ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG XỬ LÝ RÁC THẢI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM LƯỢNG RÁC THẢI Ở HUYỆN PHONG ĐIỀN, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG XỬ LÝ RÁC THẢI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM LƯỢNG RÁC THẢI Ở HUYỆN PHONG ĐIỀN, THÀNH PHỐ CẦN THƠTrong thời đại ngày nay, ngành công nghiệp và dịch vụ ngày càng phát triển, nước ta đang từng bước phấn đấu sánh vai với các dân tộc anh em trên thế giới, cơ bản đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp. Để đạt được mục tiêu ấy, nước ta đã không ngừng nâng cao, cải tiến khoa học kĩ thuật – công nghệ nhằm thúc đẩy nền kinh tế nước nhà bắt kịp các nền kinh tế phát triển. Nhờ đó nước nhà đã đạt được không ích những thành tựu đáng kể, nhưng mặt khác việc phát triển này cũng đánh đổi bằng nhiều hậu quả không thể dự đoán hết. Đó chính là những tác hại về môi trường sinh thái ô nhiễm môi trường, cụ thể hơn chính là rác thải những sản phẩm bỏ đi của quá trình sản xuất, tiêu dùng thải trực tiếp ra môi trường.“Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” (Theo Điều 1, Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam, 2014). Vì vậy, nếu môi trường xung quanh ta bị ô nhiễm bởi chính lượng rác thải do con người tạo ra sẽ gây những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và cuộc sống của con người.Thành phố Cần Thơ là một trong 5 thành phố lớn của cả nước, thành phố trực thuộc Trung Ương. Ngày 24 tháng 6 năm 2009 Cần Thơ được thủ tướng chính phủ công nhận là đô thị loại 1. Với vị trí trung tâm của đồng bằng Sông Cửu Long, điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu nhiệt đới, nhiều kênh rạch, sông ngòi màu mỡ nhiều phù sa… thiên nhiên ưu đãi cho Cần Thơ nhiều cơ hội để phát triển kinh tế đặc biệt là nông nghiệp, sản xuất hàng hóa, tiêu dùng… giúp Cần Thơ từng bước phát triển, không ngừng nâng cao vị thế trong nước, tốc độ đô thị hóa từng bước được nâng cao.Với dân số là 102.005 người (2013), huyện Phong Điền không những đối mặt với lượng rác thải khổng lồ từ các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp mà còn phải đối mặt với lượng rác thải sinh hoạt của người dân, người nhiều thì các dịch vụ phúc lợi xã hội, y tế… cũng phát triển, từ đó lượng rác thải lại càng tăng lên.Theo số liệu thống kê của Phòng Tài Nguyên Môi Trường huyện Phong Điền, mỗi năm tổng lượng chất thải rắn tại Việt Nam ước tính có hơn 15 triệu tấn phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau. Tổng lượng chất thải công nghiệp phát sinh mỗi năm khoảng 2,6 triệu tấn chiếm 17%. Ở Cần Thơ năm 2013 tổng lượng rác thải thu gom là 203.860 tấn (Công ty TNHH MTV Công trình đô thị, 2014). Riêng của lượng rác thải mỗi ngày phát sinh ở huyện Phong Điền là 72,423 tấnngày (Phòng tài nguyên môi trường huyện Phong Điền, 2014). Trên thực tế, hiện tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt ở đô thị nước ta chỉ đạt 70%. Đáng chú ý, chỉ khoảng hơn 50% chất thải nguy hại được xử lý, số còn lại bị chôn lấp, đổ thải bừa bãi hoặc tái sử dụng chưa đúng với quy chuẩn.Theo các nhà hải dương học Liên Hiệp Quốc và quốc tế ngày 185 đã lên tiếng cảnh báo rác chất dẻo (plastic) đang làm biến đổi nhanh chóng hệ sinh thái các đại dương; ngoài ra còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường đất, không khí …Chương trình Môi trường LHQ (UNEP), ước tính số lượng chất dẻo con người sản xuất đã tăng nhanh từ 5 triệu tấn năm 1950 lên 260 triệu tấn mỗi năm hiện nay. Lượng chất dẻo được sử dụng tính theo đầu người hàng năm lên tới 100 kg ở các nước phát triển và 20kg ở các nước đang phát triển. Từ đó lượng rác thải từ chất dẻo nói riêng và lượng rác thải nói chung thải ra là vô cùng lớn, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Cần Thơ. Song song với tốc độ phát triển của thành phố Cần Thơ thì vấn nạn ô nhiễm môi trường xảy ra là một bài toán khó với tất cả mọi người nói chung và huyện Phong Điền nói riêng. Trong đó vấn đề ô nhiễm rác thải là mối quan tâm hàng đầu, ngăn chặn ô nhiễm rác thải là chìa khóa ngăn chặn ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, việc giải quyết chất thải vẫn chưa đạt được mục đích như ý muốn; dù đã bỏ ra nhiều chi phí nhưng phương tiện và các trang thiết bị, số lượng công nhân vẫn chưa đủ đáp ứng đủ cho việc thu gom, xử lý rác thải; chính quyền chưa đầu tư đúng mức và chưa có biện pháp hiệu quả hơn cho việc xử lý rác. Và nếu rác thải không được xử lý sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, mất mĩ quan đô thị và ảnh hưởng đến khỏe con người trong thế hệ hiện tại và tương lai.“Rác hay ô nhiễm môi trường không phải là của riêng ai mà đó là vấn đề của cả người dân và cộng đồng. Chính vì vậy, mỗi người hay chính những cơ quan nhà nước cần nâng cao trách nhiệm xã hội đối với vấn đề xử lý rác thải”(Hoàng Dương Tùng, 2014). Hiểu được tính cấp thiết của vấn nạn rác thải; nhóm tôi là những công dân đang sống và học tập tại thành phố Cần Thơ, là những người đang học về tài nguyên môi trường, là những người luôn quan tâm đến môi trường xung quanh và những tác động của nó đến con người. Nhóm chúng tôi chọn đề tài “Đánh giá hiện trạng xử lý rác thải và đề xuất giải pháp giảm lượng rác thải của huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ” vì chúng tôi muốn tìm hiểu về tình trạng rác thải của huyện từ đó đưa ra những đề xuất nhằm giảm thiểu lượng rác thải; từ đó cải thiện chất lượng môi trường và chất lượng cuộc sống, sức khỏe của người dân địa phương. 1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU1.2.1 Mục tiêu chung: Đánh giá hiện trạng rác thải từ đó đề xuất giải pháp giảm lượng rác thải tại huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ.1.2.2 Mục tiêu cụ thể Xác định tình hình rác thải ở huyện Phong Điền. Xác định thái độ của người dân về xử lý rác thải, giá sẵn lòng trả của người dân với các dịch vụ thu gom chất thải. Đề xuất giải pháp tốt nhất cho việc quản lý và xử lý, giảm thải và tái chế rác thân thiện với môi trường nhằm để hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại từ rác thải gây ra đối với con người và môi trường. Từ đó hướng tới sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường.1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU1.3.1 Không gian: Địa bàn huyện Phong Điền.1.3.2 Thời gian: Tháng 8 năm 2014 đến đầu tháng 11 năm 20141.3.3 Đối tượng nghiên cứu: Rác thải trên địa bàn huyện Phong Điền.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG XỬ LÝ RÁC THẢI

VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM LƯỢNG RÁC THẢI Ở HUYỆN PHONG ĐIỀN,

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong thời đại ngày nay, ngành công nghiệp và dịch vụ ngày càng phát triển, nước ta đang từng bước phấn đấu sánh vai với các dân tộc anh em trên thế giới, cơ bản đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp Để đạt được mục tiêu ấy, nước ta đã không ngừng nâng cao, cải tiến khoa học kĩ thuật – công nghệ nhằm thúc đẩy nền kinh tế nước nhà bắt kịp các nền kinh tế phát triển Nhờ đó nước nhà đã đạt được không ích những thành tựu đáng kể, nhưng mặt khác việc phát triển này cũng đánh đổi bằng nhiều hậu quả không thể dự đoán hết Đó chính là những tác hại về môi trường sinh thái - ô nhiễm môi trường, cụ thể hơn chính là rác thải - những sản phẩm bỏ đi của quá trình sản xuất, tiêu dùng thải trực tiếp ra môi trường

“Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống,

sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” (Theo Điều 1, Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam, 2014) Vì vậy, nếu môi trường xung

quanh ta bị ô nhiễm bởi chính lượng rác thải do con người tạo ra sẽ gây những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và cuộc sống của con người

Thành phố Cần Thơ là một trong 5 thành phố lớn của cả nước, thành phố trực thuộc Trung Ương Ngày 24 tháng 6 năm 2009 Cần Thơ được thủ tướng chính phủ công nhận là đô thị loại 1 Với vị trí trung tâm của đồng bằng Sông Cửu Long, điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu nhiệt đới, nhiều kênh rạch, sông ngòi màu mỡ nhiều phù sa… thiên nhiên ưu đãi cho Cần Thơ nhiều

cơ hội để phát triển kinh tế - đặc biệt là nông nghiệp, sản xuất hàng hóa, tiêu dùng… giúp Cần Thơ từng bước phát triển, không ngừng nâng cao vị thế trong nước, tốc độ đô thị hóa từng bước được nâng cao

Với dân số là 102.005 người (2013), huyện Phong Điền không những đối mặt với lượng rác thải khổng lồ từ các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp mà còn phải đối mặt với lượng rác thải sinh hoạt của người dân, người nhiều thì các dịch vụ phúc lợi xã hội, y tế… cũng phát triển, từ đó lượng rác thải lại càng tăng lên

Theo số liệu thống kê của Phòng Tài Nguyên Môi Trường huyện Phong Điền, mỗi năm tổng lượng chất thải rắn tại Việt Nam ước tính có hơn 15 triệu tấn phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau Tổng lượng chất thải công nghiệp phát sinh mỗi năm khoảng 2,6 triệu tấn chiếm 17% Ở Cần Thơ năm 2013

tổng lượng rác thải thu gom là 203.860 tấn (Công ty TNHH MTV Công trình

đô thị, 2014) Riêng của lượng rác thải mỗi ngày phát sinh ở huyện Phong

Điền là 72,423 tấn/ngày (Phòng tài nguyên môi trường huyện Phong Điền, 2014) Trên thực tế, hiện tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt ở đô thị nước ta chỉ

đạt 70% Đáng chú ý, chỉ khoảng hơn 50% chất thải nguy hại được xử lý, số còn lại bị chôn lấp, đổ thải bừa bãi hoặc tái sử dụng chưa đúng với quy chuẩn

Theo các nhà hải dương học Liên Hiệp Quốc và quốc tế ngày 18-5 đã lên tiếng cảnh báo rác chất dẻo (plastic) đang làm biến đổi nhanh chóng hệ sinh thái các đại dương; ngoài ra còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường đất, không khí …Chương trình Môi trường LHQ (UNEP), ước tính số lượng chất dẻo con người sản xuất đã tăng nhanh từ 5 triệu tấn năm 1950 lên 260 triệu tấn mỗi năm hiện nay Lượng chất dẻo được sử dụng tính theo đầu người hàng năm lên tới 100 kg ở các nước phát triển và 20kg ở các nước đang phát triển Từ đó lượng rác thải từ chất dẻo nói riêng và lượng rác thải nói chung thải ra là vô cùng lớn, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Cần Thơ

Song song với tốc độ phát triển của thành phố Cần Thơ thì vấn nạn ô nhiễm môi trường xảy ra là một bài toán khó với tất cả mọi người nói chung

và huyện Phong Điền nói riêng Trong đó vấn đề ô nhiễm rác thải là mối quan tâm hàng đầu, ngăn chặn ô nhiễm rác thải là chìa khóa ngăn chặn ô nhiễm môi trường Tuy nhiên, việc giải quyết chất thải vẫn chưa đạt được mục đích như ý muốn; dù đã bỏ ra nhiều chi phí nhưng phương tiện và các trang thiết bị, số lượng công nhân vẫn chưa đủ đáp ứng đủ cho việc thu gom, xử lý rác thải; chính quyền chưa đầu tư đúng mức và chưa có biện pháp hiệu quả hơn cho việc xử lý rác Và nếu rác thải không được xử lý sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, mất mĩ quan đô thị và ảnh hưởng đến khỏe con người trong thế hệ hiện tại và tương lai

“Rác hay ô nhiễm môi trường không phải là của riêng ai mà đó là vấn

đề của cả người dân và cộng đồng Chính vì vậy, mỗi người hay chính những

cơ quan nhà nước cần nâng cao trách nhiệm xã hội đối với vấn đề xử lý rác

thải”(Hoàng Dương Tùng, 2014) Hiểu được tính cấp thiết của vấn nạn rác

thải; nhóm tôi là những công dân đang sống và học tập tại thành phố Cần Thơ,

là những người đang học về tài nguyên môi trường, là những người luôn quan tâm đến môi trường xung quanh và những tác động của nó đến con người

Nhóm chúng tôi chọn đề tài “Đánh giá hiện trạng xử lý rác thải và đề xuất

giải pháp giảm lượng rác thải của huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ”

vì chúng tôi muốn tìm hiểu về tình trạng rác thải của huyện từ đó đưa ra những

đề xuất nhằm giảm thiểu lượng rác thải; từ đó cải thiện chất lượng môi trường

và chất lượng cuộc sống, sức khỏe của người dân địa phương

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung:

Đánh giá hiện trạng rác thải từ đó đề xuất giải pháp giảm lượng rác thải tại huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ.

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Xác định tình hình rác thải ở huyện Phong Điền.

- Xác định thái độ của người dân về xử lý rác thải, giá sẵn lòng trả của người dân với các dịch vụ thu gom chất thải

- Đề xuất giải pháp tốt nhất cho việc quản lý và xử lý, giảm thải và tái chế rác thân thiện với môi trường nhằm để hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại từ rác thải gây ra đối với con người và môi trường Từ đó hướng tới

sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường

1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Không gian: Địa bàn huyện Phong Điền.

1.3.2 Thời gian: Tháng 8 năm 2014 đến đầu tháng 11 năm 2014

1.3.3 Đối tượng nghiên cứu: Rác thải trên địa bàn huyện Phong Điền 1.4 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

Lê Ngọc Tú, 2011 Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải rắn đô thị và

đề xuất giải pháp quản lý phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội tỉnh Bình Dương đến năm 2025 Luận văn tốt nghiệp Đại học Kỹ Thuật Công Nghệ

Thành phố Hồ Chí Minh Đề tài đã áp dụng những phương pháp thu thập số liệu thứ cấp, khảo sát thực địa Bình Dương, sử dụng các dữ liệu đánh giá định lượng, nhằm định lượng hóa mối liên hệ tương tác giữa quản lý chất thải rắn

đô thị và các bên liên quan Phân tích chức năng nhiệm vụ các bên liên quan nhằm hoàn thiện chương trình quản lý chất thải rắn đô thị tỉnh Bình Dương Phân tích SWOT xác định định hướng, chiến lược phát triển hệ thống quản lý chất thải rắn đô thị tỉnh Bình Dương Dùng Excel tính hệ số phát thải, dựa vào

mô hình Euler cải tiến và các mô hình dự báo để tính sự tăng trưởng dân số,

dự báo tốc độ phát sinh chất thải đến năm 2025 để đề xuất các giải pháp thiết thực hơn

Trần Hiếu Nhuệ và cộng sự, 2001 Quản lý Chất thải rắn- Tập 1 Hà

Nội: Nhà xuất bản Xây dựng Tài liệu nghiên cứu và trình bày những khái niệm cơ bản về chất thải rắn, những quan điểm quản lý và xử lý chất thải rắn Thu nhập, nghiên cứu và thống kê mô tả những số liệu về tỷ lệ các chất có trong rác thải, thành phần các loại rác thải ở các địa phương lớn ở nước ta Dùng phương pháp phân phối tàn số và phân tích so sánh các chỉ số quản lý rác thải ở một số nước trên thế giới làm rõ mối nguy hại của rác thải, thống kê lại lượng chất thải tạo thành và tỷ lệ thu gom trên toàn quốc…

Phan Thị Lâm Tuyền, 2005 Nghiên cứu quy hoạch hệ thống chất thải rắn tại huyện Di Linh – Tỉnh Lâm Đồng Đồ án tốt nghiệp Đại học Kỹ Thuật

Công Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Đồ án đã dùng phương pháp thống kê

mô tả và so sánh để phân tích giúp chúng ta thấy rõ tác động tích cực và tiêu cực, gián tiếp hoặc trực tiếp, giai đoạn trước mắt hay lâu dài của các hoạt động

có liên quan đến chất thải rắn

Võ Nhật Trường, 2010 Hiện trạng rác và tình hình quản lí rác ở Thành phố Cần Thơ Và đề xuất mô hình xử lý cho Thành phố Cần Thơ Đại

học Cần Thơ Đề tài lấy số liệu thứ cấp từ Sở và phòng Tài nguyên môi trường Cần Thơ, Công ty Công trình đô thị, khảo sát thực tế và phân tích so sánh, thống kê mô tả (SPSS) và excel để xử lý chính xác số liệu thu nhập được Từ

đó đề ra mô hình xử lý rác thải hiệu quả ở Cần Thơ

T.H, 2014 Luật sửa đổi về môi trường và giải quyết triệt để vấn đề rác

thải Báo điện tử vtv, ngày 13/09/2014:

http://vtv.vn/su-kien-va-binh-luan/luat-

sua-doi-ve-moi-truong-se-giai-quyet-triet-de-van-de-rac-thai-20140913114045482.htm[ngày truy cập 10/10/2014] Bài báo thống kê những

số liệu rác thải gần đây nhất một cách tổng quát và bình luận của TS Hoàng Dương Tùng – Phó tổng cục trưởng, Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường về những đổi mới và những suy nghĩ tác động, trách nhiệm của mỗi công dân với rác thải

Đại học Nông Lâm, 2011.Hiện trạng và giải pháp quản lý, tái sử dụng rác thải sinh hoạt khu vực đô thị tại thành phố Thái Nguyên Tháng 12 năm

2011 Đề tài sử dụng những số liệu thứ cấp từ Sở Tài nguyên Môi trường, phòng Tài nguyên Môi trường và Công ty Môi trường đô thị Thành phố Thái Nguyên Phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình từ đó thống kê mô tả lại số lượng rác thải và phân tích, phân tích so sánh các mô hình hồi quy, tương quan để rút

ra tình hình cốt lõi Từ đó có các mô hình dự báo đề xuất giải pháp thích hợp

Những đề tài nghiên cứu về chất thải rắn nói chung và Cần Thơ nói riêng trong thời gian qua rất nhiều Các nghiên cứu đã góp phần làm cho việc quản lý rác thải ngày càng hoàn thiện hơn, dần đi sâu vào lĩnh vực chuyên môn và giải quyết được một số vấn đề xã hội mang tính cấp thiết Tuy nhiên các đề tài trên vẫn chưa có đóng góp nhiều cho việc quản lý chất thải rắn của thành phố Cần Thơ để đảm bảo sự trong lành cho môi trường, tiết kiệm năng lượng thông qua tái chế và đảm bảo phát triển bền vững bảo vệ môi trường

Với đề tài về phân tích tình trạng rác thải ở thành phố Cần Thơ, từ trước đến nay có người chỉ làm hiện trạng rác thải ở Cần Thơ, không khảo sát thái độ của người dân địa phương đối với vấn đề này, ngược lại một số chỉ khảo sát phân tích thái độ và mức giá sẵn lòng trả của người dân không chú trọng quá nhiều về tình trạng rác thải Đề tài nhóm tôi chọn là một đề tài tổng hợp phân tích cả hai vấn đề nhằm hoàn thiện chi tiết và hiểu rõ hơn tâm lý người dân để có những biện pháp xử lý rác thải một cách hiệu quả

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN

2.1.1 Các khái niệm cơ bản

2.1.1.1 Khái niệm chất thải rắn (rác)

Chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng v.v…) Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động

sống (Trần Hiếu Nhuệ, Ứng Quốc Dũng và Nguyễn Thị Kim Thái, 2001).

Tóm lại, chất thải rắn đô thị có các đặc trưng sau:

- Bị vứt bỏ trong khu vực đô thị

- Gây ô nhiễm môi trường sống hay làm mất cảnh quan thành phố

Ô nhiễm chất thải rắn:

Chất thải rắn được hiểu là tất cả các chất thải phát sinh do các hoạt động của con người và động vật tồn tại ở dạng rắn được thải bỏ khi không còn

sử dụng hay không muốn dùng nữa

Theo bản chất nguồn tạo thành thì có thể chia chất thải rắn thành: Chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp, chất thải rắn nông nghiệp, chất thải rắn xây dựng và chất thải rắn từ các nhà máy xử lý chất thải

2.1.1.2 Khái niệm chất thải nguy hại

Chất thải nguy hại là chất thải (bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, chất thải sinh học dễ thối rữa, các chất dễ cháy, nổ hoặc các chất thải phóngxạ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan), có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại với môi trường và sức khỏe của cộng đồng (Trần Hiếu Nhuệ, Ứng Quốc Dũng và Nguyễn Thị Kim Thái - 2001)

2.1.1.3 Thiệt hại do ô nhiễm

Thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái được xác đinh không chỉ bao gồm các thiệt hại đến chất lượng môi trường mà còn cả thiệt hại về sức khỏe, tài sản của cá nhân do ô nhiễm môi trường gây nên Có 2 loại thiệt hại:

Thứ nhất, thiệt hại đối với môi trường tự nhiên Đó là sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường được thể hiện qua các phương diện chính như sau: Một là môi trường là không gian sinh tồn của con người; hai là môi trường là nơi cung cấp các nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học (kể cả vật liệu, năng lượng, thông tin cần thiết cho cuộc sống và hoạt động của

con người); ba là môi trường là nơi chứa đựng và tiêu hủy chất thải do con người thải ra trong các hoạt động của mình.

Như vậy, có thể hiểu sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường xảy ra khi: Một là, chất lượng của các yếu tố môi trường sau khi bị tác động thấp hơn so với tiêu chuẩn về chất lượng môi trường; hai là, lượng tài nguyên thiên nhiên bị khai thác, sử dụng lớn hơn lượng khôi phục (đối với tài nguyên tái tạo) và lớn hơn lượng thay thế (đối với tài nguyên không tái tạo được); ba là, lượng chất thải thải vào môi trường lớn hơn khả năng tự phân hủy, tự làm sạch chúng

Thứ hai, thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của của tổ chức,cá nhân do hậu quả của việc suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường gây ra Thiệt hại về tính mạng, sức khỏe của con người được thể hiện qua các chi phí để cứu chữa, bồi thường, chăm sóc, phục hồi các chức năng bị mất của người bị hại và các khoản thu nhập thực tế

bị mất, bị súc giảm do bị thiệt hại về tính mạng, sức khỏe có nguyên nhân từ ô nhiễm, suy thoái môi trường.thiệt hại về tài sản được thể hiện qua những tổn thất về cây trồng, vật nuôi, những khoản chi phí cho việc sửa chữa, thay thế, ngăn chặn và phục hồi tài sản bị thiệt hại do ô nhiễm, suy thối do môi trường gây nên Còn thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức được thể hiện qua sự tồn tại về lợi ích vật chất, sự giảm súc về thu nhập chính đáng mà nguyên nhân là do sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường

Trong mối quan hệ với loại thiệt hại thứ nhất, loại thiệt hại thứ hai luôn được xem là thiệt hại gián tiếp (còn gọi là thiệt hại phát sinh hay thiệt hại thứ sinh) thiệt hại chỉ xảy ra khi có loại thiệt hại thứ nhất Tuy nhiên, là cần lưu ý giữa loại thiệt hại đối với tài sản, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tại khu vực đó Ví dụ sự suy giảm nguồn lợi thủy sinh tại một vùng biển bị ô nhiễm đồng thời đồng thời là sự sút giảm về thu nhập của ngư dân ở khu vực đó Điều này thiết nghĩ cần được lưu ý để tránh sự trùng lặp khi xác định các loại thiệt hại cụ thể do ô nhiễm, suy thóai môi trường gây nên

2.1.2 Quan điểm về quản lý và xử lý

2.1.2.1 Quan điểm quản lý

Quản lý rác ở một khu vực, một thành phố hay một quốc gia luôn hướng tới một mục tiêu cần phải làm sao cho lượng rác giảm đi Thu gom và vận chuyển rác hợp lý, giữ gìn vẻ mỹ quan đô thị và môi trường sống trong

lành sạch sẽ (Trần Hiếu Nhuệ, Ứng Quốc Dũng và Nguyễn Thị Kim Thái - 2001).

2.1.2.2 Quan điểm xử lý

Xử lý rác thành công làm cho thể tích và ảnh hưởng tiêu cực của lượng

rác thu gom được đến đời sống cộng đồng ngày càng giảm đi, đồng thời làm

cho lợi ích phát sinh từ rác ngày càng gia tăng (Trần Hiếu Nhuệ, Ứng Quốc

Dũng và Nguyễn Thị Kim Thái - 2001).

1 Khu dân cư Các căn hộ và nhà ở

Thực phẩm, bao bì, hàng hóa (giấy,

gỗ, vải, cao su, nhựa, thủy tinh, bao nilon,…) tro, đồ gỗ, chất độc hại (như chất diệt côn trùng, chất tẩy rửa…)

2 Khu thương

mại

Cửa hàng, nhà hàng, quán ăn, khách sạn , siêu thị…

Thực phẩm, bao bì hàng hóa, chất thải độc hại…

3 Cơ quan công

sở

Trường học, bệnh viện, văn phòng…

Thực phẩm, bao bì hàng hóa, chất thải độc hại…

4 Công trình

xây dựng

San lắp mặt bằng, sửa chữa, công trường, đường giao thông…

Gỗ, thép, bê tông, gạch, bụi, thạch cao…

6 Nhà máy Xử lý nước cấp Tro, bùn…

7 Công nghiệp Các nhà máy sản xuất… Chất thải sản xuất công nghiệp, vật

liệu phế thải, chất thải độc hại…

8 Nông nghiệp Vườn cây, trang trại… Rau, hoa, quả, cỏ…

Nguồn: Nguyễn Thị Kiều Phương, 2008

2.1.4 Số lượng, thành phần và tính chất rác đô thị

Lượng rác đô thị thải ra liên tục và tích lũy trong môi trường ngày càng

nhiều và gây tác hại đáng kể đến môi trường và con người Số lượng rác thải

đô thị bình quân trên đầu người từng quốc gia, khu vực khác biệt nhau phụ

thuộc vào điều kiện sinh hoạt, điều kiện thời tiết, khí hậu, các yếu tố xã hội,

tập quán

Theo cơ cấu thành phần rác đô thị ở các nước Ở các nước phát triển

như Mỹ, Nhật, Anh… thì thành phần giấy và plastic chiếm tỉ lệ cao nhất, sau

đó là thực phẩm Ở các nước đang phát triển như Việt Nam thì thành phần rác thực phẩm hữu cơ chiếm tỉ lệ lớn nhất, thành phần giấy, nhựa thấp hơn do việc mua bán các loại thực phẩm chưa qua chế biến hay sơ chế phục vụ nhu cầu ăn uống của người dân đô thị

Về thành phần rác bao gồm các thành phần sau:

Thành phần hữu cơ

- Thành phần hữu cơ dễ phân hủy

+ Thực phẩm (Các cọng rau, vỏ quả, thân cây, lõi ngô…)

+ Chất thải: phân người, động vật…

+ Xác chết động vật, thực vật…

- Thành phần hữu cơ khó phân hủy (các chất cháy được)

+ Giấy (các túi giấy, các mảnh bìa, giấy vệ sinh …)

+ Hàng dệt (vải , len , nylon …)

+ Cỏ, gỗ củi, rơm rạ… (đồ dùng bằng gô như bàn ghế, thang, giường, đồ chơi…)

+ Chất dẻo (phim cuộn, túi chất dẻo, chai lọ chất dẻo, các đầu vòi bằng chất dẻo, dây bện…)

+ Da và cao su (bóng, giầy, ví, băng cao su…)

Thành phần vô cơ (các chất không cháy)

+ Các kim loại (Vỏ hộp, dây điện, hàng rào, dao, nắp lọ, vỏ hộp nhôm, giấy bao gói, đồ đựng …

+ Thủy tinh (Chai lọ, đồ đựng bằng thủy tinh, bóng đèn …)

2.1.5 Ảnh hưởng của rác thải

2.1.5.1 Ảnh hưởng đến con người

Ảnh hưởng trực tiếp

Rác thải sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe của con người Việc bốc mùi hôi thối từ quá trình phân hủy của rác sẽ gây ô nhiễm không khí Đặc biệt khi khí hậu của thành phố thuộc khí hậu nhiệt đới nóng

ẩm làm quá trình tốc độ phân hủy của rác diễn ra nhanh hơn, bốc mùi nặng hơn và khó mất mùi trong không khí sẽ làm cho môi trường thiên nhiên bị ô nhiễm Điều này còn ảnh hưởng đến môi trường sống tự nhiên của các động thực vực gần đấy Nếu việc này cứ tiếp tục diễn ra trong tời gian dài và mức động ngày càng tăng sẽ làm mất đi sự cân bằng sinh thái tại khu vực các vùng lân cận

Nghiêm trọng hơn là do việc thiếu ý thức của một số hộ gia đình, họ vứt trực tiếp rác sinh hoạt chưa qua xử lý bừa bãi xuống sông gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm Việc này dẫn đến ô nhiễm trầm trọng nguồn nước và gây ra một số bệnh như: bệnh đường ruột, bệnh xuất huyết, viêm mũi, mắt đỏ… Ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống sinh hoạt hằng ngày của những người dân sống gần khu vực bị ô nhiễm Hậu quả của nguồn nước

bị ô nhiễm và việc khắc phục tình trạng này vẫn là một vấn đề nan giải cho đến thời điểm hiện nay

Ảnh hưởng gián tiếp

Ảnh hưởng gián tiếp thông qua những sinh vật trung gian truyền bệnh.Một số hộ gia đình vức rác bừa bãi, thải những chất hữu cơ, xác động vật chết chưa được qua xử lý trực tiếp qua môi trường ngoài Theo thời gian,

từ chính những bãi rác này, đã trở thành “ngôi nhà lý tưởng” cho các động vật trung gian truyền bệnh như ruồi, muỗi, gián, chuột Đây là những sinh vật trung gian truyền nhiễm sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người như các bệnh viêm não, dịch hạch, sốt rét, sốt xuất huyết Những bệnh này sẽ làm người mắc bệnh tử vong nếu không chữa trị đúng cách và kịp thời

Hiện nay Sốt xuất huyết được liệt vào một trong bốn loại bệnh gây dịch đáng lo ngại nhất năm 2013 tại Việt Nam Dịch sốt xuất huyết (SXH) đang hoành hành ở nhiều nơi trên cả nước và diễn biến hết sức phức tạp Theo thống kê từ Bộ Y tế, trong 9 tháng của năm 2012, cả nước đã có khoảng 51.300 trường hợp mắc bệnh sốt xuất huyết, trong đó đã có 42 người tử vong tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Nam Từ đầu năm 2013, cả nước ghi nhận 10.847 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 40 tỉnh/thành phố, trong đó có 10 ca

tử vong Sốt xuất huyết cũng là một trong những dịch bệnh toàn cầu.Tại TP Cần Thơ, tính đến ngày 31-8-2012, ghi nhận 587 ca mắc sốt xuất huyết, so cùng kỳ số mắc tăng 88 ca; không có ca tử vong, đứng thứ 17/20 tỉnh, thành

phía Nam (Báo Cần Thơ) Tổng lượt mắc sốt xuất huyết trong năm 2012 là

1044 ca (Sở y tế Cần Thơ) Riêng ở huyện Phong Điền, số ca mắc bệnh được

ghi nhận năn 2012 là 96 ca, năm 2013 là 54 ca Số trường hợp mắc bệnh đã

giảm và tính đến 6 tháng đầu năm 2014 là 9 ca (Trung tâm y tế dự phòng huyện Phong Điền).

2.1.5.2 Ảnh hưởng đến môi trường

- Do rác thải được phân hủy trong môi trường đất thường dưới 2 dạng điều kiện phân hủy là yếm khí và kị khí sẽ gây ra những mức độ khác nhau của sự ô nhiễm:

+ Trong điều kiện kị khí (có đủ oxy) cộng với độ ẩm thích, rác sẽ phân

hủy tạo ra nhiều sản phẩm trung gian và cuối cùng tạo ra H2O và CO2 ít gây ảnh hưởng đến môi trường

+ Trong điều kiện yếm khí (không đủ oxy) rác thải sẽ phân hủy tạo ra

các sản phẩm cuối cùng như CH4, H2S và CO2 gây ảnh hưởng độc hại trực tiếp đến môi trường (gồm cả các môi trường xung quanh như môi trường không khí, môi trường nước )

- Lượng rác tiếp nhận của bãi rác cũng sẽ ảnh hưởng nhiều vào việc gây

ô nhiễm môi trường đất Nếu lượng rác tiếp nhận không quá lớn nằm trong khả năng tự làm sạch (các chất hữu cơ) thì các chất này sẽ tự phân hủy theo thời gian, không gây ô nhiễm nhiều đến môi trường đất Ngược lại, nếu tiếp nhận số lượng rác quá tải vượt quá khả năng tự (các chất nhân tạo, vô cơ) sẽ gây ô nhiễm nặng nè cho môi trường đất

Môi trường nước

- Nước mặt

Nếu rác thải từ quá trình sản xuất, sinh hoạt của con người và sinh vật thải ra không được thu gom đúng cách mà được thải trực tiếp xuống nước mặt gây ô nhiễm nước mặt Đây là một vấn nạn nghiêm trọng vì

+ Rác nặng (sắt, thép, vật dụng gia đình ) thì sẽ lắng xuống đáy gây cản trở sự lưu thông của nguồn nước, đôi khi còn gây tắt ngẽ, bể, gãy các đường ống dẫn nước

+ Rác nhỏ, nhẹ lơ lửng trong nước sẽ làm đục nước, làm mất đi mỹ quan đô thị

+ Rác có kích thước lớn và nhẹ như: giấy, vụn, túi nilon trong sinh hoạt… nổi lên trên mặt nước sẽ gây ra hiện tượng phú dưỡng, làm giảm bề mặt trao đổi oxy của nước với không khí làm cho lượng oxy hòa tan trong nước (DO) giảm tạo điều kiện cho vi sinh yếm khí hoạt động mạnh sinh ra các khí H2S, CH4, NH3… Và chất thải hữu cơ trong rác thải bị phân hủy nhanh tạo các sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối phân hủy gây ra mùi hôi thối làm cho ô nhiễm không khí

- Nước ngầm

Do lượng nước rò rỉ sinh ra trong quá trình phân hủy rác có nhiều loại

vi trùng, vi khuẩn và lượng nước ngấm bị ô nhiễm từ rác thảido nhiều nguồn khác nhau gây ra như nước mưa, độ ẩm của rác và vật liệu phủ.Nước từ đấy sẽ thấm vào hố chôn từ phía trên xuống đất gây ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm