Sử dụng EITI phục vụ cải cách chính sách: Hướng dẫn thực hiện Bộ Tiêu chuẩn EITI

Sáng kiến minh bạch trong ngành công nghiệp khai thác (EITI) cung cấp cho các bên liên quan ở các quốc gia thực thi cơ hội thu thập và phân tích thông tin, qua đó có thể thúc đẩy việc xây dựng chính sách theo hướng tốt hơn nhằm giải quyết những thách thức liên quan đến quản trị tài nguyên thiên nhiên. Theo một đánh giá được thực hiện gần đây sau 10 năm thực thi EITI, sáng kiến này chưa đạt được mục tiêu đề ra là thúc đẩy “sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả ... cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, góp phần phát triển bền vững và xóa đói giảm nghèo”1 . Dựa trên những kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia đã triển khai sáng kiến cùng với hai năm tham vấn rộng rãi, Hội đồng EITI Quốc tế đã thông qua Bộ Tiêu chuẩn EITI mới vào tháng 5 năm 2013. Bộ Tiêu chuẩn EITI2 thay thế các Quy tắc EITI, vốn chỉ tập trung chủ yếu ở khía cạnh minh bạch nguồn thu

Sử dụng EITI phục vụ cải cách chính sách: Hướng dẫn thực hiện Bộ Tiêu chuẩn EITI

• www.nature.org.vn/vn (Tiếng Việt)

• www.revenuewatch.org/eitiguide (Tiếng Anh)

* Từ ngày 05/06/2014, Viện Giám sát Nguồn thu (Revenue Watch Institute – RWI) đổi tên thành Viện Quản trị Tài nguyên Thiên nhiên (Natural Resource Governance Institute – NRGI) Website: www.resourcegovernance.org

Sử dụng EITI phục vụ cải cách chính sách:

Hướng dẫn thực hiện

Bộ Tiêu chuẩn EITI

Viện Giám sát Nguồn thu

Tháng 3/2014

Mục lục

QUY TRÌNH

Bố trí cơ sở hạ tầng / Trao đổi hàng hóa §4.1 (d) 33

Thanh toán và chuyển khoản của DNNN §3.6(a) & §4.2(c) 40

Sáng kiến minh bạch trong ngành công nghiệp khai thác (EITI) cung cấp cho các bên liên quan ở các quốc gia thực thi cơ hội thu thập và phân tích thông tin, qua đó có thể thúc đẩy việc xây dựng chính sách theo hướng tốt hơn nhằm giải quyết những thách thức liên quan đến quản trị tài nguyên thiên nhiên.

Theo một đánh giá được thực hiện gần đây sau 10 năm thực thi EITI, sáng kiến này chưa đạt được mục tiêu đề ra là thúc đẩy “sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, góp phần phát triển bền vững và xóa đói giảm nghèo”1 Dựa trên những kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia đã triển khai sáng kiến cùng với hai năm tham vấn rộng rãi, Hội đồng EITI Quốc tế đã thông qua

Bộ Tiêu chuẩn EITI mới vào tháng 5 năm 2013 Bộ Tiêu chuẩn EITI2 thay thế các Quy tắc EITI, vốn chỉ tập trung chủ yếu ở khía cạnh minh bạch nguồn thu

Bộ Tiêu chuẩn hướng tới mục tiêu biến EITI thành công cụ thúc đẩy cải thiện ngành công nghiệp khai thác thông qua yêu cầu Hội đồng các bên liên quan ở cấp quốc gia (MSG) kết nối việc thực hiện EITI với các ưu tiên cần giải quyết trong lĩnh vực khai khoáng Ngoài ra, trong kế hoạch thực hiện EITI cũng cần xác định rõ quy trình báo cáo

và các hoạt động khác cần thiết để đảm bảo đạt được những mục tiêu chính sách cụ thể3 Hàng năm, MSG sẽ xem xét lại các tác động của việc triển khai EITI đối với công tác quản trị tài nguyên thiên nhiên của quốc gia và các mục tiêu đã xác định trong kế hoạch4 Nếu thực hiện tốt, những bước tiến này sẽ giúp EITI được lồng ghép tốt hơn và trở thành một phần trong quá trình hoạch định chính sách quốc gia

Bộ Tiêu chuẩn EITI hiện tại bao hàm những vấn đề ngoài nội dung minh bạch nguồn thu Các thông tin về hiện trạng cơ bản như chính sách, pháp luật, chế độ tài chính, khoản thu không được báo cáo trong ngân sách, tổng khối lượng sản xuất và giá trị tương ứng cũng sẽ phải được đưa vào báo cáo EITI Một số thông tin khác như đăng ký cấp phép cũng cần được cân nhắc công khai dưới hình thức trực tuyến thay vì chỉ đưa vào bản in báo cáo EITI như trước đây Đối với các thông tin liên quan đến nguồn thu,

Bộ Tiêu chuẩn EITI cũng đã tăng cường tính tổng thể với những yêu cầu công khai các khoản đóng góp hiện vật, thỏa thuận đổi hàng hay cơ sở hạ tầng, chi phí xã hội, nguồn thu từ vận chuyển và tất các các loại nguồn thu khác của chính phủ

Nhìn chung, Bộ Tiêu chuẩn EITI yêu cầu công khai thông tin với mức độ chi tiết cao hơn, bao gồm cả sự chênh lệch số liệu giữa doanh nghiệp, cơ quan chính phủ và dòng thu; báo cáo ở cấp độ dự án và chuẩn hóa mẫu báo cáo đối với dữ liệu tài chính Tiêu chuẩn cũng yêu cầu một cách tổng thể hơn về các thông tin liên quan đến doanh nghiệp nhà nước và những vấn đề ở cấp địa phương Tiêu chuẩn cũng khuyến khích công khai thông tin về chủ sở hữu lợi ích (sẽ bắt buộc vào năm 2016), hợp đồng, và thông tin liên quan đến quản

lý và sử dụng nguồn thu

Tổng quan

1 Nguyên tắc EITI #1

2 Các quốc gia đang triển

khai sáng kiến được khuyến

khích chuyển đổi sang Bộ

Tiêu chuẩn EITI mới càng

sớm càng tốt, và được kỳ

vọng sẽ xây dựng các kế

hoạch làm việc theo Bộ

Tiêu chuẩn vào cuối tháng

12 năm 2013 Hầu hết các

quốc gia đang triển khai

được yêu cầu xuất bản các

Báo cáo EITI theo Bộ Tiêu

chuẩn không muộn hơn

tháng 12 năm 2014.

3 Yêu cầu EITI 1.4 (a)

4 Yêu cầu EITI 7.2 (a)

Mục tiêu của tài liệu Hướng dẫn

Trong khi EITI đang bước vào giai đoạn quan trọng, bao hàm rộng hơn về mức độ liên kết chính sách và hàng loạt vấn đề khác, tài liệu hướng dẫn này được xây dựng nhằm giúp các bên liên quan:

• Xác định xem Bộ Tiêu chuẩn EITI liên kết như thế nào đến các mục tiêu chính sách phù hợp nhất đối với lĩnh vực khai khoáng của các quốc gia

• Xây dựng các phương pháp công khai thông tin nhằm phản ánh thực trạng tốt nhất

và hiệu quả nhất để phục vụ quá trình cải cách và giám sát

Các thành viên MSG và các bên tham gia vào quá trình tham vấn nên sử dụng tài liệu hướng dẫn để:

• Xây dựng các mục tiêu và ưu tiên quốc gia để đưa vào kế hoạch EITI

• Cân nhắc về những thông tin cần thu thập, nguồn thu thập và định dạng

• Chuẩn bị các điều kiện đối chiếu, tham chiếu và các mẫu báo cáo

• Dự thảo báo cáo hoạt động thường niên

• Đưa ra khuyến nghị về cải cách chính sách dựa trên kết quả phân tích dữ liệu EITI.Hướng dẫn này bổ sung các ghi chú hướng dẫn chính thức được Ban thư ký EITI Quốc

tế ban hành về các chủ đề liên quan đến Bộ Tiêu chuẩn EITI Do kinh nghiệm triển khai

Bộ Tiêu chuẩn EITI ngày càng được bổ sung, Hướng dẫn này cũng sẽ được cập nhật để phản ánh những các kiến thức và thực tiễn mới nhất Độc giả có thể đăng ký các bản cập nhật hướng dẫn trực tuyến tại www.revenuewatch.org/eitiguide (tiếng Anh)

Hướng dẫn này nên được sử dụng đồng thời cùng Bộ Tiêu chuẩn EITI Bộ Tiêu chuẩn EITI bao gồm các yêu cầu sau:

Các yêu cầu 3 và 4 đề cập đến phần lớn các thành phần báo cáo liên quan đến chính sách của Bộ Tiêu chuẩn Hầu hết các yếu tố liên quan đến quy trình của Bộ Tiêu chuẩn được bao hàm trong Yêu cầu 1 và 2 cũng như Yêu cầu 5, 6 và 7

Để giúp liên hệ Bộ Tiêu chuẩn EITI với cải cách chính sách, Hướng dẫn này sắp xếp các thành phần của Yêu cầu 3 và 4 trên 7 lĩnh vực chính sách ngành khai khoáng Các lĩnh vực chính sách này được phân chia dựa trên chuỗi giá trị của ngành công nghiệp khai khoáng và phản ánh một số thách thức quản lý được nêu ra nhiều nhất bởi các bên liên quan Hướng dẫn này cũng bao gồm hai lĩnh vực quy trình liên quan đến Yêu cầu 1

Đối với mỗi lĩnh vực chính sách và lĩnh vực quy trình, Hướng dẫn cung cấp:

Tổng quan về các thách thức quản trị liên quan đến lĩnh vực chính sách tương ứng Tóm tắt những yêu cầu công khai mang tính bắt buộc và khuyến khích.

Khuyến nghị của RWI về phương thức bảo đảm việc công khai thông tin phản ánh

thực tiễn tốt nhất, dễ hiểu và phù hợp với chính sách

Ví dụ từ các quốc gia khác để minh họa về việc thông tin được công khai như thế nào

và nêu bật những trường hợp thành công nhất

Các thông tin bổ sung liên quan đến các lĩnh vực chính sách và/hoặc các vấn đề

công khai thông tin

Phiên bản trực tuyến của Hướng dẫn này có thể tìm thấy tại www.revenuewatch.org/eitiguide

Yêu cầu 1 Có sự giám sát hiệu quả của Hội đồng các bên liên quan

Yêu cầu 2 Công bố các báo cáo EITI đúng thời hạn

Yêu cầu 3 Các báo cáo EITI bao gồm thông tin về thực trạng ngành công nghiệp

khai thác

Yêu cầu 4 Xây dựng các báo cáo EITI toàn diện bao gồm công bố đầy đủ của chính

phủ về các khoản thu từ ngành công nghiệp khai thác và công bố tất cả các khoản thanh thoán hữu hình cho chính phủ của các công ty dầu khí

và khai thác mỏ

Yêu cầu 5 Có quy trình đảm bảo đáng tin cậy áp dụng các chuẩn mực quốc tế

Yêu cầu 6 Báo cáo EITI phải toàn diện, được quảng bá một cách tích cực, cung cấp

rộng rãi, và đóng góp vào các thảo luận công khai

Yêu cầu 7 Hội đồng các bên liên quan tiến hành các bước hành động dựa trên các

bài học kinh nghiệm, xem xét các kết quả và tác động của việc thực hiện EITI

Tham gia của

xã hội dân sự TẠO MÔI TRƯỜNG THUẬN LỢI §1.3

Tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ sự tham gia tự do, đầy đủ và độc lập của xã hội dân sự

là nguyên lý cốt lõi của EITI Đó cũng là trọng tâm trong lý thuyết thay đổi như đã được nêu trong Nguyên tắc số 4 của EITI, rằng minh bạch trong lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên sẽ mang đến sự hiểu biết tốt hơn từ công chúng và “hiểu biết của công chúng về vấn đề thu - chi của chính phủ qua thời gian có thể đưa đến các tranh luận công khai và mang đến các lựa chọn thực tế và hợp lý cho mục tiêu phát triển bền vững.”

Ở những quốc gia thiếu môi trường thuận lợi cơ bản cho sự tham gia của xã hội dân sự

và không thể hiện cam kết cải tổ sẽ khó có thể triển khai quy trình có sự tham gia của các bên liên quan một cách có ý nghĩa và không gượng ép Nhìn chung, những quốc gia này sẽ không thể biến việc công khai trong EITI thành trách nhiệm giải trình cụ thể

và qua đó có thể cải thiện công tác quản lý và quản trị tài nguyên thiên nhiên vì lợi ích người dân

YÊU CẦU BẮT BUỘC §1.3

Một số yêu cầu của EITI về xã hội dân sự liên quan cụ thể đến quá trình EITI :

Xã hội dân sự phải tham gia đầy đủ, năng động và hiệu quả vào quá trình EITI (§1.3(a)) Đảm bảo không có sự cản trở đối với việc tham gia của xã hội dân sự vào quá trình EITI (§ 1.3 (c))

Chính phủ phải kiềm chế các hành động dẫn tới việc thu hẹp hoặc hạn chế tranh luận công khai liên quan đến việc triển khai EITI (§1.3(d))

Các bên liên quan phải được tham gia đáng kể vào công việc thiết kế, triển khai, giám sát và đánh giá quá trình EITI, và đảm bảo rằng quá trình EITI đóng góp thêm vào việc tranh luận công khai (§1.3(e)(ii))

Các bên liên quan phải có khả năng hoạt động độc lập và bày tỏ quan điểm mà không gặp phải bất cứ sự hạn chế, ép buộc hay đe dọa nào (§1.3(e)(iv))

Quá trình đề cử MSG phải độc lập và không bị ép buộc Các nhóm xã hội dân sự tham gia vào EITI với tư cách là thành viên của MSG phải độc lập với chính phủ và doanh nghiệp (§1.3(f)(ii))

Các yêu cầu khác của EITI đối với xã hội dân sự liên quan đến một phạm vi rộng lớn hơn, trong đó:

Phải có một môi trường thuận lợi cho sự tham gia của xã hội dân sự, tuân thủ theo luật pháp, các nguyên tắc quản lý và cả thực tiễn triển khai EITI (§1.3(b))

Phải tôn trọng các quyền cơ bản của xã hội dân sự và đại diện các công ty tham gia vào EITI, bao gồm nhưng không chỉ giới hạn thành viên trong hội đồng các bên liên quan (§1.3(b))

Các bên liên quan phải được tự do phát biểu về chủ đề minh bạch và các vấn đề tồn tại trong quản trị tài nguyên thiên nhiên (§1.3(e)(i))

TẠO MÔI TRƯỜNG THUẬN LỢI §1.3

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Xã hội dân sự cần phải đặt ra các mục tiêu rõ ràng và xác định các cải cách cụ thể đối với ngành khai khoáng Sau đó, họ phải giám sát tất cả các khía cạnh trong thực thi EITI (ví dụ như kế hoạch công tác, biên bản ghi nhớ, điều khoản cân đối và báo cáo cân đối) để đảm bảo rằng EITI hướng đến các ưu tiên chính sách (xem phần “Chính sách” trong Hướng dẫn này để biết thêm thông tin)

Xã hội dân sự cần phải tự lựa chọn các đại diện tham gia MSG Để đảm bảo tính hợp pháp, xã hội dân sự nên thiết lập các tiêu chí và quy trình minh bạch để lựa chọn các đại diện (ví dụ như năng lực, khả năng thu xếp thời gian, sự đa dạng của thành phần

đã bỏ phiếu chọn) Lý tưởng nhất, các đại diện tham gia nên đa dạng về vùng miền, chuyên môn, giới tính, v.v

Sự tham gia của xã hội dân sự vào quá trình EITI cần phải có sự phối hợp, tham vấn

và đòi hỏi một kế hoạch truyền thông thiết thực Các đại diện xã hội dân sự trong MSG cần thu thập ý kiến từ nhiều bên liên quan và đảm bảo rằng các quan điểm đó được xem xét trong quá trình EITI Các đại diện cần phải báo cáo lại cho các bên liên quan về kế hoạch và tiến trình EITI Các kinh nghiệm tốt nhất để cải thiện việc phối hợp và truyền thông bao gồm:

Trước các cuộc họp, các đại diện xã hội dân sự tham MSG cần phải gặp gỡ các thành viên xã hội dân sự khác để thảo luận về chương trình của MSG và thu thập các ý kiến đóng góp

Các đại diện xã hội dân sự có thể xây dựng danh sách thư điện tử hoặc thư tín

để đảm bảo các bên liên quan được thông báo thường xuyên về EITI và các vấn

đề liên quan Các bên liên quan cần phải thông báo về kết quả các cuộc họp bằng thư điện tử hoặc SMS và đảm bảo rằng các biên bản họp nhóm MSG được đăng tải công khai lên các website

Các đại diện xã hội dân sự tham gia MSG cần phải gặp gỡ các thành viên xã hội dân sự khác để báo cáo vắn tắt nội dụng và kết quả sau mỗi cuộc họp

Xã hội dân sự cần phải tham gia tích cực vào việc phổ biến báo cáo EITI để đảm bảo cung cấp thông tin cho các tranh luận công khai về quản trị công nghiệp khai thác Việc thành lập liên minh EITI có thể rất hữu ích Bằng cách làm việc cùng nhau, các

tổ chức xã hội dân sự sẽ tăng cường tầm ảnh hưởng, ngăn ngừa khả năng các bên khác sử dụng nhóm xã hội dân sự này chống lại nhóm kia và mở rộng phạm vi ảnh hưởng về mặt địa lý Việc thành lập liên minh cũng sẽ giúp việc trao đổi thông tin giữa các nhóm xã hội dân sự trở nên tốt hơn Các tổ chức xã hội dân sự cũng nên cân nhắc việc thành lập liên minh “Công khai các khoản chi trả” (Publish What You Pay)

ở cấp quốc gia, và qua đó sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để kết nối việc vận động giữa cấp quốc gia và cấp khu vực

Xã hội dân sự cần phải yêu cầu Hội đồng EITI Quốc tế trợ giúp nếu bị đe dọa Thủ tục

về sự tham gia của xã hội dân sự cũng đã quy định những nội dung liên quan đến cản trở chính sách đối với sự tham gia của xã hội dân sự một cách tự do và tích cực vào quá trình thực thi EITI, và các đại diện xã hội dân sự tham gia vào quá trình EITI

có được hưởng những quyền cơ bản đã được công nhận trong Tuyên ngôn Thế giới

về Quyền con người hay không

Môi trường thuận lợi đối với xã hội dân sự cần phải được đánh giá cẩn thận trên cơ

sở liên tục, bao gồm (1) khi một quốc gia đang nộp đơn để trở thành ứng viên EITI, (2) khi có một sự cố cụ thể chống lại một thành viên xã hội dân sự xảy ra tại quốc gia đang triển khai sáng kiến, và (3) khi một quốc gia đang trong quá trình xác minh để được công nhận là Tuân thủ Xã hội dân sự cần phải sắp xếp và thông báo về tất cả các mối quan tâm tại các thời điểm trên

Ngoài sự phối hợp trong liên minh, xã hội dân sự nên mở rộng kết nối với các liên minh phía chính phủ và doanh nghiệp Xã hội dân sự cần phải đánh giá xem các mối quan tâm của mình có phù hợp với các bên liên quan khác hay không và theo đuổi

việc thành lập liên minh với các thành phần khác nếu có thể.

Cần phải xây dựng các chương trình tăng cường năng lực cho xã hội dân sự và cần phân bổ nguồn lực cho nội dung này như một phần của kế hoạch thực hiện tổng thể của quốc gia

VÍ DỤ

Bantay Kita, liên minh các tổ chức xã hội dân sự, tổ chức phi chính phủ và các

cơ quan khoa học tại Philippines, đã tổ chức một hội thảo tập huấn và 5 hội thảo tham vấn ở cấp vùng để thông báo cho khối xã hội dân sự có quan tâm đến công nghiệp khai thác về EITI, đồng thời xây dựng các tiêu chí và quy trình lựa chọn đại diện chính thức của xã hội dân sự tham gia Hội đồng các bên liên quan về EITI ở Phillipines Khóa tập huấn và các hội thảo tham vấn hướng đến 4 mục tiêu:

1 Thông báo cho các tổ chức khác nhau (các cơ quan khoa học, tổ chức phi chính phủ, tổ chức nhân dân và các tổ chức cộng đồng khác) có quan tâm đối với lĩnh vực khai khoáng về các vấn đề liên quan đến EITI

2 Xây dựng chương trình nghị sự của xã hội dân sự về EITI thông qua hội thảo, sau khi xem xét kinh nghiệm của các quốc gia khác về EITI

3 Xác định các tiêu chí và quy trình để lựa chọn các đại diện xã hội dân sự chính thức tham gia MSG EITI của Philippines, thông qua một hội thảo phân các yêu cầu và nhu cầu của EITI cùng với tiêu chí cần thiết của ứng viên để đáp ứng được yêu cầu đó; và

4 Thiết lập một mạng lưới gắn kết chặt chẽ những đại diện xã hội dân sự sẽ hỗ trợ EITI bằng cách mở rộng số lượng thành viên và mạng lưới Bantay Kita

Dưới sự dẫn dắt bởi liên minh PWYP, một nhóm các tổ chức xã hội dân sự Nigeria đã xây dựng dựng được một liên minh với quy mô lớn hơn và sau đó liên minh này đã

ký Biên bản Ghi nhớ với EITI Nigeria nhằm hỗ trợ tăng cường năng lực cho xã hội dân sự

Grupo Propuesta Ciudadana là liên hiệp một số tổ chức xã hội dân sự Peru Liên hiệp này có vai trò giám sát tích cực trong lĩnh vực khai khoáng ở Peru Ngoài ra, liên hiệp này cũng hoạt động nhằm vận động và giám sát tính minh bạch trong các vấn

đề liên quan đến cấp phép, hợp đồng, quản lý nguồn thu, phân bổ ngân sách và quản trị cấp địa phương

THÔNG TIN BỔ SUNG

Liên minh Công khai Các khoản Chi Trả (PWYP) cấp quốc gia đã hoạt động như

cơ quan giám sát độc lập để đảm thực thi EITI một cách hiệu quả Thông tin cụ thể hơn về việc tham gia PWYP có thể được truy cập theo liên kết sau: http://www.publishwhatyoupay.org/en/about/join-coalition

Thủ tục EITI về tham gia của xã hội dân sự bao gồm các kiến nghị về sự tham gia của

xã hội dân sự trong EITI được xây dựng dựa trên các bài học từ việc triển khai ở cấp quốc gia Thủ tục này có trong phần 4 của Bộ Tiêu chuẩn EITI

Quản trị Hội đồng các bên liên quan HÌNH THÀNH VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA MSG §1.3(f) & (g)

Hội đồng các bên liên quan (MSG) đóng một vai trò quan trọng trong việc liên kết quá trình EITI với các vấn đề chính sách rộng hơn Để hoạt động hiệu quả, MSG phải được tổ chức một cách hợp lý, đảm bảo tính cam kết và tham vấn các bên liên quan

Các thành viên MSG có vai trò mấu chốt trong việc đặt ra các mục tiêu EITI, xây dựng

kế hoạch hành động, xác định phạm vi báo cáo, phê duyệt báo cáo và thực hiện đánh giá hàng năm

HÌNH THÀNH VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA MSG §1.3 (f) & (g)

YÊU CẦU BẮT BUỘC §1.3(f) & (g)

“Trong việc thành lập Hội đồng các bên liên quan, chính phủ phải:

i Đảm bảo rằng các lời mời tham gia hội đồng không hạn chế đối tượng và công khai minh bạch;

ii Đảm bảo rằng các bên liên quan cần có đại diện đầy đủ Điều này không có nghĩa là

họ cần phải được đại diện ngang nhau về số lượng Hội đồng các bên liên quan phải bao gồm các bên thích hợp, bao gồm nhưng không hạn chế: khu vực tư nhân, xã hội dân sự, các nhóm xã hội dân sự độc lập và xã hội dân sự khác như các cơ quan truyền thông, các đoàn thể và cơ quan chính phủ có liên quan, và cũng có thể bao gồm các đại biểu quốc hội Mỗi nhóm phải có quyền cử đại diện của mình, với lưu

ý hướng đến đảm bảo có sự tham gia đa dạng và đa phương Quá trình đề cử phải được diễn ra độc lập và tự do, không bị bất cứ đề nghị cưỡng ép nào Các nhóm xã hội dân sự tham gia vào EITI như là các thành viên của hội đồng các bên liên quan phải được hoạt động, và theo nghĩa về mặt chính sách, độc lập với chính phủ và/hoặc các công ty;

iii Đảm bảo rằng các quan chức chính phủ cấp cao có đại diện trong hội đồng các bên liên quan, và

iv Xem xét thiết lập địa vị pháp lý của hội đồng.”

a) “Hội đồng các bên liên quan phải thông qua Điều khoản tham chiếu công khai rõ ràng (ToRs) cho công việc của mình Các điều khoản tham chiếu tối thiểu bao gồm các quy định về:

Vai trò, trách nhiệm và quyền hạn của hội đồng các bên liên quan:

i Thành viên của hội đồng các bên liên quan cần phải có năng lực thực hiện nhiệm

vụ của mình

ii Hội đồng các bên liên quan nên thực hiện các hoạt động thông tin hiệu quả với các nhóm xã hội dân sự và các công ty Hội đồng cũng cần phổ biến rộng rãi các thông tin công cộng từ kết quả của quá trình thực hiện EITI, ví dụ như báo cáo EITI

iii Thành viên của hội đồng các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ với các nhóm đối tượng mà mình đại diện.

Phê duyệt kế hoạch hoạt động, báo cáo EITI và báo cáo hoạt động thường niên:

iv Hội đồng các bên liên quan cần phải phê duyệt kế hoạch hoạt động hàng năm, quyết định bổ nhiệm người điều hành độc lập, các điều khoản tham chiếu cho người điều hành độc lập, báo cáo EITI và báo cáo hoạt động thường niên

v Hội đồng các bên liên quan phải giám sát quá trình báo cáo EITI và tham gia vào quá trình thẩm định theo như mô tả ở chương 3

Quy tắc quản trị nội bộ và thủ tục:

vi EITI đòi hỏi có quá trình ra quyết định có sự tham gia của nhiều bên trong suốt quá trình thực hiện, với mỗi bên được coi là một đối tác Hội đồng các bên liên quan cần thống nhất các thủ tục đề cử và thay đổi đại diện, ra quyết định, thời gian thực hiện nhiệm vụ và tần suất của các cuộc họp

vii Cần có thông báo đầy đủ trước về các cuộc họp và gửi kịp thời các văn bản trước khi các cuộc tranh luận và phê chuẩn diễn ra

viii Hội đồng các bên liên quan phải có ghi chép bằng văn bản các cuộc thảo luận và quyết định của mình.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Các tổ chức xã hội dân sự cần lựa chọn người đại diện tham gia Hội đồng các bên liên quan thông qua các cơ chế minh bạch

Hội đồng các bên liên quan cần thiết lập các điều khoản tham chiếu trong đó quy định vai trò và trách nhiệm của các thành viên, bao gồm các yêu cầu tham dự, các quy trình ra quyết định, yêu cầu tham vấn các tổ chức mình đại diện và giới hạn các nhiệm kỳ

Các thành viên của Hội đồng các bên liên quan nên tuân thủ theo các quy tắc đạo đức của EITI bao gồm các vấn đề liên quan đến công tác phí

Các thành viên của Hội đồng các bên liên quan nên tham gia tích cực vào tất cả các phần của quá trình EITI, bao gồm xây dựng kế hoạch hành động quốc gia, xác định phạm vi của quá trình EITI, xây dựng điều khoản tham chiếu để lựa chọn cơ quan đối chiếu, giám sát việc chuẩn bị báo cáo EITI, giám sát quá trình xây dựng báo cáo EITI, phân tích báo cáo EITI, đưa ra khuyến nghị, phổ biến kết quả và thúc đẩy tranh luận Các tài liệu cần thiết để Hội đồng các bên liên quan thực hiện vai trò của mình, như

dự thảo điều khoản tham chiếu hoặc dự thảo báo cáo nên được cung cấp đầy đủ và đúng thời gian đến tất cả các thành viên hội đồng để họ có thể tham vấn ý kiến các

tổ chức mình đại diện trước khi ra quyết định

Sự bất đối xứng về quyền lực thường đặt các thành viên của xã hội dân sự vào vị trí bất lợi Vì vậy, khả năng mất cân bằng giữa các bên liên quan trong Hội đồng cần phải được xem xét xử lý Sự cân bằng về mặt số lượng giữa ba thành phần đại diện trong Hội đồng tạo nền tảng cho sự bình đẳng, hợp tác và có thể là yếu tố rất quan trọng trong việc xây dựng lòng tin giữa các bên liên quan Một quy trình ra quyết định có sự đồng thuận và việc bỏ phiếu chỉ được tiến hành khi không đạt được đồng thuận cũng sẽ góp phần tăng cường sự hợp tác Và nếu việc bỏ phiếu được tiến hành, cần phải đảm bảo quá trình này không bị kiểm soát bởi bên nào Số phiếu được quyền bầu cần phân chia đều giữa ba thành phần đại diện, dù họ không cân bằng về mặt số lượng

Các tiểu ban có thể giúp phân chia khối lượng công việc và đảm bảo một mức độ chuyên môn hóa nhất định giữa các thành viên hội đồng Đồng thời, việc lựa chọn các thành viên tiểu ban đôi khi được dùng để loại bỏ các ý kiến chỉ trích về các chủ

đề nhạy cảm Ở mức tối thiểu, mỗi bên cần phải có đại diện tham gia các tiểu ban

VÍ DỤ

Ghana đã xây dựng cấu trúc quản trị Hội đồng các bên liên quan, bao gồm các tiểu ban phụ trách từng lĩnh vực cụ thể như dưới đây:

THÔNG TIN BỔ SUNG

PWYP đang trong quá trình xây dựng hướng dẫn quản trị MSG

Thứ trưởng Bộ Tài chính

Thứ trưởng Bộ Khai khoáng

Các thành viên của Ban chỉ đạo quốc gia

Cấp quyền ĐĂNG KÝ GIẤY PHÉP §3.9 CẤP GIẤY PHÉP §3.10 SỞ HỮU LỢI ÍCH §3.11 & §3.6(c)

CÔNG KHAI HỢP ĐỒNG §3.12

Các quyết định chính sách liên quan đến trao quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên vừa có thể đặt cơ sở cho việc quản lý tốt lĩnh vực khai thác vừa có thể đưa đất nước vào tình trạng lạm dụng tài nguyên Các thách thức quản trị liên quan đến việc phân bổ

quyền bao gồm việc hối lộ quan chức đề dành quyền khai thác; giấy phép hoặc/và hợp đồng được cấp cho những cá nhân liên quan đến chính trị; bị mất các lợi ích kinh tế và

xã hội do đàm phán kém về các điều khoản liên quan đến chế độ tài chính kinh tế và xã hội; và thiếu giám sát trong việc xây dựng các điều khoản hợp đồng.

Giấy phép và hợp đồng sẽ cụ thể hóa các cam kết giữa chính phủ và các doanh nghiệp

trong đó có xác định những lợi ích mà xã hội có được từ khai thác tài nguyên Và người dân cần phải được tiếp cận với những thỏa thuận đó để hiểu về các điều khoản và giám sát xem các điều khoản đó đã được thực hiện hay chưa Công bố thông tin về các bên được cấp phép, bao gồm các chủ sở hữu lợi ích của công ty khai khoáng, sẽ góp phần phòng ngừa các tiêu cực trong quá trình cấp phép

Việc công khai thông tin về nội dung này thông qua báo cáo EITI sẽ đóng góp cho tiến trình cải tổ bao gồm việc xây dựng các vòng đấu thấu một cách công khai và cạnh tranh

để trao quyền khai thác; quy định cụ thể các nghĩa vụ đối với địa phương trong các hợp

đồng; và tăng cường sự giám sát của quốc hội trước và sau khi ký hợp đồng.

EITI yêu cầu các quốc gia công bố thông tin cơ bản về từng giấy phép thăm dò và khai thác Qua đó, công chúng có thể biết được số lượng giấy phép, vị trí các mỏ và thông tin

về các công ty đang sở hữu giấy phép Các thông tin trên cũng cần được cập nhật và duy trì như một yêu cầu cơ bản đối với công tác quản trị ngành công nghiệp khai thác

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.9(a)/(b)/(c)

a) “Các quốc gia thực hiện EITI phải duy trì hệ thống đăng ký hoặc địa bạ công khai cùng các thông tin cập nhật và toàn diện liên quan đến mỗi giấy phép thuộc về các công ty trong báo cáo EITI:

i Bên được cấp giấy phép

ii Tọa độ của khu vực được cấp phép

iii Ngày nộp đơn, ngày được cấp phép và thời hạn của giấy phép

iv Trong trường hợp giấy phép sản xuất, cần có thông tin về loại hàng hóa được sản xuất.”

Trong ngữ cảnh này, khái niệm giấy phép “đề cập đến bất kỳ giấy phép, văn bản cho thuê, chứng thư, văn bản chấp thuận, hoặc nhượng quyền mà chính phủ cấp cho các công ty hoặc cá nhân quyền được thăm dò hoặc khai thác dầu mỏ, khí đốt và/hoặc tài nguyên khoáng sản”

ĐĂNG KÝ GIẤY PHÉP §3.9

“Hệ thống quản lý cấp phép hoặc địa bạ phải cần bao gồm thông tin về giấy phép được cấp cho tất cả các loại hình pháp nhân, bao gồm công ty, cá nhân hoặc các nhóm không được đưa vào trong báo cáo EITI Nghĩa là các khoản chi trả của các đối tượng này nằm dưới ngưỡng đã được thống nhất phải báo cáo.”

“Khi thông tin được nêu trong 3.9 (b) trên đây đã được công bố công khai, báo cáo EITI

có thể đề cập đến nguồn tham khảo này Trong trường hợp chưa có hệ thống quản lý cấp phép hoặc địa bạ hoặc chưa hoàn chỉnh, báo cáo EITI nên công khai những khoảng trống trong các thông tin công bố và ghi nhận những nỗ lực để củng cố các hệ thống này Trong thời gian này, bản thân báo cáo EITI nên bao gồm các thông tin nêu trong 3.9 (b) trên đây”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Khi giấy phép được giao cho một tập đoàn, cần phải công khai thông tin về mức độ

sở hữu của từng đối tác và thành viên đang giữ vai trò điều hành

Công khai các thông tin liên quan khác về mỗi giấy phép như chủ sở hữu lợi ích của công ty được cấp phép, các hợp đồng liên quan đến giấy phép, mức độ khai thác và các khoản nộp ở cấp dự án

Cơ sở dữ liệu nên được xây dựng với một giao diện hệ thống thông tin địa lý cho phép vẽ các tọa độ trên một bản đồ địa lý hoặc địa hình

Cộng hòa Congo có một hệ thống thông tin địa chính khoáng sản trực tuyến và được cập nhật hàng tháng Hệ thống này bao gồm các bản đồ và thông tin chi tiết khác như loại giấy phép, ngày cấp, ngày hết hạn, tên các bên liên quan, khu vực cấp phép

và các loại khoáng sản

Chính phủ Peru thực hiện công khai các hồ sơ đề nghị cấp phép trước khi ra quyết định Khi được cấp phép, các giấy phép phải được đăng trên một công báo chính thức trước khi có hiệu lực

Bộ Tài nguyên khoáng sản Mozambique

có một cổng thông tin địa chính khai khoáng cho phép người dùng nhấp chuột lên một điểm hoặc hợp đồng hiển thị bản đồ để xem thông tin chi tiết hoặc

có thể tìm kiếm theo mã điểm, tên doanh nghiệp hoặc tên hợp đồng Tuy nhiên, các hợp đồng không được công bố

THÔNG TIN BỔ SUNG

Nguyên tắc 4 trong Hiến chương Tài nguyên Thiên nhiên5 nêu ra các nguyên tắc quan trọng của cơ chế cấp phép

5 Bản dịch tiếng Việt bản HIến

chương Tài nguyên Thiên

nhiên có tại www.nature.

org.vn/vn hoặc www.issuu.

com/PanNature (ghi chú

của PanNature)

Tiêu chuẩn EITI yêu cầu công khai các thông tin cơ bản về cách thức cấp quyền khai thác.

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.10(a)-(c)

§3.10(a) “Các quốc gia thực hiện EITI cần phải công khai thông tin liên quan đến việc cấp hoặc chuyển nhượng giấy phép liên quan đến các công ty có trong báo cáo của EITI, bao gồm: thuyết minh quá trình chuyển hoặc trao giấy phép, tiêu chuẩn kỹ thuật và tài chính được sử dụng, thông tin về bên được cấp hoặc nhượng giấy phép, bao gồm cả các thành viên tập đoàn (nếu có), và bất kỳ sai lệch đáng kể nào so với các khung pháp lý và quy định áp dụng trong quản lý chuyển giao và cấp giấy phép.”

§3.10(b) “Trường hợp giấy phép được cấp thông qua quy trình đấu thầu trong kỳ kế toán của báo cáo EITI, chính phủ cần phải công khai danh sách các bên tham gia đấu thầu

và các tiêu chí dự thầu.”

§3.10(c) “Trong trường hợp các thông tin cần thiết nêu ra trong mục 3.10 (a) và 3.10 (b) trên đây đã được công bố công khai, báo cáo EITI có thể dẫn dưới dạng tài liệu tham khảo hoặc liên kết trong nội dung.”

YÊU CẦU KHUYẾN KHÍCH §3.10(d)

“Hội đồng các bên liên quan có thể bổ sung thêm thông tin về việc phân bổ giấy phép trong báo cáo EITI, bao gồm bình luận về hiệu lực và hiệu quả của các hệ thống này.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Các quốc gia đang triển khai sáng kiến nên công khai tất cả các thông tin được khuyến khích tại điều §3.10(d)

Các quốc gia đang triển khai sáng kiến nên công khai lý do từ chối đối với từng hồ

sơ đăng ký giấy phép

Các quốc gia đang triển khai sáng kiến nên công khai các mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình đấu thầu

Các quốc gia đang triển khai sáng kiến nên công khai các điều khoản chính của hợp đồng trúng thầu

Các Báo cáo EITI nên công khai cả các điều kiện đặc biệt liên quan đến việc cấp giấy phép, ví dụ như yêu cầu công ty nhận giấy phép phải chọn một đối tác địa phương, phân bổ vốn cho các công ty nhà nước, hoặc đầu tư vào các dự án hạ tầng

VÍ DỤ

Bộ Đất đai, Mỏ và Năng lượng Liberia công bố thông tin về số lượng hồ sơ thầu đã nhận, các yêu cầu đấu thầu và trúng thầu Tuy nhiên, việc công khai chỉ được thực hiện sau khi giấy phép đã được cấp EITI Liberia cũng thực hiện kiểm toán hậu cấp phép nhằm đánh giá việc chuyển nhượng, hợp đồng, cấp giấy phép và các quyền tương tự có tuân thủ luật pháp Liberia hay không

CẤP PHÉP §3.10

SỞ HỮU LỢI ÍCH §3.11 & §3.6(c)

Chính phủ Trinidad và Tobago công bố thông tin về quá trình cấp giấy phép, giấy phép và vị trí khai thác sau khi quá trình thầu kết thúc

Đối với trường hợp Brazil, Cơ quan Dầu khí và Nhiên liệu sinh học Quốc gia (ANP) công bố các thông tin rộng rãi về kết quả của quá trình cấp phép, bao gồm tổng số lượng hồ sơ dự thầu, các hồ sơ trúng thầu, các hợp đồng và vị trí, thời hạn, thuế tài nguyên và các nghĩa vụ thuế khác ANP công bố các thông tin này trên trang web của mình, trên các báo chính thống và các phương tiện truyền thông

THÔNG TIN BỔ SUNG

Nguyên tắc 4 trong Hiến chương Tài nguyên thiên nhiên nhấn mạnh tầm quan trọng của tính cạnh tranh trong việc cấp phép như là một cơ chế hiệu quả nhằm đảm bảo tính công minh

EITI khuyến nghị công khai tên các cá nhân là chủ sở hữu thực sự của các công ty hơn

là chỉ nêu tên của công ty Việc công khai các thông tin này có thể giúp hạn chế nguy cơ mẫu thuẫn quyền lợi (ví dụ về một công ty dầu khí thuộc sở hữu của một chính trị gia

đã được cấp quyền khai thác đối với một mỏ dầu rất có giá trị) và trốn thuế (ví dụ về việc

sử dụng công ty vỏ bọc có trụ sở ở khu vực miễn thuế)

YÊU CẦU KHUYẾN KHÍCH § 3.11 (a) và § 3.11 (b)

§3.11(a) “Các quốc gia thực hiện EITI nên duy trì hệ thống danh bạ công khai các chủ sở hữu lợi ích của các doanh nghiệp tham gia đấu thầu triển khai hoặc đầu tư vào các hoạt động của ngành công nghiệp khai thác, bao gồm thông tin về chủ sở hữu lợi ích và mức

độ sở hữu Trong trường hợp những thông tin này đã được công khai, ví dụ như thông qua hồ sơ của các cơ quan quản lý doanh nghiệp hoặc cơ quan quản lý thị trường chứng khoán, báo cáo EITI nên có hướng dẫn cụ thể về cách truy cập những thông tin này.”

§3.11(b) “Đối với trường hợp chưa có hệ thống danh bạ hoặc chưa hoàn thiện, quốc gia thực hiện EITI nên yêu cầu các doanh nghiệp tham gia vào quá trình EITI cung cấp những thông tin này để bổ sung vào báo cáo EITI.”6

Sở hữu lợi ích được định nghĩa như sau:

“Một chủ sở hữu lợi ích đối với một doanh nghiệp là người trực tiếp hay gián tiếp sở hữu hoặc kiểm soát hoạt động doanh nghiệp

Khi xác định chủ sở hữu lợi ích, Hội đồng các bên liên quan cần thống nhất định nghĩa về chủ sở hữu lợi ích Định nghĩa phải phù hợp với điều 3.11(d)(i) ở trên và có xem xét đến các tiêu chuẩn quốc tế cũng như quy định pháp luật liên quan của quốc gia

Các doanh nghiệp đã niêm yết, bao gồm cả các công ty con thuộc toàn quyền sở hữu, không nhất thiết phải công khai thông tin về chủ sở hữu

Đối với công ty liên doanh, mỗi đơn vị cá thể nên công khai chủ sở hữu lợi ích, trừ trường hợp công ty đó đã được niêm yết công khai hoặc là công ty con thuộc sở hữu toàn phần của công ty đã niêm yết như đã nêu trong mục 3.11(d)(iii) Các đơn vị cá thể này phải chịu trách nhiệm về độ chính xác của thông tin được cung cấp.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Báo cáo EITI nên bao gồm tất cả các thông tin đã được khuyến nghị trong mục §3.11(a)

và §3.11(b)

Báo cáo EITI nên bao gồm các thông tin về quyền sở hữu hợp pháp và cấu trúc kiểm soát của từng doanh nghiệp (ví dụ: quyền lực điều hành cơ bản, biên bản ghi nhớ và các điều khoản liên kết) cũng như danh sách các giám đốc/ cán bộ cao cấp

Báo cáo EITI nên bao gồm tên doanh nghiệp, giấy tờ thành lập và địa chỉ đăng ký của văn phòng

Báo cáo EITI nên bao gồm thông tin về hình thức và tình trạng pháp lý của mỗi công ty

Báo cáo EITI nên bao gồm một bản danh sách các cổ đông đăng ký bằng hoặc nhiều hơn 5% số cổ phần ứng với mỗi công ty, trong đó chứa tên và địa chỉ của các cổ đông;

số lượng cổ phiếu nắm giữ; và loại cổ phiếu (bao gồm cả các quyền biểu quyết liên quan)

Báo cáo EITI nên chỉ ra những cá nhân liên quan đến chính trị (PEPs) được hưởng lợi trong mỗi giấy phép hay hợp đồng, và các quy định hạn chế của quốc gia đối với các

cá nhân này PEPs, bao gồm các quan chức quản lý các quỹ tài nguyên thiên nhiên và làm việc tại các doanh nghiệp nhà nước, cần phải được yêu cầu công khai các thông tin về lợi ích của họ tại các hoạt động hay dự án khai khoáng

THÔNG TIN BỔ SUNG

Tổ chức hành động Tài chính (Financial Action Task Force - FATF) là cơ quan liên chính phủ được thành lập vào năm 1989 FATF đã xây dựng một loạt các khuyến nghị, bao gồm khuyến nghị cung cấp thông tin về sở hữu lợi ích cho các cơ quan giám sát thực thi pháp luật Các khuyến nghị của FATF được áp dụng bởi hơn 180

6 Kỳ họp HĐQT EITI lần thứ

22 đã thống nhất rằng trong

tương lai, EITI sẽ yêu cầu

công bố thông tin về chủ

sở hữu lợi ích Trên cơ sở

thí điểm thành công, HĐQT

EITI sẽ xây dựng các điều

khoản chi tiết để thực hiện

quan điểm này từ thời điểm

01/01/2016.

quốc gia, trong đó có 29 quốc gia đang triển khai EITI, thông qua một mạng lưới toàn cầu của các cơ quan thành viên khu vực

“Các công ty ẩn danh: Vấn đề sở hữu lợi ích trong các công ty ẩn danh là rào cản lớn trong cuộc chiến chống lại đói nghèo như thế nào” Tổ chức Nhân chứng Toàn cầu (Global Witness), 2013,

http://www.globalwitness.org/sites/default/files/library/Anonymous%20Companies%20Global%20Witness%20briefing.pdf

“Lợi nhuận ống”, Publish What You Pay Na Uy,

http://www.publishwhatyoupay.org/sites/publishwhatyoupay.org/files/FINAL%20pp%20norway.pdf

“Các công ty dầu khí tại các thị trường mới nổi: Tình dục an toàn tại Nigeria”, The Economist, tháng 6 năm 2013, http://www.economist.com/news/business/21579469-court-documents-shed-light-manoeuvrings-shell-and-eni-win-huge-nigerian-oil-block

“Hội nghị thượng đỉnh G8: Chương trình Minh bạch”, The Economist, tháng 6 năm 2013,

envisages-world-tax-compliance-and-clear-corporate-ownership

http://www.economist.com/news/international/21579452-britains-leader-CÔNG KHAI HỢP ĐỒNG §3.12

Công khai hợp đồng và giấy phép là một trong những bước quan trọng nhất mà các quốc gia triển khai EITI có thể thực hiện để thúc đẩy trách nhiệm giải trình trong công tác quản lý lĩnh vực khai khoáng Minh bạch các điều khoản hợp đồng sẽ thúc đẩy niềm tin

và các mối quan hệ có tính xây dựng hơn giữa người dân, chính phủ và doanh nghiệp Việc công khai mở rộng cơ hội để các bên liên quan tham gia vào quá trình giám sát và qua đó thúc đẩy triển khai dự án một cách hiệu quả và có trách nhiệm Nội dung này cũng giúp tăng cường tính hữu dụng của toàn bộ thông tin khác trong EITI bằng cách cung cấp bối cảnh phục vụ việc tìm hiểu và phân tích về nguồn thu cũng như các dữ liệu khác

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.12(b)

“Báo cáo EITI phải nêu rõ chính sách của chính phủ về công khai thông tin hợp đồng

và giấy phép liên quan đến quản trị hoạt động thăm dò và khai thác dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản Phần thông tin này bao gồm các quy định pháp luật có liên quan, thông lệ công khai thông tin và bất kỳ nỗ lực cải cách nào nằm trong kế hoạch hoặc đang tiến hành.”

Thuật ngữ “hợp đồng” có nghĩa là:

“Văn bản đầy đủ của các hợp đồng, nhượng quyền, thỏa thuận phân chia sản phẩm hoặc thỏa thuận khác được cấp hoặc ký kết bởi chính phủ với các điều khoản gắn liền với việc khai thác dầu khí và tài nguyên khoáng sản

Văn bản đầy đủ của các phụ lục, hợp đồng bổ sung, hoặc hợp đồng sửa đổi, trong đó thiết lập các chi tiết liên quan đến quyền khai thác được mô tả trong 3.12 (c) (i) hoặc việc thi hành của các quyền đó

Văn bản đầy đủ của những thay đổi hoặc sửa chữa bất kỳ đối với các tài liệu được

mô tả trong 3.12 (c) (i) và 3.12 (c) (ii).”

Thuật ngữ “giấy phép” có nghĩa là:

“Các văn bản đầy đủ của các giấy phép, hợp đồng cho thuê, chứng thư, văn bản cho phép theo đó chính phủ cấp cho một hoặc nhiều công ty hoặc cá nhân quyền khai thác dầu mỏ, khí đốt và/hoặc tài nguyên khoáng sản

Văn bản đầy đủ của các phụ lục, điều khoản bổ sung, hoặc điều khoản sửa đổi thiết lập các chi tiết liên quan đến quyền khai thác được mô tả trong 3.12 (d) (i) hoặc việc thi hành các quyền đó

Văn bản đầy đủ của những thay đổi hoặc sửa chữa bất kỳ cho các tài liệu được mô

tả trong 3.12 (d) (i) và 3,12 (d) (ii).”

“Trong trường hợp có thể, báo cáo EITI nên cung cấp tổng quan về các hợp đồng và giấy phép đã được công bố, bao gồm tham chiếu hoặc liên kết đến địa điểm các tài liệu này được công bố.”

YÊU CẦU KHUYẾN KHÍCH §3.12(a)

“Các quốc gia thực hiện EITI được khuyến khích công bố bất cứ hợp đồng và giấy phép cùng các điều khoản kèm theo hoạt động khai thác dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Các quốc gia đang triển khai sáng kiến nên công khai tất cả các thông tin được khuyến khích tại §3.12(a)

Nên công khai các hợp đồng và giấy phép quy định các điều khoản đối với cả việc thăm dò và khai thác

Theo yêu cầu §3.12(c), các quốc gia đang triển khai EITI nên công khai văn bản đầy

đủ và không chỉnh sửa của các hợp đồng Tại hầu hết các quốc gia, các hợp đồng thăm dò và khai thác không chỉnh sửa được công khai từ phía chính phủ (như Afganistan, Congo - Brazzaville, Cộng hòa Congo, Ghana, Liberia, Mauritania, Peru và Hoa Kỳ) và bởi các công ty (ví dụ: Rio Tinto, BP, Tullow, Kosmos, …) Nghiên cứu (www.revenuewatch.org/contractsconfidential) về 150 hợp đồng dầu khí và khai khoáng cho thấy rằng những hợp đồng này thường không có các thông tin nhạy cảm về mặt thương mại Nếu cho phép, việc chỉnh sửa hợp đồng chỉ nên áp dụng cho một

số trường hợp đặc biệt khi hợp đồng bao hàm điều khoản ngoài những điều khoản thông thường, có thể tiết lộ bí mật thương mại có thể gây hại cho lợi ích của các bên Thậm chí trong trường hợp đó (và phản ánh hướng dẫn của IFC), việc chỉnh sửa không nên ảnh hưởng đến các thông tin cần thiết đảm bảo việc hiểu đầy đủ các điều khoản, điều kiện phục vụ khai thác tài nguyên

Các quốc gia đang triển khai EITI nên công khai tất cả các hợp đồng đang có hiệu lực

và các hợp đồng mới ngay sau khi ký kết

Các quốc gia đang triển khai EITI nên xây dựng chiến lược giáo dục và đối thoại công khai song song với việc công bố hợp đồng Các nước đang triển khai EITI có thể

tổ chức các diễn đàn công khai để trình bày về các điểm chính trong các hợp đồng quan trọng và thu hút ý kiến công luận về các chiến lược giám sát Các quốc gia cũng

có thể tóm tắt và giải thích các điều khoản hợp đồng một cách dễ hiểu cho các bên không có chuyên môn, như chính phủ Guinea đã thực hiện

Các hợp đồng nên được công khai trên một trang thông tin ổn định, cho phép truy cập miễn phí và ẩn danh Báo cáo EITI nên cung cấp đường dẫn đến trang tin đó Như vậy, người dân có thể dễ dàng truy cập đến các hợp đồng mà không sợ bất cứ sự đe dọa nào

Chính phủ Peru thực hiện xuất bản trực tuyến các tài liệu gồm các hợp đồng dầu mỏ tại quốc gia này.

THÔNG TIN BỔ SUNG

Nguyên tắc 3 trong Hiến chương Tài nguyên thiên nhiên nhấn mạnh tầm quan trọng của điều khoản hợp đồng trong việc đảm bảo lợi ích từ khai thác tài nguyên thiên nhiên Ngoài ra, Nguyên tắc 4 nhấn mạnh tính cạnh tranh trong việc phân bổ các hợp đồng như một cơ chế hiệu quả để đảm bảo giá trị và tính toàn vẹn

“Bí mật Hợp đồng: Chấm dứt các thỏa thuận bí mật trong ngành công nghiệp khai thác”, RWI, 2009,

http://www.revenuewatch.org/sites/default/files/RWI-Contracts-Confidential.pdf “Khuôn khổ bền vững IFC - Chính sách và các tiêu chuẩn bền vững về mặt môi trường

và xã hội - Chính sách Tiếp cận Thông tin”, Tập Đoàn Tài chính Quốc tế, tháng 1 năm

2012, http://www.ifc.org/wps/wcm/connect/b9dacb004a73e7a8a273fff998895a12/IFC_Sustainability_+Framework.pdf?MOD=AJPERES

Các nguyên tắc ký kết hợp đồng công khai toàn cầu: Hiệp hội Ký kết Hợp đồng Công khai đã tạo điều kiện cho quá trình tư vấn toàn cầu nhằm tạo nên một bộ các nguyên tắc toàn cầu nhằm hướng dẫn các bên đang tìm kiếm để thúc đẩy ký kết hợp đồng công khai trên toàn thế giới Các nguyên tắc này phản ánh các chuẩn mực và thực tiễn tốt nhất trên thế giới liên quan đến việc công khai và tham gia ký kết hợp đồng công khai

Hướng dẫn của IMF về Minh bạch nguồn thu từ tài nguyên, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, 2007

EITI Liberia thực hiện xuất bản các tài liệu quan trọng trực tuyến, bao gồm các hợp đồng, chuyển nhượng và các thỏa thuận liên quan đến lĩnh vực khai khoáng, nông lâm nghiệp và dầu mỏ

Dữ liệu sản xuất HOẠT ĐỘNG THĂM DÒ §3.3 TỔNG SẢN LƯỢNG §3.5(a) & §3.4(e)

TỔNG XUẤT KHẨU §3.5 (b)

Khối lượng và giá trị sản xuất là một yếu tố quan trọng quyết định mức thu chính phủ

mà quốc gia nhận được từ hoạt động khai thác Thiếu thông tin về sản lượng có thể dẫn

đến việc chi trả thấp.

Thông tin về tình trạng và vị trí của các hoạt động thăm dò là là điểm mấu chốt đối với công tác dự đoán dài hạn Khối lượng và giá trị sản xuất đặt các số liệu nguồn thu có trong báo cáo EITI vào bối cảnh cụ thể Thông tin về xuất khẩu có thể bổ sung một cách

toàn diện hơn về bức tranh quy mô ngành

Báo cáo EITI về nội dung này này có thể góp phần hỗ trợ các nỗ lực cải cách như chính sách chống trốn thuế và cải thiện công tác dự báo thu ngân sách

Các dòng thu quan trọng và các vấn đề cộng đồng thường gắn liền với các hoạt động thăm dò

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.3

“Báo cáo EITI nên cung cấp thông tin tổng quan về ngành công nghiệp khai thác, kể cả các hoạt động thăm dò quy mô lớn.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Thông tin về các hoạt động thăm dò nên được phân tách theo loại quặng, công ty và

Zambia thực hiện công khai các bản đồ trực tuyến về các hoạt động thăm dò, bao gồm thông tin về loại khoáng sản và khu vực thăm dò.

THÔNG TIN BỔ SUNG

Nguyên tắc 5 trong Hiến chương Tài nguyên thiên nhiên cũng nhấn mạnh rằng các quyết định thăm dò hay phát triển cần được thông báo với những hiểu biết đầy đủ về các hệ lụy tiềm ẩn về mặt kinh tế, môi trường và xã hội, thường thông qua quá trình đánh giá tác động ở quy mô chiến lược hoặc quy mô dự án

TỔNG SẢN LƯỢNG §3.5(a) & §3.4(e)

Công khai thông tin về khối lượng và giá trị sản xuất giúp bối cảnh hóa các số liệu doanh thu có trong báo cáo EITI

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.5(a) & §3.4(e)

§3.5(a) “Báo cáo EITI phải công khai dữ liệu sản xuất cho năm tài chính trong kỳ, bao gồm tổng khối lượng sản xuất và giá trị sản xuất theo loại mặt hàng, và trong trường hợp có thể, phân theo địa phương/khu vực.”

§3.4(e) “Báo cáo EITI phải công khai thông tin, nếu có, về đóng góp của ngành công nghiệp khai thác cho nền kinh tế trong năm tài chính trong kỳ báo cáo EITI Thông tin này bao gồm … vùng / khu vực sản xuất tập trung chính.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Các báo cáo EITI cũng nên công khai tổng khối lượng ước tính của từng loại khoáng sản đối với các phần trữ lượng đã được phê duyệt

Thông tin về sản xuất nên được phân tách theo công ty và dự án, và theo các phân nhóm quặng chính (ví dụ: phân theo mức chất lượng đối với sản phẩm dầu thô)

Để có thể so sánh, số liệu nên được công khai đối với năm báo cáo cùng với ít nhất một năm trước đó

Thông tin về từng giai đoạn khai thác mỏ ở từng khu vực cũng cần được cung cấp

để có thể phân tích rõ hơn mối quan hệ giữa mức độ khai thác và mức thu

Nguồn thông tin về dữ liệu sản lượng nên được đưa vào Báo cáo EITI Phương pháp

và mức giá được sử dụng để tính toán giá trị sản xuất và khối lượng xuất khẩu cũng nên được giải thích một cách đầy đủ

Đặc biệt tại quốc gia đang phải đối mặt với những thách thức trong việc giới hạn và kiểm soát mức độ khai thác, Báo cáo EITI nên công khai và đối chiếu các hạn mức vật lý

Tại Mông Cổ, Bộ Tài nguyên Khoáng sản và Năng lượng công khai số liệu về khai thác khoáng sản theo từng tháng Bộ Tài chính công bố số liệu về khai thác khoáng sản theo năm đối với từng công ty

Tại Đông Timo, báo cáo ngân sách của Bộ Tài chính bao gồm dữ liệu về khối lượng sản xuất, giá cả, giá trị xuất khẩu, và từng dòng thu tài chính Cơ quan Dầu khí Quốc gia cũng xuất bản lượng thông tin đáng kể về ngành dầu khí, bao gồm trữ lượng, khối

lượng sản xuất và đầu tư Tuy nhiên, những dữ liệu trên chưa được tổ chức một cách

hệ thống Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính công bố các khoản thu vào Quỹ Dầu khí Bộ Tài chính cũng phân tách dòng thu từ dầu khí và các dòng thu từ các nguồn khác

THÔNG TIN BỔ SUNG

Theo Nguyên tắc 3 trong Hiến chương Tài nguyên thiên nhiên, việc xây dựng hệ thống tài chính tốt sẽ cho phép chính phủ chia sẻ lợi nhuận và đảm bảo các dòng thu tối thiểu trong tất cả các thời kỳ khai thác

TỔNG XUẤT KHẨU §3.5(b)

Tiêu chuẩn EITI yêu cầu công khai các thông tin cơ bản về khối lượng và giá trị xuất khẩu

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.5(b)

Báo cáo EITI phải công khai “tổng khối lượng xuất khẩu và giá trị xuất khẩu theo loại mặt hàng, và trong trường hợp có thể, phân theo địa phương/khu vực xuất xứ.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Để có thể so sánh, các số liệu nên được công khai trong năm báo cáo cùng với ít nhất một năm trước đó

Nguồn dữ liệu về xuất khẩu nên được đưa vào Báo cáo EITI cùng với công thức được

sử dụng để tính toán giá trị xuất khẩu

Các báo cáo có thể bao gồm thông tin về thị trường xuất khẩu

Các báo cáo EITI nên nêu chi tiết về mục đích và bên mua các hàng hóa không xuất khẩu, ví dụ như các loại quặng sẽ được được chế biến trong nước

VÍ DỤ

Bộ Tài nguyên khoáng sản và Năng lượng và Cơ quan Hải quan Mông cổ (đơn vị báo cáo lên Bộ Tài chính) công khai hàng tháng các số liệu thống kê về giá trị xuất khẩu khoáng sản theo từng loại Bộ Tài chính công bố dữ liệu hàng năm về tổng lượng xuất khẩu, thuế và phí được chi trả bởi các doanh nghiệp khai thác tài nguyên Báo cáo EITI của Iraq chứa dữ liệu về thị trường

Cơ quan thông tin Năng lượng Hoa Kỳ cung cấp các dữ liệu liên quan cho Hoa kỳ và các nước khác trên thế giới

THÔNG TIN BỔ SUNG

Theo Nguyên tắc 9 trong Hiến chương Tài nguyên thiên nhiên, việc tăng chi tiêu nguồn tài chính từ xuất khẩu tài nguyên có tác động ngược đối với kinh tế vĩ mô và gián tiếp ảnh hướng tiêu cực đến khả năng cạnh tranh của các ngành sản xuất khác

PHÂN TÁCH DỮ LIỆU §5.2(e)

Các chính sách thu ngân sách có vai trò quyết định trong việc sử dụng nguồn lực để phục vụ mục tiêu phát triển của quốc gia Các thách thức quản trị liên quan đến thu

ngân sách gồm có yếu kém trong quản lý thuế, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chính phủ và các cơ quan giám sát, yếu kém trong việc giám sát các nguồn thu hiện vật

và vấn nạn trốn thuế của doanh nghiệp.

Khuôn khổ pháp lý và chế độ tài chính thiết lập các quy tắc để xác định mức độ đóng góp kinh tế từ tiền thuê mỏ, các loại thuế, các nguồn thu hiện vật, cơ sở hạ tầng hay thỏa thuận trao đổi hàng hóa, nguồn thu xuất khẩu và các khoản đóng góp khác vào nền kinh

tế quốc gia Việc công khai thông tin liên quan đến thu ngân sách theo yêu cầu hoặc khuyến khích của Bộ Tiêu chuẩn EITI nên được thực hiện theo hướng giải quyết các thách thức quản trị của quốc gia và từ đó có thể cải cách chính sách một cách hiệu quả

Trong nội dung này, những cơ hội cải cách chính sách bao gồm củng cố các chính sách

tài chính và nâng cao năng lực kỹ thuật trong thu ngân sách, hợp nhất các dòng thu vào

ngân sách, và xây dựng các cơ chế giám sát hiệu quả bao gồm kiểm toán và giám sát

của quốc hội

Các báo cáo EITI phải trình bày các thông tin cơ bản về chính sách pháp luật tài chính liên quan đến lĩnh vực công nghiệp khai thác

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.2

“Báo cáo EITI phải mô tả khuôn khổ pháp lý và chính sách tài chính quản lý ngành công nghiệp khai thác

Thông tin này phải gồm mô tả tóm tắt các chính sách tài chính, mức độ chuyển giao quyền quản lý tài chính, tổng quan về pháp luật và các quy định liên quan, các thông tin

về vai trò và trách nhiệm của các cơ quan chính phủ có liên quan

Trong trường hợp chính phủ đang tiến hành cải cách, hội đồng các bên liên quan được khuyến khích ghi nhận các tiến trình này trong Báo cáo EITI.”

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Báo cáo EITI nên mô tả các loại hợp đồng được sử dụng trong ngành (ví dụ: thỏa thuận chuyển nhượng hay giấy phép, thỏa thuận hợp tác sản xuất, hợp đồng dịch vụ, hoặc một hệ thống hỗn hợp các loại hình trên) cùng với mô tả các đặc điểm chính Báo cáo EITI nên cung cấp đường dẫn để truy cập đến các quy định pháp lý và tóm tắt các điều khoản liên quan

Báo cáo EITI nên chỉ rõ chế độ tài chính được quy định theo pháp luật về khoáng sản / dầu khí hay tại từng thỏa thuận riêng biệt, và đồng thời miêu tả các thành phần cốt lõi

Báo cáo EITI nên chỉ rõ cơ quan chức năng nào thu các khoản thanh toán từ các công

ty khai khoáng cũng như các cơ quan có trách nhiệm xây dựng chính sách, cấp giấy phép, giấy tờ chuyển nhượng

VÍ DỤ

Báo cáo EITI 2010 – 2011 của Ghana cung cấp thông tin tổng quan về khung pháp lý trong ngành dầu khí, bao gồm thông tin về pháp lý, các quy định tài chính và các cơ quan chức năng liên quan

Báo cáo EITI 2010 của Albania mô tả các đặc điểm của khung thể chế lĩnh vực khai khoáng, bao gồm các quy định bắt buộc các công ty khai khoáng phải thực hiện công khai thông tin theo EITI

THÔNG TIN BỔ SUNG

“Đảm bảo hiệu quả trong khai thác dầu và khoáng sản”, RWI, tháng 12 năm 2011 (đánh giá nhiều cơ chế khác nhau để đảm bảo chất lượng chính sách và giám sát tốt ngành khai khoáng) http://www.revenuewatch.org/sites/default/files/RWI_Parliamentary_Briefing_GettingaGoodDeal.pdf

“Xây dựng một khung pháp lý để quản trị ngành khai khoáng tại Zimbabwe”, RWI, tháng

7 năm 2011, http://www.revenuewatch.org/sites/default/files/zimbabwebriefing.pdf

ĐÓNG GÓP KINH TẾ §3.4(a)-(c)

Báo cáo EITI phải công khai thông tin về các đóng góp của ngành khai khoáng cho nền kinh tế, bao gồm tỉ lệ GDP, nguồn thu và xuất khẩu

YÊU CẦU BẮT BUỘC §3.4(a)-(c)

“Báo cáo EITI phải công khai thông tin, nếu có, về đóng góp của ngành công nghiệp khai thác cho nền kinh tế trong năm tài chính trong kỳ báo cáo EITI Thông tin này được dự kiến sẽ bao gồm:

a) Quy mô ngành công nghiệp khai thác theo giá trị tuyệt đối và tỷ lệ phần trăm đóng góp GDP, kể cả ước tính các hoạt động không chính thức

b) Tổng thu ngân sách được từ ngành công nghiệp khai thác (bao gồm thuế, thuế tài nguyên, hoa hồng, phí và các khoản thu khác) theo giá trị tuyệt đối và tỷ lệ phần trăm trong tổng thu ngân sách của chính phủ

c) Xuất khẩu của ngành công nghiệp khai thác theo giá trị tuyệt đối và tỷ lệ phần trăm của tổng kim ngạch xuất khẩu

KHUYẾN NGHỊ CỦA RWI

Thông tin về các đóng góp kinh tế được cung cấp trong các báo cáo EITI nên được phân tích trong bối cảnh kinh tế nội địa rộng hơn

Cần phân tách các thông tin về đóng góp kinh tế ở một mức độ thích hợp để có thể hướng tới những vấn đề liên quan đến hoạt động kinh tế vùng, các dòng thu riêng biệt và hàng hóa

Nếu có thể, thông tin về hoạt động không chính thức của ngành cũng nên được cung cấp

VÍ DỤ:

Báo cáo EITI 2011của Kyrgyzstan chứa các thông tin về đóng góp của ngành khai khoáng cho GDP, sản xuất công nghiệp, tổng khối lượng xuất khẩu, tổng thuế và thu hải quan

NGÀNH CÔNG NGHIỆP KHAI KHOÁNG TRONG NỀN KINH TẾ CỦA KYRGYZSTAN

Các chỉ số kinh tế vĩ mô của ngành khai khoáng của Nước Cộng hòa Kyrgyzstan trong những năm gần đây tăng đáng kể Hơn một nửa sản lượng của ngành công nghiệp được tạo bởi các công ty khai khoáng.

Ngành công nghiệp khai khoáng của Kyrgyzstan năm 2011

Tỷ lệ đóng góp tổng sản lượng sản xuất công nghiệp 58%

Tỷ lệ đóng góp tổng lượng xuất khẩu 53%

Tỷ lệ đóng góp tổng thu từ thuế và hải quan 15%

THÔNG TIN BỔ SUNG

Theo Nguyên tắc 1 trong Hiến chương Tài nguyên thiên nhiên , tài nguyên thiên nhiên của một quốc gia cần được sử dụng một cách hợp lý để đảm bảo mang lại lợi ích lớn nhất cho xã hội và người dân

“Đa dạng hóa tại các nước phụ thuộc tài nguyên: Động lực và các vấn đề chính sách”, RWI, tháng 6 năm 2012, http://www.revenuewatch.org/sites/default/files/RWI_Econ_Diversification_Intro.pdf

“Đa dạng hóa kinh tế: Động lực, các yếu tố quyết định và hàm ý chính sách”, RWI, tháng 6 năm 2012, http://www.revenuewatch.org/sites/default/files/RWI_Economic_Diversification.pdf

Báo cáo EITI năm 2010 của Burkina Faso cung cấp thông tin về đóng góp ngân sách của ngành khai khoáng tính theo phần trăm GDP

THUẾ & CÁC KHOẢN THU CHÍNH §4.1(a)/(b)

Các doanh nghiệp và các cơ quan chính phủ phải báo cáo về các loại thuế và nguồn thu quan trọng

YÊU CẦU BẮT BUỘC §4.1(a)/(b)

§4.1(a) “Thuyết minh về từng nguồn thu, định nghĩa về tính thực chất liên quan và các ngưỡng số liệu cần được đưa vào trong báo cáo EITI Hội đồng các bên liên quan nên ghi chép các lựa chọn đã xem xét và cơ sở pháp lý cho việc thiết lập các định nghĩa và các ngưỡng Các khoản chi trả và các khoản thu được coi là trọng yếu nếu có thiếu sót hoặc sai sót đối với các khoản này có thể ảnh hưởng đáng kể đến tính toàn diện của báo cáo EITI Trong việc thiết lập định nghĩa về tính thực chất và các ngưỡng, hội đồng các bên liên quan nên xem xét quy mô của các dòng nguồn thu so với tổng thu.”

§4.1(b) “Dòng nguồn thu sau đây nên được đưa vào báo cáo:

i Quyền sản lượng của chính phủ (ví dụ như lợi nhuận dầu mỏ)

ii Quyền sản lượng của DNNN

iii Thuế lợi nhuận

iv Thuế tài nguyên

v Cổ tức

vi Các khoản hoa hồng, chẳng hạn như hoa hồng chữ ký, phát hiện và sản xuất.vii Phí giấy phép, phí cho thuê, phí nhập cảnh và các loại hình khác khi cấp giấy phép và/hoặc nhượng quyền

viii Các khoản thanh toán quan trọng khác và lợi ích vật chất cho chính phủ