Xu hướng Hiện đại hóa phương thức thông tin trên nhật báo dành cho giới trẻ tại Việt Nam (Khảo sát 3 tờ báo Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM và Tiền Phong trong th

Trong môi trường truyền thông hiện đại, với sự hỗ trợ của khoa học – công nghệ và sự cạnh tranh khốc liệt của cơ chế thị trường, mỗi tờ báo luôn phải nỗ lực hiện đại hoá để đảm bảo sự tồ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN HOÀNG DIỆU NGÂN

XU HƯỚNG “HIỆN ĐẠI HOÁ” PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN TRÊN NHẬT BÁO DÀNH CHO GIỚI TRẺ

TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội, 2010

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN HOÀNG DIỆU NGÂN

XU HƯỚNG “HIỆN ĐẠI HOÁ” PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN TRÊN NHẬT BÁO DÀNH CHO GIỚI TRẺ

TẠI VIỆT NAM (Khảo sát 3 tờ báo: Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM

và Tiền Phong trong thập niên đầu của thế kỷ XXI)

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60.32.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái

Hà Nội, 2010

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài: 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 7

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài: 9

6 Phương pháp luận nghiên cứu: 10

7 Cấu trúc của luận văn: 10

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: “HIỆN ĐẠI HOÁ” PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN TRÊN BÁO CHÍ VIỆT NAM LÀ YÊU CẦU CẤP THIẾT ĐẦU THẾ KỶ XXI 1 – Ảnh hưởng của văn hoá dân tộc trong lịch sử báo chí Việt Nam: ……… 11

2 - Hiện đại hoá thông tin là yêu cầu cấp thiết đối với hoạt động báo chí: 16

3 – Vài nét chung về các tờ nhật báo dành cho giới trẻ tại Việt Nam (Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong): ……… 30

4- Những thay đổi trong xu hướng và cách thức tiếp cận thông tin của giới trẻ ở Việt Nam:……… …33

CHƯƠNG 2:

TÌM HIỂU NGHỆ THUẬT “HIỆN ĐẠI HOÁ” PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN

TRÊN THANH NIÊN, TUỔI TRẺ TP.HCM VÀ TIỀN PHONG

(TỪ NĂM 2000 – 2010)

1 – Báo Thanh Niên:

1.1 Phương thức khai thác nội dung thông tin ….……… 36

1.2 Cách thể hiện hình thức:….……….56

1.3 Cách xây dựng thương hiệu…… ……….61

1.4 Cách làm kinh tế:……… 62

2- Báo Tuổi Trẻ: 2.1 Phương thức khai thác nội dung thông tin:………69

2.2 Cách thể hiện hình thức:…….………86

2.3 Cách xây dựng thương hiệu……… 90

2.4 Cách làm kinh tế:… ……….91

3 Báo Tiền Phong: 3.1 Phương thức khai thác nội dung thông tin:………93

3.2 Cách thể hiện hình thức:……….…105

3.3 Cách xây dựng thương hiệu……… 107

3.4 Cách làm kinh tế:… ……… 112

CHƯƠNG III: TỪ THỰC TẾ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN Ở BÁO THANH NIÊN, BÁO TUỔI TRẺ TP.HCM VÀ BÁO TIỀN PHONG ĐỂ ĐƯA RA MÔ HÌNH “HIỆN ĐẠI HÓA” BÁO CHÍ VIỆT NAM 1- “Hiện đại hóa” về nội dung:………115

2- “Hiện đại hóa” về hình thức:……… 121

3- Tạo dựng thương hiệu thông qua các hoạt động xã hội:……… …123

4- Tạo tiềm lực kinh tế để tái đầu tư vào chất lượng tờ báo: …… …124

KẾT LUẬN ……….125

Tài liệu tham khảo……… 127

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Hiện đại hoá hoạt động báo chí đã trở thành một yêu cầu tất yếu đối với báo chí Việt Nam và thế giới Trong môi trường truyền thông hiện đại, với sự hỗ trợ của khoa học – công nghệ và sự cạnh tranh khốc liệt của cơ chế thị trường, mỗi tờ báo luôn phải nỗ lực hiện đại hoá để đảm bảo sự tồn tại của mình, xây dựng tờ báo thành một thương hiệu tốt, uy tín trên thị trường

Đối tượng bạn đọc trẻ cũng nhận được sự quan tâm ưu ái đặc biệt của các tờ nhật báo Đó là đối tượng bạn đọc tiếp nhận thông tin rất nhanh nhạy,

có tính phản biện xã hội, có yêu cầu về thông tin rất cao Cựu Thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu từng phát biểu cách đây 40 năm, là: Tiếng Anh và mạng Internet phủ sóng sẽ giúp người lao động trẻ của Singapore hoà nhập với cả thế giới và có thể thích nghi ở bất cứ đâu Điều này cho thấy, sứ mạng quan trọng của các tờ báo dành cho giới trẻ trên khắp thế giới là: xây dựng phong cách sống tiến bộ, cách tư duy mới mẻ, giúp giới trẻ có những cái đích tích cực, lành mạnh trong một thế giới phẳng Muốn làm được như vậy, các tờ báo, đặc biệt là nhật báo dành cho giới trẻ phải tự đặt mình vào một cuộc đua khốc liệt, đổi mới liên tục để bắt kịp với nhịp sống sôi động và sự thay đổi nhanh chóng trong tư duy của giới trẻ

Mỗi tờ nhật báo hiện nay không đơn thuần là một tờ báo viết Các tờ báo lớn đều đang hướng tới mục tiêu trở thành tập đoàn báo chí, trên nền tảng của truyền thông đa phương tiện, trong đó tờ báo in là trung tâm của sự phát triển Hiện đại hoá phương thức thông tin trên các nhật báo, vì thế là một nhiệm vụ bức thiết, để mỗi tờ báo có thể xây dựng thương hiệu riêng trên thị trường hơn 800 ấn phẩm báo chí tại Việt Nam hiện nay

Từ thực tế báo chí chuyển mình rất nhanh chóng đó, vẻ đẹp của một tác phẩm truyền thông hiện đại đã có nhiều khác biệt so với một tác hẩm truyền thông truyền thống Tác phẩm hiện đại có hình thức ngày càng gần gũi hơn với cách làm báo tiến bộ của phương Tây, và có nội dung mang tính phản biện xã hội sâu sắc Nó không đứng một mình với tư cách là một bài báo đơn lẻ Nó có thể là một chuỗi bài có sức tác động mạnh, áp dụng nhiều thể loại báo chí khác nhau để chuyển tải được thông điệp một cách ấn tượng nhất Thậm chí nếu cần, những người làm báo còn áp dụng cả nghệ thuật PR vào đó, để bài báo, tờ báo trở thành một thương hiệu tin cậy và hấp dẫn đối với bạn đọc

Phân tích mô hình hiện đại hoá ở một số nhật báo dành cho giới trẻ có

uy tín tại Việt Nam sẽ giúp người thực hiện nghiên cứu, khái quát nên một

mô hình hiện đại hóa chung của báo chí Việt Nam giai đoạn hiện tại

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài:

* Khoá luận tốt nghiệp “Báo Tuổi Trẻ với việc xây dựng thương hiệu” – Tác giả: Vũ Thị Thược – Khoá 47 - Hệ Chính quy – năm 2006

Trong đó, tác giả khẳng định báo Tuổi Trẻ có nhận thức rất rõ ràng và

đã có một thời gian khá dài trong việc xây dựng thương hiệu, thông qua các hành động cụ thể:

 Tạo dựng và khẳng định chất lượng của thông tin trên mỗi trang báo

 Khởi xướng và đi đầu trong những chiến dịch thông tin có khả năng chiến đấu và hiệu ứng xã hội cao

 Tổ chức thành công những hoạt động cộng đồng

 Thương hiệu Tuổi Trẻ gắn liền với sự chia sẻ, đồng cảm cùng bạn đọc

 Những điểm yếu trong chiến lược xây dựng thương hiệu của Tuổi Trẻ Trong khuôn khổ Khoá luận tốt nghiệp này, tác giả Vũ Thị Thược đã chỉ

ra được những kinh nghiệm quan trọng nhất trong cách xây dựng thương hiệu riêng của báo Tuổi Trẻ Bên cạnh đó, tác giả còn chỉ ra những khó khăn không chỉ của riêng Tuổi Trẻ trong quá trình vươn ra thành thương hiệu báo chí quốc gia, đó là sự khác biệt về vùng miền, việc chưa có những cuộc điều tra thị hiếu, tâm lý của độc giả trên quy mô lớn

* Khoá luận tốt nghiệp “Cuộc cạnh tranh về chất lượng thông tin giữa 2 tờ báo Thanh Niên và Tuổi Trẻ, từ đầu năm 2005 đến tháng 8/2006” – Tác giả: Nguyễn Thị Hải – Khoá 46HN Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái

Trong khuôn khổ khoá luận này, tác giả Nguyễn Thị Hải đã khẳng định tính tất yếu của cạnh tranh báo chí trong công cuộc đổi mới đất nước Tác giả khảo sát 2 tờ báo ở nhiều bình diện:

 Vị trí và cách xây dựng trang nhất của mỗi tờ

 Cạnh tranh bằng cách thu hút nhiều cây bút sắc sảo

 Cạnh tranh bằng các bài báo có cùng đề tài, thể hiện qua 3 cụm đề tài nóng trên báo chí Việt Nam những năm gần đây: Dịch cúm gia cầm, Tiêu cực trong bóng đá Việt Nam và Tham nhũng PMU18

 Nghệ thuật làm market: Khổ báo, măng-séc, chữ, phi-lê, khung, nền, vi-nhét, ảnh, tranh minh hoạ, sơ đồ, bản đồ, đồ thị, màu sắc và bố cục

* Luận văn thạc sỹ khoa học báo chí “Vấn đề thông tin và định hướng thẩm

mỹ cho giới trẻ” (Khảo sát chuyên trang văn hoá văn nghệ các báo: Tiền Phong, Thanh Niên, Tuổi Trẻ) - Tác giả Nguyễn Thanh Xuân – năm 2006 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái

Với đặc điểm chỉ khảo sát chuyên trang Văn hoá văn nghệ trên các báo, tác giả Nguyễn Thanh Xuân đã chỉ ra tỷ lệ nội dung thông tin về các lĩnh vực văn hoá văn nghệ giữa 3 tờ báo và mức độ quan tâm của bạn đọc đối với các vấn đề văn hoá nghệ thuật

Chất lượng thông tin của ba tờ báo: Tiền Phong, Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM được đánh giá qua rất nhiều lĩnh vực phản ánh trên mặt báo: Văn hoá, Văn hoá lối sống, Văn hoá mặc, Lễ hội, Di tích lịch sử, Nghệ thuật, Văn học, Sân khấu, Điện ảnh, Âm nhạc…

Cuối luận văn này, tác giả đã tiến hành khảo sát hiệu quả về mặt thông tin thẩm mỹ, qua việc nhận xét cách thức tổ chức tác phẩm báo chí hiệu quả: xây dựng các chuyên trang, văn phong báo chí, sự trong sáng của thông báo

và của ngôn ngữ tiếng Việt, cuối cùng là mức độ và tần suất sử dụng các thể loại báo chí khác nhau trên mặt báo

Bên cạnh đó, còn nhiều khoá luận và luận văn khác nghiên cứu về các vấn đề liên quan: như Khoá luận tốt nghiệp “Chuyên mục Thời luận trên báo Tiền Phong” của tác giả Nguyễn Thị Mùi, K45 HN - Hệ tại chức (Người hướng dẫn: ThS Vũ Trà My); Khoá luận tốt nghiệp “Tìm hiểu về phóng sự dài kỳ trên báo Tuổi Trẻ Tp.HCM và báo Thanh Niên” của tác giả Đào Thị

Sự, K46HN - Hệ tại chức (Người hướng dẫn: Giảng viên Trần Quang); hay Khoá luận tốt nghiệp “Báo Lao Động, Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM xung quanh sự kiện 11.9.2001” của tác giả Đỗ Thế Dũng, K43- Hệ chính quy (Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái)

Như vậy, báo Tiền Phong, Thanh Niên và Tuổi Trẻ Tp.HCM là đối tượng quan tâm và nghiên cứu của nhiều thế hệ SV báo chí Dù có thể trở thành PV, BTV của các tờ báo này hay không, thì việc nghiên cứu, tìm hiểu những điểm tích cực và hạn chế của ba tờ báo này trong quá trình đổi mới, cũng là bài học hữu ích đối với các phóng viên trẻ cũng như với các cơ quan truyền thông đại chúng khác

Trong khuôn khổ luận văn của mình, trên cơ sở lịch sử nghiên cứu đề tài, tác giả xin lựa chọn khu vực nghiên cứu chính là: Xu hướng “hiện đại hoá” phương thức thông tin, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của bạn đọc trẻ - đối tượng chính được hướng đến của cả 3 tờ nhật báo dành cho giới trẻ tại Việt Nam (Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong) Bạn đọc trẻ ở đây, đối tượng chung của cả 3 tờ báo ở khoảng lứa tuổi từ 18 đến 35 tuổi

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Trên thế giới, mỗi nền văn hoá bao giờ cũng tương ứng với một nền báo chí Hay nói cách khác, báo chí là diễn đàn của một nền văn hoá Mỗi quốc gia có một cách thông tin báo chí rất khác nhau, phụ thuộc vào tính cách văn hoá riêng của dân tộc ấy

Văn hoá Việt Nam có căn cơ là văn hoá nông nghiệp, trải dài qua

4000 năm dựng nước và giữ nước Nền văn hoá nông nghiệp này đã hình thành nên căn tính nông dân của người Việt Nam bao đời nay

* Ảnh hưởng của cơ chế tin đồn đối với báo chí chính thống:

Trước hệ thống báo chí bằng chữ quốc ngữ thì ở Việt Nam không tồn tại một nền báo chí chính thống nào Cơ chế duy nhất về mặt thông tin trong lịch sử phát triển của làng xã Việt Nam truyền thống là “cơ chế tin đồn”, tức là tin tức truyền miệng từ người này qua người khác, lan truyền với tốc độ rất nhanh, bất kể thông tin có chính xác hay không Đây cũng là cơ chế thông

tin theo kiểu mẹ Đốp, mõ làng, tức là nghe chưa thông đã truyền đi tiếp, khiến cho thông tin càng truyền đi càng bị sai lệch so với ban đầu

Vẫn tồn tại cho đến tận ngày nay, tin đồn trong nhiều trường hợp có sức mạnh và tầm ảnh hưởng còn lớn hơn cả thông tin chính thống trên báo chí Vì thế, tin đồn ở Việt Nam có khả năng kéo lùi những nỗ lực hiện đại hoá báo chí

Chính vì vậy, một trong những điểm cần đặc biệt lưu tâm khi nghiên cứu về quá trình hiện đại hoá báo chí ở các toà soạn, đó là việc chống lan truyền những tin đồn không chính xác, hoặc ảnh hưởng không tốt đến an ninh xã hội, an toàn của người dân Nhiệm vụ này cũng là một thách thức, vì những tin đồn đã có ảnh hưởng gốc rễ tới cách sống, cách tổ chức xã hội, cách truyền thông tin trong xã hội Việt Nam

* Mỗi tòa soạn tìm góc tiếp cận mới cho những sự kiện, vấn đề chung: Mỗi sự kiện, vấn đề báo chí xảy ra trong xã hội vào một giai đoạn

nào đó có những thông tin chung, nhưng trên thực tế, các tờ báo đã có cách thức riêng để tiếp cận và đưa tin

Vấn đề bức thiết đặt ra là mỗi tờ báo phải tìm ra góc cạnh nào mới mẻ của vấn đề để khai thác thông tin, thu hút người đọc, từ đó làm cho người đọc cảm thấy hứng thú với tờ báo đó, bài báo đó, thương hiệu báo chí đó Góc nhìn báo chí khác nhau sẽ đưa đến thông báo cốt lõi và ngôn ngữ thông báo khác nhau Điều đó sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh báo chí sôi động Theo đó, mỗi tờ báo nên là một cá tính riêng trong làng báo chí

* Khả năng viết súc tích và kỹ năng dùng kênh phi văn tự:

Ngôn ngữ phi văn tự (đồ hình, ảnh, tranh minh họa…) cũng được sử dụng triệt để trong những trường hợp cần thiết, vì bạn đọc trẻ trong đời sống công nghiệp ngày càng ít có thời gian để tiếp cận với những bài báo dài Những bài viết sử dụng khéo léo kênh phi văn tự nhiều khi có khả năng

truyền tải thông tin và tạo cảm xúc cho người đọc nhanh hơn cả câu chữ Bên cạnh đó, tít và sapô ngắn gọn, ấn tượng, nêu được thông tin cốt lõi cũng

là vấn đề quan trọng hàng đầu trong báo chí hiện đại

* Nghệ thuật tạo dựng thương hiệu:

Với khả năng thu hút bạn đọc khá mạnh mẽ, cả 3 tờ nhật báo Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong đã có những cách thức riêng trong nghệ thuật làm báo Tuy giai đoạn 2000 – 2010 có nhiều thăng trầm khác nhau nhưng cũng là giai đoạn các tờ báo nỗ lực bứt phá mạnh mẽ Vì thế, ở môi trường báo chí hiện đại, “viết báo” và “làm báo” là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau Một người chỉ biết “viết báo” mà không có nghệ thuật, kỹ năng và sự nhạy bén để “làm báo” thì mãi mãi chỉ là một người thợ viết không hơn không kém Vì thế, vai trò của Bộ, Ban BT càng quan trọng trong việc định hình và xây dựng thương hiệu cho tờ báo Mỗi tờ báo không có ít nhất một linh hồn - người nắm chắc nghệ thuật làm báo thì sẽ có ít khả năng tạo được sự đột phá, mà chỉ dừng ở mức “tròn vai”

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng:

Ba tờ nhật báo dành cho độc giả trẻ ở nước ta hiện nay là Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM và Tiền Phong, từ năm 2000 đến nay có cơ hội học hỏi, tiếp xúc với các khái niệm mới về báo chí và truyền thông của các nước tiên tiến trên thế giới và bước đầu áp dụng vào nghệ thuật làm báo của mình

Tác giả lựa chọn thời điểm nghiên cứu từ năm 2000 đến nay, tính ra là thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI - một thế kỷ dự đoán sẽ có những chuyển biến thần tốc về khoa học công nghệ Báo in đứng trước sự xâm chiếm của các loại hình báo chí đa phương tiện khác Những người gắn bó với báo in phải tìm ra lời giải tốt cho bài toán sinh tồn và phát triển

Một điểm đặc biệt nữa, đó là giai đoạn từ năm 2000 đến nay, đối với Thanh Niên và Tuổi Trẻ, nếu vẽ đồ thị hình sin về quá trình phát triển thì có

cả đỉnh cao nhất lẫn quãng xuống dốc thấp nhất Còn với Tiền Phong, vốn là

tờ báo cực thịnh vào những năm 90 của thế kỷ XX, thì nay phải dò dẫm tìm đường, áp dụng nhiều cách khác nhau để tìm lại thành công và vị trí trong lòng bạn đọc

Về đối tượng độc giả, ba tờ báo này có một điểm chung rất đặc biệt, là đối tượng phản ánh chính là Đoàn viên và thanh niên nói chung Tuy nhiên, với mong muốn nâng tầm trở thành các tờ nhật báo thời sự cho mọi lứa tuổi, bên cạnh các chuyên trang, chuyên mục dành cho giới trẻ, cả 3 tờ cũng phát triển theo hướng báo chính trị - xã hội với đa dạng bài viết và đa dạng đề tài Như vậy, đối tượng phản ánh chính là người trẻ, đối tượng bạn đọc mở rộng

ra cả các lứa tuổi khác – những người có tâm hồn trẻ trung, chấp nhận cách làm báo hiện đại, nhanh nhạy là định hướng chung của các tờ báo này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Báo chí Việt Nam bắt đầu có những chuyển mình đầu tiên nhờ sự hỗ trợ của các chuyên gia báo chí đến từ Thuỵ Điển và các nước phương Tây khác (Mỹ, Anh, Úc ) Nhà báo Việt Nam được tiếp cận với các khái niệm

và quy trình làm báo hiện đại, từ đó áp dụng vào thực tiễn tác nghiệp, khiến diện mạo báo chí Việt Nam thay đổi từng ngày

Những số báo đặc biệt, những bài báo, cụm bài, cụm chuyên đề, chuyên trang đề cập đến các sự kiện lớn có ý nghĩa với đất nước, tác động mạnh đến dư luận xã hội Cách mỗi tờ nhật báo chọn góc tiếp cận sự kiện, vấn đề, từ đó nhìn ra cách hiện đại hoá đặc thù của từng tờ báo để thu hút độc giả và tạo ra nhận diện thương hiệu riêng

Trong khuôn khổ luận văn thạc sỹ này, tác giả sẽ khảo sát từ cách thức tiếp cận thông tin (chọn đề tài, chọn hướng tiếp cận, cách triển khai các loạt bài lớn có tiếng vang ) đến nghệ thuật thông tin (truyền thông về loạt bài, về chuyên mục, quan hệ công chúng ) Theo đó, để dễ dàng tìm ra các giai đoạn lịch sử đánh dấu quan trọng trên chặng đường phát triển 10 năm qua của các tờ báo này, tác giả sẽ tập trung vào các loạt bài lớn, các sự kiện đặc biệt cũng như các biến cố mà 3 tờ báo gặp phải trong một thập kỷ qua

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

Báo chí là “sản phẩm hàng hoá đặc biệt” Dù hai chữ “đặc biệt” đòi hỏi người làm báo không được phép chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá, mà phải luôn hướng tới tính chất xã hội, tính định hướng tích cực, thì báo chí vẫn phải tuân theo quy luật cung - cầu để đến được với bạn đọc như bao loại hàng hoá khác

Một yếu tố quan trọng để báo chí “đứng” được trong cuộc cạnh tranh thông tin khốc liệt, chính là việc xây dựng “ thương hiệu” Một tờ báo có uy tín, đi vào lòng bạn đọc, được lựa chọn trên sạp báo hàng ngày, sẽ thể hiện một “thương hiệu” ổn định, có sức thu hút lớn “Thương hiệu” của một tờ báo sẽ được khẳng định mạnh mẽ và đầy đủ khi xuất hiện những thông tin trái chiều, khó phân định, thì bạn đọc tìm đến với tờ báo ấy, coi thông tin đó đang đăng tải là kết luận cuối cùng Như thế, chỉ số tin cậy của thông tin chính là thước đo đầu tiên, quan trọng nhất để xác định “thứ bậc”, thương hiệu tờ báo Tất nhiên, chính xác phải đi liền với nhanh nhạy Bạn đọc không thể chấp nhận những người làm báo chờ sự kiện sáng rõ như ban ngày mới đưa tin Sự “nhập cuộc” tìm tòi, khám phá, với một thái độ nghiêm túc, trách nhiệm của nhà báo luôn được bạn đọc kỳ vọng và đánh giá cao

Nhưng nếu chỉ có thế thì con đường tạo dựng “thương hiệu” báo chí

đã quá giản đơn Để cuốn hút bạn đọc, ngoài sự chính xác, hấp dẫn của thông tin, còn cần đến “cái duyên”, đến phong cách riêng của tờ báo, từ nội

dung đến hình thức, từ ý tưởng ban đầu đến nội dung tổ chức thực hiện

Việc đổi mới và hiện đại hoá phương thức thông tin trên các nhật báo trẻ tại Việt Nam là một vấn đề bức thiết cần nghiên cứu Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ này, tác giả muốn đề cập, tìm hiểu và rút ra những bài học kinh nghiệm hiện đại hoá cách thông tin trên báo chí, nhằm hướng đến một nền báo chí Việt Nam ngày càng hiện đại, chuyên nghiệp hơn, thu hẹp khoảng cách với báo chí ở một số nước tiên tiến trên thế giới

6 Phương pháp luận nghiên cứu:

- Khảo sát các số báo đặc biệt, cách đưa tin về các sự kiện quan trọng, cách chọn góc nhìn qua các bài báo từ tháng 1/2000 đến nay

- Phỏng vấn đại diện BBT của các tờ nhật báo để tìm ra định hướng phát triển của các tờ nhật báo qua từng thời kỳ Nghệ thuật tạo dựng thương hiệu

và uy tín riêng của từng tờ báo

- Nghiên cứu xu hướng hiện đại hoá cách thông tin mà các giảng viên báo chí nước ngoài đã giảng dạy ở Việt Nam từ năm 2000 đến nay

- Tổng kết qua các số liệu khảo sát thị hiếu, mong muốn của bạn đọc, khảo sát công tác phát hành mà các tòa soạn tiến hành từ năm 2000 đến nay

7 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, mục Tài liệu tham khảo và phần Phụ lục, Luận văn gồm 3 chương:

* Chương I: “Hiện đại hoá” phương thức thông tin trên báo chí Việt Nam là yêu cầu cấp thiết đầu thế kỷ XXI

* Chương II: Tìm hiểu nghệ thuật “hiện đại hoá” phương thức thông tin của Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM và Tiền Phong (từ năm 2000 - 2010)

* Chương III: So sánh mô hình “hiện đại hoá” của Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM và Tiền Phong đầu thế kỷ XXI

(Xây dựng mô hình hiện đại hoá báo chí ưu việt ở Việt Nam)

CHƯƠNG I:

“HIỆN ĐẠI HOÁ” PHƯƠNG THỨC THÔNG TIN TRÊN BÁO CHÍ VIỆT NAM LÀ YÊU CẦU CẤP THIẾT ĐẦU THẾ KỶ XXI

1 – Ảnh hưởng của văn hoá dân tộc trong lịch sử báo chí Việt Nam:

1.1 Đặc điểm cốt lõi của văn hoá Việt Nam:

1.1.1 Văn hoá nông nghiệp, sống duy tình Tính cộng đồng, tình cảm gia đình họ mạc, tình làng nghĩa xóm có ý nghĩa rất quan trọng Giá trị của cá nhân được ghi nhận trong giá trị chung của cộng đồng

1.1.2 Trước khi báo chí ra đời, cách thông tin duy nhất trong làng xã truyền thống là cơ chế tin đồn

1.2 Ảnh hưởng của văn hoá Việt Nam đối với sự hình thành và phát triển của văn hoá thông tin

1.2.1 Báo chí Việt Nam xuất hiện rất muộn trong toàn bộ tiến trình văn hoá Việt Nam

* Tiến trình văn hoá Việt Nam chia làm 3 lớp:

- Lớp văn hoá thứ nhất: Văn hoá bản địa với thời kỳ tiền sử và thời kỳ Văn Lang - Âu Lạc

- Lớp văn hoá thứ hai: Giao lưu văn hoá với Trung Hoa và khu vực

- Lớp văn hoá thứ ba: Triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam (nhà Nguyễn), giao lưu văn hoá với phương Tây và toàn cầu

* Giai đoạn hiện đại được tính từ thời điểm Việt Nam giành được độc lập, xây dựng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà năm 1945 đến nay Tuy nhiên, lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam bắt đầu từ năm 1925, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập tờ Thanh Niên Vì thế, có thể nói rằng, sự ra đời

của báo chí Việt Nam là bước tiến hiện đại đầu tiên so với cơ chế thông tin truyền thống là tin đồn

Trước đó, báo chí đã ra đời từ sớm dưới thời Pháp thuộc Tuy là những tờ báo tuyên truyền cho chính phủ thực dân phản động, nhưng thời kỳ này cũng tạo ra lớp ký giả đầu tiên tại Việt Nam, hoạt động đúng tính chất thông tin của báo chí thị trường, hướng về nhu cầu của độc giả Sau này, nhiều thế hệ thanh niên, sinh viên Sài Gòn tham gia phong trào xuống đường đấu tranh đòi tự do, dân chủ cũng tham gia làm báo trong tù và làm báo cách mạng khi đất nước vừa giải phóng Đó là lý do mà lớp nhà báo sau này của Tp.HCM cũng hướng tới làm báo theo phong cách hiện đại từ buổi ban đầu, viết súc tích, ngắn gọn, tính thông tin cao, và thường xuyên nghiên cứu nhu cầu độc giả để đưa ra những định hướng phát triển đúng đắn

Báo chí miền Bắc ra đời muộn hơn và có đặc điểm lịch sử hoàn toàn khác hẳn Những người làm báo đầu tiên ở Bắc Kỳ chính là lực lượng nhà văn, nhà thơ yêu thích hoạt động báo chí Chính vì vậy, ngay từ thuở ban đầu, chất báo của đất Bắc đã mang đậm chất văn Văn – báo lẫn lộn, vì thế những bài báo mang tính cách của người Bắc thường dài, mang tính kể chuyện, gần với thể loại tản văn, bút ký Đây là một phong cách đã được định hình gần 1 thế kỷ nay Nhưng thời hiện đại, khi văn – báo hoàn toàn tách biệt, thì các tờ báo phía Bắc đang nỗ lực học hỏi cách làm báo chuyên nghiệp, hướng tới thị trường, tăng cường sức cạnh tranh

1.2.2 So sánh và tìm điểm tương đồng giữa quá trình hiện đại hoá của văn học và báo chí ở Việt Nam

Các nhà báo đầu tiên của Việt Nam phần lớn là các nhà thơ, nhà văn Trong quá trình phát triển của báo chí Việt Nam, người làm báo đã dần nỗ lực hiện đại hoá hoạt động báo chí thông qua cử chỉ đưa loại hình nghệ thuật ngôn từ đơn thuần (văn học) thành loại hình nghệ thuật thông tin (báo chí)

Vẻ đẹp của một tác phẩm văn học khi đưa lên báo chí dần chuyển thành vẻ đẹp riêng của một giá trị thông tin Tuy nhiên, dù sao thì một nhà báo cũng phải có cái gốc văn học, lịch sử tốt, để viết nên ngôn ngữ với cá tính riêng, tuy nhiên vẫn phải trau chuốt và đảm bảo một số chuẩn mực nhất định

1.2.3 Môi trường truyền thông đầu thế kỷ XXI đặt ra những thách thức đòi hỏi báo chí phải hiện đại hoá

Trong bài viết “Tiêu chí của báo chí hiện đại: Nhanh, đúng, hấp dẫn” đăng trong tạp chí Nhà báo & Công luận (22/6/2010), tác giả Tám Văn viết:

“Trong nhiều văn kiện, văn bản liên quan đến báo chí, khái niệm về xu thế báo chí hiện đại chưa được làm rõ Tuy nhiên, tại các trường, viện nghiên cứu giảng dạy về báo chí, truyền thông, hiện đại hóa báo chí thường bao

gồm các nội dung: “Toàn cầu hóa”; “Quốc tế hóa”; “Thương mại hóa”;

“Tập trung và độc quyền”, “Chuyên môn hóa”; “Đa phương tiện” Với báo in, đó là những thay đổi về cách in ấn, trình bày; thay đổi kỹ thuật viết tin bài và xu hướng báo rẻ, báo phát không Đối chiếu với nội dung này, báo chí Việt Nam đang từng bước tiến tới hiện đại hóa và đã có những thành công bước đầu.”

Trong bài viết, tác giả nêu ra một số dẫn chứng để chứng minh cho

nhận định “báo chí Việt Nam đang từng bước tiến tới hiện đại hóa và đã có

những thành công bước đầu” Thứ nhất, đó là sự xuất hiện các tiền đề để

thành lập tập đoàn báo chí Theo đó, một loạt cơ quan báo chí lớn mạnh vốn

có sự chuẩn bị và đầu tư từ sớm, đã sẵn sàng cho sự chuyển đổi này ngay khi

có cơ chế (Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn

xã Việt Nam, báo Công an nhân dân, báo Thanh Niên, báo Tuổi Trẻ…)

Thứ hai là sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, báo điện tử, trang tin điện tử, nhờ đó báo có lực lượng thông tin mới, nhanh,

nhạy bén và phong phú Báo điện tử đã góp phần thay đổi thói quen đọc báo đơn điệu và tẻ nhạt, khô cứng của độc giả Các nhà báo cũng thay đổi cách làm để chú trọng truyền tải các thông tin mà bạn đọc cần thay vì chỉ cung cấp tin tức mà tòa soạn có Điều đó đặt ra những thách thức, cũng là một cú hích mới với báo in để phải tự làm mới mình trong cuộc chiến sinh tồn

Cuối cùng, tác giả cũng viết thêm: “Một xu hướng khác của báo chí hiện đại, đó là việc tích hợp các phương tiện truyền thông trong một cơ quan báo chí, và tính hiệu quả kinh tế của một sản phẩm truyền thông hiện đại ”

Như vậy là sự hỗ trợ của khoa học – công nghệ và yêu cầu cấp thiết

về hiệu quả kinh tế của tờ báo đã khiến cho báo chí hòa mình vào công cuộc hiện đại hóa Tuy nhiên, hiện đại hóa theo phương thức nào, đâu là con đường đúng đắn và hứa hẹn thành công lại là câu chuyện khác Việc phân tích quy trình hiện đại hóa, tìm ra điểm mạnh, điểm yếu của mỗi tòa soạn nhật báo dành cho giới trẻ (Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong) sẽ giúp tìm ra mô hình được coi là có nhiều ưu điểm nhất

Hiện nay, trong quá trình ra nhập WTO (tổ chức thương mại thế giới), Báo chí cũng đá góp tiếng nói quan trọng vào việc nêu lên những cơ hội và thách thức khi VN ra nhập tổ chức này

Gần đây, về chủ đề này có thể kể đến: “WTO đích đã gần”, “Thủy sản Việt Nam muốn ra biển lớn cần thương hiệu mạnh”, “WTO thống nhất thuế quan cho nông phẩm”…trên Tiền Phong hay “Mỹ tăng cường đàm phán về việc gia nhập WTO với Việt Nam”, “Sửa luật để hội nhập” trên Tuổi Trẻ… Hàng trăm bài báo về tác động của việc gia nhập WTO đến mọi tầng lớp, mọi ngành nghề đã góp vào tiếng nói chung để nền kinh tế Việt Nam chuẩn bị cho hội nhập toàn cầu, vươn ra biển lớn

Như vậy, xã hội càng phát triển thì vai trò của báo chí càng được khẳng định Đời sống báo chí đã có những bước phát triển mạnh mẽ với sự phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng

2 - Hiện đại hoá thông tin là yêu cầu cấp thiết đối với hoạt động báo chí

2.1 Thế nào là hiện đại hoá:

Trong hai cuộc chiến tranh cứu nước vĩ đại của dân tộc, báo chí đã góp phần không nhỏ động viên quần chúng nhân dân, huy động sức người, sức của cho tiền tuyến Báo chí cũng góp phần không nhỏ khi đập tan mọi

âm mưu tuyên truyền mị dân của địch, góp phần đưa đất nước đi đến thắng lợi cuối cùng

Đặc biệt, trong những thời khắc quyết định, những đổi thay to lớn của đất nước như thời kỳ đổi mới, với nhiều chính sách mới, còn xa lạ với đời sống nhân dân, báo chí đã làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền, giải thích cho nhân dân hiểu đường lối chính sách mới của Đảng Không chỉ có vậy, báo chí còn góp phần to lớn vào việc điều chỉnh các dự luật, ban hành chính sách khi chỉ

ra những bất cập, những hạn chế tồn tại giúp cơ quan chức năng sửa đổi áp dụng luật pháp phù hợp hơn với tình hình thực tế

Khi Liên Xô tan rã, một bộ phận người dân hoang mang thì báo chí là ngọn cò tiên phong nêu cao tinh thần đổi mới khiến cho người dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và con đường đã chọn Như vậy, có thể hiểu theo quan điểm báo chí cách mạng Việt Nam, “hiện đại hóa” là đưa thông tin chính xác, đa chiều, mang lại lợi ích cho công chúng và đóng góp cho sự phát triển tích cực của xã hội

Trong bài viết” Công nghiệp hóa - hiện đại hóa và vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” của tác giả Nguyễn Văn Huyên đăng trên tạp chí Triết học, số ra tháng 5/2007 có chỉ rõ:

“C.Mác đã từng khẳng định một cách đúng đắn rằng, một xã hội chỉ

có thể phát triển cao với một nền đại công nghiệp Mục tiêu công nghiệp hoá - hiện đại hoá là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ

sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến

bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất

và tinh thần cao…

Hiện đại hoá cũng không có nghĩa chỉ là đưa khoa học - công nghệ -

kỹ thuật thông tin - vi điện tử hiện đại vào các lĩnh vực hoạt động kinh tế,

mà là quá trình vận dụng tất cả những phương tiện đó vào tổng thể hệ thống kinh tế, chính trị, xã hội, nó đòi hỏi phải thực hiện cách mạng công nghệ trong các cơ cấu kinh tế - xã hội một cách hợp lý, cân đối, tạo lập cơ chế quản lý xã hội ở trình độ chuyên môn cao với phương pháp quản lý hiện đại

Như vậy, quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá, thực chất tự bản thân nó chính là một quá trình biến mọi hoạt động kinh tế - chính trị - xã hội, đặc biệt là hoạt động sản xuất tinh thần và đời sống văn hóa từng bước lên trình độ tiên tiến và hiện đại Đó là quá trình “văn hoá hoá” đời sống xã hội và “văn hoá hoá” ngày càng cao bản thân con người Bởi văn hoá là hiện thân sức mạnh bản chất người được thể hiện trong "Thiên nhiên thứ hai" của con người (C.Mác)

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá nâng cao chất lượng sống, từ đó hình thành nên những chuẩn mực mới lạ trong đời sống tinh thần, có thể dẫn đến

"sự va chạm" giữa lối sống, lối tư duy hiện đại với lối sống và tư duy truyền thống: Lối sống và cách tư duy hoà với thiên nhiên, tình cảm cộng đồng tình làng nghĩa xóm dường như "mặc cảm" với lối sống đô thị và toan tính kinh

tế có tính cá nhân, nếp sống thanh bình dễ "dị ứng” với nhịp độ gấp gáp của tác phong công nghiệp, ứng xử tình cảm nghiêng về đạo đức thường tương

phản với văn hoá trí tuệ và nền pháp lý chặt chẽ, lối sống tiêu xài không mấy phù hợp với truyền thống thanh đạm của con người Việt Nam…

Rõ ràng, làm thế nào để thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hóa mà vẫn giữ gìn được bản sắc văn hoá dân tộc đang là vấn đề bức xúc đặt ra cho toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta hiện nay.”

Như vậy, bên cạnh nỗ lực công nghiệp hóa theo sự phát triển tất yếu của khoa học – kỹ thuật thế giới, vấn đề “hiện đại hóa” cũng được Đảng, Nhà nước và Chính phủ ta đặt ra rất bức thiết Những trăn trở mang tính vĩ

mô về tương lai phát triển của đất nước cũng có rất nhiều điểm tương đồng với sự phát triển của các nhật báo, khi báo in đang phải đối mặt với cuộc xâm lấn thị trường của các loại hình báo chí đa phương tiện khác (báo phát thanh, báo hình, báo Internet, báo ảnh…, đặc biệt là những cách thức tích hợp nhiều loại hình báo chí trong một) và đối mặt với cả những yêu cầu, đòi hỏi ngày càng cao về mặt thông tin của độc giả trẻ

2.2 Hiện đại hóa phương thức thông tin trên báo chí:

- Theo Từ điển tiếng Việt của NXB Khoa học Xã hội (năm 1988) thì:

+ “Hiện đại” là: Thuộc về thời đại ngày nay

+ “Hiện đại hoá” là: Làm cho mang tính chất của thời đại ngày nay

+ “Nhật báo” là: Báo ra hàng ngày

Theo đó, có thể nói: Hiện đại hoá thông tin trên báo chí là tìm ra cách thức để đưa tin nhanh nhất, chính xác nhất, hiệu quả cao nhất, đưa báo chí tiến kịp, thậm chí đi trước, đón đầu với nhịp độ phát triển chung của xã hội

Từ đó tạo nên dư luận xã hội, tiếp tục tác động tích cực vào mọi mặt đời sống của xã hội, góp phần tuyên dương những cá nhân, tập thể tốt; lên án những hình ảnh không đẹp trong xã hội

Trên trang tin điện tử Kênh 14 dành cho lứa tuổi trẻ, có một bài viết

mang tên “Teen hiện đại đồng nghĩa với sống thực dụng?” Từ “thực dụng”

ở Việt Nam thường bị gán với những yếu tố tiêu cực, thiên về vật chất, tính toán Nhưng ở một khía cạnh tích cực nào đó, nói công chúng báo chí trẻ ngày nay đọc báo một cách “thực dụng” cũng có phần nào đúng “Thực dụng” được hiểu trong văn cảnh này, nghĩa là họ cần những thông tin thiết thực, hoặc áp dụng được vào cuộc sống, hoặc cung cấp tri thức cho chính những lĩnh vực họ cần tìm hiểu Chỉ những thông tin ngắn gọn, súc tích, cô đọng, dễ tiếp nhận mới có chỗ đứng trong thị trường thông tin thời sự chính trị - xã hội hiện nay Đó là một khía cạnh quan trọng trong quá trình “hiện đại hóa” hướng đến giới trẻ hiện nay

2.3 Những yếu tố cản trở hiện đại hoá thông tin:

- Cơ chế tin đồn:

Có những câu châm ngôn, tục ngữ nói về tính cách này một cách rất

ngắn gọn: “Một đồn mười, mười đồn trăm”, “Tiếng lành đồn gần, tiếng dữ

đồn xa”

Theo kết quả từ công cụ tìm kiếm Google cho từ khóa “cơ chế tin đồn”, có 8.020 kết quả, trong đó chủ yếu là tin đồn về những người nổi tiếng; những thông tin sai lệch về khám, chữa bệnh Bên cạnh đó là một số bài viết của các chuyên gia văn hóa nghiên cứu về ảnh hưởng của cơ chế tin đồn trong các phương thức thông tin hiện đại

Trong đó, có một bài báo có nội dung liên quan trực tiếp đến vấn đề được nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ này Bài viết mang tên: “Blog có ảnh hưởng tới báo chí hiện đại?” nhân kỷ niệm Ngày báo chí Cách mạng Việt Nam năm 2008 của tác giả Nguyễn Mỹ Từ góc nhìn của người đào tạo báo chí, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (Chủ nhiệm bộ môn Văn hóa Truyền

thông, Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường ĐHKHXH&VN) đã nhìn

nhận “Blog là một dạng tin đồn thời đại số”

Trước hết, có một số lượng không nhỏ blogger ngoài đời là nhà báo Rất nhiều vụ việc gây xôn xao trên báo chí những năm qua về việc thông tin sai lệch được tung lên blog để tạo dư luận xã hội Theo đó, vấn đề “đạo đức trên blog” được nhắc đến rất nhiều Các nhà báo chuyên nghiệp làm blogger càng phải tìm cho mình cách hành xử đúng

Blog đã tồn tại như một thực tế phát triển nóng của CNTT Thực tế, nhà báo có thể tìm kiếm được nhiều nguồn tin hay từ blog, nhưng phải có kỹ năng thẩm định chính xác Trong một xã hội truyền thông vẫn bị ảnh hưởng bởi cơ chế tin đồn trong làng xã Việt Nam truyền thống, lại càng cần phải có một cách ứng xử văn minh với blog

Tin đồn làm cho người ta hành động theo tâm lý của đám đông, đua nhau đi mua gạo, mua ngoại tệ, mua xăng, mua vàng, mua hoặc bán chứng khoán, gây nên những cơn bão giá, những khủng hoảng thông tin, mà nhiều lúc là bong bóng giả tạo Ở mặt tiêu cực, có thể định nghĩa blog là một cơ chế tin đồn được hiện đại hóa bằng công nghệ thông tin

Nhưng blog cũng có mặt tích cực mà báo chí phải lưu tâm Trong các

ý kiến cá nhân trên blog cũng có những ý kiến đúng, với những hạt nhân tích cực Trong những trường hợp riêng lẻ, nó tích cực không kém báo chí truyền thống Ví dụ như trong sự cố sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ, các blogger tự do hoạt động rất mạnh mẽ, đưa tin, chụp ảnh ngay tại chỗ Báo chí còn phải lấy thêm thông tin từ các nguồn “nhà báo công dân” này Và cũng giống như thảm họa ngày 11/9/2001 ở nước Mỹ, những bức ảnh chân thực, những clip xúc động nhất cũng do những công dân vô tình chứng kiến sự việc ghi lại

 Có một bài học lớn nhất mà các nhà báo phải học các “nhà báo công dân” này, đó là cách làm tin thật nhanh, sự say mê thông tin và ý thức sẵn sàng chia sẻ với cộng đồng

Các nền báo chí hiện đại trên thế giới đều có thái độ bình tĩnh tiếp nhận blog, phân tích blog trên một tư duy lý tính, tận dụng tốt nhất yếu tố tích cực của blog Một mặt khác, có thể phát hiện, gạn lọc từ blog những tin tức đáng giá và có thể chế ngự những phần chưa chính xác, gây tác động xấu cho xã hội…

Mục Tin tức sự kiện của trang tin 24h (Công ty Điện toán và Truyền

số liệu VDC) có tiến hành một tổng kết 5 sự kiện đáng ghi nhớ năm 2009, trong đó tin đồn đứng ở vị trí thứ năm Thứ tự lần lượt như sau:

1 Giá vàng, USD tăng giảm khó lường

2 Hà Nội sau một năm mở rộng có được khoác “áo mới” không?

Tuy nhiên, theo phân tích của tác giả một bài báo đăng trên báo Công

an nhân dân năm 2007, chính “căn tính nông dân” còn tồn tại trong mỗi nhà báo Việt Nam trong nhiều trường hợp, cũng là một điểm mạnh của các báo Việt Nam Tác giả nêu ra ba câu chuyện:

1 Thủ tướng Úc John Howard vẫn giữ thói quen tập thể dục buổi sáng từ quê hương “chuột túi” của mình, bằng cách chạy bộ vòng quanh hồ Hoàn Kiếm

2 Cặp vợ chồng siêu sao điện ảnh Mỹ: Brat Pitt và Angelina Jolie, với trang phục đơn giản, dạo chơi khá thoải mái, tự do trên đường phố Sài Gòn

3 Cựu tổng thống Mỹ Bill Clinton tươi cười, thân mật bắt tay, trò chuyện với người dân Hà Nội ngay trên nền mặt Hồ Gươm

Hình ảnh cựu tổng thống Mỹ Bill Clinton bên hồ Hoàn Kiếm – Hà Nội đăng trên báo chí (2007)

Từ ba câu chuyện đó, tác giả đã rút ra một số nhận định:

- Các nhà báo Việt Nam đang làm báo trong một “Thế giới phẳng” (tên một cuốn sách của tác giả người Mỹ Thomas L.Friedman), tiếp cận gần gũi với các câu chuyện mang tầm vóc quốc tế

- Đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức trong một “thế giới phẳng”, người làm báo Việt Nam đã tìm ra cách riêng, như gắn báo chí với chính trị, như một cách làm văn hoá Bên cạnh đó, việc săn những bức ảnh đẹp cho tờ báo cũng diễn ra rất lịch sự, tế nhị, không ảnh hưởng đến nhân vật được chụp ảnh như cách các paparazzi nước ngoài vẫn làm

- Ngoài “cơ chế tin đồn” – một cách ứng xử có thể cản trở sự phát triển của báo chí hiện đại theo phương thức làm báo của phương Tây, “căn tính nông dân” (chữ dùng của cố GS Trần Quốc Vượng) ở người làm báo lại có một

số ưu điểm: sự nhạy cảm về chính trị và khả năng chịu thương chịu khó “cày sâu cuốc bẫm” trong hành nghề, bằng cách chịu đi, nhìn, nghe, nghĩ, ghi chép, chụp ảnh, ghi hình

- Trong “căn tính nông dân”, của tính cách nông dân Việt, còn hàm chứa một nét văn hoá nữa: đó là một tinh thần dân chủ làng xã của nếp sống dân chủ - bình đẳng, mang đậm tính cộng đồng, cho nên, báo chí Việt Nam hôm nay còn phát lộ một vẻ đẹp nữa của sự dân chủ, bình đẳng: đó là vẻ đẹp của những tác phẩm báo chí mang tính phản biện Nhiều trường hợp tham nhũng, tiêu cực, nhũng nhiễu, cửa quyền đã bị báo chí phanh phui, bóc trần, với một tinh thần dũng cảm, biểu lộ rõ vẻ đẹp của tính khuynh hướng trong báo chí Việt Nam hiện đại

Chính sự kiện Việt Nam được gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO năm 2007 như một cú hích mới cho báo chí trong nước chuyển mình, nhìn nhận rõ cả triển vọng và thách thức trong lĩnh vực thông tin quan trọng của xã hội này

- Sự thiếu chủ động, tư duy lạc hậu của BBT mỗi tờ báo:

Ở Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền Bắc vẫn tồn tại một thực tế là yếu tố tuyên truyền còn nặng hơn yếu tố làm báo Thực tế này đã được nhìn nhận hàng chục năm nay và đang níu chân một số tờ báo trên hành trình mong muốn bứt phá, phát triển Tiền Phong là một ví dụ

Còn ở miền Nam, mặc dù cũng là những tờ báo Nhà nước với cơ quan chủ quản định hướng, lãnh đạo, nhưng Thanh Niên và Tuổi Trẻ Tp.HCM từ buổi ban đầu đã xác định là những tờ báo hướng tới thị trường, sống bằng tiền mua báo của dân và quảng cáo của doanh nghiệp Chính vì thế nên hai

tờ báo chính trị - xã hội hàng đầu dành cho bạn đọc trẻ này luôn giữ được

chất lửa và phong cách riêng của mình để đấu tranh chống lại cái xấu, khuyến khích cái tốt đẹp trong xã hội

Bên cạnh đó, có một thực tế khác là có những tờ báo, BBT nắm giữ quyền lãnh đạo quá lâu, dẫn tới thụ động, kém lửa, ngại khó, không muốn đổi mới, chỉ mong giữ thế ổn định, an toàn Câu chuyện này đã xảy ra ở Tiền Phong Nhưng độc giả báo chí thì lại luôn mong muốn có những món ăn mới, cả về nội dung và hình thức Liên tục đổi mới là một đòi hỏi tất yếu của quá trình hiện đại hóa báo chí Nếu tờ báo nào không theo kịp nhu cầu, thị hiếu về thông tin của độc giả đó thì tờ báo sẽ ngày càng đi xuống Nếu đó lại

là một ban lãnh đạo có ảnh hưởng cá nhân quá lớn, chuyên quyền, thì rất khó để tòa soạn có được những đổi mới cần thiết, không tập hợp được sức mạnh tập thể và sự sáng tạo của cá nhân xuất sắc

- Phóng viên, biên tập viên không có đủ kiến thức, kỹ năng, ngoại ngữ

để tác nghiệp

Ở Việt Nam, đội ngũ phóng viên hiện nay xuất phát điểm từ rất nhiều ngành đào tạo khác nhau Trong đó phổ biến nhất vẫn là báo chí học, văn học, ngoại ngữ, xã hội học, lịch sử…

Cá biệt có những người học các ngành khoa học – kỹ thuật nhưng khi tham gia làm báo lại đạt được rất nhiều thành công Một phần lý do bởi tư duy của các ngành khoa học tự nhiên rất súc tích, mạch lạc, sáng tỏ nên cách làm báo của họ cũng khoa học, quyết liệt và rất hiệu quả

Có một điểm may mắn là cả ba tờ báo được nghiên cứu trong luận văn này có thể coi là đi đầu trong lĩnh vực trọng dụng người tài trẻ tuổi Tiền Phong là tờ báo đầu tiên thi tuyển phóng viên một cách công khai, công bằng, từ đó tuyển chọn được một số cá nhân có nội lực tốt, hiện nay đã lần lượt giữ các chức vụ lãnh đạo ở Tiền Phong và nhiều tờ báo khác

Thanh Niên, Tuổi Trẻ xuất phát từ môi trường báo chí miền Nam rất sôi động và coi trọng thực lực chứ không coi trọng quan hệ Chính vì lý do

đó mà lực lượng phóng viên tinh nhuệ của báo hiện nay đều xuất phát từ thi tuyển rất khắt khe, gắt gao, hoặc từ những CTV nhanh nhạy, có nhiều cống hiến để đi lên Đó là những môi trường rèn luyện rất tốt cho các sinh viên bất cứ chuyên ngành nào có đam mê làm báo

Tuy nhiên, ở bất kỳ tòa soạn nào, khó khăn chung vẫn là năng lực của phóng viên Bởi đối với những tòa soạn như Thanh Niên, Tuổi Trẻ, việc nâng lên tầm vóc quốc tế cũng là một mong muốn trong tương lai gần Mặt khác, kỹ năng, nghệ thuật thông tin của phóng viên trong nước vẫn đi sau các nước tiên tiến (VD: Thụy Điển – nơi có những tờ báo lớn và nghệ thuật làm báo đi đầu thế giới; Mỹ, Anh - nơi có những tập đoàn truyền thông hùng mạnh và những kênh truyền hình nổi tiếng thế giới…) Chính vì thế, khi Internet mở cửa và trở thành người bạn hàng ngày của độc giả trẻ, kỹ năng nghề nghiệp và độ nhanh nhạy thông tin của nhà báo Việt Nam không đi kịp với thế giới thì sẽ không thu hút được độc giả

2.4 Tại sao báo chí Việt Nam phải hiện đại hoá phương thức thông tin:

- Văn hoá nông nghiệp cản trở sự phát triển của báo chí hiện đại, tin đồn vẫn ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội

- Sự phát triển mạnh mẽ của KH&CN cũng như các mạng xã hội trên Internet khiến khái niệm “nhà báo công dân” ngày càng rõ rệt và đe dọa chính các nhà báo chính thống Truyền thông đa phương tiện phát triển vượt bậc đe dọa sự sống còn, tồn tại của báo in

- Yêu cầu của độc giả trẻ ngày càng cao khiến các nhà báo nếu không làm mới mình thì sẽ bị tụt hậu

Câu chuyện của những năm đầu báo chí chập chững đi vào cơ chế thị trường vẫn đầy tính thời sự Vẫn còn hiện tượng những tờ báo “nuông chiều” thị hiếu của một bộ phận công chúng trình độ thấp Trên mặt báo, đâu

đó vẫn có sự quá tải của một số thông tin vô bổ, không có hoặc có rất ít ý nghĩa xã hội được nhào nặn, chế tác gây dư luận ảo Một cô hoa hậu bỏ nhà

đi chơi với bạn trai, đựơc hàng chục tờ báo đưa đậm nét, kéo dài trên nhiều

số báo Một cô học trò với bài văn gây chấn động, thực chất chỉ là sự thiếu kiến thức, bồng bột và xốc nổi kiểu học trò lại được một số tờ báo “lăng xê”

vì lòng dũng cảm Sự vội vàng, áp đặt là điều cần tránh, nhất là với những tờ báo đã ít nhiều tạo được uy tín trong bạn đọc, ít nhiều gây dựng được thương hiệu trong thời buổi cạnh tranh thông tin sôi động hiện nay

Báo chí là một “sản phẩm hàng hoá” đặc biệt “Thương hiệu” báo chí cũng phải là một thương hiệu đặc biệt, kết tinh giá trị trí tuệ và bản lĩnh của một tập thể thống nhất Nó còn là diễn đàn tin cậy để bạn đọc gửi gắm tâm

tư, nguyện vọng và suy nghĩ của mình Những “thương hiệu” báo chí được định hình sẽ là một cơ sở cho một nền báo chí có bản sắc, “tích cực hoá” đời sống thực tiễn, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định vai trò, vị trí của thông tin báo chí trong đời sống xã hội, là

“nhân tố thúc đẩy con người tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2010 đã chỉ rõ: “Phát triển và hiện đại hoá mạng lưới thông tin đại chúng, nâng cao chất lượng các sản phẩm dịch vụ phát thanh truyền hình, báo chí, xuất bản Đến năm 2010, hoàn thành cơ bản việc phổ cập các phương tiện phát thanh, truyền hình đến mỗi gia đình Phát triển các điểm

văn hoá kết hợp với hệ thống bưu cục khắp các xã trong cả nước Dùng tiếng nói dân tộc và chữ viết của các dân tộc có chữ viết trên phương tiện thông tin đại chúng ở vùng đồng bào dân tộc”

Để thực hiện tốt các yêu cầu đó, mục tiêu phát triển của báo chí nước ta trong những năm sắp tới đã được Bộ Thông tin & Truyền thông đặt ra là: a) Phát triển báo chí theo cơ cấu, quy mô hợp lý, đáp ứng quyền đựơc thông tin của nhân dân, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời theo kịp khả năng và trình độ phát triển báo chí của các nứơc trong khu vực và quốc tế

Đổi mới và hiện đại hoá kết cấu hạ tầng; sắp xếp củng cố hệ thống báo chí phù hợp với yêu cầu của sự công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, bảo đảm trật tự, hiệu quả từng bước xây dựng hệ thống báo chí nước ta hiện đại,

có chất lượng chính trị, chất lượng văn hoá khoa học, chất lượng nghiệp vụ cao

Cần tổ chức nhân dân tham gia diễn đàn báo chí, đóng góp ý kiến xây dựng đất nước, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc b) Phát triển đồng bộ và hiện đại các phương tiện thông tin đại chúng để phục vụ tích cực, có hiệu quả hơn nữa sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Bảo đảm cho toàn

bộ dân cư, đặc biệt là dân cư nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới hải đảo được tiếp nhận đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước và tình hình mọi mặt trong nứơc và quốc tế qua các phương tiện, loại hình thông tin phù hợp với chất lượng tốt, hấp dẫn, kịp thời

c) Báo chí phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân; trang bị cho cán bộ và nhân dân bản lĩnh chính trị, trình độ hiểu biết, phẩm chất đạo đức để thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp

hoá, hiện đại hoá đất nứơc; đẩy mạnh thông tin đối ngoại và thông tin cho các vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa: thông tin trên các lĩnh vực kinh tế chính trị, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, an ninh, quốc phòng; xây dựng biểu dương người tốt việc tốt và chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí, tiêu cực ,tệ nạn xã hội, đấu tranh phòng chống các quan điểm, sai trái, xuyên tạc, thù địch

d) Có biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng phát triển báo chí thiếu cân đối, đảm bảo sự đồng đều về phân bố, thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ báo chí giữa nhân dân các vùng, miền Quan tâm hơn nữa đến nhu cầu thông tin của nhân dân các vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc miền núi, biên giới, hải đảo, đảm bảo tốt hơn nữa quyền và nhu cầu thông tin của người dân

đ) Từng bước hiện đại hoá một số khâu và công đoạn trong hoạt động báo chí, trước mắt là các khâu chế bản, in ấn, phát hành của báo in; quảng cáo thương mại của phát thanh, truyền hình, báo in, điện ảnh, internet và sản xuất các chương trình nghe nhìn thời sự của truyền hình, nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách để cơ quan báo chí có điều kiện tự chủ về tài chính e) Nghiên cứu để sớm có các chính sách cụ thể về hợp tác, liên doanh, liên kết với nước ngoài, nhằm thu hút vốn đầu tư, kinh nghiệm quản lý, kỹ năng, kỹ xảo và công nghệ hiện đại của nước ngoài, nhất là các khâu quảng

bá, phát hành ra nước ngoài cũng như thông tin đối ngoại

- Báo chí là loại hình quan trọng trong hệ thống báo chí nước ta Đó chính là một trong những yếu tố hình thành văn hoá đọc; là kênh để chuyển tải, lưu giữ các giá trị văn hoá, khoa học

+ Có chính sách để phát triển mạnh mẽ mạng lưới báo chí trong cả nước theo phương châm không chồng chéo về tôn chỉ, mục đích, đối tượng

phục vụ, phải lấy mục đích phục vụ đất nước, lợi ích nhân dân làm mục tiêu hàng đầu cho sự phát triển

Phát triển phải đi đôi với việc sắp xếp, quy hoạch mạng lưới báo chí in trong cả nước Mục tiêu của việc sắp xếp, quy hoạch này là giảm đầu mối các cơ quan báo chí theo phương thức một cơ quan báo chí quản lý một số

ấn phẩm báo chí Thử nghiệm xây dựng tổ hợp xuất bản, tập đoàn báo chí, kết hợp với các hoạt động kinh doanh, dịch vụ theo qui định của pháp luật để tạo nguồn thu cho hoạt động báo chí

+ Căn cứ tiêu chí đối tượng phục vụ báo chí để có cơ chế, chính sách phù hợp về tài chính, tạo điều kiện cho sự phát triển

+ Phấn đấu tăng sản lượng báo xuất bản hàng năm từ 600 triệu bản/năm lên 900 triệu bản/năm vào năm 2010

Mức hưởng thụ bình quân từ 7,5 bản báo/người /năm hiện nay lên 10 bản báo/người/năm vào năm 2010

Giảm tỷ lệ mất cân đối trong phát hành báo chí giữa khu vực thành phố, thị xã và vùng nông thôn, vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa từ tỷ lệ 75%/25% hiện nay xuống mức 60%/40% năm 2010

+ Tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật, đầu tư các trang thiết bị hiện đại cho hoạt động báo chí, đảm bảo các sản phẩm báo chí có chất lượng cao cả

về hình thức lẫn nội dung

+ Nâng cao chất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên ngang trình

độ, kỹ năng hoạt động báo chí của phóng viên, biên tập viên của cả nước trong khu vực và quốc tế; phấn đấu đến năm 2010 đạt tỷ lệ 100% đựơc qua các lớp chính trị, trong đó có 80% có trình độ trung cấp, cao cấp; 100% phóng viên, biên tập viên biết ít nhất một ngoại ngữ, trong đó có 70% có trình độ B trở lên Phấn đấu để 100% nhà báo từ nay đến năm 2010 ít nhất đựơc qua các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ một lần

(Trích bài viết “Một vài suy nghĩ về phương hướng, mục tiêu phát triển báo chí nước ta trong những năm tới” – Thứ trưởng Bộ Thông tin & Truyền thông Đỗ Quý Doãn)

2.5 Những thách thức đối với nhật báo trên lộ trình hiện đại hoá thông tin:

2.5.1 Sự xuất hiện và đe doạ của các loại hình báo chí khác, đặc biệt là truyền hình và báo điện tử

2.5.2 Sự phát triển nhanh chóng của KH-CN dẫn tới xu hướng truyền thông

đa phương tiện, các loại hình báo chí có sự giao thoa với nhau rất rõ rệt 2.5.3 Sự đe doạ của văn hoá nghe nhìn đối với văn hoá đọc nói chung

2.5.4 Yêu cầu cao và thời gian ngày càng ít ỏi của người đọc hiện đại

2.5.5 Sự phát triển nhanh chóng của chuyên ngành Quan hệ công chúng -

Quản trị thương hiệu khiến các tờ báo phải chủ động hơn trong việc xây

dựng và giữ gìn thương hiệu

3 – Vài nét chung về các tờ nhật báo dành cho giới trẻ tại Việt Nam (Thanh Niên, Tuổi Trẻ Tp.HCM, Tiền Phong):

- Năm ra đời: Báo Tiền Phong (1953), Báo Tuổi Trẻ Tp.HCM (1975), Báo

Tiền Phong cũng đi đầu trong việc tạo ra những chuyên mục mang tính đột phá trên báo chí trước đây, như “Hộp thư kết bạn” (mở rộng tính tương tác giữa bạn đọc với tòa soạn, và giữa bạn đọc với nhau), hay mục

“Sau lũy tre làng” với những mẩu chuyện nhỏ về pháp luật, hình sự, mang tính chất cảnh tỉnh độc giả… Tuy nhiên, về sau, do chậm đổi mới vì cả những yếu tố chủ quan lẫn khách quan, nên Tiền Phong đi sau so với các tờ báo thị trường

Hiện tại ở miền Bắc, cùng với Lao Động, Tiền Phong vẫn là trong hai

tờ nhật báo lớn nhất của miền Bắc Tuy nhiên, cả hai tờ báo này hiện nay đều phải đối mặt với nhiều khó khăn do sự chậm đổi mới về tư duy và nghệ thuật làm báo, bên cạnh đó là những thay đổi lớn về nhân sự, dẫn tới khó định hình phong cách

Thanh Niên và Tuổi Trẻ tuy thời điểm ra đời khác nhau, nhưng cũng

có một số điểm tương đồng Điểm chung lớn nhất là đều hướng tới thị trường, phát triển trên cơ sở nghiên cứu mong muốn, nhu cầu của bạn đọc

- Cơ quan chủ quản:

+ Báo Tiền Phong – Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

+ Báo Thanh Niên - Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam

+ Báo Tuổi Trẻ Tp.HCM – Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Tp Hồ Chí Minh

- Đối tượng bạn đọc chủ yếu: giới trẻ (từ độ tuổi 18 – 35 tuổi), mở rộng ra

cả các đối tượng bạn đọc lớn tuổi hơn

- Thời điểm ra nhật báo:

+ Tuy sinh sau đẻ muộn nhưng báo Thanh Niên ra nhật báo sớm nhất Ngày 3/12/2001, Bộ Văn hoá - Thông tin cho phép báo Thanh Niên tăng kỳ xuất bản Báo Thanh Niên đã trở thành tờ báo phát hành hàng ngày (phát hành

thêm số Thanh Niên cuối tuần vào ngày Chủ Nhật, số trang thực hiện là 24 trang – số Thanh Niên thường là 20 trang)

+ Báo Tuổi Trẻ chính thức trở thành nhật báo vào ngày 2/4/2006 sau khi thêm tờ Tuổi Trẻ Chủ nhật

+ Tiền Phong trở thành nhật báo ngày 1/7/2006 sau khi có những cải tiến và

ra thêm số thứ bảy

- Xu hướng cạnh tranh trên thị trường báo chí:

Nếu như Tiền Phong chủ yếu đi theo con đường phát hành theo ngành dọc, đến các cơ quan của Đoàn TNCS HCM thì Thanh Niên và Tuổi Trẻ hoàn toàn không nhận được sự hỗ trợ nào của cơ quan chủ quản về công tác phát hành Cách phát hành qua kênh của Công ty Phát hành Báo chí Trung ương cũng dần trở nên lạc hậu, lỗi thời, không theo kịp nhu cầu của thị trường Chính vì lý do đó, hai tờ Thanh Niên và Tuổi Trẻ đã tự xây dựng và nhân rộng hệ thống phát hành, đại lý của mình trên nhiều địa phương trên cả nước Quá trình này có nhiều khó khăn nhưng là đường đi tất yếu của bất cứ

tờ báo nào để giành lấy thị phần độc giả riêng của mình

Bên cạnh đó, đây cũng là những tờ báo có khả năng tạo dựng các loạt bài có tiếng vang, có tên tuổi, có tác động tích cực đến đông đảo bạn đọc Chính ưu điểm này đã tạo nên uy tín cho mỗi tờ báo

Cả ba tờ đều có những hoạt động xã hội nổi tiếng và mang tầm vóc quốc gia:

- Báo Tiền Phong với cuộc thi Hoa hậu Việt Nam, giải Việt dã báo Tiền Phong…

- Báo Thanh Niên với chương trình Duyên dáng Việt Nam, Giải bóng đá U21 báo Thanh Niên, cuộc thi Hoa hậu Trái đất…

- Báo Tuổi Trẻ với các cuộc vận động như Mãi mãi tuổi 20, Ước mơ của Thúy, phong trào Chào cờ sáng thứ 2…

Thế nhưng, tận dụng những uy tín có được từ các hoạt động này như thế nào, nuôi hoạt động như thế nào để có được thành công thể hiện trên mặt báo lại là câu chuyện khác Đó chính là một nội dung quan trọng sẽ được tìm hiểu trong khóa luận này

4- Những thay đổi trong xu hướng và cách thức tiếp cận thông tin của giới trẻ ở Việt Nam:

4.1 Giới trẻ có rất nhiều phương thức khác nhau để tiếp cận và chia sẻ thông tin: blog, mạng xã hội, các sự kiện PR, các công cụ tìm kiếm như

Google, các trang tin điện tử tổng hợp…

4.2 Giới trẻ dành nhiều sự quan tâm đến các thông tin chỉ dẫn, thiết thực

và áp dụng trực tiếp vào cuộc sống

4.3 Giới trẻ có cơ hội tiếp xúc với các phương thức truyền thông hiện đại của nước ngoài nên yêu cầu với báo chí Việt Nam cũng rất cao

4.4 Giới trẻ có thái độ phản biện tích cực với các tin tức trên báo chí

Những đặc trưng này trong cách tiếp nhận thông tin của độc giả trẻ dẫn tới một vấn đề, đó là: Báo chí có một vai trò quan trọng trong việc xây dựng văn hóa đọc cho giới trẻ

Trong cơ chế thị trường hiện nay, nhiệm vụ giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc ngày càng trở nên quan trọng Để làm được điều này, yếu tố con

người phải được đặt lên hàng đầu Mục tiêu chung là xây dựng “con - người

– văn – hoá” Văn hoá của mỗi người cần phải được xây dựng từ nền tảng

của văn hoá nghe, văn hoá nhìn, văn hoá đọc, văn hoá thẩm định Theo đó, chất lượng báo chí chính là yếu tố đầu tiên tác động đến việc xây dựng văn hóa đọc cho độc giả

Hiện nay, chất lượng báo chí vẫn còn nhiều bất cập Sai phạm xảy ra

từ những lỗi rất nhỏ (chính tả) đến những lỗi rất lớn (lỗi triển khai chủ đề, lựa chọn hướng tiếp cận sai, quá say thông tin dẫn tới thông tin sai lệch)… Một yếu tố không thể thiếu của nhà báo hiện đại, đó là tri thức Bởi lẽ,

một bài báo được viết ra là “sự tổng hoà của cái nhìn thấy, cái nghe thấy và

cái cảm thấy (cảm nhận, cảm biết)” Vì vậy, việc làm cho chiều dày, bề rộng

của tri thức trong bản thân mỗi nhà báo là vô cùng quan trọng Người ta nói

“Ngọc có mài mới sáng” Báo chí, văn chương cũng vậy Nó phải được thử thách qua thời gian Thời gian sẽ thẩm định cái hay trong tư tưởng, nội dung, nghệ thuật của tác phẩm Để có những tác phẩm “để đời”, các nhà báo phải

tự biết “mài giũa” kiến thức nền của bản thân

Bên cạnh tri thức tổng hợp về các lĩnh vực đời sống, xã hội, nhà báo còn phải là người biết sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ một cách có nghệ thuật Ngôn ngữ báo chí là một ngôn ngữ có phong cách đặc trưng Nhà báo Hữu

Ước từng nói: Làm văn là vì “cái tôi”, làm báo là vì “cái ta” Ngôn ngữ báo

chí là một ngôn ngữ phải hướng tới cái chung, vì mọi người Sẽ không làm được điều đó nếu như ngôn ngữ tiếng Việt bị hổng Hiện nay “cỏ” mọc trên báo rất nhiều xuất phát từ lỗ hổng đó

Một vấn đề nữa rất hiển nhiên là chất lượng của người cầm bút sẽ quy định chất lượng của tác phẩm Nhiều tác phẩm báo chí đã gây được tiếng vang trong xã hội vì nó không chỉ đề cập đến vấn đề mà công chúng quan tâm, mà nó còn có hình thức biểu đạt chất lượng: chọn thể loại đúng, các thông tin chính xác, bài có sự sâu sắc về nội dung và tư tưởng

Khi nhà báo “thổi hồn” vào tác phẩm bằng trí tuệ và cảm xúc, tác phẩm

đó sẽ tác động đến người đọc bằng chính sự rung động ấy Đến lượt người đọc, xuất phát từ sự nhận thức đúng đắn ấy, họ sẽ tác động tích cực đến xã hội bằng những hành động cụ thể Lúc đó, tác động của việc đọc đã được kiểm chứng

Hàng loạt các hoạt động như họat động từ thiện, các phong trào thanh niên tình nguyện, “mùa hè xanh”, phong trào phản đối thái độ dửng dưng của Chính phủ Mỹ trước các nạn nhân nhiễm chất độc màu da cam của Việt Nam (bằng cách xin chữ ký) Tất cả đều được dấy lên, phát triển và mở rộng

từ định hướng báo chí đem đến cho người đọc Căn cứ vào tác động tích cực của nhiều phong trào vừa qua, ta có thể thấy rằng: bài báo chất lượng sẽ có sức sống trong xã hội Sức sống đó do bạn đọc mang lại trên cơ sở ảnh hưởng tích cực từ nội dung, hình thức, tư tưởng của tác phẩm Vì thế, nâng cao chất lượng nhà báo là một yếu tố cần thiết và tối quan trọng