều trong năm, hình thành hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô, bắt đầu và kết thúc không đồng bộ Sự phân hóa giữa hai mùa mưa - khô khá sâu sắc Tại sườn phía Đông Trường Sơn, tổng lượng mưa cả mùa mưa chiếm 59-73 tổng lượng mưa năm; trong khi đó, mùa khô chỉ chiếm 27-41 Tại sườn phía Tây Trường Sơn, tổng lượng mưa của mùa mưa chiếm trên 80 tổng lượng mưa năm còn mùa khô chỉ chiếm chưa đầy 20%

tỉnh Quảng Trị phân phối không đều trong năm Mùa lũ trên các sông suối trong tỉnh Quảng Trị duy trì trong 4 tháng, nhưng mức độ tập trung dòng chảy khá lớn, chiếm tới 62,5-80 tổng lượng dòng chảy năm Mùa kiệt kéo dài tới 8 tháng và tổng lượng dòng chảy chiếm khoảng 20-37,5 tổng lượng dòng chảy năm

- Kết quả phân tích chất lượng nước sông cho thấy: hầu hết các chỉ tiêu vật lý-hóa học-vi sinh của các mẫu nước sông trên địa bàn tỉnh đều nằm trong giới hạn của tiêu chuẩn chất lượng nước mặt loại B, một số chỉ tiêu đạt tiêu chuẩn chất lượng loại A (TCVN 5942 – 1995), còn khá tốt, hầu như chưa bị ảnh hưởng bởi các hoạt

động công nghiệp, có thể sử dụng tốt cho nông nghiệp và các mục đích khác Tuy nhiên, nếu dùng cho sinh hoạt thì phải thông qua xử lý trước khi sử dụng

3 Tài nguyên nước hồ

Tỉnh Quảng Trị hiện có 301 công trình thủy lợi, trong đó có 200 công trình

hồ chứa, đập dâng lớn, vừa và nhỏ Ngoài ra có 101 trạm bơm các loại phục vụ tưới, tiêu nước cho sản xuất nông nghiệp Tổng dung tích nước đã sử dụng qua các công trình thủy lợi khoảng 295 triệu m3 (trong đó tổng dung tích hồ chứa các loại cung cấp 211 triệu m3, các đập dâng và trạm bơm tập trung cung cấp 82 triệu m3, số còn lại là các trạm bơm quy mô nhỏ) Về chất lượng qua kết quả phân tích các mẫu nước lấy tại các hồ đập trong tỉnh cho thấy: hầu hết các chỉ tiêu vật lý- hóa học-vi sinh đều nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn chất lượng nước mặt loại B (TCVN 5942 - 1995), một số chỉ tiêu đạt tiêu chuẩn chất lượng loại A, đảm bảo tiêu chuẩn dùng cho nông nghiệp và các mục đích khác, nếu dùng cho sinh hoạt thì phải

xử lý trước khi sử dụng

4 Tài nguyên nước dưới đất

Dựa vào đặc điểm và khả năng chứa nước tình hình nước dưới đất ở Quảng Trị như sau:

- Vùng đồng bằng ven biển: Dọc theo các dải cát tại Cửa Tùng đến Tân An có

thể khai thác nước dưới đất bằng các công trình nằm ngang hay giếng tia Tổng lưu lượng khai thác có thể đạt tới 10.000 m3/ngày ở Gio Linh, kết quả thăm dò cho thấy có thể khai thác với lưu lượng không đổi là 15.000 m3/ngày (bằng lưu lượng khai thác cấp B, 20% trữ lượng khai thác cấp C) Vùng thị xã Đông Hà và thị trấn Quảng Trị có thể thiết kế các công trình khai thác nước dưới đất với công suất tổng cộng đạt tới 19.000m3/ngày Vùng phía tây thị xã Đông Hà cũng có thể khai thác đạt tới lưu lượng 2.800m3/ngày

- Miền đồi núi phía tây, tây nam : ở Cam Lộ có thể khai thác tập trung trong

phạm vi tầng chứa nước với lưu lượng không đổi khoảng 1.500m/ngày ở các vùng khác trong miền đồi núi này chỉ có thể khai thác nước dưới đất bằng các công trình

đơn lẻ, biệt lập, năng suất khai thác ở mỗi công trình đó vào khoảng 0,5 đến 10 m3/h

và không nên khai thác liên tục mà mỗi ngày cần ngừng khai thác trong một số thời gian để mực nước tĩnh hồi phục

- Các nguồn nước nóng và nước khoáng trong tỉnh đều có chất lượng tốt, cần

nhanh chóng điều tra chi tiết, xây dựng kế hoạch khai thác, phát huy hiệu quả đưa vào sử dụng cho các mục đích nghỉ dưỡng và du lịch

1.2.3 Tài nguyên thuỷ hải sản

Quảng Trị có các hệ sinh thái thủy vực điển hình như các sông, suối phụ lưu,

Hệ sinh thái đầm nuôi ven biển, hệ sinh thái các đảo ven bờ

1 Khu hệ thuỷ sinh vật

- Thực vật nổi: tại Quảng Trị, các số liệu điều tra thành phần thực vật nổi

nước ngọt không nhiều, mới biết 48 loài thực vật nổi ở Quảng Trị (lưu vực sông

Đăkrông) Tập hợp các nghiên cứu, mới xác định được 72 loài thực vật nổi nước ngọt thuộc 6 ngành tảo bao gồm Tảo Silic (Bacillariophyta), Tảo lục (Chlorophyta), Tảo lam (Cyanophyta), Tảo vàng ánh (Chrysophyta), Tảo giáp (Pyrrophyta) và Tảo mắt (Euglenophyta) Mật độ thực vật nổi trung bình các thủy vực nước ngọt từ 16,9

x 103 tb/l đến 37,65 x 103 tb/l Nhìn chung, Tảo silic chiếm tỷ lệ số lượng ưu thế 50% số lượng tế bào thực vật nổi

37 Động vật nổi: thống kê các kết quả phân tích vật mẫu thu được, đã biết được

75 loài động vật nổi thuộc các nhóm Trùng bánh xe, Giáp xác râu ngành, Chân chèo, Harpacticoida, có bao và các nhóm ấu trùng khác nhau Số lượng các loài đã biết còn thấp hơn nhiều so với thực tế có được Thành phần loài động vật nổi hầu hết

là các loài phân bố rộng Từ kết quả phân tích các vật mẫu thu được trong tháng VI/2001, đã xác định được 2 loài Copepoda - Calanoida thuộc họ Diaptomidae mới cho khoa học (trong đó có 1 giống mới)

- Động vật đáy: các kết quả khảo sát đã xác định được 28 loài động vật đáy là

giáp xác, thân mềm có trong các thủy vực nước ngọt Quảng Trị Số lượng thành phần loài như vậy còn chưa đầy đủ so với thực có trong thiên nhiên Trong đó đáng lưu ý là các loài giáp xác và thân mềm sông suối vùng núi chưa được biết nhiều

- Khu hệ cá: thống kê thủy vực nước ngọt khu hệ cá vùng Khe Sanh-Rào

Quán (Quảng Trị) có 36 loài (Nguyễn Kiêm Sơn, 1999) Khi nghiên cứu khu hệ cá, Nguyễn Thái Tự (1991) đã coi Bắc Trung Bộ là khu vực phát sinh phân họ cá

Mương trong họ cá Chép

2 Khu hệ thủy sinh vật vùng triều, cửa sông ven biển

Thực vật nổi: đã xác định được 130 loài tảo thuộc các ngành Tảo silic (Bacillariophyta), Tảo giáp (Pyrrophyta), Tảo lam (Cyanophyta), Tảo lục (Chlorophyta) và Tảo mắt (Euglenophyta) Tại khu vực ven biển, mật độ thực

hàm lượng muối dinh dưỡng cao, có mật độ thực vật nổi cao nhất Hầu hết các

thủy vực có độ mặn cao thì tảo silic chiếm ưu thế gần như tuyệt đối, chiếm

63% mật độ số lượng thực vật nổi

- Động vật nổi: Đã thống kê được 72 loài và các nhóm động vật nổi, nhóm

giáp xác chân chèo có thành phần loài phong phú nhất Trong thành phần động vật nổi, phân biệt thành 4 nhóm sinh thái chính: Các loài có nguồn gốc nước ngọt phân

bố rộng; Các loài nước lợ, cửa sông điển hình; Các loài có nguồn gốc biển thích ứng muối rộng, phân bố ở vùng nước ven bờ; Các loài biển khơi Mật độ động vật nổi dao động từ khoảng 200 - 40.000 con/m3, mật độ cao ở vùng nước cửa sông, thấp ở

đầm nuôi Tại vùng cửa sông, mật độ động vật nổi thấp nhất vùng cửa sông sát biển,

có xu hướng tăng dần khi vào sâu trong sông Mật độ cao nhất ở tầng 0 - 5 m, thấp ở tầng nước sâu hơn, cao ở thời kỳ chân triều, thấp hơn ở thời kỳ đỉnh triều Vùng ven

bờ có mật độ động vật nổi cao hơn vùng biển khơi

- Động vật đáy: Trong vùng triều, động vật thân mềm phát triển phong phú cả

về thành phần loài và số lượng: Don (Glaucomya chinensis) với mật độ 975 con/m2, sinh khối 116,3 gr/m2, Hầu (Ostrea) với mật độ 337 con/m2, sinh khối 1.023,23 gr/m2,

Dắt (Aloides laevis) với mật độ 487 con/m2, sinh khối 156 gr/m2 Ngoài ra, khu triều

thấp còn có một số loài Chân bụng (Gastropoda) rất có giá trị như ốc hương (Babylonia areolata), Sò huyết (Arca granosa), Vẹm xanh (Mytilis smaragdinus), Phi (Sanguinolaria diphos), Ngao (Meretrix) Động vật giáp xác bao gồm tôm biển với các họ Tôm he Penaeidae, họ Tôm moi (Sergestidae), họ Euphausiacae, họ Tôm gõ

mõ (Alphaeidae), họ Tôm hùm (Palinuridae) và tôm nước ngọt các họ

Palaemonidae, Atyidae Các loài tôm càng nước ngọt chỉ phân bố sâu trong sông

Cua chủ yếu là Cua bùn (Scylla serrata), Còng, Cáy Các kết quả nghiên cứu của

Nguyễn Huy Yết và Lăng Văn Kẻn (1996) về san hô cứng vùng biển quanh đảo Cồn

Cỏ đã xác định được 79 loài san hô cứng thuộc 32 giống 13 họ Sự phong phú của khu hệ san hô ở đây do điều kiện môi trường như nhiệt độ, độ muối, độ trong, chất

đáy ở đây phù hợp cho điều kiện phát triển của san hô Đồng thời do đặc điểm xa

bờ, rạn san hô ở đây không bị những tác động tiêu cực từ lục địa như dòng chảy sông với độ đục lớn

- Cá: Thống kê được 181 loài cá có ở vùng nước ven bờ Quảng Trị, thuộc 5

nhóm cá chủ yếu sau đây: Nhóm cá nổi: số loài không nhiều, phân bố ở tầng nước mặt, tập trung thành đàn, di chuyển nhanh; Nhóm cá đáy: số loài đông nhất, phân bố phân tán và hỗn tạp, di động tương đối chậm; Nhóm cá nước lợ: số loài khá nhiều, thành phần phức tạp, nhưng phân bố chủ yếu trong vùng nước gần bờ độ muối thấp (thường <1,5%), trong các bãi triều và cửa sông; Nhóm cá vùng triều bao gồm các loài cá kích thước không lớn; Nhóm cá rạn san hô: thường là các loại cá có kích thước cơ thể bé, sống trong các vùng nước trong, đó là các rạn đá và rạn san hô, độ muối tương đối cao (>2,5%)

1.3 Chiến lược phát triển kinh tế xã hội tỉnh quảng trị

1.3.1 Vài nét về đặc điểm kinh tế xã hội tỉnh Quảng Trị

1 Dân số

Theo Niên giám thống kê năm 2005 của Cục thống kê Quảng Trị, dân số của

tỉnh là: 632840 người, số dân sống ở thành thị chiếm 24.53% còn lại hầu hết dân số sống ở nông thôn và vùng núi (75.47%) Cơ cấu dân số như sau:

Trong độ tuổi lao động: 316475 người chiếm 50% dân số toàn tỉnh

Dân số phân bố không đều đặc biệt có sự khác biệt lớn giữa đồng bằng và miền núi Mật độ dân số trung bình toàn tỉnh: 133người/km2 trong đó thị xã Đông

Hà 1125 người/km2, thị xã Quảng Trị 2712 người/km2, huyện miền núi Đakrông 30 người/km2, Hướng Hoá có mật độ dân là 58 người/km2 Dân cư trong vùng chủ yếu

là người Kinh, sống tập trung ở dải đồng bằng ven biển, các thị trấn vùng núi Số còn lại là các dân tộc ít người như người Sách, Thái, Dao, Vân Kiều, Sào, Pa Cô tập trung chủ yếu ở huyện Hướng Hoá và Đakrông Tỷ lệ người Kinh chiếm tới 84%, người Vân Kiều, Pacô chiếm 10% còn lại là các dân tộc ít người khác

Tốc độ tăng dân số trong vùng còn cao Theo thống kê, tốc độ tăng dân số của tỉnh Quảng Trị là 12,89%0 (2005) Có tới 70% dân sống nhờ vào sản xuất nông nghiệp, 12% dân số sống dựa vào công nghiệp, 5% dân số sống dựa vào ngư nghiệp, 8% sống nhờ vào lâm nghiệp còn lại sống nhờ vào dịch vụ và các ngành khác

2 Cơ cấu kinh tế của tỉnh

Cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Trị như sau: nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 36 %, dịch vụ 38,4%, công nghiệp và xây dựng 25,6% tổng sản lượng của tỉnh (thống kê năm 2005) trong cơ cấu nông nghiệp các ngành phân bổ như sau: dịch vụ 12,76%, chăn nuôi 24,15%, trồng trọt 63,09% Hiện nay trong vùng còn 19 xã đặc biệt khó khăn (Hướng Hoá 13 xã, Đakrông 5 và Vĩnh Linh 1) nằm trong chương trình 135 của Chính phủ

3 Nông - lâm nghiệp

a Trồng trọt

Theo Niên giám thống kê năm 2005 của tỉnh Quảng Trị, diện tích canh tác

hiện nay trong toàn vùng là 95792,2 ha, trong đó 73347,6 ha dùng cho cây hàng năm và 22444,6 ha dùng cho cây lâu năm Có nhận xét sơ bộ như sau:

- Nông nghiệp ở Quảng Trị chưa thể trở thành nền nông nghiệp hiện đại và sản xuất hàng hoá được Về cơ cấu vẫn mang nặng tính chất tự cung tự cấp Diện tích canh tác lúa chủ yếu tập trung ở vùng đồng bằng nơi có điều kiện đất đai, nguồn nước và nhân lực phong phú Hệ số sử dụng đất đai trong vùng mới đạt 1,6 chỉ số này còn thấp so với vùng đồng bằng Bắc Bộ Theo thống kê, thấy rằng diện tích và sản lượng các cây công nghiệp lâu năm không ngừng tăng lên theo các năm, riêng cây hồ tiêu sau 2004 lại bị suy giảm Các loại cây ăn quả chủ yếu ở Quảng Trị được thống kê theo các hộ gia đình, sản xuất mang tính tự cung tự cấp

b Chăn nuôi

Chăn nuôi trong vùng chưa phát triển, chủ yếu còn ở mức độ chăn nuôi tự phát ở mức độ hộ gia đình Chưa có nông trường chăn nuôi theo quy mô công nghiệp Do điều kiện thiếu lương thực, chăn nuôi trong vùng chưa phát triển thành quy mô chăn nuôi trang trại được Cơ cấu vật nuôi trong gia đình là trâu, bò, lợn, gà Ngành chăn nuôi mới chiếm tỷ trọng 15-18% thu nhập cho các hộ nông dân Đàn gia súc ở Quảng Trị tăng qua các năm ở mức độ chậm Sau năm năm sản lượng thịt hơi xuất chuồng tăng khoảng 40%

c Lâm nghiệp

Diện tích che phủ của thảm rừng tự nhiên hiện nay chỉ còn khoảng 30% ở các vùng đồi núi đất ven các khe suối, rừng nguyên thuỷ bị huỷ diệt do các lý do chủ yếu là: 1) Tập quán canh tác du canh du cư của đồng bào dân tộc miền núi; 2) Chất độc làm trụi lá trong chiến tranh huỷ diệt; 3) Nạn khai thác gỗ bừa bãi

4 Thuỷ sản

Tỉnh Quảng Trị có bờ biển dài 75 km và vùng biển có đặc tính chung của khu

hệ ven biển Miền Trung với thành phần loài khá phong phú Tổng trữ lượng hải sản vùng biển Quảng Trị khoảng 60.000 tấn, khả năng khai thác bền vững là 17.000 tấn Tuy thế, cho đến 2005, sản lượng khai thác hải sản (cá, tôm, mực) đạt khoảng 12.000 tấn, chưa khai thác hết tiềm năng của nguồn lợi kinh tế này Trong diện tích

đất nông nghiệp, phần dành cho nuôi trồng thuỷ sản chiếm 0,14% (gần 670 ha), tuy nhiên nếu tính cả đất chưa sử dụng có khả năng nuôi trồng thuỷ sản có thể lên tới 16.070 ha (trong đó nước ngọt: 9.712 ha; lồng bè: 3.300 ha; ruộng trũng: 3.800 ha)

Có thể nhận thấy tiềm năng phát triển thuỷ sản của tỉnh nói chung còn rất lớn, song mức độ khai thác còn hạn chế Để phát huy tiềm năng cần đầu tư thích

đáng về cơ chế, chính sách khuyến ngư cũng như vấn đề cấp nước phục vụ cho nuôi trồng thuỷ sản ven bờ

5 Công nghiệp

Công nghiệp trong vùng còn chưa phát triển Cơ cấu công nghiệp chủ yếu là vật liệu xây dựng và chế biến nông lâm sản Trong vùng có 2 nhà máy sản xuất xi măng lò đứng Đông Hà 1 và Đông Hà 2, nhưng hiện nay chỉ còn nhà máy Đông Hà

2 hoạt động với tổng sản lượng 50.000 tấn/năm, 2 nhà máy gạch tuynel có tổng công suất 2 triệu viên năm Công nghiệp chế biến thủy sản còn hạn chế, chỉ có 2 nhà máy

đông lạnh đặt tại cửa Tùng và cửa Việt hoạt động theo thời vụ đánh bắt Ngoài ra ở các địa phương còn có công nghiệp nhỏ nhưng ở mức độ hộ gia đình

Nguồn điện trong vùng còn hạn chế, vùng núi hiện có 2 trạm thuỷ điện Khe Sanh và Cam Chính với công suất thấp Lưới điện quốc gia đã phát triển tới các trung tâm huyện Điện lưới đã tới được các xã, tuy nhiên ở miền núi các xã vùng sâu vùng xa còn hạn chế Tuyến đường dây 500KV đi qua địa phận Quảng Trị song trong tỉnh không có trạm hạ áp Hiện nay thuỷ điện Rào Quán đang được xây dựng, khi đi vào hoạt động có khả năng cải thiện đáng kể tình trạng cấp điện của vùng Thấy rằng công nghiệp chế biến chiếm một tỷ trọng lớn trong các ngành công nghiệp tỉnh Quảng Trị

6 Y tế - Giáo dục

a Y tế

Mạng lưới y tế ở vùng đồng bằng phát triển rộng khắp ở các cộng đồng dân cư nhất là y tế cộng đồng, phòng ngừa quản lý và phát hiện các dịch bệnh Mỗi

huyện có một bệnh viện với quy mô 80 giường bệnh, công tác y tế đã đóng vai trò tích cực trongviệc bảo vệ sức khoẻ nhân dân và phát huy thắng lợi chương trình sinh

đẻ có kế hoạch Tuy nhiên, ở các xã miền núi, hệ thống y tế còn chưa được phát triển, nhìn chung mỗi xã có 1 trạm y tế, song do khoảng cách từ các cụm dân cư tới trạm xá còn xa và do mê tín, nên tệ nạn chữa bệnh bằng cúng vái vẫn còn tồn tại ở một số địa phương

b Giáo dục

Các xã trong vùng đồng bằng đã thực hiện tốt công tác xoá mù chữ Lực lượng lao động vùng nông thôn có tới 60% đã qua trình độ văn hoá cấp cơ sở và 20% số lao động có trình độ văn hoá phổ thông trung học ở vùng núi, tình trạng bỏ học còn phổ biến Tỷ lệ mù chữ hoặc tái mù chữ còn cao

7 Các ngành khác

a Ngành giao thông

Hệ thống giao thông ở đây tương đối phát triển, tuy nhiên vẫn có sự khác biệt giữa vùng đồng bằng ven biển và miền núi Vùng nghiên cứu có 3 tuyến quốc lộ chính đi qua: tuyến đường 1A từ ranh giới Quảng Bình - Quảng Trị đến Thừa Thiên Huế, tuyến đường 9 từ thị xã Đông Hà đi Lào và cửa Việt (đường 9 đến cửa khẩu Lao Bảo dài 82 km) Tuyến đường 14 từ cầu Đakrông đi sang thượng nguồn sông Hương Tuyến đường này cùng với đường mòn Hồ Chí Minh trở thành tuyến đường Trường Sơn công nghiệp Đường thuỷ có trục đường theo sông Bến Hải, Sông Hiếu, sông Thạch Hãn từ biển vào sâu đất liền, tuy nhiên tuyến đường thuỷ này cũng chỉ cho phép thuyền trọng tải 10 tấn đi lại Tuyến đường sắt chạy theo hướng Bắc Nam

có ga chính Đông Hà là nơi trung chuyển hàng hoá ra Bắc và vào Nam

b Ngành dịch vụ thương mại, du lịch

Ngành dịch vụ ở đây phát triển đã lâu Dịch vụ chủ yếu là buôn bán hàng hoá qua Lào, Thái Lan theo trục đường 9 và phục vụ sản xuất nông nghiệp như sửa chữa công cụ lao động, cung cấp vật tư và bao tiêu sản phẩm cho sản xuất nông nghiệp Khu thương mại quốc tế Lao Bảo được hình thành và tương lai cần phải đóng vai trò lớn trong hành lang kinh tế Đông – Tây Dịch vụ của tư nhân hiện tại phần nào đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng nhưng chỉ tập trung ở vùng đồng bằng nơi dân cư đông đúc

Về du lịch, trong vùng có bãi tắm cửa Tùng, bãi biển cửa Việt, Mỹ Thuỷ khá

đẹp, nhưng chủ yếu mới chỉ thu hút được khách địa phương đến trong mùa hè Các cơ sở vui chơi giải trí, ăn nghỉ chưa được xây dựng nên cũng chưa thu hút được

nhiều khách Vùng nghiên cứu cũng có những căn cứ cách mạng nổi tiếng như làng Vây, chiến khu Ba Lòng; địa đạo Vĩnh Chấp, khu nhà người Pacô ở Tà Rụt, làng văn hoá Phú Thiềng ở Mò ó, du lịch sinh thái ở Tà Long, trằm Trà Lộc, khu bảo tồn

Đakrông, suối nước nóng Tân Lâm và nhiều hồ đập lớn và đẹp (Trúc Kinh, Khe Mây) nhưng những nơi này hiện nay vẫn chưa được khai thác tốt để đưa vào thành các tour du lịch hấp dẫn khách trong nước và khách quốc tế

1.3.2 Chiến lược phát triển kinh tế xã hội tỉnh Quảng Trị

Trên cơ sở phân tích những nguồn lực tự nhiên và kinh tế – xã hội của tỉnh,

báo cáo "Bổ sung, điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội tỉnh

Quảng Trị đến 2010" đã xác định các lợi thế và hạn chế trong tiến trình phát triển

của tỉnh như sau:

Lợi thế:

– Có vị trí địa lý thuận lợi, có tiềm năng biển, ven biển và hải đảo, tiềm năng

du lịch phong phú thuận lợi cho việc mở rộng giao lưu kinh tế và phát triển du lịch liên vùng và quốc tế

– Có nguồn tài nguyên khoáng sản không lớn nhưng phân bố đều trên lãnh thổ, có tiềm năng phát triển nông nghiệp với sự tham gia của nhiều thành phần kinh

tế sẽ là nơi sử dụng nguồn lao động là động lực cho phát triển kinh tế – xã hội tỉnh,

– Kinh nghiệm qua 15 năm đổi mới đang đóng góp tích cực vào quá trình quản lý và áp dụng khoa học kỹ thuật, đã làm cho tỉnh bước vào một giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội mới, cao hơn

Hạn chế:

– Kết cấu hạ tầng tuy có phát triển nhưng còn yếu, chưa đồng bộ, chưa tạo

được môi trường hấp dẫn cho đầu tư trong nước và quốc tế

– Chưa có các cơ sở công nghiệp Trung ương, công nghệ sản xuất công nghiệp của địa phương còn lạc hậu, chất lượng sản phẩm thấp, sức cạnh tranh yếu

– Hậu quả chiến tranh để lại vẫn còn rất nặng nề Tỷ lệ tăng dân số còn cao Lao động trình độ cao còn hạn chế cộng với những điều kiện khí hậu, thời tiết thất thường ảnh hưởng không nhỏ tới tiến trình phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh

Xuất phát từ những thuận lợi và khó khăn đã nêu, quan điểm và mục tiêu phát triển của tỉnh đến 2010 đã xác định là:

1 Phát huy mọi nguồn lực trong tỉnh và sử dụng có hiệu quả nguồn lực từ

bên ngoài

2 Tận dụng lợi thế của hành lang Đông – Tây và Khu thương mại Lao Bảo

để mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại

3 Từng bước chuyển đổi cơ cấu kinh tế trên cơ sở ưu tiên đầu tư phát triển ngành và vùng lãnh thổ

4 Phát huy yếu tố con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

5 Đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế gắn với công bằng xã hội, đoàn kết dân tộc, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển bền vững

6 Kết hợp phát triển kinh tế và an ninh quốc phòng

Nhằm đạt được mục tiêu đó tỉnh Quảng Trị đã chọn phương án phát triển kinh tế – xã hội chủ yếu được thể hiện trên một số chỉ tiêu như sau:

Nông nghiệp: Mở rộng diện tích cây trồng, đầu tư giống, cải tiến kỹ thuật

canh tác, bảo quản và vận chuyển lưu thông Liên kết giữa các cơ sở sản xuất, chế biến và thị trường tiêu thụ Khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình, trang trại tăng cường cơ sở hạ tầng cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là thuỷ lợi, chợ và nước sinh hoạt Chú trọng việc xuất khẩu nông sản Phát triển đồng bộ cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi

Lâm nghiệp: Khai thác gỗ hợp lý với tái sinh rừng Quản lý, bảo vệ và phát

triển tốt vốn rừng tự nhiên Tích cực phủ xanh đất trống đồi trọc, vùng cát ven biển Các biện pháp thực hiện là giao đất, giao rừng đến các hộ gia đình, đầu tư tái tạo rừng kinh tế, rừng trồng và rừng cây công nghiệp, cây ăn quả hỗ trợ vốn và đầu tư cơ sở hạ tầng cho phát triển lâm nghiệp

Thuỷ sản: Phát triển ngành thuỷ sản thành ngành kinh tế mũi nhọn, nhằm

tăng hàng hoá xuất khẩu Tăng cường đánh bắt xa bờ và mở rộng diện tích nuôi trồng thuỷ sản Chuyển đổi cơ cấu thuyền bè và tăng cường đội tàu có công suất lớn Phát triển các loại hình dịch vụ hậu cần và công nghệ đánh bắt Xây dựng các cơ sở chế biến thuỷ hải sản

Công nghiệp: Đảy mạnh phát triển các ngành công nghiệp thế mạnh như vật

liệu xây dựng, công nghiệp chế biến nông lâm, thuỷ hải sản Mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật và đầu tư công nghệ cao Cổ phần hoá và phát triển công nghiệp tư nhân Phát triển công nghiệp điện, điện tử Hình thành một số khu công nghiệp trọng điểm: Khe sanh – Lao Bảo; Đông Hà và Đường 9 – Đông Hà – Cửa Việt – Ngã Tư Sòng Khuyến khích phát triển công nghiệp địa phương, giải quyết việc làm

tại chỗ tại các huyện

Thương mại, dịch vụ, du lịch: Ưu tiên xây dựng và phát triển Khu thương mại

Lao Bảo sớm phát huy hiệu quả đầu tư và phát triển trở thành Trung tâm thương mại lớn không chỉ ở Quảng Trị mà của cả Miền Trung và cả nước Đầu tư xây dựng chợ

Đông Hà và các chợ đầu mối ở các thị trấn, thị xã

Đa dạng hoá các loại hình dịch vụ: vận tải, bưu chính viễn thông, ngân hàng,

du lịch, vui chơi giải trí với trọng tâm là nâng cao công tác quản lý và chất lượng các loại hình dịch vụ

Phát huy tiềm năng tự nhiên và nhân văn để phát triển các loại hình du lịch, nghỉ dưỡng và thể thao Gắn du lịch Quảng Trị với du lịch Miền Trung và du lịch cả nước Đa dạng hoá các loại hình và sản phẩm du lịch với ưu tiên các di tích lịch sử: Thành cổ Quảng Trị, Cầu Hiền Lương, Khe Sanh – Tà Cơn, Nghĩa trang Trường Sơn… các di tích văn hoá: Thánh địa La Vang, Làng Vân Kiều… các tiềm năng tự nhiên: Khu bảo tồn Đakrông, suối nước nóng, bãi tắm Cửa Tùng, Cửa Việt và Mỹ Thuỷ, khu du lịch sinh thái Trằm Trà Lộc, đỉnh Voi Mẹp, hồ thuỷ điện Rào Quán

Cùng với các ngành trên cần đồng bộ phát triển cơ sở hạ tầng Giao thông,

Điện, Thuỷ lợi và Cấp nước và các lĩnh vực xã hội như Lao động, Y tế, Giáo dục và Bảo vệ môi trường sinh thái, An ninh quốc phòng và Phòng chống thiên tai

Chương 2

Điều tra hiện trạng, quy hoạch nuôi trồng thuỷ sản

và xâm nhập mặn tỉnh quảng trị

2.1 Hiện trạng nuôi trồng thuỷ sản

Hiện nay, việc nuôi trồng thuỷ sản (NTTS), nhất là thuỷ sản mặn lợ ở nước ta nói chung cũng như Quảng Trị nói riêng đang phát triển rất mạnh Tuy nhiên, quá trình nuôi trồng thuỷ sản muốn đạt được hiệu quả cao cần có những thông tin và hiểu biết nhất định về các điều kiện môi trường cũng như những hoạt động nuôi trồng thuỷ sản đó và đang được áp dụng trên địa bàn tỉnh

2.1.1 Đối tượng nuôi trồng thuỷ sản

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh, vấn đề nuôi trồng thuỷ sản (NTTS) đã được quan tâm và phát triển Một vấn đề quan trọng trong quá trình nuôi là xác định được đối tượng nuôi phù hợp với điều kiện hiện có của địa phương Các đối tượng nuôi được

đưa vào trong NTTS tỉnh Quảng Trị là:

- NTTS nước ngọt:

+ Đối tượng nuôi truyền thống: cá trôi, mè, trắm, chép,

+ Đối tượng nuôi mới: cá chình (lồng), rô phi dòng gift đơn tính, ba ba, cá diêu hồng,

Trong lĩnh vực NTTS nước ngọt, cá là đối tượng nuôi chủ yếu của các hộ nuôi

- NTTS nước mặn, lợ:

Đối tượng nuôi thuỷ sản nước mặn lợ ở tỉnh Quảng Trị tập trung chủ yếu là tôm sú Ngoài ra, còn đầu tư nuôi tôm thẻ chân trắng, cua xanh, cá rô phi đơn tính

2.1.2 Hiện trạng sử dụng đất cho mục đích nuôi trồng thuỷ sản

Diện tích nuôi trồng thuỷ sản của Quảng Trị có xu hướng tăng trong những năm gần đây, đặc biệt là trong lĩnh vực nuôi nước lợ

- Năm 2003: tổng diện tích nuôi nước mặn, lợ và nước ngọt của toàn tỉnh là

1730 ha, trong đó diện tích nuôi nước ngọt là 1168 ha và diện tích nuôi nước mặn, lợ

là 563 ha Diện tích đã sử dụng chiếm 11% diện tích có khả năng toàn tỉnh

- Năm 2006: tổng diện tích nuôi thuỷ sản tăng lên 2.380,4 ha, với 1.600,2 ha nuôi nước ngọt và 845,9 ha nuôi thuỷ sản nước lợ Diện tích nuôi chiếm 14,8% diện tích có khả năng nuôi thuỷ sản

Diện tích nuôi nước ngọt và nước lợ trên toàn tỉnh trong năm 2003 và năm

2006 được thể hiện trong bảng sau:

Nguồn: Số liệu thống kê - Cục thống kê tỉnh Quảng Trị

1 Diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt

 Phân bố diện tích theo đối tượng nuôi

Nuôi thuỷ sản nước ngọt tại Quảng Trị đã hình thành khá lâu nhưng chỉ mới mang tính chất tận dụng các loại hình mặt nước sẵn có như các loại ao hồ nhỏ, các ruộng trũng ngập nước và các loại hồ, sông, suối tự nhiên Đến nay, nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt trong các hộ gia đình đang từng bước trở thành một nguồn thu nhập

đáng kể của nhiều hộ nông dân bên cạnh các thu nhập từ nông nghiệp

Tổng diện tích mặt nước ngọt đang được nuôi thuỷ sản năm 2006 của Quảng Trị là 1.600,2 ha, chiếm 16,5% diện tích có tiềm năng nuôi nước ngọt của tỉnh

Trong số đó, nuôi cá chiếm một diện tích tương đối lớn là 1.572,5 ha (khoảng 98,3% tổng diện tích nuôi) Phần còn lại được sử dụng nuôi các loài thuỷ sản nước ngọt khác (4,0 ha) và ươm giống thuỷ sản (23,6 ha)

Đơn vị tính: ha

Nuôi rồng thuỷ sản

Diện tích tiềm năng

Nguồn: Báo cáo điều tra thuỷ sản tỉnh Quảng Trị năm 2005, 2006

Theo kết quả điều tra, hiện trên địa bàn tỉnh có 136 hộ nuôi cá lồng với 156 lồng nuôi có tổng thể tích lồng là 1.493 m3 Số hộ nuôi cá lồng tăng hơn so với cùng

kỳ năm trước, tuy nhiên sản lượng thu được không nhiều Phương thức nuôi cá lồng

đã có từ lâu nhưng hiệu quả mang lại không cao vì vậy bà con nông dân ít đầu tư vào lĩnh vực nuôi trồng này

Hiện nay, phương thức nuôi nước ngọt ở Quảng Trị chủ yếu là bán thâm canh

và quảng canh cải tiến Nuôi thâm canh trong nước ngọt chưa được tập trung đầu tư

 Phân bố diện tích theo các huyện thị

Trong tỉnh, 4 huyện có diện tích nuôi nước ngọt lớn nhất là Triệu Phong 212

ha, Hải Lăng 313,7 ha, Gio Linh 319,4 ha và Vĩnh Linh 405,3 ha

Về tốc độ phát triển, huyện Triệu Phong thể hiện tỷ lệ gia tăng diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt cao nhất từ năm 2003 đến năm 2006, đạt 72,2%

Riêng huyện Vĩnh Linh và thị xã Quảng Trị, diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt có dấu hiệu giảm rõ rệt Đặc biệt là thị xã Quảng Trị

Nguồn: Số liệu thống kê - Cục thống kê tỉnh Quảng Trị

Nếu xét riêng năm 2006, đến thời điểm hiện tại, nuôi cá nước ngọt của Quảng Trị đã sử dụng khoảng 14,8% diện tích có khả năng của toàn tỉnh Cả 3 loại hình mặt nước đang được sử dụng là ao, hồ nhỏ, ruộng trũng và mặt nước lớn, tiềm năng vẫn còn khá cao, phân bố chủ yếu ở các huyện Vĩnh Linh, Triệu Phong, Hải Lăng và Gio Linh Các diện tích ở các huyện này sẽ là những đối tượng quan trọng

để xây dựng quy hoạch nuôi nước ngọt trong giai đoạn tới cho Quảng Trị

2 Diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, lợ

 Phân bố diện tích nuôi theo các huyện, thị xã và các loại hình mặt nước

Diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, lợ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị chủ yếu tập trung vào các huyện thị ven biển: huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Triệu Phong

và Hải Lăng Bên cạnh đó, thị xã Đông Hà cũng có khả năng nuôi trồng thuỷ sản

Ruộng mặn

Đồng muối

Nguồn: Báo cáo điều tra thuỷ sản tỉnh Quảng Trị năm 2006

Nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, lợ càng ngày được nhân rộng, đến nay đạt 780,2 ha

Thị xã Đông Hà

Đông Hà là thị xã tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Trị nên các mục tiêu phát triển cơ

sở hạ tầng phục vụ cho phát triển đô thị và đô thị hoá được chú trọng Chính vì vậy, diện tích nuôi trồng thuỷ sản nước lợ thị xã không lớn, hiện chỉ có 63 ha, chủ yếu là nuôi tôm sú Các diện tích nuôi này tập trung chủ yếu ở 4 phường là phường Đông Giang, Đông Lương, Đông Lễ và phường 2

Huyện Vĩnh Linh

Đối tượng nuôi nước lợ của huyện Vĩnh Linh chủ yếu là tôm sú Diện tích

nuôi tôm sú của huyện tính đến năm 2006 là 279 ha, chủ yếu là mặt nước ven sông, chiếm 99,5% diện tích nuôi nước lợ Với các diện tích đất cát, mặc dù tiềm năng tương đối lớn (khoảng 250 ha, chủ yếu ở xã Vĩnh Thái), vẫn chưa được khai thác sử dụng, ngoại trừ một mô hình nuôi thử nghiệm với diện tích 1,0 ha ở xã Vĩnh Thái

Nguồn: Báo cáo tình hình nuôi nước lợ 2006, Trung tâm khuyến ngư, Sở TS Quảng Trị

Nguồn: Báo cáo tình hình nuôi nước lợ 2006, Trung tâm khuyến ngư, Sở TS Quảng Trị

Huyện Gio Linh

Cũng như Vĩnh Linh, đối tượng nuôi nước lợ của huyện Gio Linh chủ yếu là tôm sú Diện tích nuôi tôm sú của huyện tính đến năm 2006 là 123,3 ha Diện tích này có được chủ yếu là từ các vùng đất nông nghiệp năng suất thấp chuyển sang và mặt nước hoang hoá ven sông

Đất nuôi tôm chủ yếu là các loại hình đất nông nghiệp chuyển sang và các diện tích bãi bồi ven sông Cửa Việt và Hiền Lương Diện tích nuôi tôm sú tập trung nhiều ở Gio Mai và Trung Hải Diện tích bãi cát có khả năng đưa vào nuôi tôm là

113 ha tập trung ở 2 xã Trung Giang và Gio Hải, nhưng hiện tại vẫn chưa có mô