SKKN Sử dụng phương tiện và thiết bị dạy học vào bài 12 - Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường - GDCD lớp 11

Do đó giảng dạy GDCD có thể nói là một côngviệc khó, nếu người giáo viên không có những hiểu biết sâu sắc và quan trọnghơn là thiếu sự vận dụng những phương tiện và thiết bị dạy học hiện

Sở giáo dục và đào tạo thái nguyên

BẢNG QUY ƯỚC CHỮ VIẾT TẮT

- PTDH: Phương tiện dạy học

- GV: Giáo viên

- HS: Học sinh

- CNH, HĐH: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- GDCD: Giáo dục công dân

- TBDH: Thiết bị dạy học

- PPDH: Phương pháp dạy học

- SGK: Sách giáo khoa

MỤC LỤC

Trang

Phần một: Đặt vấn đề: 4

1 Lý do chọn đề tài: 4

2 Khái quát tình hình nghiên cứu: 5

3 Mục đích, nhiệm vụ đề tài 5

4 Cấu trúc đề tài: 5

Phần hai: Nội dung 6

I Những vấn đề chung về phương tiện và TBDH: 6

1 Thế nào là phương tiện và thiết bị dạy học: 6

2 Chức năng của PTDH: 6

3 PTDH đặc thù bộ môn, các PTDH mới: 8

4 Hướng dẫn sử dụng PTDH theo yêu cầu đổi mới PPDH GDCD 8

4.1 Yêu cầu 8

4.2 Hướng dẫn sưu tầm, tự tạo PTDH 10

4.3 Sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD 11

II Sử dụng phương tiện và thiết bị dạy học vào bài 12, chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường 13

1 Vài nét về tiếp cận nội dung bài 12 13

2 Chuẩn bị các PTDH cho bài giảng 13

3 Sử dụng TBDH vào bài giảng 16

Phần ba: Kết luận và kiến nghị 22

Tài liệu tham khảo 24

Với đặc thù riêng của môn học là tính trừu tượng, khái quát hoá cao, lýluận sâu sắc nên việc giảng dạy bộ môn phải có sự liên hệ thực tiễn và đối chiếuvới thực tiễn để làm rõ lý luận Do đó giảng dạy GDCD có thể nói là một côngviệc khó, nếu người giáo viên không có những hiểu biết sâu sắc và quan trọnghơn là thiếu sự vận dụng những phương tiện và thiết bị dạy học hiện đại minhhọa cho kiến thức, nhằm kích thích tư duy sáng tạo, khả năng tự phát hiện vànắm vững nội dung bài học của học sinh thì chắn chắn giờ học sẽ trở nên tẻ nhạt

và hiệu quả giáo dục sẽ không cao

Xuất phát từ thực tế đó nên yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy học songsong với việc sử dụng phương tiện và trang thiết bị dạy học hiện đại diễn ra nhưmột xu thế tất yếu đối với hoạt động dạy và học Đặc biệt trong giai đoạn hiệnnay khi mà chương trình SGK GDCD lớp 10 đã được sửa đổi từ năm học 2005 -

2006, và tiếp theo là chương trình SGK GDCD lớp 11 trong năm học

2007-2008, người giáo viên dạy phải theo SGK mới nên phương tiện và thiết bị dạyhọc hiện đại sẽ được sử dụng ngày càng nhiều

Qua một năm giảng dạy chương trình GDCD lớp 11, và qua đợt tập huấnthay sách vào dịp hè năm 2007, bản thân tôi cũng rút ra được nhiều kinhnghiệm Trong đó điều mà tôi thấy cần thiết nhất đối với người giáo viên giảngdạy bộ môn GDCD để lôi cuốn được các em, để giờ giảng trôi qua nhẹ nhàng

mà đem lại nhiều hiệu quả thì cần phải có và biết sử dụng một cách thành thạo,các phương tiện và các thiết bị dạy học trong các giờ giảng

Với tất cả các suy nghĩ đó, trong khuôn khổ bài viết này tôi xin có một vài

trao đổi về sử dụng phương tiện và thiết bị dạy học vào bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường - Chương trình GDCD lớp 11.

2 Khái quát tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu các vấn đề PTDH là đối tượng nghiên cứu của lý luận vềPPDH và các tài liệu bồi dưỡng GV GDCD Đặc biệt, nội dung PTDH được đềcập nhiều trong chương trình tìm hiểu SGK mới Trong đó phải kể đến: Tài liệubồi dưỡng GV thực hiện chương trình, SGK môn GDCD lớp 11 ; lớp 10

Cụm từ tài nguyên - môi trường Việt Nam được tìm thấy 5.890.000 lầntrong trang web http://google.com.vn, truy cập ngày 21/5/2008 Đáng kể nhất làwebsite của Bộ tài nguyên và môi trường ( http://www.monre.gov.vn)

3 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

Mục đích: Trên cơ sở tìm hiểu các PTDH, cấu trúc của bài 12: chính sáchtài nguyên và bảo vệ môi trường và các thiết bị có thể áp dụng vào bài học đểchuẩn bị tư liệu, PTDH cho quá trình giảng dạy

Nhiệm vụ: Nghiên cứu tìm hiểu cơ sở lý luận của PTDH Nghiên cứu nộidung bài 12, tìm hiểu các PTDH được ứng dụng vào bài học để sử dụng mộtcách hợp lý, tránh tình trạng đưa quá nhiều PTDH vào bài giảng mà không đemlại kết quả cao

4 Cấu trúc của đề tài

Ngoài mục lục và tư liệu tham khảo, Đề tài được chia làm 03 phần:

Phần đặt vấn đề

Nội dung

Kết luận - kiến nghị

Phần hai NỘI DUNG

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHƯƠNG TIỆN VÀ TBDH

1 Thế nào là phương tiện và TBDH

- Theo nghĩa rộng: Phương tiện và TBDH ( sau đây gọi chung là PTDH)gồm tất cả các thiết bị có khả năng chứa đựng hoặc chuyển tải những thông tin

về nội dung dạy học và sự điều khiển quá trình; hoặc những vật dụng có tácdụng hỗ trợ quá trình dạy học

- Theo nghĩa hẹp: Phương tiện dạy học là những thiết bị có khả năng chứađựng hoặc chuyền tải thông tin về nội dung dạy học và sự điều khiển việc dạy vàhọc

2 Chức năng của phương tiện dạy học

Mỗi phương tiện dạy học có thể giúp thực hiện một số trong các chức năngsau đây:

- Chức năng kiến tạo tri thức:

+ Nếu HS chưa biết nội dug thông tin chứa trong phương tiện dạy học thìphương tiện này mang chức năng hình thành biểu tượng về đối tượng cần nghiêncứu cho HS

Ví dụ: Các hình ảnh, số liệu thống kê phản ánh tình hình môi trường bị tànphá ở Việt Nam và thế giới trong những năm gần đây, sẽ cho HS hình dung rathực trạng môi trường hiện nay trên thế giới và Việt Nam

+ Phương tiện dạy học có chức năng minh hoạ, nhằm mục đích giúp HShiểu rõ hơn đơn vị kiến thức

VD: Đưa ra một số tranh ảnh, số liệu về người bị nhiếm HIV/AIDS sẽminh hoạ cho HS hiểu rõ hơn tác hại của HIV/AIDS

+ Phương tiện dạy học có chức năng khái niệm đã biết cho HS dưới dạnghình ảnh hay mô hình

- Chức năng rèn luyện kĩ năng:

+ Phương tiện dạy học có thể hỗ trợ rèn luyện kỹ năng sử dụng một công

cụ, ví dụ như từ điển, máy vi tính

+ Phương tiện dạy học có thể hỗ trợ rèn luyện kỹ năng thực hành

Ví dụ: Việc đưa ra các tình huống, tiểu phẩm lên máy chiếu, màn hìnhVideo sẽ giúp HS hứng thú và đưa ra các ứng xử nhanh hơn; hoặc việc sử dụng

sa hình ngã tư đường phố sẽ có tác dụng rèn luyện kỹ năng nhận biết và xử lýcác tình huống giao thông khi thực hiện giáo dục ngoại khoá về An toàn giaothông cho HS

+ Phương tiện dạy học cũng có thể hỗ trợ HS rèn luyện kĩ năng quan sát,phân tích, so sánh

- Chức năng rèn luyện thái độ cho HS

Thông qua tranh ảnh, câu chuyện, tấm gương, các bài tập trắc nghiệmkhách quan , các bài tập tình huống liên quan đến nội dung bài học đượcchuyển tải trên các phương tiện dạy học, HS dễ dàng bày tỏ thái độ của mìnhtrước những vấn đề của cuộc sống đặt ra

- Chức năng kích thích hứng thú học tập

Phương tiện dạy học có thể kích thích hứng thú học tập nhờ hình thứcthông tin như âm thanh, màu sắc, hình ảnh động, nhờ nội dung thông tin như môphỏng những hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và con người, ứng dụng của một

số lĩnh vực khoa học công nghệ về nguyên tử, hạt nhân

- Chức năng tổ chức điều khiển quá trình học tập

Phương tiện dạy học có thể có chức năng tổ chức, điều khiển quá trình dạyhọc, sách giáo viên, phần mềm vi tính, bài hát, băng hình có phát ra những lệnhthực hiện công việc này, chuyển sang hoạt động khác là những phương tiệndạy học có khả năng thực hiện chức năng này

- Chức năng hợp lý hoá công việc của thầy và trò

Phương tiện dạy học còn có thể hợp lý hoá việc tiến hành một số hoạt đôngcủa thầy hoặc trò:

Ví dụ: Trình chiếu các văn bản và hình ảnh nhờ Power point, chiếu bảntrong có bài làm của HS lên bảng qua máy chiếu vật thể

3 Phương tiện dạy học đặc thù bộ môn, các phương tiện dạy học mới

a Những phương tiện dạy học đặc thù bộ môn GDCD

- Các sơ đồ, biểu đồ, bảng biểu, tranh ảnh, mô hình

- Phim, đèn chiếu, máy chiếu, giấy trong

- Phiếu học tập

- Giấy khổ lớn, bút dạ, kéo, băng dính

- Câu chuyện, tình huống, số liệu

- Đạo cụ đơn giản để đóng vai

- Các đồ vật như: hoa quả, máy móc

b Các phương tiện dạy học mới được sử dụng trong môn GDCD

- Tivi, băng hình, phim tư liệu, phim truyền hình, video ca nhạc

- Máy ảnh kỹ thuật số, máy quay

- Máy tính, phần mềm Violet, IQB Leo, Internet

4 Hướng dẫn sử dụng phương tiện dạy học theo yêu cầu đổi mới PPDH môn GDCD

Phương tiện dạy học nói chung có khả năng đáp ứng nhưng nhu cầu đadạng của PPDH Mối PPDH khonog chit cần một phương tiện dạy học, mà cóthể sử dụng một số phương tiện dạy học và một phương tiện dạy học có thể phục

vụ cho nhiều pPPDH khác nhau (ví dụ như máy chiếu hay hình ảnh có thể vừa

sử dụng cho phương pháp thảo luận và dùng cho vấn đáp ) VÌ vậy cần khaithác khả năng thích ứng linh hoạt này để nâng cao hiệu quả của phương tiện dạyhọc

- Tránh lạm dụng hoặc chỉ sử dụng một phương tiện dạy học Vì mỗiphương tiện dạy học đều có chỗ mạnh và chỗ yếu khác nhau Do đó, cần biết lấychỗ mạnh của phương tiện dạy học này để hạn chế chỗ yếu của phương tiện dạyhọc khác nhằm phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của hệ thống phương tiện dạyhọc, góp phần đạt được các mục đích đề ra trong từng bài học

- Sử dụng phương tiện dạy học phải đúng lúc, đúng chỗ, kịp thời hỗ trợ choPPDH

- Phương tiện dạy học phải có tính khoa học, thẩm mĩ và có tính giáo dụcđối với HS Dù phương tiện dạy học bằng chất liệu đơn giản và tự tạo nhưngcũng phải đảm bảo yêu cầu này

- Phương tiện dạy học phải được sử dụng để kích thích HS suy nghĩ, làmviệc Đặc biệt cần tăng cường sử dụng những phương tiện dạy học nhằm tạo môitrường tương tác cho HS học tập trong hoạt động và phát triển năng lực chủđộng, tự giác, tích cực và sáng tạo của HS, tạo điều kiện cho các em thực hiệnhoạt động học tập độc lập hoặc trong giao lưu.

Ví dụ: Việc sử dụng tranh ảnh, băng hình quảng cáo một số mặt hàng cótác dụng kích thích HS tìm hiểu vè biết được mục đích của cạnh tranh, tính haimặt của cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hoá

4.2 Hướng dẫn sưu tầm, tự tạo phương tiện dạy học

Các phương tiện dạy học, đặc biệt là các TBDH ở các trường THPT hiệnnay còn nhiều thiếu thốn Để phục vụ chương tình phana ban lớp 10, 11 Bộ giáodục và Đào tạo có kinh phí mua thiết bị dạy học cấp cho các trường và cấp phátthiết bị dạy học cho các bộ môn Nhưng chắc chắn rằng, nguồn cung cấp từ Bộkhông thể đáp ứng đủ nhu cầu về phương tiện dạy học cho các bộ môn Mặtkhác, không phải cứ dùng phương tiện dạy học đắt tiền là đạt hiệu quả dạy họccao, mà điều quan trọng là sử dụng hợp lý, biết cách khai thác triệt để phươngtiện dạy học Do đó, mỗi GV phải luôn luôn chủ động sáng tạo trong việc sưutầm, tự tạo phương tiện dạy học dù là những phương tiện phục vụ dạy học rấtđơn giản và ít tốn tiền

- Những phương tiện dạy học và GV có thể tự sưu tầm gồm: Các thông tintrên các phương tiện thông tin đại chúng, các bài báo, tranh ảnh tự chụp, các tìnhhuống có thật, câu chuyện, các đoạn phim trên truyền hình hoặc của các cơ quanvăn hoá

- Các phương tiện dạy học GV có thể tự tạo gồm: sơ đồ, bảng biểu, tranhảnh, mô hình đơn giản, phiếu học tập,

- Chất liệu để tự tạo phương tiện dạy học cũng hết sức đa dạng, phong phú

Nó có thể là:

+ Giấy các loại, các khổ

+ Bản trong, bút dạ

+ Các vật liệu tre, gỗ, nứa; thép, đồ nhựa, vải, phấn màu, băng dính 2 mặt Bên cạnh việc sưu tầm, tự tạo các phương tiện dạy học của từng GV, tổ bộmôn nên họp, động viên và phân công mỗi GV sưu tầm, tự tạo phương tiện dạyhọc cho 1 - 2 bài trong 1 năm để dùng chung trong tổ Dần dần phương tiện dạyhọc của tổ sẽ phong phú và đầy đủ hơn

- GV có thể động viên,, hướng dẫn HS sưu tầm các thông tin và tự tạophương tiện dạy học như:

+ Các thông tin tư liệu về địa phương, tranh ảnh, câu chuyện, tìnhhuống theo từng chủ đề

+ Hướng dẫn HS vẽ sơ đồ, bảng biểu

+ Các dụng cụ để đóng vai đơn giản

4.3 Sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD

a Khái niệm đa phương tiện (Multimedia)

Đa phương tiện là một hệ thống kỹ thuật dùng để trình diễn các dữ liệu vàthông tin, sử dụng đồng thời các hình thức chữ viết, âm thanh, hình ảnh độngqua hệ thống computer, trong đó tạo khả năng tương tác giữa người sử dụng và

hệ thống

Học tập với đa phương tiện theo nghĩa rộng cũng là sử dụng kết hợp nhữngphương tiện truyền thông như sách, bảng, máy chiếu, phim,

b Tác dụng của việc sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD

Đa phương tiện có tác dụng tạo ra nhiều khả năng mới trong lĩnh vực dạyhọc môn GDCD:

+ Có tác dụng như một “ nguồn” dẫn tải kiến thức mới chứ không chỉ đểminh hoạ lời trình bày của GV

+ Giúp cho giờ dạy học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn; phương phápgiảng dạy của GV hiệu quả hơn.

+ Phát huy cao tính tích cực học tập của HS, HS có trách nhiệm hơn vớihọc tập

+ Phát triển được các năng lực tìm kiếm, tổ chức và so sánh, phân tíchthông tin của HS

+ Việc học tập được mở rộng ra ngoài phạm vi phòng học, môn học, trườnghọc

Tóm lại, PTDH bộ môn GDCD rất phong phú và đa dạng, có cả những PTDHtruyền thống và PTDH hiện đại Xu hướng hiện nay, người GV sử dụng nhiềuPTDH hiện đại hơn như máy chiếu, đầu video, băng hình Việc sử dụng cácPTDH đem lại nhiều thuận lợi trong quá trình giảng dạy cho cả giáo viên và họcsinh, đặc biệt là đối với chương trình SGK mới lớp 11 Trong đó có bài 12,Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường - GDCD lớp 11( SGK mới)

II SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN VÀ THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀO BÀI 12: CHÍNH SÁCH TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.

1) Vài nét về tiếp cận nội dung bài 12.

Nội dung bài 12 được phân phối giảng dạy trong 1 tiết học, cấu trúc gồm 3mục nhỏ:

Mục 1: Tình hình tài nguyên - môi trường nước ta hiện nay

Mục 2: Mục tiêu, phương hướng cơ bản của chính sách tài nguyên và bảo

đó các em hiểu được mục tiêu và thực hiện các phương hướng cơ bản nhằm bảo

vệ tài nguyên môi trường nước ta hiện nay Có ý thức thái độ chấp hành đườnglối chủ trương của Đảng và Nhà nước, biết tuyên truyền vận động mọi ngườithực hiện chính sách bảo vệ môi trường, lên án những hành vi gây hại cho tàinguyên và môi trường

2) Chuẩn bị các phương tiện dạy học cho bài giảng.

a Về thiết kế bài giảng: Giáo viên có thể thiết kế bài giảng trên PowerPoint, hoặc giảng dạy bình thường trên lớp kết hợp với các nguồn tư liệu và thiết

bị đã chuẩn bị sẵn

b Về sưu tầm nguồn tư liệu: Đây là bài có nguồn tư liệu khá nhiều vàphong phú, có thể vận dụng được nhiều nguồn tư liệu khác nhau vào bài giảng

- Một là sưu tầm từ trang Web: tvtl.bachkim.vn, khi vào trang này đòi hỏi

bạn phải đăng ký 01 tài khoản và được tặng miễn phí 50 điểm để download tưliệu Khi đăng ký tài khoản bắt buộc phải khai báo email

- Hai là có thể tìm kiếm trên trang: google.com.vn với từ khóa: “tài nguyên

- môi trường Việt Nam” Kết quả tìm kiếm của từ khóa sẽ hiện ra rất nhiều

- Ba là sưu tầm tư liệu từ phần mềm Encarta 2006 với từ khóa:invironment và Natural resorces.

- Bốn là sưu tầm về phân bố tài nguyên qua tư liệu môn Địa lý với cácphần mềm như Atlatvn

Sau khi đã sưu tầm đủ nguồn tư liệu phục vụ nội dung bài giảng, chúng ta

đi vào thiết kế bài giảng, vẽ sơ đồ, biểu đồ, phân tích số liệu, thiết kế bài tập tìnhhuống, câu hỏi phát vấn, các chương trình hoạt động nhóm, các nội dung cầnliên hệ với thực tế địa phương

3 Sử dụng thiết bị dạy học vào bài giảng.

Trong mục 1 Tình hình tài nguyên, môi trường ở nước ta hiện nay Giáoviên có thể sử dụng các Video sưu tầm từ đĩa Atlat Địa lý Việt Nam để chiếucho HS xem nhằm thuyết minh về nội dung tài nguyên, môi trường nước ta Sau

đó GV có thể cho HS nhận định về mức độ phong phú của tài nguyên và môitrường

Nếu không có các đoạn Video Clip quay các phong cảnh thiên nhiên, cảnhrừng, cảnh biển, các loài động thực vật, các loại khoáng sản như dầu mỏ, đá vôi,than, vàng, quặng sắt GV có thể chụp các bức ảnh hoặc sưu tầm ảnh trên trang

web tvtl.bachkim.vn rồi in ra và phân loại ảnh rồi phát cho HS xem theo các

nhóm nhằm khai thác về nội dung tài nguyên và môi trường Dựa trên cơ sởSGK và xem các bức ảnh, HS sẽ nhận định tốt về tài nguyên và môi trường củanước ta

Việc tìm kiếm các đoạn video GV có thể Capture trực tiếp từ truyền hìnhVTV thông qua phần mềm Ulead VideoStudio 9 ( với điều kiện máy tính phải

có cạc tivi), đây là một phần mềm chuyên dùng để biên tập các đoạn video,audio rất hữu ích cho việc thiết kế lại các nguồn tư liệu phục vụ bài giảng của

GV hoặc nếu khó khăn, có thể sử dụng Herosoft 2001 để cắt video