Góp phần tìm hiểu sự biến đổi của từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt từ 1930 đến 1960

Nhùng su kién tièp theo ma co thè goi là nhan to' thù ba co su ành huòng sàu ròng dén su phàt trién cùa ngòn ngù nói chung va \i\ vung - ngù nghìa nói riéng do là phong trào toàn quéc k

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHAN VÀN

—óoo

-NGUYEN THI HA

"GÓP PHAN TÌM HIÉU S U B I É N D Ó I C Ù A TìrvuNG - N G C N G H Ì A TIÉNG V I É T

TÙ'1930DÉN1960"

Chuyén ngành: Ly luàn ngòn ngù

Ma sé: 50408 LUÀN ÀN THAC SÌ KHOA HOC NGCTVAN

Ngi/ài htràng din:

GS PTS Le Quang Thiém

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHAN VÀN

—óoo

-NGUYEN THI HA

"GÓP PHAN TÌM HIÉU S U B I É N D Ó I C Ù A TìrvuNG - N G C N G H Ì A TIÉNG V I É T

TÙ'1930DÉN1960"

Chuyén ngành: Ly luàn ngòn ngù

Ma sé: 50408 LUÀN ÀN THAC SÌ KHOA HOC NGCTVAN

Ngi/ài htràng din:

GS PTS Le Quang Thiém

MUC LUC

Trang Phàn mò dàu

Chuong mot

Su bién dèi ve sé luong cùa vén tu tiéng Viét (Tu 1930 dén 1960) 10

I Nhànxétchung 10

1 Nhutig nhàn té co ành huòng dén su bién dói cùa vén tu 10

2 Mot vài net ve su bién dÓi 12

IL NhOng biéu hién bién ddi ve sé lugmg 15

1 Nhutig khài quàt ve su bién dói 15

2 Su xuà't hién tu mói 17

3 Mot vài théng ké ve su bién dÓi 23

4 Su thay dói, phàt trién cùa thuat ngO 37

5 So sành su phàt trién cùa mot sé tu 45

Chuong hai

Mot sé biéu hién phàt trién ve mat cà'u tao 49

L Thành té cà'u tao va su boat dóng cùa no 49

1 Càc con duòng ctfu tao 49

2 Và'n de de càp khi nghién cùu càu tao tu 49

3 Càc loai thành té cà'u tao cùa tu ngù 50

4 Cd cà'u vàt liéu va khà nàng ca\i tao cùa tu ngù 58

IL Nhùng biéu hién cu thè 61

1 Nhùng biéu hién ò mò hình cà'u tao 61

2 Sue san sinh cùa mot sé mò hình 66

3 Vài net loai biét ve chinh tà 70

IIL Mot vài nhàn xét ve su bién dói 72

3 Mò hình c^u tao 72

4 Loai biét ve chinh tà 73

5 Su bién dói toàn dién 73

Chuong ba

Mot sé biéu hién ve su bién dÓi nghìa tu vung 74

L Nghìa cùa tu va mot sé bién dói thè hién ò tu da nghia 7

1 Nghìa cùa tu va tàm quan trong cùa nò 74

2 Bién dói sé luofng tu da nghìa 76

IL Su bién dói nghìa cùa tu 77

1 Chàp nhàn quan niém ve nghìa làm chò dira 77

2 Bién dói nghìa va nhàn té tàc dóng 78

2.1 Mòròng nghìa 79

2.2 Thu hep nghìa 86

2.3 Càc hình thùc cùa su chuyén nghìa 87

IIL Su mò ròng truòng tu vung ngù nghìa 91

1 Nhànxétchung 91

2 Biéu hién ve truòng chi con nguòi 92

3 TÓng hap ve tiaròng khoa hoc 96

Kétluàn 100 Phuluc 103 Tài liéu thamkhào 105

PHÀN MÒ DAU

L LÌ DO CHON DE TÀI

Su phàt trién cùa mói mot ngòn ngù, déu chiù su tàc dòng rà't lón cùa diéu kién, hoàn cành xa hòi va lich su Tiéng Viét cùa chùng ta cùng khòng nàm ngoài quy luàt dò Co thè nói ràng trong vòng 30 nàm tu 1930 - 1960

xà hòi Viét Nam da co nhiéu bién dòng to lòn trén nhiéu mat: chmh tri, kinh té, vàn hoà, xà hòi Mot thè hién trong su bién dói to lòn à'y là su ra dòi cùa Dàng còng san Dòng Duong Su kién lich su vi dai này dà làm thay

dói hàn dòi séng chinh tri à Viét Nam Tu day cuòc dàu tranh giai phóng

dàn toc dà mang mot sinh khi mói Cuòc dà'u tranh do dà co ành huòmg lón dén dòi séng xà hòi Viét Nam Dac biét là trong thòi gian này, nhiéu hlnh thùc bào chi cùa Dàng ra dòi, lién tue nhen nhóm co vQ phong trào dà'u tranh va dà co ành huòmg rat lòn tói quàn chùng lao dòng Mat khàc dòng vàn hoc yéu nuóc, càch mang cung hình thành va ngày càng phàt trién va cùng chinh thòi kl này dà ra dòi va phàt trién trào luu tha mói làng man chù nghìa, vàn xuòi, tiéu thuyét Viét Nam phói thai tu giai doan truóc dò, dén thòi kl này dà phàt trién ruc rò Su boat dòng manh me cùa bào chi quéc ngù, su hlnh thành va phàt trién cùa càc dòng vàn hoc; dòng vàn hoc yéu nuóc va càch mang; dòng vàn hoc làng man va dòng vàn hoc hién thuc phé phàn Co thè nói truòc day chua bao giò tiéng Viét lai co dip tung hoành, thù sue trén nhiéu loai hình boat dòng chùc nàng ròng lón nhu vày Tà't cà càc diéu dò dành dà'u mot buòc phàt trién mòi trong nén quéc vàn nuóc nhà Diéu dò thuc su dà co tàc dòng manh me dén su phàt trién cùa vón tu vimg - ngù nghìa tiéng Viét

Su kién lich su vi dai thù hai cung co thè coi là nhan té quyèt dinh su phàt trién toàn dién va sàu sàc cùa tiéng Viét nói chung va tu vung - ngù nghìa tiéng Viét nói riéng là su kién càch mang thàng Tarn thành cóng nàm

1945 Nuóc ta trò thành mot quéc già dòc làp tiéng Viét tra thành ugón ngil

chinh thùc cùa nhà nuàc va cung tu day tiéng Viét dugc thùa nhan là

phuang tién giao tié'p cùa nguòi Viét Nam trong tà't cà moi ITnh vuc boat dòng cùa xà bòi Tu lình vuc hành chinh, khoa hoc dén vàn hoc nghé thuàt,

tu giào due tiéu hoc cho dén bàc dai hoc, tu quàn su dén ngOtii giao Dac biét là tiéng Viét dugfc dùng trong he théng giào due dai hoc va cao dàng

ma truóc dò chi co tiéng Phàp Mat khàc càch mang thàng Tàm thành cóng

da làm thay dói hoàn toàn bò mat xà hòi Viét Nam Che dò phong kién thuc dàn bj xoà bò Nhùng su kién tièp theo ma co thè goi là nhan to' thù ba

co su ành huòng sàu ròng dén su phàt trién cùa ngòn ngù nói chung va \i\

vung - ngù nghìa nói riéng do là phong trào toàn quéc khàng chièn, vice cài càch ruóng dà't (1954) va cóng cuòc xày dimg chù nghìa xà hói ò mién Ràc

va dà'u tranh giai phóng mién Nam dà làm cho xà bòi Viet Nam bién dói mot càch sàu sàc ve moi mat Dóng thòi nhùng bién dòng xà hòi cung dà làm mà't di nhiéu su vàt, hién tucmg bay quan he lòi thòi lac hàu Nhuiig ben canh dò cùng làm này sinh nhiéu su vàt, hién tuang, quan nicm mói Su nhàn thùc cùa con nguòi dèi vói su vàt hién tucmg xung quanh cùng mói

me Hcm thè nùa cung trong thòi gian này dà ra dòi hàng Ioat càc ngành khoa hoc kì thuàt, dac biét là càc quan niem mói, quan he mói HC thuàt ngù mói ra dòi va phàt trién

Tu nhùng chuyén bién, thay dói cùa xà bòi cùa nhùng iihfui tó ina

trién cùa ngòn ngù Mot trong nhùng lình vuc nhay càm, the liicn lò ràng

va khò nghién cùu nhàt là dia hat tu vung - ngù nghìa DC góp phÀn \ào

nghién cùu sir phàt trién tiéng Viét nói chung, tu vung - ngù nghìa nói riéng chùng tói xin mao muòi tàp su nghién cùu lình vuc này Phài nói ràng day

là mot dja hat ròng lòn, bao hàm mot pham vi ròng, phùc tap ma phài màt nhiéu thòi gian, còng sue mói co thè làm duac Tuy nhién cùng phài nói ràng - nghién cùu ve su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa tiéng Viet khòng

phài ngày nay mói duac chù ^ Co thè nói truóc càch mang thàng Tàm dà

co nguòi quan tàm nhung rat sa luac Nhìn chung dia hat này chua duac nghién cùu, de càp dén mot càch day dù toàn dién Co chàng cùng ehi ò mot vài quyén tu dién giai thich, tu dién thuàt ngù Chù chua co mot còng

trình nào bàn dén su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa tiéng Viét Phài dcn

sau càch mang thàng Tàm dia hat này mói dugc giói nghién cùu quan tàm Dac biét trong thòi gian gàn day giói nghién cùu ngòn ngù hoc dà co nhiéu tàc già de càp dén nhu Nguyén Thién Giàp, Dò Hùu Chàu, Ngiiycn Vàn

Tu, Nguyén Kim Tliàn, Nguyén Trong Bau, Nguyén Vàn Khang, Le Quang Thiém, Ha Quang Nàng, VQ Due Nghiéu dà co mot so giào trình va mot

sé bài viét quan tàm dèn vàn de này Trong cóng trình nghién ci'ru cùa tàc già Nguyén Thién Giàp co de càp dèn su bién dói cùa vòn tu vung ticng Viét Su bién dói ve càch dùng, su bién dói ve ngù àm, ve nghìa w Dóng thòi tàc già cùng cho ràng nhùmg nhàn tó xà bòi, diéu kién lich su ~ vàn hoà

dà co tàc dòng rat lòn dèn su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa ticng Vici, dàc biét là su lem manh phi thuònng cùa tu vung tiéng Viet ve so lugng va cha't lucmg Su cà'u tao thém nhiéu tu ngù mói bang càch dùng phuang thùc ghép, bang su vay mirgn va bang viéc tao thém tu da ngliTa dà làm cho

vòn tu co su thay dói rat ktn cà ve so lugng làn chat lugng (lif \iuì^ hnc

tiéng Viét, 1985) Tàc già Nguyén Vàn Tu trong bài viet "25 nàm phàt tiicn

tu vimg cùa tiéng Viet" eó de càp dèn mot so dac diém sau:

* Tu vung tiéng Viét tàng lén vòn vot, dù de dién dat moi khài niém càn thiét trong moi ngành khoa hoc

* Nhùng thuàt ngù chinh tri xà bòi trò thành nhùng tu ngù thuòng dùng cùa toàn dàn khòng con là cùa riéng cùa nhùng nhà khoa hoc

* Vén tu cùa ngòn ngù nói va ngòn ngù viét xich lai vói nhau, xen ké vói nhau, bó sung cho nhau

* Vén tu tiéng Viét dà dugc tiéu chuSn hoà thém mot biróc dàc biét

là co su bién dói ve nghìa, phàt trién ve cà'u tao tu

Xem xét hàng Ioat càc bài viét, nhùng còng trình nghién cùu ve tu vung tiéng Viét co thè tbà'y càc nhà nghién cùu trén nhiéu góc dò khàc nhau dà de càp dén su thay dói phàt trién cùa nò Co nhiéu mat dà di sàu tlm biéu Nhung nhìn chung chua dua ra dugc mot bue tranh toàn cành ve

bé ròng de chùng tò su phàt trién ve sé lugng cùng nhu mot so mat ve chat lugng Dàc biét là dat no trong cà'u trùc cùa su bién dói, phàt trién trong mot truc thòi gian, hoac già trong mot giai doan nhàt dinh thì hình nhu càc tàc già chua di sàu vào tlm biéu

Do dò viéc di sàu vào tlm biéu su bién dói cùa tu vung - ngù ngliTa tiéng Viét trong mot giai doan de nhàn thùc va nghién cùu, nhàm tìm hiéu

su bién dói phàt trién cùa tu vung tié'ng Viét mot càch toàn dién va day dù hom, dàc biét là giai doan tu 1930 - 1960 giai doan ma do nhùng dàc diém cùa xà hòi, Ijch su dà làm cho tu vung ngù - nghìa tié'ng Viet co su bién dói sàu sàc là hèt sue càn thiét Dò là li do chfnh thùc day chùng tói làm luàn

àn này

IL MUC DiCH NGHIÉN CÙU

Muc dich nghién cùu cùa chùng tói là bang con duòng diéu tra tu

liéu va mot sé phan tich buòc dàu de "Góp phàn tìm hiéu su bién dói cùa tu

vung - ngù nghìa tiéng Viét tu 1930 dén 1960"

Chùng tói nhàn thùc ràng viéc tìm hiéu nghién cùu trong mot thòi gian 30 nàm sé là r^t khó, rat phùc tap va co thè sé khòng bao quàt hé't dugc, bòi le dung lugng thì qua lón ma tinh quy luàt trong nói bò thl khòng

de nàm bàt va phàn tich Chfnh vi vay ma chùng tói tu dat cho mình mot muc tiéu thuc té là qua càc cóng trình thu thàp tu liéu trén càc loai vàn bàn khàc nhau Va tu tu liéu chùng tói ce gang thù rùt ra mot vài khia canh co tfnh chat quy luàt hoac co tfnh chiéu sàu cùa su bién dói, phàt trién Dóng thòi thù nhàn dién xem nò thè hién su bién dói nhu thè nào?

Di tlm dugc lòi giai dàp cho càu hòi dat ra qua là khòng don gian

Trong hoàn cành viéc nghién cùu ò ta ve màng này chua thàt nhiéu nén viéc làm cùa chùng tói là nhùng ce gang buòc dàu là nhùng thù nghiém va mong muén dóng góp mot phàn tu liéu, mot so ggi ^ de xàc dinh mot sé bién dói cùa tu vung - ngù nghìa tié'ng Viét tu 1930 dé'n I960 trong thè ki

XX mot thè ki sàp qua vói bao su kién lón lao dèi vói Viét Nam di buóc

vào thè kì mói day hùa ben

Co và'n de dat ra là vi sao chùng tói khòng chon giai doan truóc hoac khòng chon ò mot giai doan no ngàn hcm Chùng tói dugc biét dóng thòi vói chùng tói hién dà eó mot so tàc già dà thu thàp tu liéu nghién cùu giai doan cuòi thè ki XIX dàu thè ki XX Phài tra lòi ràng tai sao chùng tói khòng chon mot vàn de gon hcm sàu hcm eó 2 diéu ma chùng tòi xin néu ra òdày dò là:

1 Dào sàu thì chùng tói chua co diéu kién, hom nùa buóc dàu di vào dja hat này chùng tòi muén co su diéu tra de bao quàt, co mot càch nhìn toàn cành

2 Néu chon giai doan ngàn thì dòi hòi kién thùc phài dào sàu, càn phài thàm nhàp mot qua trình co tfnh chat quy luàt ma diéu dò vói diéu kién hién nay khà nàng tàp su cùa chùng tòi chua co diéu kién de di vào

Hcm nùa nhu trén dà nói chon giai doan này là giai doan co nhiéu su kién nhàt (kè cà ngòn ngù va xà hòi) may ra de khai thàc tu liéu trén mot

de tài ròng va khó Thém vào dò muén chon mot thòi gian dai de de nhàn

ra su bién dói, sau do néu co diéu kién rùt ra mot sé nhàn xét Dóng thòi hi vong cùng vói nhùng còng trình khàc ve sau cùa chùng tòi hoac là nguòi khàc sé góp phàn di sàu hcm, nghién cùu mot càch day dù va toàn dién hcm

Luàn àn dat ra nhùng vàn de càn giai quyét là:

1 Nghién cùu su bién dói cùa vén tu ve màt so lugng, so sành dòi chiéu, xem xét sé lugng tu ò giai doan này thay dói nhu thè nào? Luàn àn cung de càp dén nhùng nhàn té cu thè quy dinh su bién dói cùa tu vung -ngù nghìa tié'ng Viét trong vòng 30 nàm

2 Nghién cùu su bién dói bang con duòng cà'u tao, trong dò chù y dén nguón bó sung càc yéu té cà'u tao, càc thành té cà'u tao, phuang thùc cà'u tao, dàc biét là phuang thùc ghép Vói mot so mò hình cà'u tao co sue san sinh cao Trén ca so khào sàt viéc cà'u tao càc thuàt ngù trong giai doan này

3 Phàn tfch va chùng minh su bién dói, phàt trién cùa tu trong tièng Viét trén càc bình dién: phàt trién nghìa mói, mò ròng truòng tu vung - ngù nghìa

in TU LIÉU VA PHUONG PHÀP NGHIÉN CÙU

Viéc xem xét su bién dói cùa vén tu trong vòng 30 nàm là mot vàn

de hét sue ròng lón NguÓn tu liéu hé't sue phong phù va da dang Vi vày viéc bao quàt dugc toàn dién nguón ngù liéu trong mot giai doan ma xà bòi

co nhiéu bién dòng lón lao qua là mot vàn de rat khó Cho nén quan niém cùa chùng tòi là "buòc dàu khai thàc tu liéu ma nguón tu liéu dò co khà nàng phàn ành tàp hgp ngòn ngù trong giai doan dang xét" Cu thè ò day chùng tòi dà dua vào 2 nguón tu liéu chfnh de khai thàc:

Mot là thu thàp tu liéu trén càc còng trình co tfnh chat tàp hgp dò là càc tu dién nhu: "Viét Nam tu - dién" cùa Hòi khai trf tién due (1931),

"Viét Nam tàn tu dién" cùa Thanh Nghj (1952) va "tu dién tié'ng Viét" do Vàn Tàn chù bién (1968) Ngoài ra con su dung mot sé tu dién thuàt ngù tié'ng Viét, tu dién thuàt ngù hai ba thù tié'ng Nga - Ành - Viét Tuy nhién viéc dua vào càc cóng trình tu dién de làm ca sa nghién cùu, tnih toàn co thè nói là hoàn toàn chua thàt chfnh xàc va day dù vi nò con phu thuòc vào quan niém cùa mot sé nhà bién soan tu dién Song vói diéu kién nghién cùu cùa chùng tòi hién nay thì co thè coi day là nhùng mòc quan trong de dành già

Nguón tu liéu thù hai là càc tài liéu sàch bào, khoa hoc nghi luàn chfnh tri xà boi, tàc phàm vàn hoc nghé thuàt Cu thè a day chùng tòi dà tàp trung diéu tra, théng ké trén mot so tàc phàm co the nói day là nhùng tàc pha'm tiéu biéu phàn ành mot càch nhay ben hai tha cùa thòi dai

- Tàc phàm "Vàn de dàn cày" cùa Qua Ninh va Vàn Dinh, "Duòng Càch ménh", "Tuyén ngòn dòc làp" cùa Ho Chù Tich, "Càch mcnng dàn (oc dàn chù Viét Nam" cùa Truòng Chinh, vàn de vàn hoà va vàn nghé cun Truòng Chinh va mot so tò bào, tap chf ra dòi tu 1930 dèn 1960

Sau dò chùng tòi tién hành khào sàt, xem xét théng ké, nhàn dién don vi tu, nghìa, rói tàp hgp lai va dem ra phàn tfch so sành dèi chiéu trong tién trình (thòi diém khàc nhau) trén mot truc thòi gian de tìm ra nhilmg biéu hién bién dói cùa no

Phuang thùc khào sàt tu liéu cùa chùng tòi là di tu hình thùc dèn nói dung, tu bé ròng dén bé sàu, tu biéu hién dén quy luàt de tìm ra nhùng quy luàt bién dói

- Phumig phàp nghién cùu

Phuang phàp chfnh dugc su dung trong luàn àn này là phuang phàp lich su so sành Day là càch nghién cùu nham tìm ra nhùng hién tugng, qua trình bién dói trong nói bò mot ngòn ngù Xét trén mot truc thòi gian bay trong mot giai doan lich su nhàt dinh, xét xem dàc diém bién dói cùa nò trong mot giai doan nhu thè nào? Dóng thòi luàn àn cùng su dung phmmg phàp dinh lugng, djnh tfnh, so sành, théng ké nhàm tìm ra su bién dói, phàt trién cùa vén tu a mói thòi diém ra sao, tìm hiéu su bién dói cùa vòn lù trong mot giai doan cà ve màt sé lugng làn màt chat lugng

IV Y NGHÌA CUA LUÀN ÀN

Luàn àn nhàm muc dfch góp phàn làm sàng tò su bién dói cùa tir vung - ngù nghìa tièng Viét trong mot giai doan xà hòi Viét nam co nhiéu

su kién lich su quan trong, cùng nhu co nhiéu bién dói trong noi bò cua chfnh bàn thàn tièng Viét

Viéc nghién cùu su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa tièng Viet tKMig vòng 30 nàm sé cho chùng ta nhìn tbà'y mot bue tranh toàn cành ròng lón

ve su bién dói cùa nò Kèt qua nghién cùu cùa luàn àn góp phàn tnnp kct khài quàt va chi ra càc con difcmg phàt trién bicìi dói cùa tir Ninig tiéng Viét, tìm ra nhùng quy luàt bién dói cùa nò Luàn àn cùng góp phan khang

dinh cà^u tao tu va phàt trién nghìa là mot trong nhùng con duòng, là bò mày co sue san sinh lón, góp phàn tfch cuc chù dóng trong viéc bó sung càc tu ngù mói, dàp ùng nhu càu phàt trién cùa xà boi Nghién ci'ru su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa thóng qua so sành, théng ké tu liéu trén càc tu dién va vàn bàn tu 1930 dén I960 sé co nhùng dóng góp dàng kè trong viéc cung càp tu liéu, chi ra cho ta thày qua mói giai doan tu vung tié'ng Viét phàt trién ra sao? Hom nùa sé dua dén mot càch nhìn toàn dién ve su phàt trién cùa tu ngù - dàc biét là bó phàn thuàt ngù trén cà hai lình vuc bao quàt

dò là: khoa hoc tu nhién va khoa hoc xà hói nhàn vàn

CHirONG MOT

SÙBIÉN DÓI VE SO LUONG CÙA VÓN TÙTlÈNG VIÉT

(TU 1930 DÉN 1960)

L NHÀN XÉT CHUNG

1 Nhumg nhàn tò co ành huòng dén su bién dói cùa vòn tu

Khi di vào tìm hiéu su bién dói, phàt trién cùa tu vung - ngù nghìa, trong mot giai doan nhàt dinh, chùng ta khòng thè khòng de càp dèn nhùng nhàn té co ành huòng lón dèn su bién dói cùa nò Dàc biét trong giai doan

tu 1930 dén I960 là giai doan ma xà hói Viét Nam co nhiéu bién dói lón lao, sàu sàc va toàn dién VI vày sé co rat nhiéu nhàn té, va vice chi ra nhùng nhàn té dò là rat càn thiét nhung cung khòng mày giàn don

Nhùng nhàn té dàu tién ma chùng ta càn ké dcn là nhùng nhàn tò

khàch quan Nhùng nhàn té này thuòc nhiéu lình vuc cùa dòi song xà hòi, lich su va cùng co nhùng tàc dóng phong phù, da dang dèn su bién dòi, phàt trién he théng tu vung - ngù nghìa cùa mot ngòn ngù

Truóc hèt chùng tói muén nói dén nhùng su thay dói lón cua lich su

xà bòi giai doan này nhu: su ra dòi cùa Dàng còng san Dòng DU(t!ig, su kién Càch mang thàng Tàm thành cóng, cuòc Khàng chièn chòng thifc clfìn Phàp, còng cuòc lao dòng xày dung xà bòi mai, dàc biét là sau ngày hoà bình làp lai (1954) dà co ành huòng sàu sàc, toàn dién dòi vói toàn ho xà bòi va con nguòi Viet Nam trong lình vuc tu tuang, chinh tri, kinh tè, vàn hoà xà bòi, khoa hoc kì thuàt Tà't cà nhùng bién dòng lòn lao dò dugc phàn ành mot càch trung thành vào trong tu vung

Mot nguyén nhàn nùa là trong mot thòi gian dai (ruòc càch rnnnp tiéng Viét chiù ành huòng nàng né cùa tièng Hàn va sau dò là ticng l'li;ì|)

Truòc càch mang tiéng Viét chua dugc coi trong, chua dugc cóng nhàn là ngòn ngù chfnh thùc Mài dén khi càch mang thàng Tàm thành còng tir su kién này, tiéng Viét mói thuc su giù dugc vi trf cùa mình Dugc Dàng va nhà nuóc chon làm ngòn ngù chfnh thùc, su dung trong moi Imh vuc boat dóng cùa xà bòi - tu chfnh tri, phàp luàt dén vàn hoà khoa hoc giào due Dóng thòi tu day nhàn dàn ta cùng su dung tiéng Viét làm phuang tién tuyén tiuyén, giào due, co vù nhàn dàn ta khàng chièn chòng Phàp giành thàng Igi Dac biét là su kién bòa bình làp lai (1954) mién Bàc nuóc ta tién lén xày dung chù nghìa xà boi, xày dung xà boi mói, dóng thòi tièp tue cóng cuòc dà'u tranh giài phóng mién Nam Cùng vói còng cuòc này trong thòi gian hoà bình a mién Bàc - Nhà nuóc ta cùng dà dào tao dugc mot dòi ngù tri thùc tre, dòng dào ho<7t dòng trong càc ngành vàn hoc, khoa hoc kì thuàt, chnih tri xà hói, vv Va chfnh dòi ngù tri thùc dòng dào này dà eó nhùng dóng góp khòng nhò vào cóng cuòc xày dung dàt nuóc nói chung va dóng thòi góp phàn làm giàu cho kho tu vung tié'ng Viet nói riéng DHc hiél

là he théng thuàt ngù giai doan này dà phàt trién nhanh chòng virgt bàc di

dàp Tnig nhu càu cùa dòi song nhàn dàn trong còng cuòc xày dung xà hòi mai

Nhu vày co thè nói ràng giai doan tu 1930 dèn I960 là giai doan ma

xà bòi Viét Nam co nhiéu bién dòng lón - diéu dò co tàc dòng rat lón dcn

su phàt trién ngòn ngù nói chung va tu vimg - ngù nghìa tièng Vici nói riéng Xà bòi càng phàt trién thì tu vung - ngù nghìa càng phàt tricn va ngugc lai Vi vày vice tìm hiéu su bién dói cùa vòn tu trong mot giai donn

eó nhiéu bién dòng cùa xà bòi này chàc chàn là rat phong phù \à da clnng nlumg cùng rat khó khan Tìm hiéu su bién dói cùa vòn (ir licìi nhiéu

-phuang dién trong mot giai doan nhu dà néu qua là mot vàn de h'rn UVA \ói

pham vi cùa mot chuong luàn àn chàc chàn se khòng bao quàl duoc l;1l c;i

Vi vày ò chuong này chùng tòi xin dugc tàp trung vào nghién cùu tìm hiéu

Su bién dói cùa vén tu tiéng Viét ve màt sé lugng là chù yéu

2, Mot vài net ve su bién dói

Khi de càp dén su bién dói, phàt trién cùa vén tu tié'ng Viét tu truóc tói nay dà co nhiéu cóng trình de càp dén Theo Nguyén Thién Giàp trong càc ngòn ngù trén thè giói, thóng thuòng bò phàn tu vung mói dugc càu tao, tuyét dai bò phàn déu là càc thuàt ngù (khoàng 95%) ( ) Trong cóng trình cùa mình ben canh viéc diém qua càc màt bién dói phàt trién khàc

óng dà chù ^ nhiéu dén thuàt ngù tié'ng Viét trong mày chue nàm qua

Nhàn tién tói ki niém 1/4 thè ki càch mang thàng Tàm Nguyén Vàn Tu eó bài viét "25 nàm phàt trién tu vung cùa tié'ng Viét" ò day tàc già dà de càp dén su phàt trién cùa tié'ng Viét dac biét là bò phàn thuàt ngù tàc già cho ràng thuàt ngù ngày càng phong phù, da dang dù de dién dat moi khài niem càn thiét trong moi ngành khoa hoc, vén tu nói va viét xfeh lai gàn nhau Dàc biét là sau càch mang thàng Tàm ( ) Hoac già trong bài ttip chi cùa tàc già Vàn Làng va Nhu y cùng dà de càp dén "Tình hình va xu hifòng phàt trién thuàt ngù tièng Viét trong mà'y chuc nàm qua" càc tàc già cho ràng trong thòi gian qua so lugng thuàt ngù dà lén tói 900.000 don vi ( ) ngoài

ra con co mot sé tàc già khàc cùng dà nghién cùu de càp dén nhu: (4)'

XcMi Ngiiy^M MiiCii (ìiap " l ù virng hoc ItCng ViCl" - NXHOI! vì\ m C N - I9H5

2 , , ,

Xeni Ngiiy^ii Viìn 1 u "25 nani plial Iridi tu vmig cùa liOng Vici" 1 ;ip clii iigAn ngiì s(S 1- 196!

VAii l,f»iig vi\ Nhir y "lình hình vj\ xu hirmig phiil Iridi thuiìl tigfr tiCng Vici" - I ;ip chi ngón ngir K{Ì \

1971

4 Xeni n A n r m C h n n " l ù v i n i g - ngfr nghia liOng Vici"- NXlKll) NXnKMXII - 19H2 I9H|

Xeni Nguyén Kim Miàn, Nguyén Viln lu, Nguyén Irong Haii " l i d i g ViOl IrOn dinnig ph.ii iric'n '

-Co thè nhàn xét ràng de tìm hiéu, so sành dèi chiéu mot càch ti mi

hcm su bién dói cùa tu vung - ngù nghìa trong mot giai doan nhàt dinh (cu thè) va xem xét sir bién dói cùa nò trén nhiéu phuang dién thì so nguòi quan tàm chua nhiéu VI vày trén ca so nhùng cóng trình dà nghién cùu, chùng tói muén góp phàn nhò bé cùa mình di vào tìm hiéu su bién dói cùa vén tu ve mat sé lugng tu 1930 dén 1960 bién dói nhu thè nào? So sành dòi chiéu xem thù ti le tàng ò day qua tùng thòi kì ra sao? Va khòng chi dìmg ò

bé théng thuàt ngù ma là vén tu tié'ng Viét nói chung

De làm dugc viéc này qua là mot và'n de khòng mà'y don giàn Nhùng bình dién de khào sàt co thè nói rat nhiéu màt, rat lòn - làm thè nào

de tbà'y dugc, bao quàt dugc tà't cà vén tu ò trén moi vàn bàn Vi vày nhu

mò dàu dà nói dé'n là mot màt chùng tói sé dua vào (bàm vào) càc tài liéu

co f nghìa tóng hgp vói nhùng mòc quan trong là càc quyén tu dién tirefng

l'mg vói càc mòc do de khào sàt, dành già Mat khàc là diéu tra su xuà't bien

cùa tu ngù trén vàn bàn, dàc biét chù f càc loai vàn bàn ma theo chùng tòi

chon là nhùng vàn bàn co khà nàng xuà't bien nhiéu tu ngù mói

Truóc hé't nói dèn tài liéu trén vàn bàn, theo suy nghT cùa chùng lòi

dò phài là nhùng tàc phàm tiéu biéu, nhùng tàc già tiéu biéu Cu thè ò day chùng tói dà chon nhùng tàc phàm tiéu biéu nhu: Sàch khoa hoc nghi luàn chfnh tri va xà bòi, mot so ft sàch vàn hoc nghé thuàt, bào chi Sa dì chùng tòi chon bào chi va sàch nghi luàn chfnh tri xà bòi de làm co so cho vice khào sàt là vi: nò thè hién dugc cài mói cùa cuòc song, dóng thòi nò ph;in chiéu dugc mot càch day dù nhàt nhùng cài mói me trong tu ngù

Dàu tién phài ké dèn là loai hình vàn chuang nghi luàn chinh tri x;l bòi eó tfnh chat thòi su nhàt - ò day chùng tói dà khào sàt mot so Ine philin theo truc thòi gian nhu: I "Vàn kién Dàng 1930 - 1945" (TAp I ) - Uà Nói -

1977 2 "Và'n de dàn cày" cùa Qua Ninh va Vàn Dinh" viét 1936 - M).^7

Xuaft bàn làn 2 ò Ha Nói 1959 3 "Tuyén ngòn dòc làp cùa nuóc Viét Nam

dàn chù cóng hoà" (HO Chf Minh) - NXB su thàt - 1976 4 "Khàng chién nhàt djnh thàng Igi" cùa Truòng Chinh" NXB su thàt - 1947 5 "Càch

mang dàn toc dàn chù nhàn dàn Viét Nam" cùa Truòng Chinh NXB su thàt

Ha Nói - 1975 Theo chùng tói day là nhùng cuén sàch nghi luàn chfnh tri

xà bòi ra dòi trong thòi gian ma xà bòi Viét Nam co nhiéu su kién nói bàt Màng de tài này co tfnh chà't thòi su rat lòn - co y nghìa thuc tién va If luàn cao Nhàm chi ra cho nhàn dàn, dàn toc mot càch nhìn nhàn xà bòi mòi, phù hgp vói thuc té' khàch quan, dóng thòi co nhiéu tu ngù mói, khài niém mói dugc ra dòi trong dò Vi vày viéc chon tàc phàm nghi luàn chfnh tri xà bòi de làm tu liéu dèi vói chùng tòi là co sa vùng chàc dóng thòi là nén mòng cho su bién dói phàt trién sau này cùa tu ngù

Tié'p dò là nhùng bài bào trong bào "Tié'ng dàn"; bào "Dòng Phuang"

ra dòi sau 1930 Ben canh dò chùng tói cùng khào sàt trén mot so tàc phàm vàn hoc sau 1954 nhu "Xung kfch" cùa Nguyén Dinh Thi, "Mot chuyén chép ò bénh vién" cua Bùi Due Ai, vv Tuy khòng nhiéu nhung chùng tòi muén nhìn nhàn mot càch toàn dién càc vàn bàn dugc nghién cùu Tue fa ben canh càc tò bào, nhùng bài tha, bài vàn eó cà sàch vàn hoc nghé thuàt nùa de eó cài nhìn toàn dién hcm

Nguón thù hai chùng tói dua vào de khào sàt, dành già là càc còng trình co tfnh chà't tóng hgp - dò là tu - dién Càc quyén tu dién ma chùng tòi

su dung khào sàt nghién cùu a day cùng da dang, ngoài càc quyén tir dién ngù vàn nhu "Viét Nam tu dién" cùa Hòi khai trf tién due (1931), "Viet Nam tàn tu dién" cùa Thanh Nghi (1952), "Tu dién tièng Viet" do Vàn T:1n chù bién (1968) va xa hcm nùa, "Tu dién tièng Viét" do Hoàiig Phé chu bién (1988) Ben Ctinh dò chùng tói cùng khào sàt mot so tu dicn 2, 3 lln'r tiéng nhu Tu dién TNKHXH - Nga - Phàp - Viét cùa Uy ban khoa hoc xà

bòi (1979), tu dién thuàt ngù Su hoc, Dàn toc hoc, Khào co hoc (Nga - Viét cùa UBKHXH Viét Nam - vién ngón ngù 1970), vv Dèi vói tu dién chuyén món co 5^ nghìa mò dàu, chùng tòi lày tàp "Danh tu khoa hoc - toàn - li -hoà" (1942) cùa Hoàng Xuàn Hàn làm chò dira de so sành dèi chiéu

Nhu vày càn cu vào 2 màng tu liéu nhu dà de càp a trén va dua trén nhùng biéu biét ve tu vung - ngù nghìa, chùng tói bàt dàu di vào tìm hiéu

su bién dói ve sé lugng cùa vén tu

1 Nhùmg khài quàt ve su bién dói so lugng

Nhu chùng ta déu biét vén tu cùa mòi mot ngón ngù luón luón co su gàn bó màt thiét vói càc mèi quan bé lich su, vàn hoà, xà bòi cùa dàn toc Tiéng Viét cùa chùng ta cùng vày Cho nén khi nghién cùu su bién dói cùa

tu vung - ngù nghìa tié'ng Viét trong mà'y chuc nàm qua chàc chàn khòng thè phàn ành hét nhùng bién dói va su phàt trién manh me, to lòn cùa nò

Muén biéu rò va khàng dinh su phong phù, da dang cùa bue tranh (ir vinig trong vòng 30 nàm, chùng ta phài xem xét ve nhiéu màt nhu so lugng, dung lugng, pham vi cùa no Nhung tà't cà nhùng và'n de dò mói chi dùng lai ò su biéu hién bé màt Co nghìa là, chùng ta mòi chi tién hành dinh lugng ve su bié'n dói phàt trién tu vung - ngù nghìa Dò là càn thiét nhung chua dù ma phài khào sàt chat lugng, tue là phài dinh tnih ve su phàt trién

do nùa Nhu vày de nhìn mot càch khài quàt nhirng trung thuc su bién dói, phàt trién chùng ta phài co cài nhìn toàn dién, phài tbà'y dugc bue tranh toàn cành cùa nò Dóng thòi phài di vào nhùng quy luàt, nhùng màt thè hién bàn chat cùa bue tranh ròng lón dò Day qua là mot và'n de khóng mà'y giàn don, cho nén ò chuang này chùng tòi cùng chi dùng lai ò khni quàt nhùng bién dói so lugng

Chùng ta déu biét, tu vung cùa bàt kl mot ngón ngù nào cung dirgc

bó sung va phàt trién rat nhanh ve sé lugng Trong kho tu vung cùa mot ngòn ngù, bau nhu nhùng tu ca bàn ft thay dói Bòi vi day là vó'n tu làm ca

so cho su tón tai va phàt trién cùa ngón ngù dò Trong khi dò su vàt hién tugng mói này sinh dòi hòi co nhirng tu mói de ggi tén Chfnh vi vày vòn tu cùa ngón ngù dò khòng ngùng dugc tàng lén Chàng han: theo R A Budagor "néu mot quyén tu dién tuòng giài cùa Vién hàn làm khoa hoc nàm 1847 so vói mot quyén tu dién tuòng giài xuà't bàn nàm 1934 - 1940 thì trong khoàng 100 nàm, nguòi ta thà'y thòi gian sau nhiéu hcm truòc là 10.000 tu ngù mói" (') Ò Phàp trong khoàng thòi gian tu 1957 dén 1964 dà xuà't bàn cuén tu dién tuòng giài lón là "tu dién tièng Phàp" Nhinig dén nàm 1972 dà co thém 500 trang de hoàn chinh han nùa cuén tu dién này Nhùng tu ngù mói trong phàn phu thém này là xuà't hién trong vòng 20 nàm

tu 1951 dén 1971 qua dai phàt thanh, vó tuyén, phim ành, sàch bào ('').v.v

Tu vung tiéng Viét eó phàt trién mot càch nhanh va manh me nhu tiéng Nga va tiéng Phàp hay khóng chùng tói chua eó diéu kién so sành nhimg co thè nói tu vung tié'ng Viét cùng luón luón phàt trién hoàn thién theo su phàt trién xà hòi Song song vói viéc loai bò nhùng tu eó khòng phù hgp nùa (nhùng tu này chi dùng trong nhùng tàc phàm vàn hoc viét ve lich

su truóc day) dóng thòi nò cùng xuà't hién rat nhiéu tu ngù mai

Chùng ta eó thè thà'y rò và'n de này ò trong tièng Viét Chàng han, sau Càch mcing thàng Tàm dàc biét sau hoà bình làp lai (1954) chùng tòi thà'y eó nhiéu tu mói xuà't hién ma truóc day khòng eó nhu:

- Hgp tàc xà thù cóng

- hgp tàc hoà

- Càch mang xà bòi chù nghìa

- Cài tao xà bòi chù nghìa

- Càch mang vàn hoà tu tuòng

2 Su xuàt hién tu mòi

Su bién dói phong phù va da dang cùa vòn tu tié'ng Viét Dàu tién chùng ta eó thè nhàn tbà'y, dò là su xuà't hién nhiéu tu ngù mai ma truóc dò khòng co

Truóc hèt chùng tòi di vào tìm hiéu, xem xét khào sàt nhùng don vi

tu mai trén nhùng sàch nghi luàn chfnh tri va xà hói, nhùng vàn bàn chfnh tri, quàn su, tàc phàm vàn hoc hoac nhùng tò bào xuàt bàn tu sau 1930 Tliuc tè cho thày nhùng tu ngù mói ve ehnih tri, quàn su va khoa lioc kì thuàt, vàn hoc nghé thuàt xuà't hién ngày càng nhiéu trén nhùng trnng viét Nhùng thuàt ngù ve ehnih tri, quàn su va khoa hoc - kì thuàt co nhiéu bién dói, dàc biét là tu sau càch mang thàng Tàm Vòn tir trini luong diroc

su dung phó bién, sàu ròng thóng qua mot so tài lieu càch mnii^: dà góp phàn khóng nhò vào viéc tuyén truyén giàc ngó, nàng cao nhiln tlu'rc cliinli

tri cho nhan dan Dóng thòi nhùng tài liéu này cùng dóng góp vai trò cung càp vén tu ngù mói cho da sé nhàn dàn, bién nhùng vó'n tu xa la hoac ft dugc dùng trò thành quen thuòc, dugc su dung thuòng xuyén trong dòi séng nhàn dàn Chàng han: "tu do", "dòc làp", "dàn chù", "khàng chièn",

"duòng lèi", "dóng chf", w

Sau khi khào sàt va théng ké trén càc vàn bàn - chùng tòi thà'y eó mot sé lugng khà lòn tu mói xuà't hién Nhùng tu ma khi chùng tòi dòi chiéu vói càc vàn bàn ò giai doan truóc thì chùng chua eó De thà'y rò han chùng tói co thè dàn ra mot sé vf du thuòc càc pham vi khàc nhau nhu sau:

- Dai dia chù - Màt tran

- Cóng binh - Cóng cu san xuà't

- Thué phà già (Dumping - tax)

Tuang tu nhu vày trong lình vuc vàn hoc nghé thuàt (ànS nhae, hòi boa ) cùng eó rat nhiéu tu ngù xuà't hién ma truóc dò khòng xuài hién

(Xem bào Dóng Duang sé 879, 892 - nàm 1933)

Cùng vói su ra dòi cùa càc tu mói trén càc lình vuc chùng tòi dà néu

ra ò trén, mot lình vuc nùa ma chùng ta rat dàng chù y a day dò là su xuàt hién nhiéu tu mói ò lình vuc chfnh tri - xà bòi va lình vuc vàn hoà - giào due Chùng tói có thè dàn ra mot sé vf du nhu sau:

* Lình vuc chfnh tri - xà hòi

- Dàu tranh chfnh tri

(Xem Vàn kién Dàng 1930 - I960)

* Lình vuc vàn hoà giào due

- Bài hoc, giò hoc

- Giàng vién

- Giào su

- Giào due cao dàng

- Nghién cùu sinh

- Giào due dai hoc

- Sàch giào khoa

- Sinh vién, vv

[Xem: Truòng Chinh "Vé vàn hoà va vàn nghé" tàp I - NXB Vàn hoc - 1985 (Nhùng bài viét tu nàm 1930 dé'n nàm I960)]

Nhu vày chùng ta thà'y ràng sé lugng tu mói xuà't hién cùng rat

phong phù va da dang Nò eó dù trén tà't cà moi lình vite

Nhung chàc chàn có nguòi sé dat càu hòi - là'y cài gì de xàc dinh day

là tu mói va xuà't hién nàm nào?

Theo chùng tòi chi nhùng nguòi nghién cùu vé tu mói mai xàc nhàn dugc Nhung ò day theo phuang phàp làm viéc cùa mình, chùng tòi ehi xàc nhàn su xuà't hién cùa nò trén càc vàn bàn Chàng han nhu dua vào vòn tu cùa càc tàc phàm: "Và'n de dàn cày" cùa Qua Ninh va Vàn Dinh (1936),

"Truòng kì khàng chièn nhàt dinh thàng Igi" cùa Truòng Chinh (1947) va càc bài bào dàng tài tu 1930 hoac nói mot càch khàc là vào khoàng nhùng nàm 1930 - 1950 mói thà'y nhùng tu này trong tié'ng Viét

De có càu tra lòi thoà dàng hom, chùng tói dà có su so sành vói mot

so lugng thuàt ngù nhùng nàm dàu thè ki, dòi chiéu va xàc minh (hém tiiróc

dò eó hay khóng có Trén co sa tu liéu luàn àn tòt nghiép cùa Dàng 1 hanh Tàm "Buóc dàu tìm hiéu su xuà't hién cùa thuàt ngù nhùng nàm clfiu thè ki"

- Ha Nói (1991) (^ ) Luàn àn dà théng ké dua ra dugc 1064 thuàt ngù cà tu nhién va xà bòi, va dà dugc tàc già phàn tfch, nghién cùu rat kì càng Vi

vày dua vào day chùng tòi dèi chiéu so sành vói sé lugng tu chùng tói dà khào sàt thì thày nhùng tu chùng tói dua ra truóc day chua có hay chàc chàn là khóng bé thày trong tài liéu chi Tàm tóng hgp

Tuy nhién phài nói ràng nhùng nàm dàu thè ki, nhùng tàc phàm vé nghj luàn chfnh trj - xà bòi, vàn bàn vàn hoc nghé thuàt thì chua có nhiéu, cùng có thè chi Tàm chua bao quàt hé't Vi vày chùng tói nghi dò tin cày dén mùc nào càn phài tièp tue nghién cùu thém Dù vày ké't qua dòi chiéu càn thàn cùa chùng tói là dàng tin cày

3 Mot vài thòng ké vé su bién dói

Tién thém mot buóc nùa, de có thè minh chùng cho su bién dói phong phù cùa vén tu va khàng dinh thém chùng tòi di vào tìm hiéu khào sàt thóng ké su lón manh cùa vó'n tu dira vào càc còng trình có tiiih chat tóng hgp dò là càc quyén tu dién Cu thè a day chùng tói dà su dung ba quyén tu dién ra dòi ò ba thòi kì khàc nhau de so sành dòi chiéu Vói dàc thù cùa mòi quyén tu dién nhu chùng ta déu biét "tu dién có nhiem vu thu thàp, phàn ành vó'n tu cùa tièng Viét trong mot giai doan nhàt dinh Nò vira

kè thùa giai doan truóc nhung dóng thòi nò cùng phàn ành hién thuc ngòn ngù cà giai doan nò dugc bién soan"(2) Vi vày truóc khi di vào xem xét tìm hiéu su bién dói cùa vén tu vé màt so lugng trong càc quyén tu dién, chùng tói muòn dugc giói thieu qua dàc diém nói bàt cùa mòi quyén tir

1 lloì\ng VhÙ - "Vffn (!C biCn soan lir diCn inc'ri lidig ViCl hiCn dai

I;M liCii lliào luAn elio viCc hidi soan urdiCn tiOng ViCl

2 Xeni: DiUig llianh lAni - "Htróc dfìn lini hiCti str xu.ìl hiOii cùa llmni ngfr nlitìng nani driii ihC ki" - 11.^ NAi- 1991

(Vui ho hiK'mg (lAn: KÌS - l'I S 1,0 Quang IliiOni - Oli HI \\-\ N6i

dién Mac dù vàn de dàt ra cùa chùng tòi khóng phài là di nhàn xét vé tu dién - cùng nhu khóng có tham vong di nghién cùu sàu vé nò Song nhu chùng tòi dà nói muén xem xét dugc su bién dói cùa vén tu, chùng tòi phài già dinh dugc vén tu tié'ng Viét nhùng nàm dàu thè ki VI vày a day chùng tói xin dugc mao muói néu ra mot sé dàc diém xuàt xù cùng nhir càìi trùc cùa tu dién nhu thè nào? de nhàm dành già dugc su bién dói cùa vòn tu mot càch thoà dàng hcm

Cuén tu dién dàu tién chùng tói su dung (de làm móc so sành sau này) là "Viét Nam tu - dién" cùa Hòi khai trf tién due khòi thào nàm 1923 Xuà't bàn tai Ha Noi 1931, có thè nói day là euò'n tu dién ra dòi trong giai doan xà bòi Viét Nam có nhiéu chuyén bién lón vé moi màt: chnih tri, vàn hoà, kinh té Song nò dà dugc bién soan mot càch khà còng phu, ()hàn ành tuang dói day dù vó'n tu vung phong phù cùa tié'ng Viét trong mot giai doan nhàt dinh Vé tu ngù "Viét Nam tu - dién" có tfnh chat chuàn muc Khòng thu thàp nhùng tu dia phuang dùng trong mot vùng qua hcp va su dung nhiéu tu tièng nói cùa toàn dàn Nhung quyén tu dién này con dua vào nhiéu tu góc Hàn rà't ft dùng phàn lón là nhùng tu vé tón giào, le nghi

Mot dàc diém nói bàt nùa là "Viét Nam - tu dién" là'y "tu" làm don vi giài thfch chfnh, nhung a day tu là nhùng àm tièt eó nghìa thuc su, bao goni nhùng tu dem tièt va nhùng yéu tè tao tu, khòng có khà nàng dùng dòc làp, duói mòi "tu" có càc tu song tièt va càc cum tu, sàp xép theo mot tràt tu nhàt dinh

Vf du tu "De: duòng cao, dàp theo bò song hay bò bé de giù nuóc"

De chfnh: cóng viéc thuòc vé de, de diéu: nói chung vé viéc de

De: thàp khòng dùng mot mình

De ha: thàp kém;

De mat: ben kém;

Dò nhiic: ben ha, xàu; De tién: thàp ben" C

)-Hcm nùa, ò day càc don vi ca bàn dugc tàch dóng àm day dù có chù chù vuóng vói càc tu Hàn - Viét Trong mói don vi ca bàn là càc don vi tu hay tó hgp phài sinh Ben canh do, nhiéu dem vj phài sinh lai dugc tàch riéng va xép ngang hàng vói don vj ca bàn

Qua théng ké chùng tòi thày quyén "Viét nam tu dién" có 22.283 don vi (cà tu don va tu da) Vói dung lugng cùa mot quyén tu dién thi so lugng tu ngù nhu vày là khòng nhiéu Tuy nhién diéu dàng nói ò day là trong cuén tu dién này chùng ta khóng thè tìm thà'y nhùng tu nhu: "Quàn su", "dai doàn ké't", "du kfch", "chù nghìa cóng san", "tuyén huàn", vv va rat nhiéu tu khàc ma hién nay rà't quen dùng trong nhàn dàn ta Màt khàc chùng ta cùng bàt gap a day nhùng tu ma hién nay cùng nhu mai sau chùng

la vàn su dung nhu: "dàng vién", "xà giao", che do", "che bién", "chètcìo",

"nhà mày", vv

Dèn nàm 1952, ò Sài Gòn có euò'n "Viét Nam tàn tu dién" cùa Thanh Nghi Vi là tu dién cho nén ò day là'y tu ngù làm don vi phàn tich chnih So vói "Viét Nam tu - dién" thì "Viét Nam tàn tu dién" dugc dua vào nhiéu danh tu mói, càc tu ngù chuyén món, danh tu khoa hoc dugc dua vào duói dang phién àm, dua mot sé tén nguòi, tén nuóc Dóng thòi cùng loai bò nhiéu tu cu gó'c hàn, va tuy xuà't bàn a Sài Gòn nhirng so lugng tu dia phuang cùng khóng nhiéu Han nùa, thuòng sau djnh nghìa có phàn giài thfch riéng, dàn nhiéu kién thùc khoa hoc

Qua thóng ké sé lugng tu a quyén tu dién này là 27.108 tu ngù cuòn sàch dà phàn ành phàn nào dugc thuc tè cuòc song sau Càch maiìg (hànf^

Chung iCt'ì luoc bò nlifnig chfr l l a n ghi bOn canh cac lìr grtc l l a n v;> c!lii (Ifiii làni vf dn

Tàm, có nhiéu tu ngù mói quàn su dugc dua vào vf du nhu: "quàn dòi", "du

kfch", "khàng chién", "chién su", "chién tranh"

So vói "Viét Nam tu dién" thl sé lugng cuén sau nhiéu han so lugng cuén truóc Qua dèi chiéu, so sành va tfnh toàn chùng tói tbà'y giùa hai thòi

kì 1930 va 1952 sé lugng tu tàng 22%.Nó dà phàn nào dàp l'mg dugc nhu càu tu ngù chuyén dùng trong càc lình vuc chfnh trj, xà bòi, kinh tè, vàn hoà, khoa hoc - kì thuàt

Dàc biét mot cóng trình thù ba có lién quan dé'n su phàt trién, bién dói cùa vó'n tu vé màt sé lugng trong giai doan này là cuén "Tu dién tiéng Viét" do Vàn Tàn chù bién xuà't bàn nàm 1968 Có thè nói sau càch mang thàng Tàm, xà bòi Viét Nam dà thay dói vé càn bàn Tié'ng Viét trai qua mot qua trình phàt trién mói Quyén tu dién này ra dòi dà dàp ùng phàn nào yéu càu cùa nhàn dàn Vi vày so vói hai quyén tu dién truóc, nò dà phàn ành day dù hcm vó'n tu vung phong phù cùa tièng Viét trong cà thòi gian dai nhàt là tu sau càch mang thàng Tàm Nhùng tir thuòc tu vung co bàn khòng

bi bò sót mà'y, tu dia phuang dugc chù trong thfch dàng; tu ngù chuycii mòn dugc dua vào vùa phài, theo huòng giù gin su trong sàng cùa tiéng Viét Loai ra nhiéu tu ft dùng hoac tu làu khóng dùng nùa Mat khàc trong

"Tu dién tié'ng Viét" tfnh khoa hoc va tfnh tu tuòng cùa nói dung càc dinh nghTa dugc chù y nhiéu hom Nói chung thuàt ngù khoa hoc dugc giài thfch dùng hom, mot so tu chfnh tri, xà bòi, trièt hoc dugc giài nghìa theo tinh thàn cùa chù nghìa Màc - Le Nin Nói dung dinh nghìa càc tu lién quan dèn

xà bòi cu thuòng có ngu y so sành Vi du: tu "dja chù" - nguòi có dàt

- Dja chù: "Nguòi chièm hùu ruòng dàt, tu mình khòng Ino dòng song bang càch bóc lòt dia tó"

Qua thóng ké chùng tói có dugc so lugng tu ò quyén tu dién này là

32672 So vói hai quyén tu dién truóc thì quyén tu dién này cn so \\umji

nhiéu han tàng 28% so vói "Viét Nam tàn tu dién" Nhung diéu dàc biét

muén nói tói ò day là sé lugng tu mói tàng lén nhiéu De tbà'y rò ìum chùng

tòi có thè dàn ra mot sé vf du sau:

- Bài chién truòng - Du kfch

- Bài cóng - Du hành vù tru

- Hành quàn - Vó tuyén dién

- Bam chàn khóng - Xà bòi hoà

- Bam chùa chày - Xà bòi hoc

- Chù nghìa xà bòi khoa hoc

- Vù khf - Vó tuyén truyén hình

- Vó tuyén truyén thanh, vv

Qua mot vài dàn du chùng minh trén chùng ta thà'y ràng vòn tu vung tiéng Viét 30 nàm 1930 dé'n I960 luón luòn eó su bien dói va phàt trién Giai docan sau luòn luón nhiéu han giai dotin truóc Thành tini tir dién hoc cùng có tién bò va phàn ành trung thành su tàng tién dò Di vào phàn tfch, thòng ké mot càch chi tièt han chùng ta sé thà'y so lugng cùa Iir bién dói con da dang va phùc ttap han, nò khóng chi tàng thém tu mòi, ngi'r mòi nià

nò còli dan xen, chóng chéo lén nhau Chàng han: khi chùng tói thòng ké

ti mi 8 vàn cùa 3 quyén tu dién chùng tòi thà'y su thay dói ò day rat da dnng phùc tap Cu thè chùng tói dà khào sàt càc màt nhu: so lirgng tu dinig chung, tu mai, tu cu, tu don tièt va da tièt

De thà'y rò hcm bue tranh toàn cành cùa su bien dói dò, dàc bici là

su bién dói vé so lugng chùng tòi xin dua ra ti le phàn tram cùa mòi vàn à

càc quyén tu dién

Bang 1: Tình ti le % (phàn tram) tàng cùa 2 quyén

"Viét Nam tu dién" va "Viét Nam tàn tu dién

Bang 2: Tinh ti le (%) (phàn tram) cùa Viét Nam tàn tu dién"

va "Tu dién tiéng Viét"

Bang 3: Tình ti le % (phàn tram) cùa hai quyén tu dién "Viét Nam tu

dién" va "Tir dién tiéng Viet" cùa Vàn Tàn chù bién

161%

Rò ràng mà'y chuc nàm qua tu 1930 dé'n 1960, dàc biét là tu sau càch mang thàng Tàm, xà bòi Viét Nam dà có nhiéu bién dói lón lao trén nhiéu màt, kinh tè, chfnh tri, vàn hoà, xà bòi (nhu dà de càp ò phàn mò dàu) Diéu dò nò dà tàc dòng manh me dé'n su (hay dói cùa vòn tu tièng ViCt

bién dói cùa nò ngày càng tinh té', da dang va phùc tap, khòng chi dan

thuàn phàt trién mò ròng ma con có su dan xen chóng chéo lén nhau Qua viéc so sành dèi chiéu sé lugng tu a 8 vàn cùa 3 quyén tu dién, chùng tòi

nhàn thà'y so lugng tu gió'ng nhau à 3 quyén tu dién, chièm ti le khà cao

Có tói 17.979 don vi trén tóng so 30.650 don vi (chièm 58,6%)

Con lai so lugng tu khàc nhau là 12.671 dem vi (chièm 14.1 %) trong

dò sé lugng tu mói xuà't hién là 8772 (chièm 28,6%) con lai 3899 d(tn vi là

tu dà có truóc dò (chièm 12,7%) Tuy nhién diéu chùng tói muòn nói tói là

su xuà't bién cùa mot sé tu mòi ò "Tu dién tièng Viét", chùng tòi có the dàn

ra mot sé vf du nhu sau:

- Bam: "dung cu dua chat long hoac chat khf tu chò này sang chò

khàc"

- Bam chàn khòng: "dung cu dùng de rùt khf, tao ra chàn khóng trong mot bình kfn"

- àp suàt: "Lue tàc dung vào mot don vj dién tfch: mot àp suàt 5kg/m2"

- Amila (sinh): "thù men tiéu hoà có tàc dung bién tinh bòt thành duòng mento"

- Du kfch: "lèi dành lén khóng có màt tran rò rét; nguòi chièn sì dành theo lèi du kfch"

- Còng su: "nhùng cóng trình xày dung de pbòng thù mot vi trf quàn

su nhu hàm, bé, u dàt"

- Dan quàn: "lue lugng vù trang do nhàn dàn dia phuang tó chùc ra"

- Du hành vù tru: "bay trong khoàng khóng vù tru"

- Dai phàt thanh: "noi phàt di xa bang song dién tu lòi nói hoac àm nbac"

- Dién tu: "hat mang dién àm va là mot thành phàn càu tao cùa nguyén tu" (Tu dién tiéng Viét)

Cùng vói su xuà't hién cùa nhiéu tu mói, ben canh dò con có mot so

tu cu màt di hoac hién nay khòng su dung, chùng tói có thè dua ra mot so

vf du sau:

- Au (hàt)

- Au: loài cà bé

- Di dich: dòi dói

- Di dia: dói dia vi này sang dia vi khàc

- Doanh: dugc Igi

- An vi: u àn, tinh vi, khó hiéu, khó biét

- Bfch: bièc

Cao in: giàu mình vào chò beo lành ma khóng muòn du dé'n viéc

dòi

- Bòc: thàng ò, day tó

- Bà viét: chay di lành nan

- Dàn cày, vv

De thày rò hcm su bién dói cùa no chùng tói có thè dua ra bang thòng

ké sé lugng dan vj giéng va khàc nhau a ba thòi kì nhu sau:

1319

SO LlXJJNG TìrGlÓNG NHAU

Truóc hé't chùng tói khào sàt sé lugng tu don va tu da cùa 8 vàn ò

"Viét Nam tu - dién" Qua khào sàt, thòng ké chùng tòi eó 2602 don vi trong dò eó 763 hình vi vi a "Viét Nam - tu dién" nén don vi dira vào (huctng bang càc tu "chù" vi vày khi vào trong tièng Viet có khi là mot don

vj tu don Nhimg cùng có khi là mot hình vi, mot àm tièt ò day chùng tòi chi so sành, khào sàt so lugng là tu dem, nén chùng tòi ehi lùili so hr<nig

nhùng dcfn vj là tu dan, chù khòng tfnh sé lugng nhùng don vi là hình tièt

Vf du: an (yèn ón, w.) Vi vày sé lugng tu don a "Viét Nam tu dién" là

1839 dem vj va sé lugng tu da àm tièt là 5438 don vj

Làn lugt nhu thè chùng tòi di khào sàt, théng ké dèi chiéu so lugng tu dmi

àm tièt va tu da àm tièt cùa hai quyén tu dién "Viét Nam tàn tu dién" va

"Tu dién tiéng Viét"

- "Viét Nam tàn tu dién" có sé lugng tu don àm tié't là 2762 don vi, con t ù d a à m tié't là 8364

- Con "Tu dién tièng Viét" eó 3477 dan vj tu don va 8928 don vi tir

da tié't

Nhu vày chùng ta tbà'y ràng su thay dói a day cùng rat phong phù va

da dang Nò dugc thè hién trén nhiéu binh dién khàc nhau So lirgng tu d(rn

tié't va tu da tièt ò mòi quyén tu dién cùng rà't khàc nhau, chùng ta có thè dù

dàng nhàn thà'y so lugng sau luòn luòn nhiéu han sé lugng truóc Diéu dò chùng tò vó'n tu tiéng Viét luón luòn có su vàn dòng va phàt trién, phù hgp vói quy luàt khàch quan cùa cuòc song

Xuàt phàt tu ca sa này, chùng tói tié'p tue de càp dcn và'n de khàc, dò

là di vào phàn tfch dàc diém càc loai dem vi giòng va khàc nhau a ba thòi kì dirgc dién ra nhu thè nào? Dira vào pham trù tu vung - ngù nghìa ticng Viet nguòi ta dà dua ra hai phuemg phàp phàn chia lóp tu (' ) nhu sau:

- Phàn chia tu vung tié'ng Viét vé màt nguón gò'c

- Phàn chia tu vimg tièng Viét vé màt pham vi su dung

Dua vào càch phàn tfch lóp tu vé mat pham vi su dung, chùng tòi nhàn thà'y, so lugng tu dùng chung a ba quyén tu dién chièm li le klin c;io Lóp tu dùng chung phàn lòn dugc su dung ròng rài va phó bién diroc moi

llico cadi pliAn loai l(tp lìr una Npny6i IliiOn (iiap 'Tir vinig liCrii: ViOl" - \uùu]^ Oli i l i ll:i ^-;^

tàng iórp nguòi trong toàn dàn su dung Màt khàc, nhùng tu dùng chung

biéu thj nhùng su vàt, hién tugng hay khài niém quan trong va càn thiét nhàt trong dòi séng Vi vày lóp tu dùng chung ò càc tu dién chièm ti lé cao

là thoà dàng

Chùng tòi có thè dàn ra mot sé vf du nhùng tu giong nhau (dùng chung) a ba quyén tu dién nhu sau:

- àn - an tàm - già sue

- ban - àn làm - già san

- bàn - àn hoc - già truyén

- ca - ba chi - già phong

- cày - bàn chàn - giao thòng

- cuéc - ba quàn - giao thùa

- chi - bàn chài - gon

- chèt - ca dao - ha khàc

- dai - ca nhae - dóng den

- dao - chàn dung - dao due

Nhùng tu gió'ng nhau theo chùng tòi là thuòc lóp tu dùng chung, lóp

tu ca bàn hoac lóp tu thuàn Viét Tà't nhién vé nguón gò'c có mot so tu vay mugn tu làu dòi a ngón ngù Món - Kho Me nhu "mùi", "song", vv va mot

sé tu vay mirgn tu tiéng Hàn nhu "buóng, "gan", "eù nhàn", "danh nhàn",

"àp che'" va mot so tu vay mugn An - Au nhu "lo cot", "ca nòng", "cao

su", "eam nhóng" Nhung phàn lón nhùng tu này dà dugc Viét hoà va

dugc su dung phó bién ròng rài trò thành lóp tu dùng chung cùa toàn dàn

- Dàc diém thù hai ma chùng tòi nhàn thà'y, dò là so lugng nhùng don vj truóc day có ma hién nay nò dà màt di hay khóng con thà'y xuàt hién trong "Tu dién tiéng Viét" (do Vàn Tàn chù bién) Phàn lón so lugng nhùng

tu màt di (hay chi xuàt hién ò "Viét Nam tu dién") là nhùng tu vay mugn tiéng Hàn, tu càc ngòn ngù An - Au hoac mot sé tu dia phuang tén càc dia danh, tén nguòi De tbà'y ro bem chùng tòi có thè dua ra mot so vi du nhu sau:

- Nhùng tu có nguón góc tu tiéng Hàn hay dùng nghìa cùa tièng Man

de giài thfch Sé lugng nhùng tu này chièm ti lé khà cao trong "Viet Nam

-tu dién"

Vf du: - àu: loài cà bé - àm trae

- can: buóng gan - bàn tu

- ba: song - biét tao

- bfch: bièc - cùu màu

- diép: là - cacàn

- giang: song - dai noa, vv

hoac mot sé tu ngù dja phuemg, tén càc dja danh, vv

Vf du: - ày: tiéng duói Ign a (Nghé Tinh)

- bu: ngu dai, tié'ng Nam Ky

- dàt xù sa: eòi dàt nuóc Nam

- doan: Sa thuòng chfnh do tié'ng Phàp donane, vv

Ben canh dò có mot so tu ngù chi vé lé nghi sinh hocat già dinh xà hòi

va tón giào bi màt di Cùng vói su sup dò cùa che dò xà bòi cu mot Ioat càc quan he xà bòi va ca càu bé thòng tó chùc cùa triéu dinh phong kièn lay sai

bi sup dò, vi vày càc tu chi vé lé nghi xà bòi, càc tir ehi sinh boni gin dinh

va vé tòn giào truóc day cùng màt di hoac khóng xuàt hién nùa trong "Tu dién tiéng Viet" Chùng tòi có thè dàn ra mot sé vf du sau:

- àm thàm: nuóc thàm dà làu

- àm chói: bàn hàng khóng chay

- bà viét: chay di lành nan

- cao phong: càch xù thàn cao hcm nguòi

- di djcb: dòi dói

- djcb dja: dói dja vj này sang dja vj khàc

- dàu thàng: cài dà'u vói cài thung Nói nguòi làm quan bóng lóc; Hoac nhùng tu chi trong dòi song sinh boat già dinh

la vói cuòc song hàng ngày, khóng càn thiét dua vào tu dién, vi vày ma so lugng này a "Tu dién tiéng Viét" khóng có Diéu dò nò thè hién khà nàng

tiém tàng va dòc làp cùa tiéng Viét

- Song song vói viéc loai bò nhùng tu ngù có, là su xuà't bién nhiéu tu ngù mói Day cùng là dàc diém nói bàt cho chùng ta tbà'y su thay dói cùa vén tu Cu thè ò day là nhùng tu chi xuàt hién a "Tu dién tié'ng Viet"

Chùng tòi có thè dua ra mot sé vf du sau:

- ào don - bào tu (thuc vàt)

- biéu quyèt - dién tu

- bào cào vién - dién nàng

- cao trào - doàn ké't

- cóng nghiép nàng - dai cóng nghiép

- cóng nghiép hoà - dién lue

- càn cu dja - dién khf hoà

- chi bó - chi doàn

- hién dai hoà - mày cóng cu

- biép uóc - mày kéo

- thuy quàn lue chién - mày thu thanh

- tbucmg binh - mày xùc - vv