SKKN Bảng kì diệu đồ dùng dạy học toán lớp 1

Chơng trình Toán lớp 1 là một bộ phận của chơng trình môn Toán ở tiểu học, chơng trình này kế thừa và phát triển những thành tựu về dạy học Toán lớp 1 ở nớc ta, khắc phục một số tồn tại

Phần 1: Đặt vấn đề

Hiện nay, chúng ta đã và đang từng bớc thực hiện đổi mới phơng pháp dạy học, giáo dục ở bậc Tiểu học để đạt đợc mục tiêu cấp học, đồng thời đáp ứng những đổi mới về kinh tế, xã hội của đất nớc

Giáo dục Tiểu học là nền móng vô cùng quan trọng của hệ thống giáo dục quốc gia, nhằm đạt đợc mục tiêu giáo dục con ngời mới phát triển toàn diện Giáo dục Tiểu học vừa tạo điều kiện cơ sở cho trẻ có thể tiếp tục học lên Trung học, vừa chuẩn

bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để các em có thể bớc vào cuộc sống lao động, dễ dàng thích nghi với công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc

Trong các môn học của bậc Tiểu học, môn Toán luôn chiếm một vị trí quan trọng Dạy Toán Tiểu học không những cung cấp cho học sinh những kiến thức Toán học cơ sở mà còn hình thành và phát triển năng lực trìu tợng hoá, khái quát hoá, phát triển trí tởng tợng, khả năng suy luận và diễn đạt Đồng thời qua đó rèn luyện phơng pháp học tập và làm việc khoa học, góp phần hình thành những đức tính của ngời lao động mới

nh tính kiên trì, chính xác, cẩn thận, vợt khó

Chơng trình Toán lớp 1 là một bộ phận của chơng trình môn Toán ở tiểu học, chơng trình này kế thừa và phát triển những thành tựu về dạy học Toán lớp 1 ở nớc ta, khắc phục một

số tồn tại của dạy học toán lớp 1 trong giai đoạn vừa qua thực hiện những đổi mới về giáo dục toán học ở một lớp nói riêng, ở tiểu học nói chung để đáp ứng những yêu cầu của giáo dục và

đào tạo trong giai đoạn đầu thế kỉ XXI Bởi tầm quan trọng của môn toán nh đã nêu ở trên, nên thời lợng tối thiểu để dạy

học toán ở lớp 1 đã đợc các nhà quản lý xây dựng cụ thể: 4 tiết học mỗi tuần lễ, mỗi năm học gồm: 4 x 35 = 140 tiết

Nội dung Toán lớp 1 bao gồm các mảng kiến thức nh: Số học; Đại lợng và đo đại lợng; Yếu tố hình học; Giải bài toán Trong đó phần số học: Học sinh phải đạt đợc trình độ về phép đém đến 100, nhận biết đợc giá trị theo vị trí của các chữ số trong một số; biết so sánh các số trong phạm vi 100 Để giúp học sinh đạt đợc kiến thức, kĩ năng ấy, giáo viên phải rất vất vả và mất thời gian trong việc viết đi, viết lại thứ tự dãy số

tự nhiên liên tiếp từ 1- 100 Đặc biệt với các bài dạy về số có 2 chữ số học sinh thờng gặp khó khăn khi đếm, khi so sánh số nên dạy bài sau giáo viên lại phải tái hiện lại các số đã học tiết

tr-ớc Học xong 1 tiết lại xoá bảng đi, hôm sau học các số tiếp sau lại phải viết lại Để khắc phục nhợc điểm trên, tôi đã suy nghĩ

và tạo ra một đồ dùng dạy học đáp ứng đợc việc dạy và học

toán 1 của giáo viên và học sinh Đó là Bảng kỡ diệu (BKD) đồ dựng dạy học (ĐDDH) Ttoỏn lớp 1.

Để bảng sử dụng đợc nhiều lần trong dạy học Toán 1, tôi thiết kế BKD có hai mặt, với các tính năng khác nhau Mặt trớc BKD tôi dựa vào trò chơi "Chiếc nón kì diệu" phát trên tivi kênh VTV3 vào buổi tra thứ bẩy hàng tuần Với dãy các ô chữ có sẵn, úp vào trong bảng, thật bí mật nhng không thể thay đổi

đợc sự sắp xếp ban đầu Ô chữ nào đã lật ra rồi là tồn tại

đến hết vòng chơi Đây là đặc điểm giúp tôi cho ra đời mặt trớc của BKD Tôi sử dụng dạy các bài toán có mảng kiến thức về số học Ngoài ra tôi còn dùng mặt bằng này để tổ chức trò chơi giải ô chữ trong các tiết sinh hoạt tập thể

Nhớ lại trò chơi dân gian "bắt hình" của con trẻ là: Một em ngoặc vòng dây chun vào ngón trỏ và ngón cái của tay mình

Em thứ hai cũng dùng hai ngón tay này của mình để lộn vòng

dây chun thành những hình kỳ thú Tôi thiết kế mặt sau của BKD để dạy các bài toán có liên quan đến yếu tố hình học làm cho ĐDDH Toán này đúng nh tên gọi của nó "Bảng kỳ diệu"

Phần 2: Nội dung

A- Cơ sở lí luận của đề tài:

Phơng pháp dạy học là con đờng, cách thức làm việc của giáo viên để đạt đợc mục đích dạy học Phơng pháp dạy học liên hệ chặt chẽ với quá trình dạy và học của giáo viên và học sinh Trong đó hoạt động của giáo viên tác động, điều khiển hoạt động học tập của học sinh

Chơng I điều 4 của Luật Giáo dục quy định "Phơng pháp

dạy học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, t duy sáng tạo của ngời học, bồi dỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vơn lên"

Trong công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông đòi hỏi chúng ta mạnh dạn cải cách trên hai lĩnh vực: Nội dung và

ph-ơng pháp dạy học Nội dung dạy học đã đợc thể hiện trên sách giáo khoa mới Việc đổi mới phơng pháp dạy học là quá trình giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con ngời Việt Nam mới với phơng pháp dạy học theo kiểu thuyết trình tràn lan vẫn ngự trị trong một số bộ phận giáo viên các cấp học Để giải quyết vấn đề này, t tởng chỉ đạo về đổi mới phơng pháp dạy

học đã đợc phát biểu nh: "Lấy ngời học làm trung tâm", "Phát

huy tính tích cực của học sinh"; "Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh"

Để làm đợc điều đó, đòi hỏi trớc hết ở năng lực chọn

ph-ơng pháp dạy học và tính sáng tạo của giáo viên Đó chính là phơng pháp dạy học hiệu quả Trong phơng pháp dạy học hiệu quả có thể sử dụng kết hợp các phơng pháp dạy học khác nhau Một trong những phơng pháp ấy phải kể đến phơng pháp sử dụng ĐDDH Nói đến phơng pháp này thì lại phải kể đến

ph-ơng tiện nằm trong phph-ơng pháp đó, chính là ĐDDH

ĐDDH là phơng tiện góp phần nâng cao hiệu quả giờ lên lớp ở các trờng phổ thông nói chung, giờ học Toán 1 nói riêng Học sinh lớp 1 các em còn nhỏ, khả năng t duy, trừu tợng còn thấp Phần lớn hoạt động t duy của các em dựa trên mô hình, vật thật, bảng, biểu, tranh, ảnh

Xuất phát từ lý do trên và hởng ứng phong trào tự làm

ĐDDH, năm học (2006- 2007) Hởng ứng cuộc vận động " nói

không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục".

Tôi nghĩ, chúng ta "nói không với bệnh thành tích" và hãy

"nói có với thành tích" Thành tích thu nhận đợc ở từng tiết

học, buổi học, năm học Thành tích thu nhận đợc từ "BKD",

ĐDDH Toán lớp 1 này

BKD giúp cho học sinh biết đếm và nhận ra thứ tự các số

từ 1-> 10 Học sinh so sánh đợc các só trong phạm vi 100 một cách chính xác Để bảng sử dụng đợc nhiều hơn, mặt sau của bảng tôi thiết kế để học sinh chơi trò chơi tạo hình tam giác, hình vuông; độ dài đoạn thẳng, dựng biểu đồ hình cột ở các lớp trên

B- Thực trạng của việc dạy toán Lớp 1 nói chung và dạy phần số học, hình học nói riêng.

Thực tế hiện nay thiết bị đồ dùng dạy học phục vụ môn Toán lớp 1 do Bộ phát hành cũng khá nhiều, nhng cha đáp ứng

đủ nhu cầu dạy và học

Trải qua việc dạy Toán hình lớp 1 ở một số năm tôi thấy tình trạng học sinh nhận dạng hình tam giác; hình vuông cha hoàn toàn chính xác Có học sinh nhận biết một số ô cửa có hình thang hay hình chữ nhật cũng gọi là hình vuông Có học sinh nhận hình cánh cung là tam giác

(Bởi cái khó của ngời dạy và ngời học là cha đợc nói đặc

điểm, khái niệm về hình Chỉ thông qua các vật thật giúp học sinh nhận biết hình)

Thông qua dạy các bài toán đếm dãy số từ 1-> 100, tôi thấy học sinh đếm cha chính xác ở các số có hai chữ số, có học sinh đếm 29 rồi lại đếm 20

Để giúp học sinh nhận biết đợc giá trị theo vị trí của các chữ số trong một số thì giáo viên phải tái hiện lại các số đã học trớc lên bảng Chẳng hạn: khi học bài " Các số có hai chữ số" (từ

20 -> 50) thì giáo viên phải viết lại các số từ 0-> 19 Tơng tự khi học bài" Các số có hai chữ số" (tiếp theo) (từ 70-> 99) giáo viên lại lập lại các số từ 0->69 Làm nh vậy vừa mất thời gian, vừa nhàm chán đối với ngời dạy và ngời học

Cấu trúc chơng trình Toán 1 đợc nâng cao dần Giáo viên không đổi mới hình thức tổ chức dạy học và tìm ra ĐDDH thích hợp sẽ gây cho các em cảm giác nhàm chán, đơn điệu Lúc này các em mong muốn đợc nhìn thấy cái gì đó khác lạ, minh hoạ, dẫn chứng cụ thể, hấp dẫn để các em có cảm giác thoải mái, hng phấn dễ thu nhận bài học Nhất là ĐDDH mà các

em lại có thể vừa đợc chơi, vừa đợc học, vừa tự mình khám phá

ra tri thức một cách chủ động

Trớc thực trạng và yêu cầu nh vậy tôi đã nghiên cứu, tìm tòi, chế tạo và sử dụng BKD để dạy các dạng bài toán hình, toán đếm số từ 1->100 ở lớp 1 BKD này cũng có thể sử dụng khi dạy các môn khác nh: Trò chơi đoán ô chữ dựng biểu đồ hình cột ở chơng trình toán lớp trên

Sau đây tôi xin giới thiệu cấu tạo và ứng dụng của ( BKD)

để bạn bè đồng nghiệp cùng tham khảo và đóng góp ý kiến

C- Cấu tạo và ứng dụng của ( BKD)

I- Cấu tạo của BKD:

Bảng kì diệu gồm 2 mặt khác nhau: ( Mặt trớc, mặt sau )

* Mặt tr ớc: Dùng để học đếm các số từ 1->100, hay để

chơi trò chơi đoán ô chữ

* Mặt sau: Dùng để học hình, tạo dựng hình tam giác,

hình vuông, đoạn thẳng, dựng biểu đồ hình cột

Bảng làm bằng gỗ, hình chữ nhật hay hình vuông tuỳ ý Kích thớc khoảng 1m2 Trên mặt bảng có dán một lớp mi ca mỏng màu trắng

1- Cấu tạo mặt trớc của BKD:

Dựa theo bảng giải ô chữ trong trò chơi " Chiếc nón kì diệu" trên tivi, tôi thiết kế mặt trớc

Gồm: - Bảng gài thẻ số hoặc thẻ chữ

- Thẻ số, hoặc thẻ chữ.

a- Bảng gài thẻ số hoặc thẻ chữ:

- Mặt phẳng của bảng tôi kẻ chia làm 100 ô vuông để lập

đủ bảng các số từ 1->100

-Vật liệu làm :+ Dây nẹp nhựa có bản rộng 1->2 cm, dày 0,5cm

+ Bìa bóng kính loại dày, cắt thành các dải có bản rộng từ 2->4cm ( rộng gấp đôi nẹp nhựa)

- Cách làm:

+ Bớc 1: Dán nẹp nhựa xung quanh 4 cạnh của bảng, tạo khung bảng

+ Bớc 2: Dán các nẹp nhựa vào đờng kẻ ngang ở bảng, tạo chỗ đứng cho các thẻ số, thẻ chữ

+ Bớc 3: Dán các dải bóng kính lên trên các nẹp nhựa ngang, tạo giá đỡ cho thẻ số, thẻ chữ

(Dùng giá đỡ thẻ số, thẻ chữ bằng giấy bóng kính để không

bị che lấp số và chữ)

Các thẻ số, thẻ chữ đợc ngăn cách nhau bởi các đờng kẻ dọc

ở mặt bảng (không dán nẹp nhựa vào đờng kẻ dọc ở mặt bảng Để hoạt động cài; lấy các thẻ số, thẻ chữ đợc thuận tiện) -> Nh vậy đã làm xong mặt bảng gài thẻ số, thẻ chữ

Mặt trớc

Nẹp nhựa Dây treo Giấy bóng kính

b- Thẻ số: (Thẻ chữ )

Để tận dụng những miếng mi ca hình chữ nhật 6cm x 7cm có mặt đen nh bảng con học sinh (trong bộ đồ dùng dạy toán cũ của nhà trờng) Tôi dùng những miếng mi-ca ấy làm thẻ số

- Cách làm: Dùng loại bút xoá để ghi số trên thẻ Đánh số từ 1-> 100 ( mỗi thẻ 1 số )

- Làm xong xếp úp các thẻ số vào bảng lần lợt: 1 ; 2 ; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10

11;

100

Thế là ta đã có một bảng dùng để học các số từ 1-> 100

2- Cấu tạo mặt sau của BKD:

Chúng ta đều trải qua thời kì thơ ấu và cũng khá quen với

trò chơi dân gian "bắt hình" Đây chính là ý tởng giúp tôi

thiết kế mặt sau của BKD

Trò chơi đó là: Một em ngoặc vòng dây chun vào ngón trỏ và ngón cái của tay mình Em thứ hai cũng dùng hai ngón tay này của mình để lộn vòng thành những hình lý thú

Thay một em bằng BKD, thay các đinh nhỏ bằng ngón tay con trẻ, ta dùng dây chun để bắt thành các hình khác nhau

a- Vật liệu làm mặt sau BKD:

- Một số chiếc đinh nhỏ

- Dây chun: Loại dây chun nhiều màu sắc khác nhau (th-ờng dùng trong ngành may) cắt thành những độ dài theo ý muốn, sau đó buộc 2 đầu lại và đốt đầu thừa

b- Quy trình làm:

Bớc 1: Kẻ bảng nh mặt trớc

Bớc 2: Đóng những chiếc đinh nhỏ vào mỗi đỉnh của hình vuông, để tạo các điểm

Đã xong mặt sau của BKD để học tạo hình

Mặt sau

BKD

Nẹp nhựa

Đinh nhỏ

II - ứng dụng của BKD:

Với phơng châm giúp cho trẻ "mỗi ngày đến trờng là một ngày vui", "mỗi bài học là một điều lí thú" tôi sử dụng linh hoạt BKD trong bài dạy

1- Mặt trớc BKD: ( mặt có thẻ số hoặc chữ)

Đúng nh tên gọi của nó " BKD" mang đến sự kì diệu cho từng giờ học Toán Nó không những giúp tôi tiết kiệm thời gian

mà còn tạo hứng thú cho học sinh học tập Tôi thiết kế mặt có thẻ số; thẻ chữ ô vuông đợc sử dụng nhiều hơn

Ví dụ 1:

a-Mặt trớc BKD giải quyết củng cố các bài toán dạng điền

số vào ô trống

Để củng cố khắc sâu vị trí các số trong dãy số từ 1->9 Tôi dùng BKD lật sẵn các số đã biết nh bài tập trên 2 4 8

Cho học sinh thi đoán các ô số liền kề cha lật Theo gợi ý

nh sau:

- Ô trống liền trớc số 2 là số nào?

- Ô trống liền sau số 2 là số mấy>

Sau khi học sinh đoán xong giáo viên lật các thẻ số ấy ra, có kết quả đúng, học sinh rất thích thú và nhớ lâu bài học Cũng là dạng bài điền số vào ô trống thôi, nhng với cách dùng

BKD nh thế học sinh thấy nh mình đang đợc chơi, học sinh thấy các số nh bí mật hơn, học sinh thấy nh mình giỏi hơn Từ

đó các em tự tin, mạnh dạn trong học tập

Ví dụ 2:

b- mặt trớc BKD dạy bài : " Các số 1;2;3"

" Các số 1;2;3;4;5"

- Khi dạy giới thiệu xong số nào giáo viên lật lần lợt các thẻ số ở BKD lên

Chẳng hạn: ở bài " Các số 1; 2; 3" giáo viên đã lật đến số

1 2 3 rồi

Đến hôm sau học bài " Các số 1;2;3;4;5" giáo viên vẫn giữ nguyên BKD các số đã học 1 2 3 Khi giới thiệu thêm đến

số 4; 5 lúc này BKD mới xuất hiện số nối tiếp là 1 2 3

4 5 Làm nh vậy học sinh rất dễ nhớ thứ tự các số tự nhiên Từ bài " Một chục - tia số" đến bài " Hai mơi - hai chục", trên bảng học toán của lớp tôi luôn kẻ tia số để học sinh thấy rõ thứ tự tăng dần của các số tự nhiên Kết hợp với tia số, tôi cho học sinh

đếm các số từ 1-> 20 trên BKD để học sinh có kĩ năng đếm tốt

Ví dụ 3:

c- Với bài " Các số có 2 chữ số " tôi không kẻ tia số lên bảng nữa, lúc này tôi sử dụng BKD giúp học sinh biết đếm và nhận

ra thứ tự các số (từ 20 đến 99) Sử dụng BKD ở những dạng bài này rất nhẹ nhàng mà hiệu quả Với việc xuất hiện các số đếm sau có kế thừa sự hiện diện của các số đếm trớc

Chẳng hạn: Bài " Các số có 2 chữ số " (từ 20 -> 50)

Tôi lấy BKD ra vẫn còn nguyên các số đã học trớc nh sau :

1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0 1

1 1 2 1 3 1 4 1 5 1 6 1 7 1 8 1 9 2 0

Từ đó giới thiệu thêm số nào, giáo viên và học sinh lật tiếp các thẻ số theo thứ tự trong bảng

Với cách sử dụng BKD trong học đếm các số có hai chữ số, học sinh đếm rất chính xác Hơn thế, giáo viên, ngời tổ chức các hoạt động học tập cho giờ toán thấy rất thoải mái, nhẹ nhàng, có nhiều thời gian cho học sinh luyện tập thực hành Khắc phục đợc tình trạng trớc đây giáo viên cứ lập số bài hôm nay xong lại xoá bảng đi Ngày hôm sau học tiếp các số mới và không viết lại các số đã học thì kết quả học đếm của học sinh kém hiệu quả Còn nếu viết tái hiện lại tất cả các số đã học trớc lên bảng thì lại mất thời gian (Nhất là đến những bài về sau, đã học nhiều số )

VD4:

d) Đặc biệt khi học đến bài "So sánh các số có 2 chữ số" giáo viên cho học sinh theo dõi BKD Từ đó dựa vào thứ tự vị trí các số, dựa vào cấu tạo các số có hai chữ số các em có thể

so sánh các số có 2 chữ số rất dễ dàng theo 2 dạng so sánh: + Dạng 1: 2 số có cùng ở hàng chục thì số nào có hàng

đơn vị lớn hơn thì số đó lớn hơn Số nào có hàng đơn vị bé hơn thì số đó bé hơn

+ Dạng 2: 2 Số có hàng chục khác nhau, số nào có hàng chục lớn hơn thì số đó lớn hơn Số nào có hàng chục bé hơn thì số đó bé hơn Hoặc học sinh cứ hiểu : Số nào học trớc,

đếm trớc là số bé hơn Số nào học sau, đếm sau là số lơn hơn (còn các số bằng nhau, với học sinh không có vớng mắc)