ở phân môn Văn, khi giảng dạy một tác phẩm văn chơng Thơ, truyện … thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh nắm đợc nội dung và
Trang 1A.Đặt Vấn Đề
Chúng ta biết rằng cùng với việc đổi mới chơng trình và sách giáo khoa bậc THCS nói chung và môn Ngữ văn nói riêng thì việc đổi mới phơng pháp giảng dạy của giáo viên cũng là vấn đề rất quan trọng góp phần nâng cao chất lợng giờ dạy học Một trong những yêu cầu của việc đổi mới phơng pháp dạy học là dạy học theo nguyên tắc tích hợp nhằm phát huy tối đa tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Do vậy ngời giáo viên với t cách là ngời định hớng, tổ chức, dẫn dắt để học sinh nghiên cứu và rút ra định lợng kiến thức cần nắm phải có phơng pháp dạy học phù hợp với đặc trng bộ môn Môn Ngữ văn trong nhà trờng THCS là môn đợc cấu tạo thành gồm 3 phân môn Văn, Tiếng việt và Tập làm văn, việc giảng dạy bộ môn này phải theo đặc trng của từng phân môn ở phân môn Văn, khi giảng dạy một tác phẩm văn chơng ( Thơ, truyện …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh nắm đợc nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, cũng nh những đặc trng về thể loại văn chơng đang học đồng thời khơi dậy trong tâm hồn học sinh những khả năng cảm thụ thơ văn Muốn đạt đợc những điều đó thì ngời giáo viên phải có hiểu biết cơ bản về đặc trng thể loại, về tác giả, về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm … và đặc biệt phải thông qua một hệ thống câu hỏi đa dạng, phong phú, lô gíc kết hợp với các phơng pháp, biện pháp và các hình thức tổ chức dạy học phù hợp thì kết quả giờ dạy sẽ đợc nâng cao
Trong chơng trình Ngữ văn lớp 7 học kỳ II cụm bài truyện hiện đại Việt Nam
đợc đa vào giảng dạy gồm 2 tác phẩm: Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn (Bài 26) và Những trò lố hay là Va –ren và Phan Bội Châuren và Phan Bội Châu của Nguyễn ái Quốc
Đây là những tác phẩm truyện ngắn hiện đại có những đặc trng riêng so với các thể loại văn học khác Vì vậy khi giảng dạy những tác phẩm này nếu không có sự chuẩn bị chu đáo kỹ lỡng thì giáo viên sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình truyền thụ tri thức, học sinh nắm bắt tác phẩm hời hợt không đầy đủ, hiệu quả giờ học sẽ khong cao Trong quá trình giảng dạy cụm bài này tôi đã rút ra đợc một số kinh
nghiệm để giúp học sinh đọc - hiểu tác phẩm truyện hiện đại trong sách giáo
khoa Ngữ văn 7 tập 2 một cách có hiệu quả hơn Đó chính là nội dung bản kinh
nghiệm này
B Giải quyết vấn đề:
I Những điều cơ bản cần lu ý:
1 Những vấn đề cơ bản cần chú ý về truyện ngắn hiện đại:
Trang 21.1 Về thuật ngữ truyện ngắn hiện đại“truyện ngắn hiện đại” ”: “truyện ngắn hiện đại”Theo từ điển thuật ngữ văn học truyện ngắn hiện đại là sản phẩm của một kiểu t duy nghệ thuật mới, một cách nhìn cuộc đời, một cách nắm bắt đời sống rất riêng, mang tính chất thể loại Cho nên truyện ngắn đích thực xuất hiện trong lịch sử văn học”
1.2 Sự khác biệt giữa truyện ngắn hiện đại với truyện trung đại và với tiểu
thuyết:
- Truyện ngắn hiện đại ít nhiều khác với truyện trung đại bởi một bên viết bằng văn xuôi tiếng Việt hiện đại, một bên viết bằng chữ hán, một bên đã thiên về tính chất h cấu, một bên còn thiên vào việc kể chuyện thật, do đó còn gần với kể, với sử Một bên cốt truyện đã phức tạp hơn, một bên cốt truyện thờng còn đơn giản Một bên đã hớng vào việc khắc hoạ hình tợng, phát hiện bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn của con ngời, một bên còn thiên vào mục đích giáo huấn…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh
- Truyện ngắn hiện đại cũng khác với tiểu thuyết ở chổ: ở tiểu thuyết dung l-ợng phản ánh cuộc sống khá rộng lớn nó “truyện ngắn hiện đại”nó chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự
đầy đặn nguyên vẹn của nó” trong khi truyện ngắn hiện đại “truyện ngắn hiện đại”thờng hớng tới việc khắc hoạ một hình tợng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh, hay
đời sống tâm hồn của con ngời” Nhân vật của tiểu thuyết thờng phức tạp phản ánh nhiều mối quan hệ xã hội, chịu sự chi phối của nhiều trạng thái tồn tại của con ngời, còn nhân vật của truyện ngắn thờng là hiện thân cho một trạng thái quan hệ xã hội,
ý thức xã hội …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh.truyện ngắn thờng ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp Cốt truyện của tiểu thuyết đợc kết cấu đa chiều, đa tuyến, có thời gian cũng đa chiều đa tuyến và không gian cũng biến đổi phức tạp Cốt truyện của truyện ngắn thờng dựa vào trong một thời gian, không gian hạn chế
1.3 Quá trình hình thành truyện ngắn hiện đại ở nớc ta:
- Truyện ngắn hiện đại ở nớc ta bắt đầu hình thành chủ yếu từ đầu thế kỷ XX, nhng tác phẩm đợc coi nh mở đầu lại là Truyện thầy Lazarô Phiền của Nguyễn Trọng Quản in năm 1887 Sau đó vào những năm 20 của thế kỷ XX thì bắt đầu phát triển và những ngời đợc coi là thành tựu về truyện ngắn ở giai đoạn đầu là Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học
- Vào những năm 1922 -1925 ở Pa ri xuất hiện cây bút truyện ngắn khá độc
đáo lag Nguyễn ái Quốc Truyện ngắn của Nguyễn ái Quốc độc đáo trên phơng diện nội dung t tởng cách mạng mới mẻ mà còn cả trên phơng diện nghệ thuật viết truyện hiện đại - hiện đại hơn so với những truyện ngắn xuất hiện trong nớc lúc bấy giờ
2 Về vị trí tác giả và tác phẩm:
Trang 32.1 Phạm Duy Tốn là một cây bút viết truyện ngắn xuất sắc của những năm 20
đầu thế kỷ XX, là một trong số ít ngời có thành tựu đầu tiên về thể loại truyện ngắn hiện đại
Sống chết mặc bay là truyện ngắn tiêu biểu nhất của ông Tác phẩm đợc xem
là bông hoa đầu mùa của truyện ngắn hiện đại Việt Nam bởi nhiều lẽ song trớc hết
là nó đợc viết bằng tiếng Việt hiện đại, mặc dù trong đó vẫn còn dấu ấn của ngôn ngữ văn học trung đại nói chung Tác phẩm đợc coi nh một trong những tác phẩm
mở đầu cho khuynh hớng văn học hiện thực phê phán sau này
2.2.Nguyễn ái Quốc là tên gọi rất nỗi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh đợc dùng từ năm 1919 đến năm 1945 Bút danh của Nguyễn ái Quốc gắn với tờ báo
Ngời cùng khổ và nhiều tác phẩm xuất sắc khác trong đó có “truyện ngắn hiện đại”Những trò lố hay là
Va- ren và Phan Bội Châu” tác phẩm đợc viết vào năm 1925 bằng tiếng Pháp , với
tác phẩm này Nguyễn ái Quốc đã chứng tỏ cho ngời đọc thấy tài năng viết truyện ngắn rất hiện đại của mình cả trên phơng diện nội dung và nghệ thuật
3 Về nội dung khái quát của tác phẩm:
- ở văn bản sống chết mặc bay, tác giả Phạm Duy Tốn đã tái hiện khá sinh
động bức tranh đối lập giữa đời sống khổ cực của nhân dân với cuộc sống phè phởn
xa hoa của lũ quan lại, qua đó mạnh mẽ tố cáo thói vô trách nhiệm của bọn quan lại
đơng thời Tác phẩm đã phối hợp sử dụng thành công biện pháp nghệ thuật tơng phản và tăng cấp
- ở văn bản Những trò lố hay là Varen và Phan Bội Châu của Nguyễn ái
Quốc tác phẩm ra đời tháng 6 năm 1925 nhân sự kiện nhà ái quốc Phan Bội Châu bị bắt giam tại Huế chờ xử tử, trong khi Va-ren chuẩn bị sang nhận chức quan Toàn quyền Đông Dơng Viết truyện này Nguyễn ái Quốc vạch trần âm mu thủ đoạn tàn
ác của thực dân Pháp (qua điển hình nhân vật Va-ren) và cổ vũ khích lệ tinh thần yêu nớc, khẳng định vị thế cao cả của ngời anh hùng ái quốc Phan Bội Châu
II Đọc –ren và Phan Bội Châu Hiểu văn bản:
1.Văn bản Sống chết mặc bay ( Phạm Duy Tốn)
1.1.Đọc -Tóm tắt –ren và Phan Bội Châu Bố cục:
* Đọc văn bản: Cần phân biệt giọng các nhân vật: Giọng quan phụ mẫu luôn hách dịch, nạt nộ, bẳn gắt, sung sớng khi ù to; giọng thầy đề sợ sệt, khúm núm; giọng dân phu lo sợ, giọng kể tả của tác giả
* Kể tóm tắt nội dung truyện 1 lần ở ngôi kể thứ 3
Giải thích từ khó: Văn bản này có rất nhiều từ khó (40 từ) trên lớp chỉ tìm hiểu
đợc một số từ nh: núng thế, thẩm lậu, tỉnh mịch, đờng bệ, chi chi …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh.những từ còn lại học sinh phải tìm hiểu ở nhà
Trang 4* Bố cục: 3 đoạn
Đoạn 1: “truyện ngắn hiện đại”Gần 1 giờ đêm …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh đến khúc đê này hỏng mất”
Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của ngời dân
Đoạn 2: “truyện ngắn hiện đại”ấy lũ con dân …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh đến điếu mày”( Trọng tâm miêu tả)
Cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong khi đi hộ đê
Đoạn 3: đoạn còn lại
Cảnh đê vỡ nhân dân rơi vào tình trạng thảm sầu
1.2 Hệ thống câu hỏi đọc - hiểu văn bản:
ở phần này tôi đa ra một hệ thống câu hỏi tơng ứng với mỗi bài nhằm giúp học sinh khai thác và nắm vững những giá trị về nội dung cũng nh nghệ thuật của tác phẩm
? Đọc kỹ toàn truyện, theo dõi mạch truyện từ đầu đến cuối ta thấy tác giả
đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật chủ yếu nào? Em hiểu gì về những biện pháp nghệ thuật đó? Hãy chỉ ra cụ thể trong tác phẩm?
- Tác giả phối hợp thành công nghệ thuật tơng phản và tăng cấp
- Phép tơng phản (còn gọi là đối lập) trong nghệ thuật là việc tạo ra, những hành động, những cảnh tợng, những tính cách trái ngợc nhau, để qua đó làm nỗi bật một ý tởng bộ phận trong tác phẩm hoặc t tởng chính trong tác phẩm
- Phép tăng cấp trong nghệ thuật là việc lần lợt đa thêm chi tiết và chi tiết sau phải cao hơn chi tiết trớc, qua đó làm rõ thêm bản chất một sự việc, một hiện tợng
muốn nói Trong tác phẩm Sống chết mặc bay tác giả đã kết hợp khéo léo phép
t-ơng phản và tăng cấp để bộc lộ rõ nét tính cách nhân vật
? Phép tơng phản và tăng cấp thể hiện nh thế nào ở cảnh đê sắp vỡ và sự chống đỡ của ngời dân? ( Tìm chi tiết và so sánh)
Theo dõi và so sánh các chi tiết ở bảng sau:
Thế lực của tự nhiên Sự chống đỡ của con ngời
-Trời ma tầm tả
- Đê núng thế lắm, hai ba đoạn đã thẩm
lậu
- Trên trời ma vẫn tầm tả trút xuống
- Dới sông nớc cuồn cuộn bốc lên
- Thế đê khó cự nỗi với thế nớc
- Kẻ đội đất, kẻ vác tre nào đắp nào cừ bì bỏm dới bùn ngập quá khuỷu chân
- Ngời nào ngời nấy ớt nh chuột lột
- Trống đánh liên thanh, ốc thổi vô hồi, tiếng gọi nhau xao xác
- ai ai cũng mệt lữ cả rồi
- Sức ngời khó lòng địch nỗi với sức trời
- Phép tơng phản giữa sức ngời nhỏ bé với sức trời to lớn làm cho khúc đê núng thế khó cự lại với thế nớc
Trang 5-Phép tăng cấp:
* Về mức độ trời ma: “truyện ngắn hiện đại”trời ma tầm tả” đến “truyện ngắn hiện đại”trời vẫn ma tầm tả trút xuống”
*Về nguy cơ đê vỡ: “truyện ngắn hiện đại”đê núng thế lắm” đến “truyện ngắn hiện đại” thế đê không sao cự lại đợc thế nớc”
* Về sức chống đỡ của con ngời: Từ chổ còn sức khoẻ (đội đất, vác tre, đắp…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh) với
sự thúc giục của trống đánh, ốc thổi …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh.nhng rồi ai ai cũng mệt lử cả
Bằng những phép tơng phản và tăng cấp tác giả làm cho ngời đọc thấy đợc sự nguy cấp của khúc đê sắp vỡ và sự chống đỡ vừa khẩn trơng căng thẳng, vừa vất vả của dân phu
? Phép tơng phản và tăng cấp đợc thể hiện nh thế nào trong cảnh quan phụ mẫu và nha lại, chánh tổng đánh tổ tôm trong đình? (tìm chi tiết so sánh với cảnh ngoài đê)
Theo dõi và so sánh các chi tiét ở bảng sau:
-Ngoài kia ma gió ầm ầm dân phu rối rít
- Trăm nghìn dân phu vất vả lấm láp, gội
gió tắm ma nh đàn sâu lũ kiến
- Ngoài kia lũ con dân chân lấm tay bùn
trăm lo, nghìn sợ
- Tiếng kêu vang trời dậy đất
- Có ngời nói: - Bẩm, dễ có khi đê vỡ!
- Tiếng ngời kêu ầm ỉ, tiếng nớc chảy xiết,
một ngời nhà quê vào báo: - Đê vỡ mất
rồi!
- Nớc tràn lênh láng cuốn trôi nhà cửa,
ruộng đất, kẻ chết không nơi chôn, ngời
sống không chổ ở
- Trong này tĩnh mịch nghiêm trang lắm
- Trong đình đèn thắp sáng trng, nha lại lính tráng, kẻ hầu ngời hạ đi lại rộ ràng, quan phụ mẫu uy nghi chễm chệ ngồi
- Trong đình rất nhàn hạ đờng bệ nguy nga, quan và nha lại ung dung êm ái, cời nói vui vẻ dịu dàng
- Quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chờ ngời ta bốc trúng quân bài của mình
- Ngài cắu mặt gắt: - Mặc kệ!
- Quan quát to: Đê vỡ rồi thời ông cách
cổ chúng mày Rồi bình thản hỏi thầy
đề: Thầy bốc quân gì thế?
- Quan ù to, sung sớng, hả hê, đắc ý
? Hãy nhận xét tác dụng của phép tơng phản và tăng cấp trong việc vạch trần bản chất lòng lang dạ thú của tên quan phủ tới sinh mạng của ng“truyện ngắn hiện đại” ” ời dân?
- Với nghệ thuật tơng phản tác giả đã xây dựng một tình huống độc đáo đợc
đặt trong sự đối lập gay gắt Một bên là tình cảnh vô cùng nguy khốn của dân chúng
“truyện ngắn hiện đại”gần một giờ đêm trời ma tầm tã …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh ớc sông lên to quá- hai ba đoạn đê đã thẩm lậu n rồi không khéo thì vỡ mất” Tính mạng “truyện ngắn hiện đại” con dân” cả vùng đang bị đe doạ nghiêm trọng Quang cảnh hàng trăm ngàn con ngời đang ra sức chống chọi với cơn lũ thật
Trang 6khẩn trơng vất vã, “truyện ngắn hiện đại”kẻ thì thuổng, ngời thì cuốc, ngời đội đát, vác tre, ngời nào ngời nấy ớt nh chuột lột” Một bên là cảnh quan huyện “truyện ngắn hiện đại”kẻ cha mẹ của dân” - có trách nhiệm đốc thúc dân chúng bảo vệ đê thì đang chểm chệ trong đình cách đó chừng bốn năm trăm thớc, nhng vững chải nớc to cũng chẳng việc gì Quan phủ và nha lại ung dung êm ái cời nói vui vẻ Cảnh ngoài kia và trong này là hai thế giới khác biệt hoàn toàn Nếu ngoài kia là thảm cảnh thì trong này là thú vui Ngoài kia gấp gáp khẩn trơng thì trong này thong dong nhàn nhã Cái náo loạn đặt bên cạnh cái yên
ả.Trái với “truyện ngắn hiện đại” con dân” đang “truyện ngắn hiện đại”trăm lo nghìn sợ”, quan phụ mẫu “truyện ngắn hiện đại”uy nghi chểm chệ ngồi” nh không hề hay biết đến tình trạng thảm thơng của dân chúng Dựng lên hai cảnh đối lập gay gắt đó tác giả vạch trần thói vô trách nhiệm của bọn quan lại đơng thời Trong tình cảnh ấy vô trách nhiệm chính là một tội ác Ngời đọc không thể tởng tợng đợc trong tình thế nguy nan của tính mạng ngời dân mà quan phụ mẫu vẫn điềm nhiên đánh bạc và hởng lạc
-Cùng với biện pháp tơng phản, biện pháp tăng cấp đã đợc sử dụng để khắc hoạ bản chất vô lơng tâm vô trách nhiệm của viên quan phủ mỗi lúc một tăng Hắn
đam mê tổ tôm đến mức quên cả việc mình đang đi hộ đê Ma gió và sinh mạng hàng ngàn con ngời không đợc quan chú ý bằng 120 lá bài Không khí trong đình vẫn tĩnh mịch trang nghiêm chỉ đôi khi nghe tiếng quan gọi “truyện ngắn hiện đại”điếu mày”, tiếng “truyện ngắn hiện đại”dạ”, “truyện ngắn hiện đại”bốc”,
“truyện ngắn hiện đại”Bát sách” “truyện ngắn hiện đại”ăn”, “truyện ngắn hiện đại” thất văn” …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh “truyện ngắn hiện đại”phỗng”…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh Thú vui bài bạc, ma lực đỏ đen đã làm bọn quan lại đánh mất lơng tri nhân tính “truyện ngắn hiện đại” Nớc sông dù nguy không bằng nớc bài cao thấp”, hình ảnh so sánh thể hiện sự táng tận lơng tâm của lũ vô lại Cuối cùng đê
vỡ, quan mặt đỏ tía tai quát mắng “truyện ngắn hiện đại”đê vỡ rồi rồi ông cách cổ chúng mày” rồi thản nhiên tiếp tục đánh bài chờ ù Ván bài “truyện ngắn hiện đại”ù to” quan sung sớng hả hê đắc chí còn dân chúng rơi vào cảnh nghìn sầu muôn thảm
? Hãy phát biểu chung về giá trị hiện thực, nhân đạo và nghệ thuật ( ngôn ngữ, hiện tợng, nhân vật ….) của truyện sống chết mặc bay? ) của truyện sống chết mặc bay?
Giá trị hiện thực: Bài văn phản ánh sự đối lập hoàn toàn giữa cuộc sống và
sinh mạng của ngời dân với cuộc sống của bọn quan lại mà kẻ đứng đầu ở đây là tên quan phủ “truyện ngắn hiện đại”lòng lang dạ thú”
Giá trị nhân đạo: Tác giả trực tiếp bày tỏ thái độ cảm thông sâu sắc của
mình trớc thảm cảnh của dân chúng và lòng căm uất phẫn nộ bọn quan lại phong kiến
Giá trị nghệ thuật: Vận dụng thành công hai phép nghệ thuật tơng phản và
tăng cấp, ngôn ngữ sinh động, ngôn ngữ thể hiện cá tính nhân vật, câu văn sáng gọn, giọng văn khi tha thiết xúc động, khi cay độc mỉa mai…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh
Trang 7? Theo em bốn chữ Sống chết mặc bay trong nhan đề của truyện ngắn“truyện ngắn hiện đại” ”
này đợc Phạm Duy Tốn dùng với ý nghĩa gì ?
A Dùng để chỉ thái độ của tên quan phủ trớc cuộc sống của những ngời dân quê
B Dùng để chỉ thái độ của giai cấp thống trị từ trớc đến nay trớc cuộc sống của
ng-ời dân quê
C Dùng để chỉ thái độ của tên quan phủ trớc cuộc sống của bọn chánh tổng và nha lại
D là một vế của câu thành ngữ “truyện ngắn hiện đại”Sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi”
Đáp án: A
? Ngày nay nhà nớc ta đã quan tâm giáp đỡ nhân dân chống thiên tai và nhân dân bị thiên tai nh thế nào? (Thấy đợc tính u việt của xã hội XHCN Việt
Nam)
2 Văn bản: Những trò lố hay là Va- ren và Phan Bội Châu.(Nguyễn ái Quốc)
2.1 Xuất xứ của truyện:
- Về Phan Bội Châu: ông bị kết án tử hình năm 1913, bị bắt cóc ở Trung Quốc năm 1925, bị kết án tù chung thân Nhng trớc áp lực của phong trào đấu tranh của nhân dân, kẻ thù đã phải ân xá và giam lỏng ông ở Bến Ngự, xứ Huế cho
đến ngày qua đời (1940) Ngời Huế gọi ông là “truyện ngắn hiện đại”Ông già Bến Ngự” Nay ở Huế, có lăng mộ thờ ông
-Về Va-ren: Đảng viên Xã hội Pháp, sau phản bội Đảng, đợc cử làm Toàn quyền Đông Dơng thay Méc-lanh (trớc đó bị nhà cách mạng Phạm Hồng Thái giết hụt, phải về nớc) Trớc ngày sang Đông Dơng, ông tuyên bố sẽ quan tâm tới vụ Phan Bội Châu Ngay lập tức, Nguyễn ái Quốc viết truyện này
2.2 Đọc –ren và Phan Bội Châu Tóm tắt –ren và Phan Bội Châu Bố cục:
*Đọc: Đọc lời kể chuyện vừa bình thản, vừa dí dỏm hài hớc; chú ý đọc lời
đối thoại của Va-ren, lời tái bút …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh với giọng phù hợp
*Bố cục: Có thể phân đoạn trích làm 3 đoạn
Đoạn 1: Từ đầu …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh.đến Phan Bội Châu vẫn bị giam trong tù: Lời hứa của Va- ren
Đoạn 2: Nhng chúng ta …) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh đến không hiểu Phan Bội Châu: Cuộc đối thoại giữa Va –ren và Phan Bội Châu ren và Phan Bội Châu
Đoạn 3: đoạn còn lại Các nhân chứng nói về thái độ của Phan Bội Châu.
*Tóm tắt tác phẩm:theo bố cục trên.
2.3 Hệ thống câu hỏi đọc - hiểu tác phẩm:
ở phần này tôi đa ra một hệ thống câu hỏi tơng ứng với mỗi bài nhằm giúp học sinh khai thác và nắm vững những giá trị về nội dung cũng nh nghệ thuật của tác phẩm
Trang 8? Giải thích ý nghĩa cụm từ những trò lố, nhan đề ấy gợi cho ngời đọc suy nghĩ gì?
-Những trò lố có nghĩa là những trò hề nhảm nhí, tồi tệ, kệch kỡm, mà ngời làm trò càng diến càng bộc lộ sự vô duyên và lố bịch, tức cời
-Nhan đề Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu hé trớc ngời đọc
đây là những trò hề, lố bịch hấp dẫn mà Va-ren đã diễn với Phan Bội Châu
? Trò lố thứ nhất mà Va –ren và Phan Bội Châuren đã diễn là gì?
Trên đờng sang nhận chức toàn quyền Đông Dơng để trấn an vuốt ve nhân dân Việt Nam Va-ren đã “truyện ngắn hiện đại”nữa chính thức hứa” sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu
Nh-ng Nh-ngài chỉ muốn chăm sóc khi nào yên vị xoNh-ng xuôi ở bên ấy đã Hành trình từ Mác-xây đến Sài Gòn kéo dài 4 tuần lễ Trong 4 tuần lễ đó Phan Bội Châu vẫn bị giam trong tù Thực chất đây là lời hứa dối trá, hứa để vuốt ve, trấn an nhân dân Việt Nam đang đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu –ren và Phan Bội Châu lời hứa đó thực chất là một trò lố.Tác giả đã mĩa mai sự quan tâm của Va-ren, chế giễu lời hứa “truyện ngắn hiện đại”nữa chính thức” của y không thực hiện lời hứa “truyện ngắn hiện đại”chăm sóc” cụ Phan Bội Châu mà chỉ để ý đến bản thân mình, khoái chí trớc sự ru vỗ, ấp ủ của bè lũ tay sai xu nịnh Mọi lời hứa của viên quan toàn quyền vụt biến mất
? Trò lố tiếp theo diễn ra ở cuộc gặp gỡ diễn ra giữa Va-ren và Phan Bội Châu Để làm nỗi bật trò lố ấy tác giả đã xây dựng hai nhân vật Va-ren và Phan Bội Châu trong sự tơng phản đối lập nhau nh thế nào ? (Tìm chi tiết so sánh)
Theo dõi và so sánh các chi tiết ở bảng sau:
- Con ngời đã phản bội giai cấp vô sản
Pháp
- Tên chính khách đã bị đuổi ra khỏi tập
đoàn.Con ngời ruồng bỏ quá khứ lòng
tin giai cấp ->viên quan toàn quyền
- Kẻ phản bội nhục nhã, bất lơng Nhng
thống trị
- Con ngời đã hy sinh cả gia đình và của cải để xa lánh khỏi phải thấy mặt bọn
c-ớp nớc mình
- Con ngời bị án tử hình vắng mặt Con ngời bị đày đoạ trong nhà giam ngày
đêm bị bóng dáng của máy chém đe doạ vì tội yêu nớc -> bị tù đày
- Ngời cách mạng vĩ đại, vị anh hùng xã thân vì độc lập Nhng thất bại bị đàn áp
? Bên canh sự đối lập trên tác giả còn khắc hoạ bản chất của nhân vật qua sự đối lập về số lợng lời văn giành cho từng nhân vật –ren và Phan Bội Châu em có nhận xét gì
về số lợng lời văn dành cho từng nhân vật đó? Sự đối lập đó thể hiện dụng ý nghệ thuật gì của tác giả khi khắc hoạ tính cách của từng nhân vật?
Trang 9Tác giả đã giành một số lợng từ ngữ lớn hình thức ngôn ngữ trần thuật để khắc hoạ tính cách của Va-ren Còn Phan Bội Châu tác giả dùng sự im lặng làm
ph-ơng thức đối lập Đây là bút pháp vừa tả vừa gợi rất thâm thuý, sinh động hứng thú
? Qua những lời lẽ có tính chất độc thoại của Va-ren trớc Phan Bội Châu,
động cơ, bản chất của Va-ren đã hiện lên nh thế nào?.
- Qua ngôn ngữ gần nh độc thoại của Va- ren động cơ tính cách của Va-ren
đợc bộc lộ rất rõ nét mọi lời Va-ren nói với Phan Bội Châu đều nhằm mua chuộc và
dụ dỗ Va-ren đã đa ra một bản thuyết minh khá công phu không chỉ có lí lẽ mà còn
có cả dẫn chứng, không chỉ có dẫn chứng “truyện ngắn hiện đại”ta” mà còn có cả dẫn chứng “truyện ngắn hiện đại”tây” Nào
là chuyện của Nguyễn Bá Trác, rồi đến chuyện các chiến hữu Guy-xta -vơ, A-lêch-xăng, A-ri–ren và Phan Bội Châuxtit…) thì nhiệm vụ của giáo viên là phải giúp học sinh nhng Va-ren càng nói thì bản chất của kẻ phản bội gian trá càng hiện ra rõ hơn.?
? Để làm nỗi bật bản chất của Va-ren, tác giả đã xây dựng thành công cuộc gặp gỡ giữa Va-ren và Phan Bội Châu Em có nhận xét gì về cuộc gặp gỡ
đó ?
-Cuộc gặp gỡ giữa Va-ren và Phan Bội Châu là cuộc gặp gỡ kỳ lạ giữa hai bờ chiến tuyến Hai ngời khác nhau hoàn toàn về vị thế: Va-ren gian trá, lố bịch đại diện cho thực dân Pháp phản động ở Đông Dơng Phan Bội Châu kiên cờng bất khuất, là ngời anh hùng đợc cả dân tộc tôn vinh Cuộc gặp gỡ chất chứa những mâu thuẫn gay gắt quyết liệt Trong cuộc đối thoại đó chỉ có lời độc thoại của Va-ren Va-ren sửng sốt vì tởng y có thể thuyết phục đợc Phan Bội Châu bằng những lời lẽ khôn ngoan sắc sảo của mình Nhng không y hoàn toàn thất bại Y càng sửng sốt hơn vì nhận ra ngời đối thoại cao sừng sững uy nghi và đầy khí phách, còn y chỉ là một kẻ phản bội nhục nhã
? Qua sự im lặng của Phan Bội Châu và lời bình của tác giả về sự im lặng
đó, em thấy gì về khí phách, t thế của Phan Bội Châu trớc Va- ren ?
-Trong cuộc đối thoại đó Phan Bội Châu chỉ giữ thái độ im lặng, nhng đó là
sự im lặng bằng vàng, nó thể hiện cao nhất sự phủ nhận đối với Va-ren và khẳng
định t thế hiên ngang ngạo nghễ của ngời anh hùng
? Việc tác giả lồng vào lời tái bút có tác dụng gì?
Tác giả còn khéo lồng vào lời tái bút (TB) khá thú vị Chỉ cần đọc lời TB bao nhiêu “truyện ngắn hiện đại”cơ sự” đều đợc phơi bày! Vậy là đủ Va-ren đã chịu sự thất bại nhục nhã trong khi Phan Bội Châu không nói gì nhng chỉ cái mỉm cời và hành động nhổ nớc bọt vào mặt viên toàn quyền đã đủ là tiếng tố cáo và căm giận tuột độ Một ng ời tử
tù lại hiên ngang trong t thế một ngời chiến thắng
? Nêu những biện pháp nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm?
Trang 10Truyện đợc viết bằng bút pháp trào phúng điêu luyện, bố cục chặt chẻ độc đáo hấp dẫn; khả năng tởng tợng h cấu phong phú; giọng văn sắc sảo hóm hỉnh Đây cũng là một trong nhiều truyện ngắn góp phần làm nỗi bật phong cách nghệ thuật của Nguyễn ái Quốc –ren và Phan Bội Châu thể hiện tính trí tuệ sắc sảo và lối hành văn hiện đại
? Cụm từ những trò lố đ“truyện ngắn hiện đại” ” ợc tác giả dùng với dụng ý gì ?
A Trực tiếp vạch trần và tố cáo bản chất xấu xa của Va-ren
B Để gây sự chú ý ở ngời đọc
C Để nói lên quan điểm của Va-ren về những việc làm của mình
D Để nói lên quan điểm của ngời đọc về việc làm của Va-ren
Đáp án: A
III.Liên hệ:
- Để hiểu thêm về bài sống chết mặc bay, có thể tham khảo một đoạn văn
trích trong tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố ( từ Bóng cây ngã gần tờng bao lan.
Mặt trời chênh chếch nhòm vào gốc đa, gốc gạo ….) của truyện sống chết mặc bay? đến Tha hồ đánh, tha hồ trói, trai làng thằng nào bớng bỉnh ….) của truyện sống chết mặc bay? đánh chết vô tội vạ).
Và trả lời câu hỏi: Trong đoạn trích có những cảnh tơng phản nào? Việc xây
dựng cảnh tơng phản đó có ý nghĩa gì?
- Để hiểu thêm bài Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu có thể đọc
thêm đoạn trích “truyện ngắn hiện đại”văn minh” Pháp ở Đông Dơng (trong cuốn Hồ Chí Minh toàn tập, tập hai NXB Chính trị quốc gia, H.,2000) và trả lời câu hỏi: Đoạn văn thể hiện nội
dung gì mà bài Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu đã đề cập?
C Kết luận:
Trong các giờ dạy học Ngữ Văn , tôi tin rằng từ những lời giảng thấu tình đạt
lý cùng việc vân dụng các phơng pháp dạy phù hợp, kết hợp sự chuẩn bị chu đáo của giáo viên trong giờ dạy … học sinh sẽ tiếp nhận vẻ đẹp văn chơng một cách tự nhiên thoải mái , biết khám phá hết những giá trị về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm qua sự gợi dẫn của thầy Đồng thời khi tiếp nhận không bị “truyện ngắn hiện đại”gò ép” hay “truyện ngắn hiện đại”thụ
động”, “truyện ngắn hiện đại”giáo điều” Giờ lên lớp giữa thầy và trò phải thực sự cởi mở, chân tình… có
nh vậy thì giờ dạy Ngữ Văn mới mang lại hiệu quả cao
D.Kiến nghị -đề xuất
Trên đây là một số vấn đề cần khai thác, vận dụng khi dạy những tác phẩm truyện ngắn hiện đại trong sách Ngữ văn 7 tập II Thực tế thành công của một giờ