chính trị của thanh niên (nghiên cứu trường hợp cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh tại phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long và xã Đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ LÊ THỊ HUYỀN TRANG XÃ HỘI HÓA CHÍNH TRỊ CỦA THANH NIÊN Nghiên cứu trường hợp cuộc vận động “Học tập và làm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

LÊ THỊ HUYỀN TRANG

XÃ HỘI HÓA CHÍNH TRỊ CỦA THANH NIÊN

(Nghiên cứu trường hợp cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tại phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long và xã

Đồng Sơn, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh)

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Hà Nội, tháng 12/2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

LÊ THỊ HUYỀN TRANG

XÃ HỘI HÓA CHÍNH TRỊ CỦA THANH NIÊN

(Nghiên cứu trường hợp cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tại phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long và xã

Đồng Sơn, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh)

MỤC LỤC

Danh mục các chữ viết tắt 3

Danh mục bảng 4

Danh mục biểu đồ 7

Danh mục hình 5

MỞ ĐẦU……… 6

1.1 Lý do chọn đề tài 6

1.2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 7

1.2.1 Ý nghĩa khoa học 7

1.2.2 Ý nghĩa thực tiễn 8

1.3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 8

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 8

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 8

1.4 Mục tiêu nghiên cứu 9

1.4.1 Mục tiêu tổng quát 9

1.4.2 Mục tiêu cụ thể 9

1.5 Câu hỏi nghiên cứu 12

1.6 Giả thuyết nghiên cứu 12

1.7 Phương pháp nghiên cứu 13

1.7.1 Phân tích tài liệu 13

1.7.2 Quan sát 14

1.7.3 Phỏng vấn sâu 14

1.7.4 Khảo sát xã hội học 15

NỘI DUNG 18

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI - XÃ HỘI HÓA CHÍNH TRỊ CỦA THANH NIÊN NHÌN TỪ GÓC NHÌN XÃ HỘI HÓA CÁ NHÂN VÀ HỌC HỎI XÃ HỘI………… 18

1.1 Lược sử vấn đề nghiên cứu 18

1.2 Khái niệm thanh niên và xã hội hóa 22

1.3 Xã hội hóa chính trị của thanh niên từ góc nhìn Xã hội hóa cá nhân 26

1.4 Xã hội hóa chính trị của thanh niên tiếp cận từ Lý thuyết học hỏi xã hội 27

CHƯƠNG 2: THANH NIÊN TIẾP THU NHỮNG NỘI DUNG CỦA CUỘC VẬN ĐỘNG 31

2 1 Vài nét về cuộc vận động 31

2.2 Địa bàn nghiên cứu 34

2.3 Mức độ phổ biến của cuộc vận động trong thanh niên 39

2.4 Thái độ của thanh niên đối với cuộc vận động 44

2.5 Những nội dung của cuộc vận động mà thanh niên quan tâm 55

2.6 Cách thức, thời gian, địa điểm thanh niên tiếp cận cuộc vận động 58

CHƯƠNG 3: THANH NIÊN VẬN DỤNG NHỮNG NỘI DUNG TIẾP THU ĐƯỢC TỪ CUỘC VẬN ĐỘNG VÀO THỰC TIỄN 73

3.1 Chuyển biến nhận thức của thanh niên sau khi tiếp cận cuộc vận động 75

3.2 Những lĩnh vực thanh niên thực hiện hiệu quả khi vận dụng nội dung cuộc vận động vào thực tiễn 77

3.3 Hiệu quả, ý nghĩa của cuộc vận động và các yếu tố chủ yếu tác động đến hiệu quả cuộc vận động qua đánh giá của thanh niên 87

KẾT LUẬN……… 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC…… 104

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Liên hệ giữa địa bàn cư trú và việc nghe, áp dụng dụng nội dung của cuộc

vận động vào thực tiễn 44

Bảng 2.2 Các nội dung cuộc vận động thanh niên quan tâm 56

Bảng 2.3 Thanh niên tiếp cận thông tin cuộc vận động thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng 58

Bảng 2.4 Thanh niên tiếp cận cuộc vận động thông qua các đơn vị, các đoàn thể 64

Bảng 2.5 Môi trường xã hội hóa không chính thức trong quá trình xã hội hóa chính trị của thanh niên 67

Bảng 2.6 Thanh niên tiếp cận cuộc vận động thông qua các cuộc thi, các buổi lễ tôn vinh gương cá nhân, tập thể điển hình 66

Bảng 2.7 Thời gian thanh niên tiếp cận cuộc vận động 72

Bảng 2.8 Thời gian tuyên truyền cuộc vận động hiệu quả nhất 73

Bảng 3.1 Suy nghĩ của thanh niên sau khi tiếp cận cuộc vận động 75

Bảng 3.2 Những lĩnh vực thanh niên thực hiện hiệu quả khi vận dụng nội dung tiếp thu được từ cuộc vận động vào thực tiễn 78

Bảng 3.3 Đánh giá của thanh niên về hiệu quả của cuộc vận động 87

Bảng 3.4 Quan hệ giữa địa bàn cư trú và mức độ hiệu quả của cuộc vận động 88

Bảng 3.5 Các yếu tố chủ yếu tác động đến hiệu quả cuộc vận động 89

Bảng 3.6 Ý nghĩa, hiệu quả xã hội của cuộc vận động đối với thanh niên 93

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thanh niên nghe, áp dụng nội dung cuộc vận động vào thực tế 40

Biểu đồ 2.2 Thái độ của thanh niên tiếp nhận thông tin về cuộc vận động 45

Biểu đồ 2.3 Sự quan tâm của thanh niên đối với từng nội dung cuộc vận động 57

Biểu đồ 2.4 Thanh niên tiếp cận thông tin cuộc vận động qua các phương tiện truyền thông đại chúng 59

Biểu đồ 3.1 Những lĩnh vực mà thanh niên vận dụng hiệu quả vào thực tiễn 78

Biểu đồ 3.2 Đánh giá mức độ hiệu quả cuộc vận động của thanh niên ……… 88

DANH MỤC HÌNH Hình 2.1 Hội thi “Kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tại thành phố Hạ Long 67

Hình 2.2 Lễ tuyên dương “Gương mặt trẻ, tài năng trẻ” năm 2011 tại thành phố Hạ Long 68

Hình 3.1 Thanh niên tình nguyện với phong trào làm sạch bãi biển 80

Hình 3.2 Thanh niên với phong trào hiến máu nhân đạo 83

Hình 3.3 Thanh niên tình nguyện sửa và làm mới đường làng, ngõ, xóm 86

MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò, vị trí, khả năng của thanh niên trong tiến trình lịch sử Chủ tịch đã đề ra những tư tưởng, chiến lược về giáo dục, bồi dưỡng thanh niên qua các thời kỳ cách mạng khác nhau, nhất là giáo dục lý tưởng cách mạng và đạo đức cách mạng cho thanh niên để mỗi thanh niên đều có thể trở thành một người có ích cho xã hội

Trong di chúc của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”, vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế

hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” [20]

Trên thực tế, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo và rèn luyện thế hệ trẻ, đặc biệt là giáo dục tư tưởng chính trị cho thanh niên Tuy nhiên, một trong những vấn

đề bức xúc hiện nay là nhiều thanh niên, cán bộ, đảng viên đang có những biểu hiện tiêu cực như: phai nhạt lý tưởng, chạy theo lối sống buông thả, lười học tập và tu dưỡng đạo đức, thích hưởng thụ, ngại lao động, chuộng những sinh hoạt thiếu lành mạnh hoặc phản văn hóa, thậm chí vi phạm pháp luật [15] Những hiện tượng đó, trước hết là nguy cơ đe dọa tương lai chính bản thân họ, đồng thời cản trở sự phát triển lành mạnh, tiến bộ và văn minh của xã hội Trước thực trạng này, Hội nghị lần thứ 12 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX đã quyết định triển khai chỉ đạo điểm cuộc vận động "Học tập

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" trong cán bộ, đảng viên và nhân dân Bộ Chính trị đã ra chỉ thị 06-CT/TW ngày 07/11/2006 về việc tổ

chức cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"

Mục đích của cuộc vận động là làm cho toàn Đảng, toàn dân nhận thức sâu

sắc về những nội dung cơ bản, những giá trị to lớn của tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Đồng thời cuộc vận động tạo sự chuyển biển mạnh mẽ

về ý thức tu dưỡng, rèn luyện và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh sâu rộng trong toàn xã hội, đặc biệt trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, thanh niên, học sinh nâng cao đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; đồng thời đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội X của Đảng [5]

Sau một quá trình thực hiện cuộc vận động, nhu cầu thực tiễn đặt ra là cần phải hiểu rõ cuộc vận động đó đã đi vào cuộc sống như thế nào ở các địa phương khác nhau, trong các tầng lớp nhân dân khác nhau, cụ thể là trong thanh niên? Vì những lý do này, tác giả chọn đề tài “Xã hội hóa chính trị của thanh niên” (Nghiên cứu trường hợp cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”1

tại phường Bạch Đằng thành phố Hạ Long và xã Đồng Sơn

huyện Hoành Bồ tỉnh Quảng Ninh) làm luận văn thạc sĩ của mình

1.2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

1.2.1 Ý nghĩa khoa học

Đề tài “Xã hội hóa chính trị của thanh niên” thông qua cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” góp phần cung cấp thêm một góc nhìn mới về chủ đề xã hội hóa – một chủ đề quan trọng trong

Xã hội học Bằng việc phân tích vấn đề nghiên cứu từ quan điểm xã hội hóa

cá nhân và lý thuyết học hỏi xã hội, tác giả hy vọng sẽ đưa ra một số kết luận khái quát về xã hội hóa trong một lĩnh vực cụ thể mà đến nay ít nghiên cứu xã hội học ở Việt Nam đề cập đến – xã hội hóa chính trị của thanh niên

1

Trong nhiều trường hợp, cụm từ: cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ

Chí Minh”, sẽ được tác giả viết gọn lại là: cuộc vận động

1.2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đề tài “Xã hội hóa chính trị của thanh niên” thông qua

cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” là việc làm cần thiết giúp các tổ chức đoàn thể, các cơ quan chức năng có thêm thông tin để đánh giá hiệu quả thực tế của cuộc vận động trong các tầng lớp nhân dân khác nhau, cụ thể ở đây là thanh niên, trên các khía cạnh như: mức

độ quan tâm, sự chuyển biến về nhận thức và hành động trong thực tiễn Từ

đó, các cơ quan chức năng, tổ chức đoàn thể liên quan có thể rút ra những bài học kinh nghiệm để điều chỉnh những khía cạnh quan trọng của cuộc vận động như nội dung, cách thức, thời gian, địa điểm…để cuộc vận động đạt được hiệu quả cao hơn cả về chiều rộng, lẫn chiều sâu

1.3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: quá trình xã hội hóa chính trị của thanh niên

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu này chỉ giới hạn nội dung

xã hội hóa chính trị ở tầng lớp thanh niên, trong bối cảnh của cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Luận văn hướng tới làm rõ hai khía cạnh quan trọng của xã hội hóa, đó là: quá trình thanh niên học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh (quá trình học hỏi) và quá trình làm theo tấm gương đức Hồ Chí Minh (quá trình tái tạo lại những điều đã học hỏi được) Luận văn cũng phân tích những nhân tố quan trọng tác động đến hai quá trình này Đó là ba nội dung nghiên cứu trọng tâm của luận văn

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 2/2011 đến tháng 8/2012

Địa bàn thu thập thông tin: phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long và

xã Đồng Sơn, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh

1.4 Mục tiêu nghiên cứu

1.4.1 Mục tiêu tổng quát

Mục tiêu tổng quát của đề tài là tìm hiểu quá trình xã hội hóa chính trị của thanh niên thông qua cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”

1.4.2 Mục tiêu cụ thể

Để đi đến mục tiêu tổng quát trên đây, đề tài triển khai các mục tiêu cụ thể như sau:

 Mô tả mức độ phổ biến của cuộc vận động trong thanh niên

 Tìm hiểu thái độ của thanh niên khi tiếp cận cuộc vận động

 Tìm hiểu nội dung thanh niên học được từ cuộc vận động, cách thức

và thời gian họ học tập những nội dung đó

 Phân tích những chuyển biến về nhận thức của thanh niên sau khi họ tiếp cận cuộc vận động

 Chỉ ra những lĩnh vực thanh niên thực hiện hiệu quả khi vận dụng

nội dung cuộc vận động vào thực tiễn

 Tìm hiểu những đánh giá của thanh niên về hiệu quả, ý nghĩa và

những nhân tố chủ yếu tác động đến cuộc vận động

 Đưa ra những khuyến nghị, giải pháp góp phần giúp các cơ quan chức năng, các tổ chức đoàn thể, nhất là Đoàn thanh niên cộng sản

Hồ Chí Minh tỉnh Quảng Ninh có những hành động, biện pháp thiết thực hơn nhằm nâng cao hiệu quả của cuộc vận động

1.5 Câu hỏi nghiên cứu

 Quy mô của cuộc vận động phổ biến ở mức độ nào trong các nhóm thanh niên?

 Thái độ của thanh niên khi tiếp cận cuộc vận động như thế nào?

 Những nội dung gì thanh niên học được từ cuộc vận động? Họ học

tập những nội dung đó bằng cách nào, vào thời điểm nào?

 Thanh niên đã có những chuyển biến về nhận thức như thế nào sau khi họ tiếp cận cuộc vận động?

 Những lĩnh vực nào thanh niên thực hiện hiệu quả khi vận dụng nội

dung cuộc vận động vào thực tiễn?

 Thanh niên đánh giá như thế nào về hiệu quả, ý nghĩa và những nhân

tố chủ yếu tác động đến cuộc vận động?

1.6 Giả thuyết nghiên cứu

 Đa số thanh niên đã nghe đến cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, nhưng một bộ phận không nhỏ thanh niên chưa có thái độ chủ động, tích cực trong quá trình tiếp cận

và tham gia cuộc vận động

 Thanh niên quan tâm đến nhiều nội dung khác nhau của cuộc vận động, nhất là những nội dung gắn liền với các vấn đề xã hội hiện tại như: chống tham nhũng, rèn luyện đạo đức, thực hành tiết kiệm chủ yếu thông qua các tổ chức Đảng, đoàn thể, nơi làm việc, các phương tiện truyền thông đại chúng, vào thời điểm có sinh hoạt tập thể

 Đa số thanh niên đã có những chuyển biến tích cực về nhận thức sau khi tiếp cận cuộc vận động

 Thanh niên vận dụng những nội dung tiếp thu được từ cuộc vận động

vào thực tiễn bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, gần gũi trong

cuộc sống hằng ngày, mang lại lợi ích cho bản thân, gia đình và xã hội như: tiết kiệm, chăm học, có trách nhiệm cao trong công việc, tinh thần tương thân tương ái, tình nguyện trong cuộc sống cộng đồng…

 Phần lớn thanh niên đánh giá cao hiệu quả, ý nghĩa của cuộc vận

động Hiệu quả của cuộc vận động phần lớn phụ thuộc vào yếu tố nội dung, hình thức triển khai thực hiện và năng lực chỉ đạo của người tổ chức cuộc vận động

1.7 Phương pháp nghiên cứu

1.7.1 Phân tích tài liệu

Phân tích tài liệu là một trong những phương pháp quan trọng của nghiên cứu này Có nhiều nguồn tài liệu khác nhau mà tác giả luận văn đã tiếp

cận để phân tích Trước hết, tác giả quan tâm thu thập và phân tích những

công trình nghiên cứu, các tài liệu liên quan trực tiếp đến các chủ đề quan trọng của luận văn là xã hội hóa chính trị của thanh niên và cuộc cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Những công trình nghiên cứu liên quan đến hai chủ đề này không chỉ giúp tác giả xây dựng cơ sở lý thuyết của đề tài mà còn giúp tác giả đưa ra những định hướng

lớn về nội dung nghiên cứu Thứ hai, tác giả đặc biệt quan tâm đến những tài

liệu của Đoàn thanh niên các cấp Qua việc phân tích các tài liệu này, tác giả rút ra được nhiều thông tin hữu ích giúp cho việc phân tích đời sống của thanh niên, nhất là đời sống chính trị của họ Đây là nền tảng quan trọng để đi đến

tìm hiểu xã hội hóa chính trị của thanh niên thông qua cuộc vận động Thứ ba,

các tài liệu của chính quyền, đoàn thể các cấp nơi tác giả triển khai nghiên cứu thực địa Những tài liệu, dữ liệu thu được trong quá trình nghiên cứu trên thực địa cũng được tác giả quan tâm Những tài liệu này giúp tác giả đi sâu

vào vấn đề nghiên cứu đặt ra: xã hội hóa chính trị của thanh niên trên thực tế tại những địa bàn cụ thể

1.7.2 Quan sát

Một trong những điều kiện thuận lợi cho tác giả khi tiến hành đề tài nghiên cứu này là địa bàn khu khảo sát, phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, cũng là nơi mà tác giả đang sinh sống Vì thế, tác giả

có thể dễ dàng thâm nhập vào cuộc sống của thanh niên nơi đây để quan sát Tác giả cũng trực tiếp tham gia các buổi sinh hoạt của một số chi đoàn tại phường Bạch Đằng khi họ tổ chức các buổi tuyên truyền liên quan đến cuộc vận động Thông qua những buổi thâm nhập thực tế như vậy, nhiều thông tin hữu ích, chân thực liên quan đến chủ đề nghiên cứu đã được tác giả ghi nhận

và sử dụng trong luận văn

Đối với việc vận dụng phương pháp quan sát tại xã Đồng Sơn, tác giả chỉ có 3 ngày để thâm nhập thực địa ở đây Do đó, việc quan sát để thu thập thông tin cũng có những hạn chế Tuy vậy, tác giả cũng đã có những cuộc viếng thăm nơi ở, nơi lao động và sinh hoạt hàng ngày của một số thanh niên trên địa bàn Điều này đã giúp tác giả có cách nhìn cụ thể, chân thực về đời sống thanh niên nơi đây Qua đó, tác giả thu thập được những thông tin liên quan trực tiếp đến thực tế cuộc vận động trong các đối tượng thanh niên Những thông tin này giúp tác giả phân tích vấn đề nghiên cứu một cách sát thực và khách quan hơn

1.7.3 Phỏng vấn sâu

Tác giả tiến hành 9 phỏng vấn sâu ở cả hai địa bàn khảo sát Nội dung chính của các phỏng vấn sâu cá nhân nhằm thu nhận những thông tin định tính liên quan đến hai nội dung cốt lõi của đề tài nghiên cứu: quá trình thanh niên học tập và quá trình thanh niên làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Trong các cuộc phỏng vấn sâu, ngoài những nội dung của cuộc vận

động mà thanh niên tiếp nhận, tác giả đặc biệt chú ý thu thập những thông tin liên quan đến quá trình chuyển biến nhận thức của thanh niên sau khi tiếp cận cuộc vận động đặc biệt cả những việc làm của họ trên thực tế nhằm cụ thể hóa những điều đã học hỏi được Những thông tin liên quan đến các nhân tố tác động đến quá trình thanh niên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cũng được tác giả quan tâm trong các cuộc phỏng vấn sâu

Về những người cung cấp thông tin trong các cuộc phỏng vấn sâu , tác giả lựa chọn nhiều đối tươ ̣ng thanh niên khác nhau để có thể thu thập thông tin định tính đa chiều Cụ thể là , trong 9 người được tác giả phỏng vấn sâu trong đó có : 1 lãnh đạo của Đoàn thanh niên , 1 cán bộ đoàn thanh niên , 1 công nhân điện lực , 1 thanh niên làm nghề di ̣ch vụ (bán thuê cho một cửa hàng quần áo nam), 1 sinh viên, 1 nhà báo, 1 cán bộ tuyên truyền dân số, 1 thuỷ thủ, 1 lãnh đạo xã (Trong đó có 7 nam, 2 nữ) Để đảm bảo nguyên tắc khuyết danh, trong luận văn này, tên của những người được phỏng vấn sâu không phải là tên thật

1.7.4 Khảo sát xã hội học

1.7.4.1 Xây dựng bảng hỏi

Sau khi xây dựng đề cương chi tiết của luận văn, tác giả triển khai xây dựng bảng hỏi cho khảo sát xã hội học Nội dung của bảng hỏi bám sát mục tiêu của đề tài, phục vụ trực tiếp các nội dung nghiên cứu

Toàn bộ bảng hỏi có 20 câu Những câu hỏi của bảng hỏi xoay quanh các vấn đề trọng tâm của luận văn, bao gồm: quá trình thanh niên học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh (quá trình học hỏi), sự chuyển biến về nhận thức

và hành động của thanh niên sau khi tiếp cận cuộc vận động (quá trình tái tạo lại những điều đã học hỏi được), cũng như những nhân tố quan trọng tác động đến hai quá trình này

1.7.4.2 Xác định dung lượng mẫu

Để xác định cỡ mẫu cho cuộc khảo sát, tác giả sử dụng phương pháp

chọn trang web http://www.surveysystem.com/sscalc.htm để tính toán Dựa

trên số lượng đoàn viên thanh niên ở 2 xã phường và vận dụng trang web nói trên, cỡ mẫu được tính toán như sau: Đối với phường Bạch Đằng, số thanh niên của phường Bạch Đằng là 2.168, với mức độ tin cậy 95%, khoảng tin cậy

là 7, dung lượng mẫu cần thiết là 180 người Đối với xã Đồng Sơn, số thanh niên là 512, mức độ tin cậy và khoảng tin cậy được xác định như trên, dung lượng mẫu cần thiết là 140 người

1.7.4.3 Trưng cầu ý kiến

Để thu thập thông tin định lượng trên thực địa, tác giả luận văn đã sử dụng phương pháp trưng cầu ý kiến Phiếu trưng cầu ý kiến được phát cho thanh niên từ ngày 25 tháng 2 đến ngày 10 tháng 3 năm 2012 Số lượng phiếu phát cho 140 thanh niên ở xã Đồng Sơn huyện Hoành Bồ và 180 thanh niên phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Về cách xác định người được hỏi, ở phường Bạch Đằng, tác giả đã lựa chọn ngày tổ chức đại hội Đoàn thanh niên phường Bạch Đằng để phát phiếu điều tra tới 140 thanh niên 40 phiếu còn lại được phát ngẫu nhiên tại 18 cửa hàng dịch vụ trong địa bàn phường như bán đồ ăn uống, quần áo, karaoke, hàng hoa, văn phòng phẩm, đồ lưu niệm và 3 công ty trên địa bàn phường Ở

xã Đồng Sơn, tác giả cũng chọn ngày đại hội đoàn thanh niên của xã để phát phiếu theo nguyên tắc ngẫu nhiên Tại đây tác giả đã phát được 98 phiếu Số phiếu còn lại được tác phát ngẫu nhiên trực tiếp tại nhà của thanh niên trên địa bàn xã

Một số đặc điểm quan trọng của mẫu khảo sát như sau:

Thứ nhất: Cơ cấu mẫu theo tiêu chí nghề nghiệp:

- Nông nghiệp: 98 người chiếm 30,6%

- Công chức, viên chức: 82 người chiếm 25,6%

- Học sinh, sinh viên: 39 người chiếm 12,2%

- Thủ công nghiệp, doanh nhân, lao động tự do, công nhân, buôn bán nhỏ: 59 người chiếm 18,4%

- Nghề khác: 39 người chiếm 12,2%

Thứ hai: Cơ cấu mẫu theo tiêu chí giới tính

- Nam: 166 người chiếm 51,9%

- Nữ: 150 người chiếm 46,9%

Thứ ba: Cơ cấu mẫu theo tiêu chí trình độ học vấn

- THCS: 34 người chiếm 10,6%

- THPT: 110 người chiếm 34,4%

- Tiểu học, THCN, CĐ, ĐH, trên ĐH: 171 người chiếm 53,4%

Thứ tư: Cơ cấu theo tiêu chí tham gia các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể

- Đảng cộng sản Việt Nam: 86 người chiếm 26,9%

- Đoàn TNCS Hồ Chí Minh: 199 người chiếm 62,2%

- Hội sinh viên Việt Nam, Hội LHTN Việt Nam và các đoàn thể khác:

20 người chiếm 6,2%

- Không tham gia tổ chức, đoàn thể nào: 59 người chiếm 18,4%

1.7.4.4 Cách xử lý thông tin định lượng

Chương trình SPSS đã được tác giả vận dụng để xử lý thông tin thu thập được từ bảng hỏi Khi xử lý các thông tin định lượng tác giả bám sát những nội dung nghiên cứu để khai thác thông tin Các thông tin được trình bày trong luận văn được kiểm định thống kê Những kiểm định đó được tác giả trình bày cụ thể trong các chương, mục của luận văn

độ vĩ mô liên quan đến nhập cư và toàn cầu hóa Đồng thời, bài viết cũng phân tích những tác động của phát triển công nghệ đối với quá trình xã hội hóa chính trị [36]

Cho đến nay, chủ đề xã hội hóa chính trị của thanh niên từ góc nhìn của

xã hội học còn thiếu vắng trong các công trình nghiên cứu ở Việt Nam2

Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu về thanh niên nói chung lại rất đa dạng, phong phú trên nhiều lĩnh vực: chính trị, giáo dục, lối sống, văn hóa… Có thể điểm lại một số nghiên cứu quan trọng như sau:

Trước hết, chúng ta cần bàn đến công trình "Thực trạng và xu hướng biến đổi lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế" của Phạm Hồng Tung Đây là quyển sách trong khuôn khổ đề

2

Nhiều nghiên cứu về xã hội hóa ở Viêt Nam bàn đến vấn đề xã hội hóa theo nghĩa: huy động nguồn lực của các lực lượng xã hội, đẩy mạnh sự quan tâm của các tầng lớp nhân dân để giải quyết những vấn đề, công việc, hoạt động thực tiễn cụ thể nào đó, chẳng hạn như xã hội hóa giáo dục, xã hội hóa y tế, xã hội hóa điện ảnh Trong luận văn, quan niệm xã hội hóa không bàn theo hướng này

tài cấp Nhà nước thuộc Chương trình KX.03/06-10 do Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển - Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì thực hiện Nghiên cứu này đã phân tích rõ các xu hướng biến đổi, cả tiêu cực lẫn tích cực trong lối sống hiện nay của thanh niên Nghiên cứu đã phân tích xu hướng biến đổi lối sống thanh niên hiện nay trong mối quan hệ với sự phát triển xã hội [21].

Một nghiên cứu khoa học rất đáng chú ý về thanh niên năm 1998 của

Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau là nghiên cứu “Thực trạng thanh niên tỉnh Cà Mau, những giải pháp và chính sách cần thiết đối với thanh niên trước yêu cầu phát triển kinh tế xã hội” Nghiên cứu này đã đánh giá thực

trạng tình hình thanh niên tỉnh Cà Mau trên nhiều lĩnh vực như: kinh tế, văn hóa, giáo dục…và tổng kết kinh nghiệm, mô hình thực tiễn về công tác Đoàn

và phong trào thanh niên trong 5 năm (từ năm 1993 đến 1998) Đồng thời nghiên cứu cũng dự báo xu hướng phát triển của phong trào thanh niên đến năm 2010 [24]

Luận án tiến sĩ “Những giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đào tạo nghề cho thanh niên nhằm đáp ứng yêu cầu của người sử dụng lao động ở tỉnh Vĩnh Phúc” của Nguyễn Trung Hưng (2006) là một nghiên cứu quan

trọng về thanh niên Nghiên cứu này đã phân tích, đánh giá thực trạng hệ thống đào tạo nghề và việc sử dụng lao động thanh niên qua đào tạo nghề của các doanh nghiệp Từ đó nghiên cứu chỉ ra những tồn tại, hạn chế của hệ thống đào tạo nghề và những nguyên nhân cơ bản ảnh hưởng đến hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên, qua đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống đào tạo nghề trong việc đáp ứng nhu cầu của người sử dụng lao động trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc [16]

Cùng với luận án tiến sĩ của Nguyễn Trung Hưng, tác giả Nguyễn Thị Vân Hạnh cũng bàn sâu về một khía cạnh cụ thể của tầng lớp thanh niên hiện

nay qua luận án tiến sĩ: “Hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên trong điều

kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” Công trình nghiên cứu này đã

làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên Thông qua việc tìm hiểu hoạt động dạy nghề cho thanh niên tại 6 địa bàn, bao gồm: Hà Nội, Nghệ An, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Dương, Đắc Lắc và Đồng Nai, tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng, nội dung, phương pháp, chất lượng và hiệu quả hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên ở nước ta hiện nay [14]

Cùng với những nghiên cứu về thanh niên dưới nhiều góc độ khác nhau

đã bàn đến ở trên, như lối sống, đào tạo nghề, phong trào thanh niên… một số tác phẩm bàn đến thanh niên trong khuôn khổ của cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Trước hết, phải bàn đến cuốn

sách Những cá nhân, tập thể điển hình trong cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”của Ban Tuyên giáo Trung ương xuất

bản năm 2010 Tác phẩm này đã giới thiệu, làm nổi bật những kinh nghiệm, những việc làm cụ thể và các thành tích của các cá nhân, tập thể điển hình trong cuộc vận động đã học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác ở

mọi lúc, mọi nơi, trong mọi công việc [4] Thứ hai, cuốn sách Ba năm thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”

của Hồ Sơn, Dương Phong cũng là tác phẩm đáng chú ý Tác phẩm này giới thiệu công tác tổ chức cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh Cuốn sách đặc biệt quan tâm đến tư tưởng Hồ Chí Minh với vấn đề thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí Đồng thời, tác phẩm cũng phân tích những thành quả bước đầu của cuộc vận động [18]

Tuy các tác phẩm này bàn trực tiếp về chủ đề thanh niên với cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, nhưng các tác phẩm trên chủ yếu mang tính chất tổng kết thực tiễn, giới thiệu các cá nhân, tập

thể điển hình trong cuộc vận động Đây là nguồn tài liệu quan trọng phản ánh những nội dung quan trọng của cuộc vận động được triển khai trên thực tế

Một công trình nghiên cứu hiếm hoi ít nhiều được tiếp cận dưới góc độ

xã hội học là đề tài “Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ theo tư tưởng Hồ Chí Minh – Liên hệ thực tiễn tại trường Đại học Ngoại thương” của Nguyễn Thị

Thúy Thanh Nghiên cứu đã trình bày nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và nêu lên tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ hiện nay Từ đó tác giả phân tích thực trạng, chỉ ra ưu điểm, nhược điểm của việc giáo dục đạo đức thế hệ trẻ hiện nay, đặc biệt là ở Trường Đại học Ngoại Thương Đồng thời, nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp về mặt nhận thức, vận dụng phương pháp giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh, xây dựng môi trường giáo dục, đấu tranh chống tiêu cực và tệ nạn xã hội, xây dựng đội ngũ giáo viên và nâng cao vai trò của Đoàn thanh niên, Hội sinh viên nhằm tăng cường giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ theo tư tưởng Hồ Chí Minh tại trường Đại học Ngoại Thương [19] Tuy nhiên, phải nhận định rằng nghiên cứu này chưa bàn đến chủ đề thanh niên và cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh từ tiếp cận Xã hội hóa chính trị của thanh niên Nghiên cứu này chỉ mới dừng lại ở chiều cạnh giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ Ngoài ra, phạm vi nghiên cứu này cũng chỉ giới hạn trong sinh viên Trường Đại học Ngoại Thương

Tiếp nối những nghiên cứu trên đây, trong luận văn này mang đến sự nhận thức mới đối với chủ đề thanh niên với cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” từ góc nhìn xã hội hóa chính trị của thanh niên Với cách tiếp cận như vậy, luận văn sẽ làm rõ hai quá trình: tiếp nhận, lĩnh hội những nội dung của cuộc vận động và tái tạo, vận dụng những nội dung đã tiếp nhận, lĩnh hội vào thực tiễn của thanh niên

1.2 Khái niệm thanh niên và xã hội hóa

1.2.1 Thanh niên

Cho đến nay ở Việt Nam và trên thế giới, vẫn chưa có một sự thống nhất chung về khái niệm thanh niên và độ tuổi thanh niên Xét về mặt lịch sử của khái niệm cho rằng ở Tây Âu, khái niệm thanh niên chỉ xuất hiện phổ biến trong các văn bản vào khoảng đầu thế kỷ XIX [21, tr 42] Khi bàn về nhóm thanh niên, một trong những vấn đề gây tranh cãi ở nhiều nước khác nhau là độ tuổi của thanh niên Tuy vậy, nhìn chung, nhiều quan niệm cho rằng độ tuổi thanh niên là độ tuổi từ tuổi 15 đến trước 30 [21, tr 42-44]

Ở Việt Nam, độ tuổi thanh niên cũng được quan niệm khác nhau qua các giai đoạn lịch sử Một trong những minh chứng cụ thể của điều này là độ tuổi dân đinh trong làng Chẳng hạn, theo Đào Duy Anh thì Chúa Trinh Cương3

quy định con trai từ 17 đến 19 tuổi là hoàng đinh, từ 20 đến 49 là chính đinh Còn dưới thời vua Minh Mệnh, dân đinh hạng gồm những người trai trẻ từ 18 đến 20 tuổi [1, tr 100-101]

Theo Phạm Hồng Tung thì: Ở Việt Nam, thanh niên chỉ được thực sự quan tâm đến với tính cách là một nhóm dân cư theo độ tuổi và một lực lượng

xã hội từ những năm đầu thế kỷ XX, với các phong trào thanh niên, các cuộc vận động thanh niên [21, tr 47] Hiện nay, thanh niên thực sự đóng vai trò quan trọng trên tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Trong các quy định pháp lý, từ năm 2003 trở về trước, không có văn bản nào định rõ độ tuổi thanh niên Các tổ chức Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam đều nhất quán quy định tuổi đoàn viên, hội viên là những người từ 15 tuổi trở lên Tuy nhiên, tuổi kết thúc của độ tuổi này lại không cố định Cụ thể là, có lúc 27 tuổi, có lúc 28 tuổi, có lúc 30 tuổi được coi là tuổi kết thúc của độ tuổi này [21, tr 49]

3

Chúa Trịnh thứ 6 thời Lê Trung Hưng, cầm quyền từ tháng 5 năm 1709 đến tháng 10 năm 1729

Theo Điều 1 chương I của luật thanh niên ban hành ngày 29/11/2005 thì Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi4

Trong nghiên cứu này, chúng tôi xác định khái niệm thanh niên dựa theo Luật thanh niên Vì thế, thanh niên là khái niệm chỉ một nhóm xã hội, nhóm này bao gồm tất cả những người đang ở trong độ tuổi thanh niên, từ 16 đến 30 tuổi, trong một xã hội cụ thể

1.2.2 Xã hội hóa

Xã hội hóa (socialization) là một trong những khái niệm quan trọng của

xã hội học Cho đến nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về xã hội hóa Ở đây, chúng ta sẽ điểm qua quan niệm của một số tác giả tiêu biểu Trước hết

là quan điểm của David Popenoe Tác giả này cho rằng “xã hội hóa là một quá trình, thông qua đó cá nhân phát triển nhân cách và học hỏi được hành vi, lối sống của một xã hội, hoặc một nhóm (learn the ways of a society or group)” [35, pg 120] Một tác giả khác là Jonh J Macionis lại quan niệm niệm: xã hội hóa là trải nghiệm xã hội suốt cuộc đời (lifelong social experience), bằng cách đó các cá nhân học hỏi văn hóa và phát triển năng lực người của mình [31, pg 116] Từ điển Xã hội học xuất bản bởi Nhà xuất bản Oxford do John Scott và Gordon Marshall chủ biên lại viết: “Xã hội hóa là quá trình thông qua đó chúng ta học để trở những thành thành viên của xã hội, bằng cách tiếp thu những chuẩn mực, giá trị của xã hội và học đóng các vai trò xã hội” [39, pg 621] Một tác giả quan trọng khác cũng cần bàn đến ở đây

là G.Andreeva Tác giả này cho rằng "Xã hội hoá là quá trình hai mặt: một mặt cá nhân tiếp nhận kinh nghiệm xã hội bằng cách thâm nhập vào môi trường xã hội, vào hệ thống các quan hệ xã hội; mặt khác cá nhân tái sản xuất một cách chủ động hệ thống các quan hệ xã hội thông qua chính việc họ

4

Điều 1 chương 1 Luật Thanh niên được thông qua vào ngày 29/11/2005 tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XI

và được Chủ tịch nước công bố tại lệnh số 24/2005/L/CTN ngày 09/12/2005

tham gia vào các hoạt động và thâm nhập vào các mối quan hệ xã hội" [6,

tr.258-259]

Khi bàn về xã hội hóa cá nhân, nhiều tác giả chẳng hạn Macionis, Popenoe, Schaefer [31, 35, 38] bàn đến các tác nhân của xã hội hóa (agents of socialization) Các tác nhân quan trọng của xã hội hóa bao gồm: gia đình, trường học, nhóm cùng địa vị, truyền thông đại chúng, nơi làm việc và nhà nước Nghiên cứu một cách khái quát quan điểm của các tác giả trên về tác nhân của xã hội hóa, chúng ta thấy nổi lên những nội dung quan trọng sau

đây Trước hết, gia đình là môi trường sống đầu đời của mỗi cá nhân, gia đình

là nơi mà các cá nhân có mối liên hệ mật thiết, tương tác trực tiếp, thường xuyên Với những đặc điểm này, gia đình tác động lớn đến việc cá nhân học

hỏi kinh nghiệm và tái tạo lại kinh nghiệm học hỏi được trong cuộc sống Thứ hai, trường học là con đường chính thức, nơi cá nhân được trao truyền những

tri thức, kỹ năng lao động quan trọng Nói cách khác, trường học đóng vai trò

quan trọng giúp cá nhân học hỏi kinh nghiệm xã hội Thứ ba, nhóm cùng địa

vị cũng là tác nhân xã hội hóa quan trọng Khi nói đến nhóm cùng địa vị là nói đến những nhóm, ở đó các thành viên có cùng vị thế như nhau Mỗi cá nhân thường dễ chia sẻ và dễ chịu ảnh hưởng về quan điểm, lối sống, kinh

nghiệm từ những người khác có cùng địa vị với mình Thứ tư, trong xã hội

ngày nay, mỗi cá nhân giành một lượng thời gian rất lớn để tiếp nhận thông tin từ truyền thông đại chúng Thêm nữa, truyền thông đại chúng còn cung cấp khối lượng thông tin nhiều và nhạnh chóng đến mỗi cá nhân Bởi vậy, đây

là tác nhân quan trọng đối với xã hội hóa cá nhân Thứ năm, nơi làm việc (cơ

quan, công sở, tổ chức chính trị xã hội…) là không gian thiết yếu đối với đời sống mỗi cá nhân Đây là nơi cá nhân đóng những vai trò xã hội chính thức Muốn hoàn thành những vai trò này, cá nhân phải học hỏi những kinh nghiệm

và tái tạo lại những kinh nghiệm đó Thứ sáu là vai trò nhà nước trong quá trình

xã hội hóa cá nhân Nhà nước điều hành hay thành lập các cơ quan, tổ chức nơi

cá nhân làm việc Nhà nước ban hành luật pháp, quy định để định hướng hành

vi cá nhân Nhà nước đưa ra các chính sách đa dạng tác động lên đời sống của mỗi cá nhân Vì thế, nhà nước là một tác nhân xã hội hóa quan trọng

Khi bàn về xã hội hóa, các tác giả Macionis, Popenoe, Schaefer [31, 35, 38] cũng đã đề cập đến dòng đời, tức là bàn đến quá trình xã hội hóa qua các giai đoạn của chu kỳ sống của con người Có thể nói rằng, nếu xét theo chu trình đời người thì có thể coi tuổi thanh niên là một giai đoạn xã hội hóa với những đặc điểm khác với các giai đoạn trước và sau đó Một trong những điểm làm cho xã hội hóa ở lứa tuổi thanh niên khác với các giai đoạn khác là văn hóa thanh niên (youth culture) Khái niệm văn hóa thanh niên chỉ ra rằng đây là một nhóm người có những lối sống khác với những nhóm ở các độ tuổi khác Sự khác nhau này được phản ánh qua giá trị, ngôn ngữ, việc sử dụng thời gian rỗi, tiêu dùng,… tạo nên bản sắc xã hội dựa trên lứa tuổi (an age-specific social identity) của nhóm thanh niên [32, pg 686] Dưới góc nhìn nhất định, có thể nói rằng, những đặc điểm này sẽ được thảo luận khi bàn đến

xã hội hóa chính trị của thanh niên

Tóm lại, khi bàn đến khi bàn về xã hội hóa chúng ta cần nhấn mạnh

những chiều cạnh sau đây Thứ nhất, xã hội hóa là một quá trình, quá trình này kéo dài suốt cuộc đời của mỗi cá nhân Thứ hai, xã hội hóa chính là quá trình phát triển nhân cách của cá nhân Thứ ba, quá trình xã hội hóa giúp cá nhân trở thành thành viên của xã hội Thứ tư, quá trình xã hội hóa diễn ra

thông qua hai chiều: cá nhân học hỏi từ xã hội và cá nhân tái tạo những điều

được học hỏi trong đời sống xã hội Thứ năm, các tác nhân quan trọng của xã

hội hóa bao gồm: gia đình, trường học, nhóm cùng địa vị, truyền thông đại

chúng, nơi làm việc, và nhà nước Thứ sáu, độ tuổi thanh niên là một giai

đoạn xã hội hóa với những đặc điểm khác với các giai đoạn khác Những nội

dung này sẽ được tác giả vận dụng để phân tích quá trình xã hội hóa chính trị của thanh niên

1.3 Xã hội hóa chính trị của thanh niên từ góc nhìn Xã hội hóa cá nhân

Theo Andrew Heywood, hiện nay trên thế giới, có 4 cách hiểu khác nhau về chính trị: Thứ nhất là nghệ thuật của phép cai trị; thứ hai là những công việc của chung; thứ ba là sự thỏa hiệp và đồng thuận; thứ tư là quyền lực

và cách phân phối tài nguyên hay lợi ích [30]

Khi bàn đến chính trị, một khía cạnh quan trọng được nhiều nghiên cứu quan tâm là xã hội hóa chính trị (political socialization) Theo trang web CliffsNotes.com thì xã hội hóa chính trị là quá trình kéo dài suốt đời, qua đó các cá nhân hình thành các quan niệm về chính trị và tiếp nhận những giá trị chính trị [34] Sapiro cho rằng xã hội hóa chính trị cá nhân là quá trình mà các

cá nhân tham gia vào học tập, tiếp thu kiến thức về hệ thống chính trị, hệ tư tưởng phát triển chính trị trong bối cảnh chính trị mà họ đang sống và có thể tham gia vào đời sống chính trị và dân sự [36, pg.3]

Một số tác giả khác, chẳng hạn Almond và Verba, Gimpel và các cộng

sự lại quan niệm xã hội hóa chính trị là việc truyền tải văn hóa chính trị cho các thế hệ công dân mới trong một xã hội Tức là làm thế nào để chính thể của chính trị có thể truyền tải các giá trị, thái độ, niềm tin, ý kiến và hành vi cho công chúng [36]

Bàn sâu về khái niệm xã hội hóa chính trị, Từ điển Xã hội học xuất bản bởi Nhà xuất bản Oxford do John Scott và Gordon Marshall chủ biên cho

rằng: “Xã hội hóa chính trị là quá trình hòa nhập vào một hệ thống chính trị bằng cách tiếp nhận những thông tin về các quy trình, thiết chế và biểu tượng chính trị; học hỏi vai trò của những thành viên chủ động hoặc không chủ

động của chính thể và tiếp thu hệ thống giá trị, hệ tư tưởng ủng hộ sự nghiệp chính trị đó” [39, pg 501]

Chính thể chuyển tải, tuyên truyền các tư tưởng, đường lối, chính sách, pháp luật có lợi cho mình thông qua các tổ chức chẳng hạn như: gia đình, hệ thống giáo dục, nhóm đồng đẳng, các phương tiện thông tin đại chúng, các tổ chức chính trị, tổ chức cộng đồng, tổ chức tôn giáo và quân đội Các loại câu hỏi quan trọng được đặt ra là: “Ở đâu và làm thế nào người dân phát triển các loại định hướng chính trị và thực hành nó vào thực tế?" [36]

Phân tích về quá trình xã hội hóa chính trị, Scott và Marshall nhấn mạnh rằng: các quốc gia duy trì truyền thống chính trị của họ bằng cách tạo dựng những khuôn mẫu suy nghĩ và hành động cho thế nên thế hệ trẻ Việc tạo dựng khuôn mẫu suy nghĩ và hành động này thường được thực hiện thông qua hệ thống giáo dục, nơi làm việc, hàng xóm láng giềng, cũng như bản thân các thiết chế chính trị Ở nhiều nước, hệ thống giáo dục, truyền thông đại chúng và các cấu trúc cộng đồng được vận dụng một cách tích cực như những phương tiện để giáo dục chính trị Theo Scott và Marshall thì nghiên cứu xã hội hóa chính trị còn phải chú ý đến mối quan hệ giữa thái độ chính trị và hành động thực tế, đặc điểm cá nhân và định hướng chính trị, sự ảnh hưởng của gia đình, nhà trường, nơi làm việc lên quan niệm chính trị của cá nhân [39, pg 501]

Bằng cách xem lại một loạt các công trình nghiên cứu về xã hội hóa,

mà xã hội hóa chính trị là một lĩnh vực và được coi là xã hội hóa thứ cấp (political socialization often referred to as secondary socialization), Mark Rapley và Susan Hansen nhận xét rằng xã hội hóa được hiểu theo hai cách Cách phổ biến thứ nhất hướng đến trả lời câu hỏi làm thế nào để các cá nhân

có thể học hỏi, nội tâm hóa (internalize) thái độ, giá trị, chuẩn mực của nền văn hóa, hay xã hội, hoặc là một bối cảnh cụ thể (chẳng hạn nơi làm việc)

Hướng nghiên cứu này cùng với việc quan tâm đến quá trình học hỏi thì cũng nhấn mạnh đến việc làm thế nào để các cá nhân thực hiện tốt các vai trò xã hội của mình trong thực tế Hướng nghiên cứu dường như quan niệm xã hội hóa là điều gì đó xảy ra đối với cá nhân, hơn là cách hiểu cá nhân tích cực tham gia quá trình xã hội hóa Cách tiếp cận thứ hai về xã hội hóa, thường gắn liền với nghiên cứu của George Herbert Mead “Mind, Self, and Society” và truyền thống tương tác biểu trưng, coi xã hội hóa là vấn đề phát triển cái tôi của cá nhân [37, pg 591-592]

Kế thừa những quan điểm của các các nhà nghiên cứu đi trước, nghiên

cứu này quan niệm Xã hội hóa chính trị cá nhân là quá trình cá nhân học tập, tiếp thu kiến thức, kinh nghiệm, chuẩn mực, giá trị, niềm tin, biểu tượng, hệ tư tưởng chính trị, trong bối cảnh chính trị mà họ đang sống , từ đó cá nhân vận dụng những điều mình đã học hỏi , lĩnh hội được vào thực tế của đời sống Môi trường xã hội hóa chính trị của cá nhân ở đây bao gồm gia đình , nhà trường, nhóm bạn bè, truyền thông tin đại chúng, các tổ chức chính trị xã hội

Trong nghiên cứu này, chúng tôi giới hạn quá trình xã hội hóa chính trị của cá nhân trong phạm vi đối tượng thanh niên Quá trình xã hội hóa chính trị của thanh niên cũng được giới hạn trong phạm vi cuộc vận động “Học tâp và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Quá trình xã hội hóa cá nhân ở đây được xem xét không chỉ là quá trình cuộc vận động mang đến cho cá nhân những kiến thức, kinh nghiệm, chuẩn mực, giá trị, niềm tin, biểu tượng, hệ tư tưởng chính trị, mà còn là quá trình cá nhân chủ động tiếp thu và vận dụng

vào thực tế những điều mình đã học hỏi được Nói một cách ngắn gọn, ở đây

từ góc độ xã hội hóa cá nhân, chúng tôi tìm hiểu thông qua cuộc vận động này, thanh niên học học hỏi tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh như thế nào và vận dụng những điều họ học hỏi được trong cuộc sống ra sao Hai quá trình này được xem xét trong các môi trường xã hội cụ thể khác nhau như trường

học, gia đình, nhóm bạn bè, truyền thông đại chúng, tổ chức chính trị xã hội,

cơ quan, công ty, công trường, nhà máy…

1.4 Xã hội hóa chính trị của thanh niên tiếp cận từ Lý thuyết học hỏi xã hội

Lý thuyết học hỏi xã hội (social learning theory) ban đầu được đề xuất bởi Robert Sears và cộng sự để giải thích hành vi của con người từ tiếp cận tâm lý học Khi đề cập đến lý thuyết học hỏi xã hội, nhiều tác giả nhấn mạnh đến đóng góp của Albert Abandura qua quyển sách nổi tiếng được ấn hành năm 1997 với tên gọi: Lý thuyết học hỏi xã hội (Social Learning Theory) Lý thuyết học hỏi xã hội của Albert Abandura nhấn mạnh đến năng lực nhận thức

và năng lực xử lý thông tin trong việc hình thành hành vi con người Cả hai tác giả đều đã dự định thiết lập cơ sở cho việc giải thích hành vi con người

[29, pg 776] Albert Bandura cho rằng: “Phần lớn hành vi của con người là

do quan sát người khác mà thành Từ việc quan sát này, con người có ý tưởng

về việc các hành vi mới được thực hiện như thế nào và trong trường hợp tương tự sau đó, việc quan sát này đóng vai trò hướng dẫn con người thực hiện tương tự như hành vi đã quan sát”

Điều đó có nghĩa là, con người học hỏi từ việc quan sát thái độ, hành vi

và kết quả mang lại của những người khác Thuyết học hỏi xã hội giải thích hành vi của con người theo thuật ngữ sự tương hỗ liên tục giữa nhận thức, hành vi và sự ảnh hưởng của xã hội Sự chú ý, sự duy trì, sự lặp lại và sự thúc đẩy được xem như là bốn điều kiện cần thiết đối với việc làm mẫu các hành vi hiệu quả của con người

Bandura cho rằng: môi trường xung quanh và hành vi của con người có tác động tương hỗ nhau, môi trường là nguyên nhân của các hành vi con người, ngược lại hành vi con người cũng ảnh hưởng đến môi trường Lý thuyết học hỏi xã hội đề xuất những quan điểm quan trọng sau đây: Thứ nhất,

mọi người có thể học hỏi nhau bằng cách quan sát hành vi của người khác và kết quả của những hành vi đó Thứ hai, quá trình học hỏi có thể diễn ra mà không có một sự thay đổi trong hành vi của cá nhân Thứ ba, nhận thức đóng một vai trò quan trọng trong quá trình học hỏi [25]

Con người có thể được học hỏi được thông qua các mô hình Bandura

đề xuất ba mô hình: Thứ nhất là mô hình sống thực (live model) đó là những

cá nhân sống trong thực tế với việc thể hiện hành vi của họ Thứ hai là mô hình được giải thích (verbal instructional model), liên quan đến việc mô tả và giải thích một hình vi cụ thể Thứ ba là mô hình biểu tượng (symbolic model), liên quan đến những cá nhân có thực hay được hư cấu, hành vi của họ được thể hiện trên sách báo, phim ảnh, truyền hình [27] Từ quan điểm của Bandura, trong nghiên cứu này, tác giả tập trung vào mô hình thứ ba mà Bandura đã đề xuất Cụ thể ở đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một mô hình biểu tượng, một nhân vật có thật Hành vi của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đề cập đến trên sách báo, phim ảnh, truyền hình và các chương trình tuyên truyền khác nhau Những hành vi đó là tấm gương để thế hệ thanh niên học hỏi Cụ thể ở đây những đức tính như cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư; nói đi đôi với làm, xây đi đôi với chống; chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, lối sống thực dụng, yêu thương con người vv của Chủ tịch Hồ Chi Minh được thể hiện tuyên truyền trên nhiều kênh khác nhau trong khuôn khổ của cuộc vận động Từ đó, thanh niên có thể học hỏi tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh thông qua nhiều hình thức tuyên truyền khác nhau: đài, báo in, internet, ti

vi, các cuộc thi, các bài tuyên truyền và trong các môi trường: gia đình, nhà trường, bạn bè, tổ chức chính trị xã hội, nơi làm việc… Một điều đáng lưu ý ở đây là, mô hình thứ nhất, tức là mô hình cá nhân sống thực cũng được xem xét

Cụ thể là ở đây chúng ta đi vào tìm hiểu quá trình thanh niên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh thông qua việc quan sát các tấm gương

tiêu biểu làm theo lời Chủ tịch Hồ Chí Minh xung quanh họ Như vậy, trong nghiên cứu này, hai trong ba mô hình mà Bandura sẽ được áp dụng để phân tích quá trình thanh niên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Bandura cho rằng con người phát triển là cả một quá trình Kinh nghiệm xã hội là quá trình mà các cá nhân tìm hiểu thông qua việc tham gia

và cảm nhận môi trường xung quanh của họ Trong quá trình sống, cá nhân tương tác với nhau Thông qua đó, các cá nhân tìm hiểu các tình huống thích hợp để đưa ra hành vi của mình Hành vi được tăng cường bởi những sự động viên khích lệ của người khác trong cùng môi trường và từ đó hành vi của cá nhân được lặp lại nhiều lần [36] Từ quan điểm này của Bandura, chúng ta thấy rằng, cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã tạo nên một môi trường để cá nhân học hỏi và đưa ra những hành vi của mình Môi trường này được tạo nên bởi rất nhiều yếu tố khác nhau Đó là những chương trình tuyên truyền về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trên các phương tiện truyền thông khác nhau Đó là những cuộc thi đua học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong đoàn viên thanh niên ở các chi đoàn Đó là những buổi thi kể chuyện, thi viết về các tấm gương tiêu biểu làm theo lời Chủ tịch Hồ Chí Minh tại nơi làm việc vv…Trong môi trường đó, quá trình cá nhân,

cụ thể ở đây là thanh niên, học hỏi những gì và thực hành những điều mình học hỏi ra làm sao sẽ được nghiên cứu này đi sâu tìm hiểu

Một tác giả quan trọng của lý thuyết học hỏi xã hội là Gabriel Tác giả này cho rằng sự học hỏi xã hội bao gồm 4 giai đoạn [26]: Một là tiếp xúc với các mô hình hành vi, hai là bắt chước những người khác, ba là nắm bắt khái niệm, quan điểm về mô hình hành vi đó và bốn là thực hành theo mô hình đó

Từ cách lý giải này, chúng ta thấy rằng việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh của thanh niên là một quá trình Quá trình này trải qua các bước cụ thể Đầu tiên thanh niên sẽ được tiếp xúc với các nội dung của

cuộc vận động, tức là những thông tin phản ánh đức tính của Chủ tịch Hồ Chí Minh và hành vi của những tấm gương tiêu biểu làm theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh Tiếp theo đó, thanh niên sẽ học cách làm theo những điều mình được nghe, được thấy Thứ ba, qua việc học hỏi, thanh niên sẽ hiểu sâu ý nghĩa của những hành vi, đức tính đó Và cuối cùng thanh niên áp dụng nội dung những điều mình đã tiếp xúc, đã lĩnh hội, đã hiểu vào thực tiễn cuộc sống Quá trình này sẽ được đề tài nghiên cứu đi sâu tìm hiểu

Hồ Chí Minh” trong toàn Đảng, toàn dân từ ngày kỷ niệm 77 năm thành lập Đảng (03/02/2007) và tổng kết vào ngày 03/02/2011, có sơ kết hàng năm vào dịp sinh nhật Chủ tich Hồ Chí Minh [5]

Ngay sau khi Trung ương Đoàn và Tỉnh uỷ Quảng Ninh phát động cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn Quảng Ninh đã xây dựng Kế hoạch số 23 KH/TĐ- QN ngày 15/3/2007 v/v triển khai Cuộc vận động "Tuổi trẻ Quảng Ninh học tập

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" [11] Cuộc vận động đã được triển khai đến các cơ sở đoàn và đoàn viên, thanh niên trên trong tỉnh, trong

đó có đoàn viên thanh niên phường Bạch Đằng thành phố Hạ Long và xã Đồng Sơn huyện Hoành Bồ

2.2 Địa bàn nghiên cứu

2.2.1 Tỉnh Quảng Ninh

Đi ̣a bàn nghiên cứu đề tài là phường Ba ̣ch Đằng thành phố Ha ̣ Long và

xã Đồng Sơn huyện Hoành Bồ tỉnh Quảng Ninh Quảng Ninh có vị trí địa lý , điều kiê ̣n tự nhiên phức ta ̣p và phong phú Là tỉnh ven biển thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, Quảng Ninh có diện tích là 8.239,243 km² Chiều ngang từ Đông sang Tây, nơi rộng nhất là 195 km Chiều dọc từ Bắc xuống Nam dài khoảng 102 km [17] Phía Tây giáp tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Bắc Giang, phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ, phía Tây Nam giáp tỉnh Hải Dương và thành phố Hải Phòng, phía Bắc giáp huyện Phòng Thành và thị trấn Đông Hưng (tỉnh Quảng Tây Trung Quốc) cửa khẩu Móng Cái và Trinh Tường Đường biên giới của Quảng Ninh với Trung Quốc dài 132,8 km [17] Quảng Ninh là cửa ngõ thông

ra biển của vùng đồng bằng sông Hồng, trung du và miền núi phía Bắc Vị trí địa lý này cho phép Quảng Ninh mở rộng giao lưu phát triển kinh tế, văn hoá,

xã hội với mọi miền trong cả nước và quốc tế, thông qua đường biển trở thành đầu mối giao lưu buôn bán xuất nhập khẩu và mở rộng kinh tế đối ngoại

Quảng Ninh là một trọng điểm kinh tế, một đầu tàu của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, đồng thời là một trong bốn trung tâm du lịch lớn của Việt Nam với di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long đã hai lần được UNESCO công nhận về giá trị thẩm mỹ và địa chất, địa mạo Năm 2012, vịnh

Hạ Long được công nhận là kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới Quảng Ninh được xác định là mô ̣t điểm của vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ , là cửa ngõ quan trọng của hành lang kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh Hệ thống cảng biển, cảng nước sâu của Quảng Ninh có khả năng cho tàu hàng vạn tấn

ra vào bốc dỡ hàng, tạo nhiều thuận lợi cho ngành vận tải đường biển giữa nước ta với các nước trên thế giới Quảng Ninh có hệ thống cửa khẩu phân bố trên dọc tuyến biên giới, đặc biệt cửa khẩu quốc tế Móng Cái là nơi hội tụ

giao lưu thương mại, du lịch, dịch vụ và thu hút các nhà đầu tư; là cửa ngõ giao dịch xuất nhập khẩu với Trung Quốc và các nước trong khu vực Quảng Ninh là tỉnh nằm trọn vẹn trong chương trình "hai hành lang, một vành đai kinh tế" giữa Việt Nam và Trung Quốc Tỉnh có nhiều tuyến đường cao tốc trọng điểm, Cầu Bãi Cháy đã được xây dựng bên cạnh những cảng biển lớn Chính vị trí giao thoa thuận lợi này đã giúp Quảng Ninh có sự tăng trưởng nhanh trong những năm vừa qua Quảng Ninh hội tụ những điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là sự phát triển của ngành công nghiệp khai thác Than [17]

Về kinh tế, Quảng Ninh xếp thứ 5 trong cả nước về thu ngân sách nhà nước (2011) sau thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bà Rịa-Vũng Tàu và Hải Phòng Tính đến hết năm 2011, GDP đầu người đạt 2264 USD/năm (Hạ Long 3063 USD/năm, Móng Cái 2984 USD/năm, Cẩm Phả 2644 USD/năm, Uông Bí 2460 USD/năm) Lương bình quân của lao động trong tỉnh ở các ngành chủ lực như than, điện và du lịch đều ở mức cao (2011 Điện 8,6 triệu đồng, Than 7.7 triệu đồng, Du Lịch - Dịch vụ 9.2 triệu đồng) [17]

Về văn hoá, Quảng Ninh là tỉnh có 22 dân tộc anh em sinh sống Bên cạnh những di sản văn hoá mang nét truyền thống, Quảng Ninh còn có một nền “văn hoá công nhân mỏ” mang đặc trưng của cuộc sống công nghiệp hiện đại, góp phần làm cho kho di sản văn hoá của Quảng Ninh ngày càng thêm phong phú, đa dạng Các lễ hội truyền thống ở đây mang đặc trưng của ba vùng: Vùng núi - dân tộc thiểu số, vùng biển và vùng đồng bằng Ngoài Vịnh

Hạ Long đã trở thành một trong 7 kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới, Quảng Ninh có 4 di tích được coi là trọng điểm của quốc gia, đó là khu đền thờ và lăng mộ các vua Trần ở An Sinh (Đông Triều), cụm di tích chiến thắng

Bạch Đằng (Yên Hưng), di tích Thương cảng (Vân Đồn) và khu di tích Yên

Tử (Uông Bí)

Do vị trí giao thoa cùng với sự phát triển không ngừng về kinh tế nên Quảng Ninh cũng là tỉnh nhận nhiều lao động di cư từ các địa phương trong nước và một số tỉnh của Trung Quốc Bên cạnh những mặt thuận lợi thì cũng tồn tại một số khó khăn đó là một bộ phận nhỏ các đối tượng tội phạm từ các tỉnh lân câ ̣n xâm nhập vào gây mất trật tự an ninh Phần lớn các đối tượng này nằm trong độ tuổi thanh niên [17]

Bên cạnh đó, Quảng Ninh còn là tỉnh khai thác than lớn nhất cả nước Ngoài các Công ty kinh doanh than của tập đoàn Công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam, các Doanh nghiệp tư nhân được cấp giấy phép, còn có rất nhiều các công ty tư nhân, hộ tư nhân khai thác than trái phép Giữa các tổ chức này thường xuyên xảy ra tình trạng tranh giành khu vực khai thác than gây mất an nình trật tự Những năm gần đây, tình hình khai thác, kinh doanh than trái phép trên địa bàn tỉnh luôn là vấn đề bức xúc được dư luận quan tâm Tuy nhiên, từ năm 2011 được sự lãnh, chỉ đạo của Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân Tỉnh, sự chủ động vào cuộc của các đơn vị lực lượng vũ trang và các ban ngành chức năng, tình hình an ninh quốc phòng tại Quảng Ninh cơ bản được giữ vững [17]

Chính vì những đặc điểm như đã đề cập đến ở trên , đề tài xã hội hóa chính trị của thanh niên thông qua cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đa ̣o đức Hồ Chí Minh” ở Quảng Ninh là một nghiên cứu hữu ích Bởi

vì, nghiên cứu này sẽ cho thấy nhiều chiều cạnh khác nhau của cuộc vận động

ở một địa phương có những điều kiện kinh tế , xã hội, văn hóa, tự nhiên phong phú và đa dạng

2.2.2 Phường Bạch Đằng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Phường Bạch Đằng ra đời khá muộn ở thành Phố Hạ Long, phường

được thành lập từ năm 1991, có diện tích là 1,25 km² Đây là mô ̣t trong những

phường có mâ ̣t đô ̣ dân cư đông nhất thành phố Ha ̣ Long Theo báo cáo năm

2011, phường Bạch Đằng có 2.956 hộ với gần 12.477 nhân khẩu [22] Bạch Đằng nằm ở vị trí trung tâm văn hóa – chính trị - xã hội của thành phố , giáp 4 phường: Yết Kiêu, Trần Hưng Đạo, Hòn Gai, Hồng Hải Trên đi ̣a bàn phường

có nhiều di tích lich sử , có thể kể đến một số địa danh nổi tiếng như n úi Bài Thơ, chùa Long Tiên và đền thờ Trần Quốc Nghiễn Không những vậy , nơi đây còn tâ ̣p trung nhiều trung tâm thương mại I - II, chợ Hạ Long I , các trung tâm buôn bán , mua sắm và giải trí lớn của thành phố Trên địa bàn phường có

1 trường tiểu học và 1 trường trung học cơ sở Chất lươ ̣ng đời sống của người dân nơi đây khá cao , đa phần ho ̣ đều biết p hát huy những điều kiện thuận lợi của địa phương để phát triển các loại hình dịch vụ như kinh doanh buôn bán , nhà nghỉ , khách sạn, nhà hàng ă n uống, karaoke, sàn nhảy, rạp chiếu phim… Nhờ các điều kiện thuận lợi này mà thanh niên phường Ba ̣ch Đằng có lối sống rất hiê ̣n đa ̣i , cởi mở, nhạy bén, linh hoa ̣t với sự thay đổi không ngừng của bối cảnh kinh tế , xã hội địa phương Đa phần ho ̣ có đầy đủ các điều kiê ̣n thiết yếu

để tiếp cận cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” thông qua các phương tiê ̣n truyền thông đa ̣i chúng , khu dân cư , nhà trường, gia đình, bạn bè…

Đoàn thanh niên phường Bạch Đằng là một trong những đơn vị đứng đầu trong các cụm thi đua của thành Đoàn Hạ Long Tại đây, các chương trình công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi đều được triển khai rất tốt như: công tác giáo dục đạo đức, chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống; phong trào 5 xung kích phát triển kinh tế, 4 đồng hành với thanh niên lập thân lập nghiệp; công tác xây dựng Đoàn, Đoàn tham gia xây dựng Đảng; công tác

chăm sóc và giáo dục thanh thiếu niên nhi đồng Đặc biệt, Ban chấp hành Đoàn phường triển khai tốt cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” đến đông đảo thanh niên trên địa bàn Trong 5 năm triển khai cuộc vận động, Đoàn phường Bạch Đằng đã triển khai rất nhiều nội dung trong cuộc vận động dưới nhiều hình thức phong phú, hấp dẫn Tại phòng làm việc, Ban chấp hành Đoàn phường đã xây dựng một “Tủ sách Bác Hồ” để phục vụ cho công tác tuyên truyền cho cuộc vận động; tổ chức cuộc thi “Kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; học tập các tác phẩm

“Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”; học tập các chuyên đề “Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay" (năm 2007), chuyên đề "Tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan

liêu”, “ Sửa đổi lối làm việc”(năm 2008), chuyên đề "Tư tưởng và tấm gương

đạo đức Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức

phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân ", 40 năm thực hiện Di chúc của Chủ

tịch Hồ Chí Minh (2009), chuyên đề "Tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh về xây dựng Đảng ta thật sự trong sạch, vững mạnh, là đạo đức, là văn minh" (năm 2010), chuyên đề "Suốt đời phấn đấu cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, làm người công bộc tận tụy, trung thành của nhân dân, đời tư trong sáng, cuộc sống riêng giản dị" (năm 2011-2012) Trong cuộc tổng kết 5 năm cuộc vận động do thành Đoàn Hạ Long tổ chức, Đoàn phường Bạch Đằng nhận được giấy khen đã có thành tích trong việc triển khai và thực hiện

tốt cuộc vận động cho đoàn viên thanh niên [12]

2.2.3 Xã Đồng Sơn, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh

Năm 1983, xã Đồng Sơn được tách từ xã Đồng Quặng huyện Hoành

Bồ Đồng Sơn là xã nghèo vùng sâu, vùng xa của huyện, thuộc diện đặc biệt khó khăn trong chương trình 135 của Chính phủ Xã Đồng Sơn có diện tích 127,25 km² [13], là địa bàn có địa hình đồi núi tương đối hiểm trở, đường xá

đi lại khó khăn, sông suối chằng chịt Đồng Sơn giáp với xã Lương Mông huyện Ba Chẽ và huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang

Theo báo cáo tổng hợp của xã, tính đến hết tháng 12 năm 2010 dân số của xã Đồng Sơn là 2.334 người, trong đó dân số trong độ tuổi thanh niên là

512 100% hộ gia đình trong xã là đồng bào dân tộc Dao Cơ sở hạ tầng của

xã từng bước được phát triển Năm 2006 chợ trung tâm xã được xây đến năm

2010 được đưa vào sử dụng Năm 2007 trạm y tế xã, năm 2010 trường THCS

xã đã đạt chuẩn quốc gia Hai trạm điện được đưa vào sử dụng [23]

Ở Đồng Sơn, người dân sinh sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp và trồng rừng, cả xã chỉ có 04 hộ trong lĩnh vực dịch vụ Năm 2008 xã hình thành khu du lịch sinh thái bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng Tuy nhiên đường xá đi lại rất khó khăn nên khu du lịch này ít có khách đến thăm quan Là xã giáp với tỉnh Bắc Giang và huyện Ba Chẽ, song việc thông thương giữa Đồng Sơn với các vùng lân cận bị hạn chế Do địa hình đi lại hết sức khó khăn, kinh tế xã kém phát triển cho nên hầu hết các hộ gia đình trong

xã đều thuộc diện nghèo và cận nghèo , dân trí nơi đây còn thấp

Không giống như phường Bạch Đằng, Đoàn thanh niên xã Đồng Sơn hoạt động tương đối khó khăn Qua khảo sát nghiên cứu cho thấy, đời sống của người dân nơi đây còn rất vất vả, nghèo khó Thanh niên hầu hết đều là những lao động chính trong gia đình, họ phải lo cuộc sống mưu sinh, vì vậy việc huy động và tập hợp thanh niên nơi đây tham gia vào tổ chức Đoàn không phải là việc đơn giản như các địa phương ở vùng đồng bằng Trong xã,

ở một số thôn còn tồn tại hình thức “chi đoàn trắng” tức là chi đoàn không có đoàn viên, không sinh hoạt Điều này cũng ảnh hưởng rất lớn công tác đoàn

và phong trào thanh thiếu nhi trên địa bàn Mặc dù vậy, Ban chấp hành đoàn

xã cũng đã nỗ lực triển khai, tuyên truyền cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” đến một bộ phận đoàn viên thanh niên trong xã dưới hình thức cuộc thi kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tổ chức chiếu phim về Bác Hồ, bầu chọn thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác Đồng chí nguyên là bí thư Đoàn xã vinh dự được Trung ương Đoàn tuyên dương gương thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc

Bằng việc điểm qua những nét chính của phường Bạch Đằng và xã Đồng Sơn, câu hỏi đặt ra: tại sao đề tài lại chọn hai địa phương này làm địa bàn nghiên cứu Có thể nói rằng, việc tiến hành nghiên cứu ở hai địa bàn này

là nhằm mục đích so sánh để chỉ ra những điểm giống nhau và khác nhau liên quan đến xã hội hóa chính trị của thanh niên ở hai địa phương Phường Bạch Đằng là vùng đồng bằng, trình độ dân trí, học vấn và chất lượng cuộc sống của thanh niên cao, là trung tâm kinh tế - văn hóa - xã hội của thành phố Hạ Long Đây là nơi có điều kiện tốt cả về vật chất lẫn tinh thần để thanh niên được học tập cuộc vận động Hầu như mỗi hộ gia đình có người trong độ tuổi thanh niên đều được trang bị một máy vi tính nối mạng Các hiệu sách báo, tạp chí, rạp chiếu phim có thể bắt gặp dễ dàng ở phường Bạch Đằng, đây cũng

là điều kiện lý tưởng để thanh niên có thể dễ dàng tìm kiếm tư liệu về cuộc vận động Thêm nữa, Ủy ban nhân dân phường hàng năm đã quan tâm và dành một khoản kinh phí để tổ chức những buổi tọa đàm, tuyên truyền các nội dung liên quan đến cuộc vận động Ngược lại, xã Đồng Sơn của huyện Hoành

Bồ là một xã dân tộc miền núi khó khăn về mọi mặt Trình độ dân trí và chất lượng cuộc sống của người dân rất thấp, các điều kiện để thanh niên có thể tiếp cận với cuộc vận đồng còn rất hạn chế Chẳng hạn, các máy tính nối