Tính tích cực học tập của học viên cao học, tác động của các yếu tố cá nhân và các yếu tố môi trường đào tạo (Nghiên cứu trường hợp tại ĐHKHXH&NV, ĐHKHTN

Các yếu tố chủ quan xuất phát từ chính bản thân người học, các yếu tố khách quan có thể kể đến như: cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị học tập, phương pháp giảng dạy của giảng viên,

MÔI TRƯỜNG ĐÀO TẠO

(Nghiên cứu trường hợp tại ĐHKHXH&NV, ĐH KHTN - ĐHQG HN,

ĐH BÁCH KHOA HÀ NỘI và ĐH KINH TẾ QUỐC DÂN HÀ NỘI.

LUẬN VĂN THẠC SỸ XÃ HỘI HỌC

HÀ NỘI - 2011

HÀ NỘI - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA XÃ HỘI HỌC

VŨ THỊ TUYẾT MAI

TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC:TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ CÁ NHÂN VÀ CÁC

YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG ĐÀO TẠO

(Nghiên cứu trường hợp tại ĐHKHXH&N, ĐH KHTN - ĐHQG HN,

ĐH BÁCH KHOA HÀ NỘI và ĐH KINH TẾ QUỐC DÂN HÀ NỘI.

CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

MÃ SỐ: 60 31 30

LUẬN VĂN THẠC SỸ XÃ HỘI HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PSG.TS NGUYỄN QUÝ THANH

HÀ NỘI - 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 L ý do chọn đề tài 1

2 Ý nghĩa l ý luận và thực tiễn 2

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3

4.Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 3

5 Giới hạn nghiên cứu của đề tài 4

6 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết và khung lý thuyết 4

7 Phương pháp nghiên cứu 8

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 14

1.1 L ý thuyết áp dụng 14

1.1.1 L‎ý thuyết‎hành‎động‎xã‎hội‎của‎Max‎weber 14

1.1.2‎Quan‎điểm‎về‎giáo‎dục‎của‎Emile‎Durkhiem 16

1.1.3 Lý thuyết‎lựa‎chọn‎hợp‎lý……… 18

1.2 Cái khái niệm công cụ……….20

1.2.1Tính‎tích‎cực 20

1.2.2 Tính tích cực‎học‎tập 22

1.3 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 25

Chương 2: THỰC TRẠNG TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC 32

2.1 Hành vi học tập tích cực của học viên cao học 32

2.1.1‎Hành‎vi‎thường‎đặt‎câu‎hỏi‎với‎giảng‎viên‎khi chưa‎hiểu‎bài ……35

2.1.2‎Hành‎vi‎thường‎tranh‎luận‎với‎giảng‎viên‎về‎bài‎học ………41

2.1.3‎Hành‎vi‎hoàn‎thành‎đầy‎đủ‎và‎đúng‎hạn‎các‎bài‎tập‎mà‎giảng‎viên‎giao‎về‎ nhà………43

2.2 Hành vi học tập thụ động và phản học tập của học viên cao học……45

2.2.1‎Hành‎vi‎không‎tích‎cực‎tham‎gia‎bài‎tập‎nhóm‎trên‎lớp………….45

2.2.2‎Hành‎vi‎thường‎xuyên‎đi‎học‎muộn 47

2.2.3‎Hành‎vi‎nghỉ‎học‎nhiều 49

2.2.4‎Hành‎vi‎thường‎bỏ‎về‎giữa‎buổi‎học 52

2.2.5‎Hành‎vi‎không‎tập‎trung‎nghe‎giảng 53

2.2.6‎Hành‎vi‎không‎đóng‎góp‎‎ý‎kiến‎xât‎dựng‎bài 54

2.2.7‎Hành‎vi‎ít‎trao‎đổi‎bài‎học‎với‎bạn……….56

2.2.7‎Hành‎vi‎có‎ít‎nhất‎một‎lần‎sử‎dụng‎tài‎liệu‎mà‎chưa‎được‎phép 57

Chương 3 : MÔ HÌNH HÓA VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẶC ĐIỂM NHÂN KHẨU HỌC VÀ ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG ĐÀO TẠO TỚI TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC 59

3.1 Mô hình hồi quy thứ nhất 63

3.2 Mô hình hồi quy thứ hai 70

3.3 Mô hình hồi quy thứ ba 74

3.4 Mô hình hồi quy thứ tư 78

3.5 Mô hình hồi quy thứ năm 79

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 80

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong mọi thời đại, ở tất cả các quốc gia trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, giáo dục luôn giữ một vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Bởi giáo dục quyết định chất lượng nguồn nhân lực, góp phần tạo ra một lực lượng lao động có tri thức khoa học, trình độ chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp - nòng cốt của sự nghiệp xây dựng một quốc gia giàu mạnh và thịnh vượng

Ở nước ta kể từ năm 1986, đất nước bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện về mọi mặt kéo theo

sự biến đổi của giáo dục Chất lượng giáo dục bị chi phối bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan khác nhau Các yếu tố chủ quan xuất phát từ chính bản thân người học, các yếu tố khách quan có thể

kể đến như: cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị học tập, phương pháp giảng dạy của giảng viên, bầu không khí học tập đều có những ảnh hưởng nhất định tới chất lượng giáo dục, đặc biệt là tới tính tích cực học tập của sinh viên, học viên Chú ý nhiều hơn vào việc phát huy những yếu tố chủ động, tích cực học tập của bản thân người học được xem như một sự đổi mới về phương pháp, cách thức giáo dục để đạt được chất lượng giáo dục cao hơn

Tính tích cực học tập được hiểu là sự tổng hợp các yếu tố bên trong như: nhận thức, xúc cảm và những hành vi bên ngoài biểu hiện thành phương pháp học tập tích cực - yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục kể cả từ phía thành công của giảng viên và hiệu quả, kết quả học tập của sinh viên, học viên

Đề cập đến mảng giáo dục sau đại học, chúng ta bắt gặp rất nhiều những vấn đề vướng mắc hiện chưa được giải quyết, trong đó việc nâng cao tính tích cực học tập của học viên cao học là một vấn đề cần được quan tâm

Các nghiên cứu tìm hiểu về các yếu tố tác động tới tính tích cực học tập của học sinh các cấp

và sinh viên Đại học trong giáo dục học, tâm lý học được tiến hành ngày càng nhiều tuy nhiên tại Việt Nam thời điểm này hiện chưa có một tài liệu nào tìm hiểu tính tính cực học tập của đối tượng học viên

sau đại học, do đó tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Một số yếu tố tác động tới tính học tập của học viên cao học” với mục đích tìm hiểu ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan và khách quan tới hành vi học tập

tích cực của học viên cao học, từ đó đưa ra một số giải pháp và gợi ý về mặt chính sách nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo sau đại học tại Việt Nam hiện nay

2 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận

Đề tài mang tính thực nghiệm, được tiến hành nghiên cứu trên cơ sở vận dụng các lý thuyết

xã hội học của Max Weber, Maslow, Emile Durkheim và George Homans về hành động xã hội, về hệ thống giáo dục, về nhu cầu và sự lựa chọn hợp lý để phân tích, lý giải sự tác động của các yếu tố cá nhân và môi trường đào tạo tới tính tích cực học tập của người học Đồng thời đề tài cũng sử dụng bộ công cụ nghiên cứu đặc thù của xã hội học gồm có: hệ thống các phạm trù, khái niệm liên quan tới tính tích cực học tập và hệ thống các phương pháp nghiên cứu cụ thể nhằm thu thập những thông tin

về vấn đề tính tích cực học tập của học viên cao học và các yếu tố tác động

Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu mong muốn cung cấp những thông tin thực nghiêm có giá trị góp phần giúp cho các nhà quản lý giáo dục, đào tạo hoạch định những kế hoạch, chương trình giáo dục và quản lý học viên cao học có hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học cao học ở nước ta hiện nay

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Tìm hiểu thực trạng các dạng hành vi học tập của học viên cao học

Mô hình hóa các yếu tố cá nhân và môi trường đào tạo tác động tới tính tích cực học tập của

học viên cao học

4 Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Tính tích cực học tập của học viên cao học: Tác động của các yếu tố cá nhân và các yếu tố môi trường đào tạo

Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Hà Nội

Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

Phạm vi nghiên cứu

Không gian: 4 trường nói trên

Thời gian: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 2010 tới tháng

9 năm 2011

5 Giới hạn nghiên cứu của đề tài:

Trong khuôn khổ của luận văn thạc sỹ này: Tôi chỉ tập trung nghiên cứu về: Tính tích cực học tập của học viên cao học thuộc 4 khối ngành: Khối Khoa học xã hội (ĐHKHXH&NV, Khối Khoa học

tự nhiên (ĐHKHTN); Khối Kinh tế (ĐHKTQD)và Khối kỹ thuật (Trường ĐHBK)

6 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết:

Câu hỏi nghiên cứu:

Câu hỏi 1: Những đặc điểm dân số học của học viên cao học như:

- Yếu tố giới tính

- Yếu tổ tuổi tác

- Yếu tố nghề nghiệp

- Yếu tố tình trạng hôn nhân

- Yếu tố mục đích theo học cao học

- Yếu tố nơi cư trú

Có ảnh hưởng như thế nào tới tính tích cực học tập của học viên cao học

Câu hỏi 2: Những yếu tố khách quan như:

- Yếu tố ngành học

- Yếu tố quy mô lớp học

- Yếu tố vị trí chỗ ngồi

- Yếu tố phương tiện hỗ trợ học tập

- Yếu tố phong cách giảng dạy của giảng viên

- Yếu tố bầu không khí học tập

- Yếu tố nội quy, quy chế học tập

Có ảnh hưởng như thế nào tới tính tích cực học tập của học viên cao học

Giả thuyết nghiên cứu:

Giả thuyết 1: Các yếu tố về dân số học của học viên cao học:

H1.1 Học viên cao học là nữ thường tập trung nghe giảng, chăm chỉ ghi chép bài, làm bài tập hơn học viên nam

H1.2 Học viên tuổi càng cao thì có tính tích cực học tập càng thấp

H1.3 Học viên có nghề nghiệp thuộc nhóm các ngành sư phạm có hành vi tranh luận với giảng viên về bài học nhiều hơn học viên thuộc các nghề nghiệp khác

H1.4 Những học viên đã kết hôn có xu hướng trao đổi mạnh dạn và thường xuyên về bài học với giảng viên hơn những học viên chưa kết hôn

H1.5 Học viên xuất thân từ nông thôn có xu hướng tập trung nghe giảng và ghi bài chăm chỉ hơn học viên xuất thân từ thành thị

H1.6 Học viên có mục đích học tập để nâng cao trình độ có xu hướng đi học đầy đủ, tập trung nghe giảng, tham gia phát biểu ý kiến xây dựng bài, làm bài tập nghiêm túc hơn học viên có các mục đích học tập khác

Giả thuyết 2: Các yếu tố khách quan tác động tới tính tích cực học tập của học viên cao học

H2.1 Học viên khối ngành xã hội có tính tích cực học tập cao hơn so với học viên khối ngành

tự nhiên, kinh tế và kỹ thuật

H 2.2 Quy mô lớp học nhỏ thì học viên có xu hướng tập trung nghe giảng, ghi chép bài chăm chỉ hơn quy mô lớp học lớn

H2.3 Học viên ngồi ở vị trì đầu lớp chăm chú nghe giảng hơn học viên ngồi ở vị trí giữa và cuối lớp

H2.4 Khi được sử dụng các phương tiện hỗ trợ giảng dạy, học viên tham gia đóng góp ý kiến xây dựng bài học và chủ động trao đổi kiến thức nhiều hơn khi không được sử dụng

H2.5 Giảng viên khi có phương pháp giảng dạy tích cực sẽ kích thích được tính chủ động, tư duy sáng tạo, tính mạnh dạn của học viên, do đó học viên sẽ bày tỏ ý kiến và trao đổi về bài học tích cực hơn

H2.6 Học viên trong các lớp học có bầu không khí học tập sôi nổi đi học đầy đủ, trao đổi ý kiến về bài học thường xuyên hơn so với học viên trong các lớp học có bầu không khí học tập kém sôi nổi

H2.7 Học viên đi học đầy đủ hơn trong các lớp học mà nội dung, quy chế lớp học được thực hiện thường xuyên

Các yếu tố cá nhân

của học viên cao học

Điều kiện KT-XH

Tính tích cực học tập của học viên cao học

Các phương pháp được sử dụng trong đề tài nghiên cứu bao gồm:

- Phương pháp chọn mẫu:

Quy trình chọn mẫu được thực hiện một cách ngẫu nhiên với dung lượng mẫu dự kiến là 400 Nghiên cứu trường hợp tại 4 trường Đại học công lập của Hà Nội, tương ứng với 4 nhóm ngành là: Khối Khoa học xã hội (ĐHKHXH&NV, Khối Khoa học tự nhiên (ĐHKHTN); Khối Kinh tế (ĐHKTQD) và Khối kỹ thuật (Trường ĐHBK)

Ở mỗi trường lựa chọn khảo sát 100 học viên:

100 100%

56%

44 44%

100 100%

89%

11 11%

100 100%

44%

56 56%

100 100%

Cơ cấu về sĩ số của mẫu nghiên cứu:

Cách chọn tương ứng với từng lớp như sau:

Chọn học viên ngồi giữa dãy bàn từ dãy trên xuống dãy dưới

Không chọn hai học viên ngồi cạnh nhau để hỏi

-Phương pháp thu thập thông tin:

 Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi:

 Phương pháp phỏng vấn sâu:

 Phương pháp quan sát

-Phương pháp xử lý thông tin:

Thông tin định lượng được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS 16.0:

-Phương pháp phân tích tài liệu: Tiến hành phân tích các sách chuyên môn, báo, tạp chí,

giáo trình, báo mạng để khai thác những thông tin có liên quan tới vấn đề nghiên cứu

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lý thuyết áp dụng:

1.1 1 Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber

Luận điểm cơ bản của lý thuyết hành động xã hội của Max Weber là hướng tới việc phân tích

và làm sáng tỏ tính chất xã hội trong hành động của con người: “Hành động xã hội là hành động được

chủ thể gắn cho một ý nghĩa chủ quan nào đó ” M Weber thì gọi yếu tố ý thức đó chính là ý nghĩa

chủ quan và ý nghĩa chủ quan này có tác dụng định hướng mục đích của hành động Vậy những nhân

tố nào tham gia vào ý nghĩa chủ quan chi phối hành động của cá nhân? Max Weber đã hướng tới lý giải động cơ, nhu cầu và ý nghĩa của hành động xã hội Động cơ là yếu tố bên trong, khó nắm bắt, tuy

nhiên nó lại tạo nên tính tích cực hành động của chủ thể, tham gia định hướng hành động, và qui

định mục đích của hành động.[ 7, tr.130]

Thông qua lý thuyết hành động xã hội, chúng ta có thể hiểu được tính tích cực trong hoạt động học tập của học viên cao học Khi tham gia vào quá trình học tập, học viên cũng là chủ thể hành động Hoạt động học tập của học viên là tập hợp những hành vi học tập được học viên gắn cho ý nghĩa chủ quan và mục đích nhất định Khi những động cơ và mục đích học tập của mỗi học viên khác nhau sẽ dẫn đến việc thực hiện hành vi khác nhau

1.1.2 Quan điểm xã hội học về giáo dục của Emilie Durkheim

Quan điểm về giáo dục của Emile Durkheim được thể hiện trong cuốn sách “Giáo dục học và

xã hội học” được xuất bản năm 1911.Điểm then chốt trong nhiệm vụ của giáo dục là tạo ra “một lý tưởng của con người, một lý tưởng quy định về trí tuệ, thể chất và đạo đức.” Để thực hiện điều này

giáo dục đã duy trì và củng cố sự thuần nhất giữa các cá nhân - cơ sở của tồn tại xã hội, bằng việc

“ghi dấu ấn vào trong đầu óc của đứa trẻ những mối quan hệ cơ bản cần thiết trong cuộc sống của chúng tại cộng đồng Thông qua giáo dục, các tồn tại cá nhân trở thành con người xã hội” [ 26,

tr.78] Luận điểm này đã bao hàm toàn bộ mục đích của một nền giáo dục: đó là việc giáo dục toàn diện mọi mặt đối với một cá nhân, đồng thời cũng đã chỉ ra giáo dục là một quá trình xã hội hóa thế

hệ trẻ, khi tham gia vào môi trường nhà trường, quá trình xã hội hóa cá nhân bắt đầu mang tính hệ thống, và trường học chính là môi trường quan trọng nhất giúp cá nhân hòa nhập với các thành viên khác, hình thành và duy trì sự kết nối xã hội một cách liên tục và bền vững Dựa trên quan điểm này chúng tôi xem xét đưa ra giả thuyết về tác động của các yếu tố thuộc môi trường đào tạo tới tính tích cực học tập của học viên cao học

Một luận điểm quan trọng nữa mà Emile Durkheim nhấn mạnh trong quan điểm về giáo dục

nữa chính là mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh Ông cho rằng “bất kỳ sự thay đổi nào trong hệ thống giáo dục cũng phải được các giáo viên thúc đẩy trước tiên để đáp ứng được các nhu cầu mới của xã hội và cũng đáp ứng nhu cầu mới của hệ thống ”[ 26, tr.90] Luận điểm này của ông nhấn

mạnh vai trò quan trọng của người thầy giáo trong quá trình chuyển giao những tri thức khoa học, kỹ năng, kinh nghiệm, các khuôn mẫu giá trị, khuông mẫu hành vi tới người học sinh Vận dụng quan điểm này trong nghiên cứu của mình, chúng tôi xem xét ảnh hưởng của yếu tố phương pháp giảng dạy của giảng viên tới tính tích cực học tập của học viên, cụ thể là những thay đổi, cải tiến về phương pháp giảng dạy sẽ kích thích tính chủ động tư duy và làm việc độc lập của học viên, từ đó tăng tính tích cực học tập của họ

1.1.3 Lý thuyết lựa chọn hợp lý:

Trung tâm của thuyết lựa chọn hợp lý là chủ thể hành động Việc phân công chủ thể hành

động tập trung vào phân tích mục đích và tính chủ động tích cực của chủ thể đó trong nội dung hành

động Chủ thể hành động là con người vì thế nó mang các đặc tính như có sở thích, nguyện vọng, ước

mơ Tuy nhiên trong quá trình tương tác với người khác không phải mọi sở thích, ước mơ đều được thực hiện Vì thế theo quan điểm của các nhà lý thuyết lựa chọn hợp lý thì cần phải tập trung vào nghiên cứu tính hợp lý của mục đích trong quá trình thực hiện hành động của chủ thể

Vận dụng lý thuyết lựa chọn hợp lý, nghiên cứu đi sâu phân tích những yếu tố tác động tới

tính cực học tập của học viên cao học Có thể thấy giữa các nhóm học viên có những đặc điểm khác

nhau về năng lực bản thân hay môi trường sống khác nhau sẽ có những lựa chọn khác nhau cho việc thực hiện các dạng hành vi học tập

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1.Tính tích cực

Theo từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, 1999) tích cực là có ý nghĩa, có tác dụng khẳng định, thúc đẩy sự phát triển Người tích cực là người tỏ ra chủ động, có những hoạt động nhằm tạo ra

sự biến đổi theo hướng phát triển

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội Để tồn tài và phát triển, con người luôn tìm tòi, khám phá và cải biến môi trường để phục vụ cho cuộc sống của mình Tuy vật tính tích cực có mặt tự giác và tự phát Theo Thái Duy Tuyên, tính tích cực tự phát chính là những yếu tố tiềm ẩn bên trong con người, bẩm sinh, bao gồm tính tò mò, hiếu kỳ mặt tự phát của tính tích cực đôi khi không đem lại những thuận lợi cho chủ thể hành động Mặt tự giác của tính tích cực là trạng thái tâm lý tính tích cực có mục đích và đối tượng rõ rệt, và có những biểu hiện như: óc quan sát tinh tế, trí tò mò trong nghiên cứu khoa học, phát hiện các vấn đề mới; tư duy có phê phán Nghĩa là ở mặt này tính tích cực của con người mang ý thức rõ ràng Như vậy nhờ có tính tích cực tự giác, con người có thể đạt được những tiến bộ trong đời sống xã hội Vì vậy hình thành và duy trì và phát triển tính tích cực tự giác của các chủ thể hành động là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục để tạo ra những con người có khả năng thích nghi, đáp ứng được những nhu cầu ngày càng cao của quá trình phát triển

1.2.2 Khái niệm tính tích cực học tập

Tính tích cực học tập là một khái niệm dùng để chỉ quá trình huy động các yếu tố bên trong (nhận thức, cảm xúc ) kết hợp với các biểu hiện bên ngoài thông qua các cử chỉ, lời nói, hành vi để

nhằm thực hiện mục đích học tập mà chủ thể hành động hướng tới [23, tr13]

- Tính tích cực học tập: là tính tích cực cá nhân được phân hóa và hướng vào giải quyết các vấn

đề, nhiệm vụ học tập để đạt các mục tiêu học tập Tính tích cực học tập bao gồm hai hình thái bên trong và bên ngoài Tính tích cực học tập và tính tích cực nhận thức tuy có mối liên hệ chặt chẽ với nhau (tính tích cực nhận thức là tiền đề thúc đẩy tính tích cực học tập) nhưng không phải là một, có nhiều trường hợp tính tích cực học tập thể hiện ra bên ngoài chứ không phải là tính tích cực trong tư duy, đây chính là hình thái bên ngoài của tính tích cực (hành vi, hành động, phương thức hành động ) Ngoài ra tính tích cực học tập còn có mối quan hệ nhân quả với các phẩm chất nhân cách của người học như: tính tự giác, tính độc lập tư duy, tính chủ động và tính sáng tạo

1.3 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Xu hướng phân tích các hình thức biểu hiện và các phương pháp nhằm thúc đẩy tính tích cực học tập của học sinh, sinh viên:

Meyers and Jones (1993) định nghĩa tính tích cực học tập là các phương pháp, kỹ thuật giúp

sinh viên tiếp thu bài học một cách dễ dàng hơn Tính tích cực học tập xuất phát từ 2 giả định: thứ nhất, việc học tập bắt nguồn từ những nỗ lực tự nhiên của người học; thứ hai, mỗi cá nhân khác nhau

có các phương pháp học tập khác nhau Hai tác giả này cũng đã đề xuất một số phương pháp học tập

có hiệu quả, thúc đẩy được tính tích cực học tập của sinh viên như: Làm việc nhóm, chơi trò chơi, tranh luận, phân tích các bài tập tình huống, bản đồ hóa các khái niệm l‎ý thuyết…

Michael Prince (2004) định nghĩa hành vi học tập tích cực là nói đến các phương pháp có sự tham gia của sinh viên trong quá trình học tập Phương pháp học tập tích cực đòi hỏi sinh viên có những hoạt động học tập có ý nghĩa và luôn đặt câu hỏi về việc họ sẽ làm Khác với phương pháp học tập truyền thống chỉ đánh giá tính tích cực học tập của sinh viên dựa vào các hoạt động thực hiện ở nhà như: thực hành và làm bài tập ở nhà thì phương pháp học tập tích cực kiểu mới lại đề cập tới việc thiết kế, tổ chức các hoạt động học tập mang tính tích cực ngay trên lớp

Kathleen McKinney, Cross Chair (2010) định nghĩa tính tích cực học tập là các phương pháp giúp sinh viên tiếp thu bài học một cách dễ dàng hơn Các phương pháp học tập tích cực: học tập theo nhóm, chơi trò chơi, thảo luận, phân tích các bài tập tình huống, mô hình hóa các khái niệm

và cấu trúc bài học

Về vấn đề các phương pháp học tập giúp phát huy tính tích cực học tập của sinh viên, Wilbert

J McKeachie (1998) đã kết luận rằng mọi hoạt động tham gia học tập thụ động nhìn chung đều hạn

chế khả ghi nhớ kiến thức của sinh viên Theo Ronald A Berk trong cuốn sách viêt về “Professors are from Mars Students are from Snickers" (Mendota Press) ” thì 100% sinh viên ghi nhớ thông tin

qua các kênh: nghe, nhìn, cảm nhận ,cùng một số hoạt động ngoài lề khác Tác giả nêu lên một phương pháp cụ thể mà ông thường sử dụng trong lớp học của mình để thúc đẩy sự tham gia tích cực của sinh viên đó là hoạt động hợp tác học tập Biểu hiện cụ thể của hoạt động này là tạo điều kiện cho

sự tương tác giữa các sinh viên với nhau trong quá trình học và tiếp nhận các tài liệu bằng cách hình thành các nhóm sinh viên làm việc cùng nhau, giảng viên thường xuyên đặt các câu hỏi về vấn đề, và cho phép các nhóm thảo luận trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó sẽ chỉ định ngẫu nhiên nhóm trình bày Tác giả chỉ ra những tác động rất tích cực của phương pháp làm việc cùng nhau này:

- Tăng sự tương tác giữa sinh viên và giảng viên

- Tăng sự tương tác giữa các sinh viên với nhau

- Cải thiện kết quả học tập

- Phát triển các kỹ năng giao tiếp

- Tăng hiệu quả làm việc nhóm

- Tăng thái độ tích cực quan tâm tới vấn đề và động cơ học tập

Có rất nhiều các nghiên cứu tại Việt Nam đi theo hướng tìm hiểu các phương pháp thúc đẩy tính học tập tích cực của học sinh, sinh viên được thực hiện, phần lớn là các nghiên cứu về giáo dục học và tâm lý học :

Nghiên cứu “Phát huy tính tích cực của sinh viên trong dạy – học học phần Đại số tuyến tính theo chương trình Cao đẳng Sư phạm mới” của Th.s Nguyễn Thiết – trường Cao Đẳng Sư phạm Kon

Tum đã phân tích phương pháp dạy học phát huy tính tích cực học tập của sinh viên Theo tác giả phương pháp dạy học tích cực ở đây phải hướng tới mục tiêu phát huy tính tích cực, chủ động của người học Một số phương pháp dạy học tích cực được đề cập đến như: dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của sinh viên (đặt sinh viên vào những tình huống có vấn đề hoặc tự đặt vấn đề theo cách nghĩ của mình và tự giải quyết

Đề tài: “Phát huy tính tích cực nhận thức của người học” do GS.TSKH Thái Duy Tiên thực

hiện đã đề cập tới phương pháp dạy học tích cực để phát huy tính tích cực nhận thức của người học Tác giả đã đưa ra một số phương pháp dạy học tích cực đối với người dạy như: cung cấp kiến thức

cơ bản có chọn lọc, thúc đẩy sinh viên tự học, kết hợp với học tập tập thể (theo nhóm, tổ), sơ đồ hóa

và mô hình hóa cấu trúc bài học giúp học sinh dễ nhớ và vận dụng

Th.s Lê Thị Xuân Liên với đề tài “Phát huy tính tích cực của học sinh – sinh viên trong dạy toán ở trường Cao đẳng Sư phạm” tập trung phân tích các biểu hiện của tính tích cực học tập và các

phương pháp dạy học nhằm thúc đẩy tính tích cực học tập của học sinh, sinh viên Theo tác giả, có thể chia các hình thức biểu hiện tính tích cực học tập của học sinh, sinh viên thành hai nhóm cơ bản: nhóm thứ nhất là những biểu hiện về mặt tâm lý bao gồm: sự chú ý, sự nỗ lực của ý trí, tính tự giáo, tính độc lập tư duy, tính chủ động, tính sáng tạo Nhóm thứ hai là các yếu tố liên quan tới hành vi của người học gồm có: hăng hái tham gia vào mọi hình thức của hoạt động học tâp, giơ tay phát biểu ý kiến, bổ sung các câu trả lời của bạn, ghi chép bài cẩn thận, đầy đủ, cử chỉ khẩn trương khi thực hiện các hành động tư duy

Xu hướng thứ hai trong các nghiên cứu về tính tích cực học tập là: phân tích các yếu tố tác động tới tính tích cực học tập của học sinh, sinh viên

Các nghiên cứu trong nước xem xét các yếu tố tác động tới tính tích cực học tập và chia ra thành hai nhóm cơ bản: nhóm thứ nhất là các yếu tố thuộc về bản thân người học (hay các yếu tố về dân số học của người học ), nhóm yếu tố thứ hai là các yếu tố khách quan tác động lên tính tích cực học tập của học sinh, sinh viên

Đề tài “Nhận thức, thái độ và thực hành của sinh viên với phương pháp học tích cực” của

PGS.TS Nguyễn Qu‎ý Thanh đã phân tích các yếu tố quy định nhận thức và thực hành của sinh viên đối với phương pháp học tập tích cực Trong đó, tác giả đưa ra năm yếu tố có ảnh hướng tới nhận thức

về phương pháp học tập tích cực của sinh viên là: yếu tố giới tính, điểm trung bình học tập kỳ gần

nhất, phương pháp thuyết trình kết hợp đọc sinh viên ghi và khả năng đáp ứng của tài liệu; các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hành tích cực bao gồm: ngành học, cách chọn ngành học, vị trí ngồi trong lớp, tính cách, phương pháp giảng dạy của giảng viên, trạng thái xúc cảm của người học Trong các yếu tố tác giả đưa ra, có sự tổng hợp của cả các yếu tố thuộc về đặc điểm cá nhân của người học và các yếu tố khách quan bên ngoài

Đề tài “Phát huy tính tích cực nhận thức của người học” của GS.TSKH Thái Duy Tiên – Viện

Khoa học Giáo dục phân tích những nhân tố ảnh hưởng tới tính tích cực nhận thức của người học, cũng bao gồm nhóm yếu tố bên trong người học: đặc điểm hoạt động trí tuệ (khả năng tái hiện, ghi nhớ, sáng tạo), trạng thái tâm lý (hứng thú, xúc cảm, chú ý, nhu cầu, động cơ, ý chí…), tình trạng sức khỏe; và nhóm yếu tố bên ngoài người học như: điều kiện vật chất, tinh thần (thời gian, tiền của không khí đạo đức), môi trường tự nhiên và xã hội, chất lượng dạy học (nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức kiểm tra đánh giá), điều kiện gia đình

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Lê Vân Dung “ Tìm hiểu một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập môn toán và Tiếng Việt của học sinh lớp năm” cũng chỉ ra các yếu tố từ phía người học

như: hứng thú học, thái độ học, ý thức học tập môn Toán và các yếu tố từ phía bên ngoài người học như: sự quan tâm của gia đình, điều kiện học tập, phương pháp giảng dạy của giáo viên

Tôi lựa chọn đề tài “Tìm hiểu các yếu tố tác động tới tính tích cực học tập của sinh viên cao học” nhằm mục đích tiếp tục đi theo hướng nghiên cứu về các yếu tố tác động tới tính tích cực học tập

của nhóm đối tượng học viên cao học để có được các nhìn tổng quan và khái quát nhất về chất lượng dạy và học Đại học cũng như sau Đại học tại Việt Nam hiện nay

Chương 2 THỰC TRẠNG TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC

2.1 Hành vi học tập tích cực của học viên cao học

Tính tích cực học tập của học viên cao học được biểu hiện ra bên ngoài chính là các dạng hành vi học tập tích cực mà người học thực hiện trong suốt quá trình học tập

Bảng 2.1: Chỉ số thực hành học tập tích cực của học viên cao học

Trong số các dạng hành vi tích cực, chủ động được chúng tôi đưa ra thì “Ghi bài theo cách hiểu” là dạng hành vi được nhiều học viên cao học thực hiện nhất, có tới 93,2% số học viên được hỏi

thực hiện việc ghi bài theo cách hiểu của mình Đây là một biểu hiện tích cực của đối tượng học viên cao học so với đối tượng sinh viên đại học, điều này chứng tỏ học viên cao học thoát ly được cách ghi bài truyền thống, ghi theo lời thầy cô giáo đọc mà đã lựa chọn cách lưu giữ kiến thức trên cơ sở có sự

tư duy, động não

Khi so sánh chỉ số thực hành học tập tích cực của học viên cao học theo ngành học ta thấy

F=11,037; P=0,000; chứng tỏ có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về việc thực hiện các hành vi học

tập tích cực giữa các học viên thuộc các ngành học khác nhau

2.1.1 Hành vi thường đặt câu hỏi với giảng viên khi chưa hiểu bài

Biểu đồ 1: Giới tính và hành vi thường đặt câu hỏi với giảng viên

khi chưa hiểu bài(%)

Khi tìm hiểu mối quan hệ giữa giới tính và hành vi thường xuyên đặt câu hỏi với giảng viên khi không hiểu bài, kết quả thu được cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nam học viên

và nữ học viên trong việc thực hiện hành vi này (Cramer’sV=0,118; P= 0,02) Cụ thể là nam học

viên thì thường xuyên đặt câu hỏi với giảng viên khi không hiểu bài hơn các nữ học viên

Biểu đồ 2: Tình trạng hôn nhân và hành vi thường đặt câu hỏi với giảng viên khi chưa hiểu bài (%)

Từ những phân tích thống kê thu được ở bảng 4 (Cramer’sV=0,179; P=0,01), chúng tôi nhận thấy

tình trạng hôn nhân của học viên có mối liên hệ với tính tích cực học tập của họ, cụ thể ở đây là hành

vi đặt câu hỏi với giảng viên khi chưa hiểu bài Những học viên đã kết hôn có tỷ lệ đặt câu hỏi với giảng viên khi chưa hiểu bài cao nhất (87,3%); tỷ lệ thực hiện hành vi này ở những học viên chưa kết hôn thấp hơn : 80,9% Điều này chứng tỏ những học viên đã kết hôn có tính chủ động, ham học hỏi hơn những học viên đã kết hôn

(Cramer’sV= 0,147; P=0,01) Cụ thể là: những học viên hiện đang sống tại nhà mình có tỷ lệ thực

hiện hành vi đặt câu hỏi với giảng viên khi chưa hiểu bài là cao nhất (84,9%); tiếp sau đó là các học viện hiện đang sống tại nhà trọ (82,7%), tỷ lệ này thấp nhất ở các học viên sống trong kí túc xá (57,9%)